Bir deniz kaplumbağası yumurtası kuma gömüldüğünde, içinden dişi mi erkek mi çıkacağı henüz belli değil. Bu soruyu, kuluçkanın ortasındaki birkaç haftalık sürede yuvanın ne kadar ısındığı cevaplıyor.

Akdeniz'deki Caretta caretta popülasyonları için kritik eşik ortalama 29 derece. Kum bunun üzerinde kalırsa yavruların çoğu dişi, altında kalırsa çoğu erkek oluyor. İşin sırrı hormonlarda: Sıcaklık arttıkça embriyoda aromataz adlı enzimin üretimi artıyor ve bu enzim erkeklik hormonlarını östrojene çeviriyor. Aynı sırada testis gelişimini yöneten genler de baskılanıyor.

Bu sistem, deniz kaplumbağalarını 110 milyon yