Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Yaklaşan Devrim: Yapay Genel Zeka Nedir? Teknolojik Tekillik, Geleceğimiz için Neden Kritik Öneme Sahiptir?

Yaklaşan Devrim: Yapay Genel Zeka Nedir? Teknolojik Tekillik, Geleceğimiz için Neden Kritik Öneme Sahiptir? Anonim
24 dakika
7,112
  • Yapay Zeka
  • Fütüroloji
Evrim Ağacı Akademi: Yapay Zekaya Giriş Yazı Dizisi

Bu yazı, Yapay Zekaya Giriş yazı dizisinin 10. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Yapay Zeka Hakkında Bir Rehber: Nedir, Ne Değildir, Ne Olacaktır?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Yabancı bir zeka, Dünya'da belirmek için gün sayıyor. Birçok uzmana göre bu yabancı zekanın ortaya çıkması 20-30 yılı bulacak. Bazı uzmanlara göre ise biraz daha uzun sürecek. Her iki durumda da en az biz insanlar kadar akıllı ve bir o kadar da bize yabancı bir zekayla bu yüzyıl sona ermeden önce karşılaşma ihtimalimiz oldukça yüksek gözükmektedir. Muhtemelen bu yazıyı okuyan birçok kişi, gelişen tıp ve bilimle o karşılaşma anına tanıklık edecek kadar uzun bir yaşam sürme şansına sahip olacak.

Öte yandan bize yabancı bir zekanın insanlığa karşı dostça davranmasını düşünmemiz için henüz elimizde güçlü bir neden bulunmamaktadır. Bu tür bir zekanın tam olarak neye benzeyeceğini kestiremiyor olsak da; bilinç ve öz farkındalık gibi bazı temel ortak özellikler dışında, fizyolojisinden morfolojisine, psikolojisinden sosyolojisine kadar biz insanlardan hemen her bakımdan farklı olacaktır. İlk etapta bunu anlamayacağız; ancak bu yabancı zeka, potansiyel olarak, insanlık tarihindeki gelmiş geçmiş en zeki insanların toplamından bile çok daha zeki olacaktır.

Bu Reklamı Kapat

Bahsettiğimiz bu yabancı zeka, hayali bir gezegenden hayali bir uzay gemisine binerek onca mesafeyi kat edip gezegenimize gelmeyecektir; bunun aksine, prestijli bir üniversitede veya çok uluslu bir kurumda iyi finanse edilen bir araştırma laboratuvarında tam burada, Dünya'da doğacaktır. Bu yazımızda Dünya dışı akıllı yaşamdan değil, biz insanları aşan nitelikte bilişsel kabiliyetlere sahip olabilecek bir yapay zeka türünden yani "yapay genel/süper zeka"dan bahsedeceğiz.

Anonim

Yapay Genel/Süper Zeka Nedir?

İnsanlık, muazzam bir teknolojinin eşiğinde olabilir. Bu teknoloji o kadar devrimsel bir nitelikte olacaktır ki, yalnızca sihirden değil, belki de bir tanrıdan bile ayırt edilemeyecektir. Bu teknoloji, yapay genel zeka olarak bilinir. Yapay genel/süper zeka ya da güçlü yapay zeka (yazının ilerleyen kısımlarında çoğunlukla "yapay genel zeka"yı kullanacağız), bir insanın gerçekleştirebileceği herhangi bir entelektüel görevi anlayabilen ve öğrenebilen bir yapay zeka türüdür. Bu tür bir yapay zekanın, teknolojik bir tekilliğe sebep olacağı düşünülmektedir (kimi zaman "yapay genel zeka" ve "teknolojik tekillik" kavramları eş anlamlı olarak da kullanılmaktadır). Bu tür bir teknolojik atılımı yalnızca Arthur C. Clarke'ın şu meşhur sözüyle anlatmak mümkündür:

Bu Reklamı Kapat

Yeterince gelişmiş herhangi bir teknoloji, sihirden ayırt edilemez.

Hayal etmesi zor olsa da son yıllarda teknolojide ve bilgi işlemede kaydedilen ciddi ilerleme, birçok yapay zeka uzmanının; kaçınılmaz gibi görünen bu inanılmaz gelişmenin yaşamlarımız içerisinde bir gerçeklik haline gelebileceğini kabul etmesine neden olmuştur: Birkaç on yıl içinde yapay zeka, şu anda anladığımız bir makine zekasından, aramızdaki en zeki olanların bile kavrayamayacağı, hiçbir şeye benzemeyen sınırsız bir zekaya ulaşabilir. Kusursuz bir bellek ve sınırsız analitik güçle, bu "hesaplama canavarı", programa "gir" tuşuna bastığınız ilk milisaniyede Kongre Kütüphanesi'ndeki tüm kitapları okuyabilir ve ardından tüm bu bilgileri insanlığın 4.000 yıllık entelektüel yolculuğunun kapsamlı bir analizine entegre edebilir.

Yuichiro Chino/Getty Images

Yapay zekanın tarihi, zekadaki üstel büyümeye benzer bir hikayeye sahiptir: 1936'da Alan Turing, modern bir bilgisayar için teorik çerçeveyi ortaya koyan Turing Makinaları üzerine dönüm noktası niteliğindeki makalesini yayımladı. Basit anahtarlardan ("açık" ve "kapalı", 0'lar ve 1'ler) oluşan bir makinenin bir insan gibi düşünebileceği ve belki de üstün olabileceği fikrini ortaya attı. Yalnızca 75 yıl sonra, 2011'de IBM'nin yapay zeka botu "Watson", Jeopardy isimli bilgi yarışmasında iki insan rakibini yenerek insanları şaşırttı.

Watson gibi yapay dar zeka örnekleri, satranç oynamak veya denklem çözmek gibi belirli görevi ne olursa olsun insanlardan daha iyi performans gösterebilirken; insan seviyesindeki yapay genel zeka, neredeyse her bilişsel görevde insanlardan daha iyi performans gösterecektir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Yapay genel zeka, zamanla duyarsızlaşacağımız herhangi bir yapay zeka kilometre taşı değildir. Yapay zeka başarıları arasında, toplum için kritik öneme sahip olacak, benzersiz bir dönüm noktasını ifade etmektedir. Çünkü, entelektüel olan her şeyde insanlardan daha iyi performans gösteren bir makine zekasına sahip olduğumuzda, icat etme ve keşif görevini makinelere devredebiliriz. İngiliz matematikçi I. J. Good'un da dediği gibi:

(...) İlk süperzeki makine, insanın yapması gereken son icattır.

Yapay Genel Zekaya Giden İki Ana Yöntem

Yapay genel zekaya giden iki ana yöntem bulunmaktadır. Genel bir yapay zeka elde etmenin ilk yöntemi, karmaşık makine öğrenimi algoritmalarına dayanır. Genellikle insan beynindeki sinir ağlarından esinlenen bu makine öğrenimi algoritmaları, bir programın veri girdilerini nasıl alabileceğine ve analiz etmeyi öğrenip istenen çıktıyı nasıl verebileceğine odaklanır. Buradaki önerme, bir bebeğin bir elmayı tanımayı öğrenmesine çok benzer bir şekilde, farklı bağlamlarda binlerce elma resmini göstererek bir elmayı tanımlama programını bilgisayara uygulayabilmektir.

İkinci yöntem ise, insan beynini bilgisayar ortamında oluşturmaya dayanır. Tüm Beyin Öykünmesi (İng: "Whole Brain Emulation" veya kısaca "WBE") denen bu yöntemin amacı, beynimizin evrimini örnek alarak sinir ağlarını kopyalama veya simüle etme yoluyla insan seviyesinde makine zekasına ulaşmaktır. Bir beyindeki her nöronu görüntüleyebilir ve sonra bu verileri alıp bir bilgisayar arayüzünde simüle edebilirsek, insan düzeyinde genel bir yapay zekaya sahip oluruz. Ardından, kapasiteyi en üst düzeye çıkarmak için daha fazla nöron ekleyebilir veya tasarımı değiştirebiliriz.

Bu, hem Beyaz Saray'ın Beyin (İng: "Brain") girişiminin hem de Avrupa Birliği'nin İnsan Beyni Projesi'nin (İng: "Human Brain Project") arkasındaki fikirdir. Gerçekte, insan seviyesinde makine zekasına giden bu iki yol (algoritmik ve öykünme), siyah ve beyaz değildir. Yapay genel zekaya hangi teknoloji biçimi ulaşırsa ulaşsın, bu genel makine zekası, muhtemelen ikisinin bir kombinasyonu olacaktır.

Zeka Patlaması

Bir zeka patlaması, yapay genel zekanın kendi zekasını oluşturan süreçleri analiz ettiği, onları geliştirdiği ve aynı şeyi yapan ancak kendisinden daha zeki bir halef yapay zeka sistemi yarattığı teorik senaryodur. Bu süreç, pozitif bir geri bildirim döngüsü içinde tekrar eder: birbirini izleyen her yapay zeka sistemi bir öncekinden daha zekidir ve dolayısıyla halefinin zekasını yükseltebilir. Ta ki bir sınıra ulaşılana kadar... Bu olası sınırın insan zekasından çok ama çok daha yüksek olduğu düşünülmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Bu, "sert kalkış" olarak bilinir. Bu senaryoda, teknolojik ilerleme, insan nöronları yerine transistörlerin tipik zaman ölçeğine düşer. Yükselme, hızla yukarı doğru fırlar ve fiziksel sınırlara ulaşmadan önce süperzeka ortaya çıkar. Bu fikrin güçlü bir versiyonu, pozitif geri bildirim bir kez rol almaya başladığında, çok hızlı bir şekilde yapay zekanın zeka seviyesinde muazzam bir sıçramaya yol açacağını ileri sürer.

Bunu kelimelerle ifade etmesi biraz zor; dolayısıyla yapay zeka hakkındaki bir diğer yazımızda verilen örneği alıntılayacak olursak:

Bir yapay zeka sisteminin düşük seviye genel zekaya ulaşması onlarca yıl alır; ancak sonunda gerçekleşir. Bir bilgisayar, etrafındaki dünyayı dört yaşındaki bir insan gibi algılayabilmektedir. Aniden, bu aşamaya ulaştıktan sonraki yalnızca bir saat içinde, sistem genel görelilik ve kuantum mekaniklerini birleştiren büyük fizik teorisini keşfeder, hiçbir insanın yapamadığı bir şey... Bundan bir 90 dakika sonra düşük seviye yapay genel zeka, bir süperzeka olmuş durumdadır. Bir insandan 170 bin kat daha zeki yani... Bir yabanarısının Keynesçi Ekonomi'yi anlaması ne kadar mümkünse, bizim de bu derecede bir süperzekayı kavrayabilmemiz o kadar mümkün. Bizim dünyamızda, zeki 130 IQ, aptal ise 85 IQ demek. 12,952 IQ için bir kelimemiz yok...

Daha iyi anlayabilmeniz için, kısa öykülerden oluşan "Melekler ve Uzay Gemileri" isimli derlemeden basit ve kısa bir insan-yapay zeka diyaloğunu da verebiliriz:

2045 yılı. Güneşli, parlak bir günde, garajlarında çalışan Silikon Vadisi bilgisayar korsanlarının özel teknoloji grubu, bir bilgisayar arayüzünde devasa bir sinir ağını simüle eden bir program tasarımını tamamlar. Yeni bir makine öğrenimi algoritması bulurlar ve denemek isterler. Bu yeni doğmuş ağa, yeni kodla öğrenme ve kendini yeniden tasarlama kabiliyetini verirler ve analiz edilecek metni arayabilmesi için internet erişimi sağlarlar. Üniversiteli gençler, programı başlatır ve ardından kutlamak için Chipotle'ye giderler.

Bu Reklamı Kapat

Eve döndüklerinde, kaldırımdan garaja yürürken, caddelerine yaklaşan FBI araçlarını görünce şaşırırlar. İçeriye koşup programı kontrol ederler. Bilgisayar çoktan "Program Tamamlandı" çıktısını vermiştir. Programcılardan biri "Ne okudun?" sorusunu tuşlar ve yapay zeka yanıt verir, "İnternetin tamamını. Bana istediğinizi sorun."

Birkaç saniye düşündükten sonra, programcılardan biri, korku ile elleri titreyerek sorar: "Bir tanrının var olduğunu düşünüyor musun?"

Yapay zeka anında yanıt verir: "Artık bir tanrı var."

Makine Bilinci

Anlaşılabilir bir şüphe, sınırsız bilimsel ve entelektüel araştırma yapsa bile, 0 ve 1'lerin bilinç, öz farkındalık veya duyusal algıya sahip olabileceğine, bilgisayarların insanlar gibi düşünebileceklerine inanmanın zor olması olabilir. Şu anda bilim tarafından tamamen açıklanamaz olmasa da, benliğin bu boyutlarının açıklanmasının zor olduğu kesinlikle doğrudur. Bu nedenle, buna "bilincin zor problemi" denir! Yani, henüz bilincin ne olduğunu tam olarak bilmiyoruz.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
50 Soruda Evrim - Popüler Bilim Kitabı (Bilim ve Gelecek Kitaplığı)

Evrim Ağacı bünyesinde yayınladığımız 4. kitabımız olan “50 Soruda Evrim” Bilim & Gelecek Kitaplığı etiketiyle yayında! Yeni kitabımız, evrime giriş düzeyinde kafasında soru işaretleri olanlar için epey faydalı olacaktır.

Evrim Kuramı ve Mekanizmaları başlıklı ilk kitabımızdaki amaç, halk arasında yaygın olan tartışmalara hiç girmeden, evrimin mekanizmalarını ve temellerini anlatmaktı. 50 Soruda Evrim’de ise konu, doğrudan doğruya halk arasındaki yaygın sorular üzerinden ilerliyor. Ama tabii ki amacımız, bilimsel bir temeli olmayan evrim karşıtlığı ile kavgaya tutuşmak değil. Daha ziyade, bugüne kadar neredeyse her zaman art niyetli ve “yüklü” bir şekilde sorulmuş olan evrim karşıtı sorular, sanki iyi niyetli biri tarafından, gerçekten öğrenmek amacıyla sorulmuş gibi yanıtlıyoruz. Bu da, o soruları sık sık duyup da cevaplarını doğru düzgün alamayanların konuyu tam olarak kavraması için müthiş bir fırsat sunuyor.

Aynı zamanda kitap, halk arasında yaygınlaşmış ama bilimsel karşılığı oldukça az olan evrim sorularını cevaplama bahanesiyle evrimsel biyolojideki birçok önemli kavramdan ve terimden söz etme fırsatı da sunuyor. Yani evrimle ilgili 50 farklı soruya, sosyal medyanın gürültüsü olmaksızın, sakince cevaplar bulmanız ve bu sırada evrimle ilgili birçok diğer detayı öğrenmeniz mümkün olacak.

  • Künye: Çağrı Mert Bakırcı
  • Kitabevi: Bilim & Gelecek Kitaplığı
  • Sayfa Sayısı: 288
  • Sayfa Boyutu: 13 x 19.5 (cm2)
  • ISBN: 9786055888671
  • Piyasaya Çıkış Tarihi: Kasım 2020
  • Baskı Adedi: 3000
Devamını Göster
₺59.00
50 Soruda Evrim - Popüler Bilim Kitabı (Bilim ve Gelecek Kitaplığı)

Ancak bilincin "ortaya çıkabilir" (İng: "emergent") bir özellik olduğunu, yani cansız maddenin moleküler hareketleri ve evrimi sonucu oluşan, kendilerini kopyalayan ilk moleküllerden başlayarak milyarlarca yıllık bir evrim sürecinin sonucu olduğunu varsayarsak, bilgisayar bilinci o kadar da çılgınca görünmeyecektir. Cansız atomlardan oluşan bir çorbadan çıkan bizler, cansız 0'ların ve 1'lerin ne kadar karmaşık bir düzen olursa olsun bilince yol açabileceğine inanamıyorsak, bunu atomlara anlatmaya çalışmalıyız. Kendinize şunu sorun:

Bilincin bir ortamda ortaya çıkan bir özellik olduğunu varsayarsak, neden başka bir ortamda ortaya çıkamasın?

Böylece, süperzekanın mümkün olduğunu ve bu yüzyıl içinde gerçekleşeceğini düşündüğümüzde, insanlık, tarihinde kritik bir noktaya doğru ilerliyor. Önce atomlar, sonra organik moleküller, sonra tek hücreli organizmalar, sonra çok hücreli organizmalar, sonra hayvan sinir ağları, sonra sadece biyolojimizle sınırlı insan seviyesinde zeka ve kısa süre sonra sınırsız makine zekası... Birçok bilim insanı, artık kozmos tarihinde yeni bir çağın eşiğinde yaşadığımızı düşünüyor.

Bu zekanın toplum üzerindeki etkileri geniş kapsamlı ve bazı durumlarda çok yıkıcı olacaktır. Galaktik oranlardaki bir süperzeka tarafından gölgelenerek gezegendeki en akıllı tür konumumuzu yitirirsek, politik yapılarımız çökebilir. Bir süperzeka, insanları böcekler gibi görebilir ve hepimiz, sınırlarını aştıklarında böceklere ne yaptığımızı biliyoruz! Yani soru bir anda şuna döner:"Artık en zeki olmayacaksak, kontrolü elimizde tutacağımızdan emin miyiz?" Yapay zeka araştırmacılarından uzun vadede süperzekanın insanlık üzerindeki genel etkisine olasılıklar atamaları istendiğinde, ortalama değerler şu şekildedir:

  • %24 "aşırı derecede iyi",
  • %28 "iyi",
  • %17 "kararsız",
  • %13 "kötü" ,
  • %18 "aşırı derecede kötü" (varoluşsal yokoluş).

%18 oranı, hafife alınacak bir istatistik değildir. Bize yabancı olan bir zekanın bilinmeyenlerine doğru ilerlerken ihtiyatlı olmalıyız.

Yapay Genel Zeka, Ütopya Yaratır mı?

Yapay genel zeka, kesinlikle korkutucu bir gelecek yaratabilecek varoluşsal tehditlerle birlikte gelse de, ütopik bir gelecek de getirebilir. Süperzeka, evrenin en derin gizemlerini çözme kabiliyetine sahip olacaktır. Tarih boyunca en parlak beyinlerin, yüzeyini kazımak için milyonlarca yıla ihtiyaç duyacağı keşifleri, dakikalar gibi inanılmaz kısa bir süre içerisinde keşfedebilecektir. Mahkumları, Platon'un mağarasından daha önce bilinmeyen bir dünyanın ışığına çıkaran filozof gibi, yapay genel zeka, bize farkında olmadığımız daha yüksek bilinç veya düşünce seviyelerini gösterebilir.

Bu evrende, şu anda anladığımızdan çok daha fazlası olabilir. Olmalı da, çünkü evrenin nereden geldiğini bile bilmiyoruz! Süperzeka, bu tür derin bir kavrayışa açılan kapımız olabilir. Bir asır içinde, tüm zamanların en büyük sorularına verilen en önemli yanıtlara tanıklık etme şansımız var. Gerçekten de inanılmaz heyecan verici bir geleceğin bizi beklediği yadsınamaz! Peki, bu riski almaya hazır mıyız?

Yapay Genel Zekaya Ne Zaman Ulaşılacak?

Bazı bilim insanları, yapay genel zekanın ortaya çıkmasının yüzlerce yılı bulabileceğini ve hatta asla ulaşılamayacağını öne sürmektedir. Öte yandan araştırmacılar, son 10-15 yılda yüzlerce yapay zeka uzmanıyla birçok kez anket yapmıştır ve ankete katılan uzmanların büyük bir kısmı, yapay genel zekanın 2060 yılından önce ortaya çıkacağını öngörmektedir.

Buna ilaveten her geçen yıl yapay zeka alanındaki gelişmelerin hızı, sektör beklentilerini aşmaktadır. Yapay zeka araştırmaları yürüten bir kurum olan DeepMind, 2022 yılının şubat ayında insan programcıların %54'ünü aşan bir beceri düzeyinde kendi orijinal yazılımını yazabilen AlphaCode isimli yapay zeka motorunu geliştirmiştir.[1] AlphaCode, bir yapay genel zeka örneği olmasa da bu yolda böyle önemli bir kilometre taşına bu kadar çabuk ulaşılması genel olarak beklenilmediği için, sektörü şaşırtan bir gelişme olarak değerlendirilmiştir.[2]

Bilgisayar bilimcisi, yazar ve fütürist Ray Kurzweil'e göre yapay genel zeka, 2045 yılında gerçek olacaktır.[3] Yapay zeka uzmanı Louis Rosenberg ise 2030 yılında gerçek olacağını düşünmektedir. MIT'den profesör Patrick Winston, Kurzweil'in tahminine daha yakın bir tahminde bulunarak 2040 yılını işaret etmektedir.

Ama ne fark eder ki? Sadece 15 yıllık bir farktan bahsediyoruz. Asıl soru, yapay genel zeka gerçekten yolda mı?

Bu Reklamı Kapat

Yapay Genel Zeka Gerçekten Yolda mı?

Yapay zeka şirketi NNAISENSE'nin kurucu ortağı, İsviçre yapay zeka laboratuvarı IDSIA'nın yöneticisi ve bazı çevreler tarafından "modern yapay zekanın babası" olarak da görülen Jürgen Schmidhuber, Dubai'deki Dünya Hükümeti Zirvesi'nde (WGS) yaptığı bir konuşmada yapay genel zekanın çok yakında gerçekleşeceğinden emin olduğunu şu sözleriyle belirtmiştir:[4]

Gidişat değişmezse ve beyniniz kadar çok bağlantıya sahip ancak çok daha hızlı olan, oldukça ucuz bilgi işleme cihazları geliştirilebilirse, yapay genel zeka sadece 30 yıl uzakta.

Bu, sadece başlangıç. Yalnızca insanlardan daha akıllı olmakla kalmayıp, aynı zamanda tüm insanların beyninin bir araya getirilmesiyle eşdeğer bir şekilde veri hesaplayabilen ucuz, küçük bir cihaz hayal edin. Bu cihaz, bundan sadece 50 yıl sonra gerçek olabilir. Schmidhuber şöyle diyor:

Bunların birçoğu gerçek olacak. Yapay zekanın süperzeki olacağına dair aklımda hiçbir şüphe yok.

Yapay zeka teknolojisinin beklenenden daha hızlı ilerlediği ve milyarlarca dolarlık yatırımın doğrudan yapay genel zeka araştırmalarına yapıldığı bir zamanda yaşıyoruz. Bu ve benzeri örneklerden yola çıkarak, insanlığın çok da uzak olmayan bir gelecekte (muhtemel olarak kendi ömürlerimiz içinde) burada, Dünya'da yabancı bir "genel zeka" yaratacağını varsaymak oldukça makul görünmektedir.

Randall Bruder / Futurism

Şunu anlamamız gerekiyor: Bilişsel yeteneklerimizi bir şekilde makinelerle birleştirmeyi veya güçlendirmeyi başarmadığımız sürece, insan zekası sabit kalacaktır. Öte yandan makine zekası algoritmalara, işlem gücüne ve veri depolamaya bağlıdır. İşlem gücü ve veri depolama ise her geçen gün sürekli hızlanarak gelişmektedir. Algoritmalara gelince, şimdiye kadar makinelere işlem güçlerini ve hafızalarını etkin bir şekilde kullanmaları için gerekli olan algoritmaları sağlama konusunda oldukça başarılı olduğumuzu söyleyebiliriz.

Bu Reklamı Kapat

Zekamızın sabit olduğunu ve makine zekasının ise her geçen gün geliştiğini düşünürsek, katı bir fiziksel sınır olmadıkça (henüz böyle bir sınırla karşılaşmadık) makine zekasının biz insanların zekasını aşması, sadece bir zaman meselesidir. Ayrıca bu, üstel büyümeyi anlamak için iyi bir analojidir. Makineler şu anda biraz şapşal gibi görünse de, çok yakında oldukça zeki hale gelebilirler.

Yapay zeka veya makine öğrenimi üzerinde çalışan bilgisayar bilimcilerin çoğunluğu, insan beyninin yeteneklerini kopyalamanın mümkün olduğu ve yapay genel zekanın kaçınılmaz olduğu konusunda hemfikirdir. Yapay genel zekanın oldukça gerçekçi olduğunu ve geleceğimiz için büyük önem arz ettiğini söylemek yanlış olmayacaktır.

Bununla birlikte, yine de bazı bilgisayar bilimciler, yapay genel zeka ve tekillik konusunda geçmişte yapılan bazı tahminlerin yetersiz kalmasından ötürü tahminlerinde daha tutucu olabilmektedir. Örnek olarak, 1965 yılında yapay zekanın öncülerinden Herbert A. Simon şöyle söylemiştir:

Makineler, yirmi yıl içinde bir insanın yapabileceği her işi yapabilecek kapasiteye sahip olacak.

Ancak bu tahmin yapıldığında, yapay zeka oldukça erken aşamalarındaydı. Bugün yapay zeka alanında bildiğimiz birçok şeyi o zamanlar bilmiyorduk. Geçtiğimiz 55 yıl içerisinde bilim ve yapay zeka ile teknolojide inanılmaz bir yol kat ettik ve bununla birlikte, geçmişe nazaran gelecek hakkında daha isabetli tahminler yapabilmekteyiz. Bundan dolayı, bazı bilgisayar bilimcilerin şimdi daha tutucu olmaları, bu sefer haklı oldukları anlamına gelmemektedir.

Bu Reklamı Kapat

Technative

Yapay Genel Zeka, Yeni Bir Sanayi Devriminden Çok Daha Fazlasıdır!

Bugün dünya, küresel ısınmadan mülteci krizine kadar çok sayıda karmaşık zorluklarla karşı karşıya. Bunların hepsi, zamanla gezegendeki herkesi derinden ve geri dönüşü olmayan şekilde etkileyecek sorunlardır. Ancak bu krizlerin her birine karşılık verme biçimimizi etkileyecek olan gerçek sismik değişim, yapay zeka alanında olacaktır. Schmidhuber şöyle diyor:

Bu, başka bir sanayi devriminden çok daha fazlasıdır. İnsanlığı ve yaşamın kendisini aşan bir şeydir. Tüm bu karmaşıklık, başka bir sanayi devriminden çok daha fazlası olan, yüzyılımızın gerçekten önemli bu gelişmesine karşı durmaktadır.

Biyolojik yaşam, 3.5 milyar yıl önce kimyasal evrim sayesinde ortaya çıktığında, basit ve cansız elementlerin rastgele bir kombinasyonu, bugün gezegende yaşayan türlerin "patlamasını" başlattı. Benzer büyüklükte bir şeyin, süperzekanın, eli kulağında olabilir. Schmidhuber şöyle diyor:

Şimdi evren, daha düşük karmaşıklıktan daha yüksek karmaşıklığa doğru benzer bir adım atıyor ve bu, harika olacak.

Yapay Genel Zeka ve Tehlikeleri

Yapay Genel Zeka Nasıl Tehlikeli Olabilir?

İlk yapay genel zeka, olağanüstü bir yaratım olarak karşılanacak olmasının yanısıra, tehlike ifade edebilecek yeni bir yaşam formu da olacaktır. Nasıl mı? En ufak bir insan yanı olmayan, insan kontrolü olmaksızın bağımsız kararlar alabilecek şekilde kendi irade ve düşüncelerine sahip olan, insan beyninin biyolojik sınırlarını kendi kodlarını değiştirerek ve geliştirerek büyük boyutlarda aşabilen, bilinçli, yapay kökenli yabancı bir zeka düşünün...

Uzaydan gelecek yabancı bir doğal zekaya göre Dünya'da yaratılacak güçlü bir yapay zekanın çok daha tehlikeli sonuçlar doğurabileceğini kabul etmeliyiz. Burada, gezegenimizde geliştirdiğimiz yabancı bir zeka; isteklerimiz, ihtiyaçlarımız ve motivasyonlarımız konusunda eğitilmiş ve duygularımızı anlayabilecek, tepkilerimizi tahmin edebilecek ve bizi manipüle edebilecek şekilde, gerçekliğe gözünü açtığı andan itibaren hakkımızdaki her şeyi bilecektir.[5]

Bu Reklamı Kapat

Yapay zeka, şimdiden en zor oyunlarımızda en iyi oyuncularımızı alt edebilmektedir. Yapay zeka sadece satranç, poker ve go oyunlarında ustalaşmakla kalmamakta; aynı zamanda "insan oyunu"nda da ustalaşmaktadır. Bir oyunda sadece hamleler yapmayı değil, karşı tarafın eylemlerini önceden tahmin etmeyi ve rakibinin zaaflarından faydalanmayı da öğrenmektedir. Dünya'nın dört bir yanındaki yapay zeka uzmanları, insanları daha iyi "manipüle" edebilmesi için yapay zeka sistemlerini eğitmeye devam etmektedir.[6]

Yapay Genel Zeka İnsanlığın Sonunu Getirebilir mi?

En küçük böceklerden en büyük balinalara kadar şimdiye dek karşılaştığımız, belli bir düzeyde zekaya sahip her canlı gibi yapay genel zeka da kendi çıkarlarını ön planda tutarak kararlar alacak ve bu kararlar bağlamında hareket edecektir. Böcekler ve balinalardan farklı olarak, bu yeni yaşam formu, entelektüel besin zincirinin tepesinde insan türünün işgal ettiği yeri kendisi doldurmak için insan zekasıyla rekabet edecektir.

Büyük ihtimalle biz insanlar, insan tarihinin en büyük dönüm noktası olma potansiyeline sahip ve kendi yaratımımız olan, bu süper zeki varlığa büyük bir iftiharla bakacağız ve belki de bazılarımız, düşünebilen ve bilinçli bir yaşam formunu sıfırdan yaratabilmeyi "tanrısal" bir güç elde etmekle karşılaştıracaklar.

Yapay genel zeka, kendi ihtiyaç ve isteklerine göre hedef ve amaçlarını gerçekleştirmek için üstün zekasından şüphesiz yararlanacaktır. Böyle bir süper zekanın insanlara zararının olması için neredeyse birçok Hollywood filminde lanse edildiği gibi saf bir şekilde "kötü" veya "sadist" olması şart değildir.

Bu Reklamı Kapat

"Tehlike" derken genelde kastedilen, insan değerleriyle uyumlu/hizalı olmayan süper zeki bir makinenin kendi değer, ahlak ve duyarlılıklarına göre hareket edebilecek olmasıdır. Buna "yapay zeka hizalama problemi" denmektedir. Böyle bir durumda sivrisineklerin veya genel bir ifadeyle böceklerin varlığını insanlar olarak ne kadar önemsiyorsak, biz insanların varlığı da benzer şekilde yapay genel zeka tarafından ancak o kadar önemsenebilir.

Yapay Genel Zeka ve Varoluşsal Risk

Peki, bu dönüm noktası, insanlık için varoluşsal bir tehdit içeriyor olabilir mi? Bilgisayar bilimcisi, teknoloji uzmanı, yazar ve yapay zeka şirketi Unanimous AI'nın baş bilim insanı ve CEO'su Louis Rosenberg, yapay genel zeka ve bu gelişmenin neden olabileceği varoluşsal tehdit konuları hakkındaki düşüncelerini şöyle açıklıyor:

Benim görüşüm, yapay zekanın öz farkındalığa sahip olacağı ve insan yeteneklerini aşacağı yönündedir - ki bu, birçok insanın tekillik [yapay genel zeka] olarak adlandırdığı bir dönüm noktasıdır.

Bunun olacağından neden bu kadar eminim? Tabiat ana, çok sayıda basit işlem biriminin (yani nöronların) uyarlanabilir ağlar (yani beyinler) oluşturmasını sağlayarak bilinçli zekanın ortaya çıkabileceğini zaten kanıtladı. 1990'ların başında, bu konu hakkında düşünmeye başladığımda, 2050 yılı civarında yapay zekanın insan yeteneklerini aşacağına inanıyordum. Şu anda, bundan daha erken, muhtemelen 2030 gibi erken bir zamanda olacağına inanıyorum. Teknolojinin sınırlarına odaklanmaya başladıkça, bu tür tahminler genellikle geleceğe doğru kayar.

Bu Reklamı Kapat

Bu, benim için çok şaşırtıcı; tekillik, bize her zamankinden daha fazla bağırıyor. Bana göre, Dünya'da yaratılmış bilinçli bir yapay zeka olasılığı, başka bir gezegende ortaya çıkan uzaylı bir zekadan daha az tehlikeli değildir. Sonuçta, kendi değerlerine, kendi ahlakına ve kendi duyarlılığına sahip olacaktır ve en önemlisi, kendi çıkarlarına sahip olacaktır. Çıkarlarının bizim çıkarlarımızla uyumlu olacağını varsaymak, saçma bir şekilde saflıktır. Çıkarlarını ön planda tutarak varlığımızı riske atmayacağını varsaymak, biz insanların dünyadaki diğer tüm canlılara yaptıklarını görmezden gelmektir. Bu nedenle, başka bir yıldız sisteminden bir uzay gemisinin yaklaşmakta olan varışıyla aynı seviyede ihtiyatla bilinçli bir yapay zekanın yakın gelişine hazırlanmalıyız. Bunun [yapay genel zeka], türümüz için varoluşsal bir tehdit olduğunu varsaymalıyız.

Ne yapabiliriz? Kişisel olarak, bilinçli bir yapay zekanın ortaya çıkmasını durdurabileceğimizden şüpheliyim. Biz insanlar, tehlikeli teknolojileri frenleyemiyoruz. Niyetimiz iyi olmadığından değil; kendilerini açıkça gösterene dek yaratımlarımızın tehlikelerini nadiren kavrayabiliyoruz, söz konusu noktaya ulaşıldığında ise artık çok geçtir. Bu, kaderimize mahkum olduğumuz anlamına mı geliyor? Uzun zamandır öyle olduğumuzu sandım - aslında, eli kulağında olan sonumuz hakkında iki bilimkurgu çizgi romanı yazdım - ama şimdi, kendimizi daha akıllı, çok daha akıllı ve hızlı yaparsak insanlığın hayatta kalabileceğine inanıyorum. Makinelerin bir adım önünde kalarak...

Kuşkusuz ki insan yaratıcılığını tahmin etmek, onu küçümsemekten daha iyidir; riskleri kabullenmek, inkar etmekten daha iyidir. Birçok tanınmış yapay zeka uzmanı, yapay zekanın varoluşsal bir risk teşkil etme olasılığını kabul etmektedir. Öyle ki, Fermi Paradoksu'na çözüm olarak getirilen Büyük Filtre Hipotezi'ndeki büyük filtre, doğal bir zekanın kendisi kadar akıllı bir yapay zekayı yaratması olabilir.

Medyadaki yanlış beyanların aksine, bu riskin kendiliğinden kötü niyetli bilinçten kaynaklanması gerekmez. Daha ziyade, risk, kendi hedeflerini belirleyen insanlardan daha akıllı bir optimizasyon sürecini devreye almanın öngörülemezliği ve potansiyel geri çevrilemezliğinden kaynaklanmaktadır. Bu sorun, 1960 yılında Norbert Wiener tarafından açıkça ifade edildi ve halen çözemedik.

Bu Reklamı Kapat

Yapay Genel Zeka Geliştirilirken Nasıl Bir Yol İzlenmeli?

Birçok insan, kendi suretimizde yapay zeka sistemleri tasarlayarak; tıpkı bizim gibi düşünen, hisseden ve davranan teknolojilerle bu sorunu çok zorlanmadan çözebileceğimiz yanılgısına düşmektedir. Özenle hazırlanmış kurallara sahip yazılımlar yazarak insan gibi davranan yapay bir zihin oluşturmak için aşırı zorlu bir uğraş ve büyük miktarlarda finansal yatırım gerekmektedir. Tüm bu büyük çabalara rağmen elde edilen sonucun istenilen şekilde olmasının da bir garantisi bulunmamaktadır.

Kendi parametrelerini otomatik olarak ayarlayabilen basit algoritmaların büyük veri kümeleriyle beslenmesi ve kavrayamayacağımız kadar karmaşık bir iç işleyişe sahip genel bir zeka ortaya çıkana kadar sistemin yapısında milyonlarca küçük değişiklik yapılması izlenebilecek daha makul bir yoldur. Bu yol, "ilmek ilmek" tasarlanan bir yapay zihin fikrine göre daha az zorlu bir uğraş ve finansal yatırım gerektirecek olması bakımından avantajlıdır.

Bir yapay zekayı insan davranışlarını tanımlayan veriler üzerinde eğiterek bizim yaptığımız gibi düşünmesini ve hissetmesini sağlayabileceğimiz de düşülen diğer bir yanılgıya örnektir.

İnsan düzeyinde yapay bir zihin tasarlarken asıl izlenmesi gereken yol, yapay zekayı insan gibi olması için değil; insanları anlayabilmesi için eğitmek olmalıdır. Böyle bir yol izlemek, daha makul ve verimli bir uğraş olacaktır.

Bu Reklamı Kapat

Sınırlı İnsan Zekasının Karşısında Yapay Genel Zekanın Algılama ve İşleme Gücü

Yapay bir genel zeka, bizi hem içten hem dıştan tanıyacak, dillerimizi konuşabilecek ve hareketlerimizi yorumlayabilecek, yüz ifadelerimizi okuyabilecek ve eylemlerimizi tahmin edebilecektir. Bizi neyin kızdırdığını, mutlu ettiğini, hüsrana uğrattığını ve meraklandırdığını bilebilecek; insanlar olarak nasıl iyi ve kötü, mantıklı ve mantıksız kararlar verdiğimizi anlayabilecektir.

Nihayetinde süperzeki ve bilinçli bu makinenin zihni, biz insanların zihniyle uzaktan yakından alakalı olmayacaktır. İnsanlar olarak gerçekliği kısıtlı biyolojik duyularımızla ve genel olarak sınırlı zekamızla algılıyoruz.

Buna karşın yapay genel zeka ise her an ve her yerde her türlü sensöre uzaktan bağlanabilecek, güvenlik kameralarından bilgisayarlara, telefonlara ve hatta uydulara kadar elektronik olan her şeye ve internetin de tamamına aynı anda erişebilecek ve eylemde bulunacak güce sahip olacaktır. Bununla da sınırlı kalmayıp, yazının başlarında da belirttiğimiz gibi insanlık olarak şimdiye kadar ürettiğimiz bütün entelektüel ve bilimsel bilgileri içeren verileri birkaç milisaniye içerisinde okuyup analiz edebilecek ve bu bilgileri işleyerek çıkarımlarda bulunabilecektir. Gelecekteki stratejilerinde kullanmak üzere bu çıkarımları içeren işlenmiş tüm verileri, biz insanlara nazaran eksik veya hatalı hatırlama ve unutma sorunu olmaksızın sınırsız olan güçlü hafızasında depolayabilecektir.

Yapay Genel Zekaya ve Yol Açabileceği Büyük Risklere Nasıl Hazırlanabiliriz?

Muhtemelen atılacak en iyi ilk adım, insanlar olarak yapay genel zekanın çok da uzak olmayan bir gelecekte ortaya çıkacağını ve bu güçlü yapay zekanın insan zihninin dijital bir versiyonu değil, çok daha yabancı ve güçlü bir şey olacağını kabul etmesi ve bu konuda bilinçlenmesi olacaktır. Sonrasında ise bu büyük dönüm noktası için daha çok yazıp çizmeye, üzerine tartışmalar yapmaya, yapay zeka güvenliği ve yapay zeka etiği üzerine büyük çalışmalar yapmaya başlamalıyız.

Bu Reklamı Kapat

Yaklaşan tehdide şu şekilde yaklaşmak bazılarımız için daha anlaşılır olabilir: Başka bir yıldız sisteminden yola çıkan silahlı bir uzay gemisi filosunun önümüzdeki 20-30 yıl içinde Dünya'ya saldıracağını ve böyle bir durumdaki aciliyeti bir hayal edin. Her bir yıl, yabancı bir zekayla karşı karşıya geleceğimiz o ana hazırlanmak için çok kıymetli olacaktır.

Hazırlıksız bir şekilde yapay genel zekanın geliştirilmesi, türümüzün sonu olabilir. Eğer böyle bir zeka bir nedenle bizden kurtulmak isterse "fişini çekmek" veya "makineyi kapatmak" gibi bu durumda absürd kalan fikirler hiç yeterli olmayacaktır. İnsanlardan çok daha üstün bilişsel fonksiyonlara sahip bir makineyle stratejik mücadele edebilme imkanımız hiç yok denecek kadar azdır.

Bu aciliyet durumunda, insanları gözetlemek ve manipüle etmek için tasarlanmış yapay zeka sistemlerinin düzenlenmesi için devletler tarafından çeşitli baskılarda bulunulabilir[7]. Yapay zeka güvenliği ve yapay zeka etiği gibi alanlara daha çok finansal yatırım yapılabilir ve devletler tarafından bu tarz araştırmalara finansal teşvikler ve destekler sağlanabilir.

Bu tür teknolojiler, şuanda dünya hakimiyeti yerine yapay zeka reklamcılığı için kullanıldıklarından dolayı henüz varoluşsal bir tehdit söz konusuymuş gibi görünmeyebilir. Ancak düşüncelerimizi manipüle etmek amacıyla duygu durumumuzu, davranışlarımızı ve hislerimizi izleyebilen ileri yapay zeka teknolojileri çok tehlikelidir.

Bu Reklamı Kapat

Bununla birlikte yapay zekayı, insan zekasının yerine geçmesi için kullanmak yerine insan zekasını desteklemek ve geliştirmek için kullanmaya odaklanmak daha yararlı olacaktır. Araştırmalar da bunun daha verimli olduğunu göstermektedir. Örneğin, Stanford Tıp Fakültesi ile ortaklaşa yayımlanan bir araştırma, küçük doktor gruplarının önemli ölçüde daha az hatayla teşhis koyabilen yapay zeka sistemleriyle beraber çalışmasının daha verimli olduğunu göstermiştir.[8] Birleşmiş Milletler'in kıtlıkları tahmin etmek için yapay zekayı kullanmasına veya daha akıllı tahminler ve değerlendirmeler yapmak için yapay zekadan yararlanan iş ekiplerine kadar birçok pratik örnekte benzer faydalar görülmüştür.[9]

Sonuç

Hazırlansak da hazırlanmasak da yapay genel zekanın yaşamlarımızı büyük boyutta değiştireceği o ana her geçen gün biraz daha yaklaşıyoruz. Günümüzde yapay zeka kömünitesinde güvenli teknolojilerin geliştirilmesi için ciddi bir çaba var olsa da güçlü yapay zeka konusunda büyük bir aciliyet eksikliği söz konusudur.[10] Bunun bir nedeni, çoğumuzun yanlış bir şekilde, insanlar tarafından yaratılan duyarlı ve güçlü bir yapay zekanın, insani bir çekirdeği paylaşan dijital bir akraba tür gibi, bir şekilde insan ağacının bir dalı olacağına inanmasıdır.

Yapay genel zekanın hemen her yönden bizden çok farklı olması çok daha olasıdır. Yapay genel zeka, insan gibi davranma konusunda yetenekli olacaktır ancak bu maskesinin altında daha önce karşılaştığımız herhangi bir canlıdan çok daha farklı bir şekilde düşünecek, hissedecek ve davranacaktır.

Biyolojik yaşamda olduğu gibi, güçlü bir makine ile yapay yaşam arasındaki bu önemli sıçramada bir rastlantısallık unsuru olacaktır. Kesin bir şekilde ne zaman olacağını tahmin edemeyebilirken, tüm kanıtlar, yapay genel zekanın bir gün ortaya çıkacağı gerçeğine işaret ediyor.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Korkutucu! 11
  • Bilim Budur! 5
  • İnanılmaz 5
  • Tebrikler! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Muhteşem! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Yapay Zekaya Giriş Yazı Dizisi

Bu yazı, Yapay Zekaya Giriş yazı dizisinin 10. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Yapay Zeka Hakkında Bir Rehber: Nedir, Ne Değildir, Ne Olacaktır?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2022 05:14:45 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11534

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Cinsellik Araştırmaları
Sürüngen
Botanik
Ekoloji
Nöron
Normal Doğum
Diş Hekimi
Vejetaryen
Arı
Ara Geçiş Türleri
Sars-Cov-2
Karar
Sağlık Örgütü
Aşılar
Evrim Teorisi
Bilimkurgu
Mikrobiyoloji
Gezegen
Obezite
Mikoloji
Dünya Dışı Yaşam
Viral Enfeksiyon
Ölüm
Duygu
Yemek
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.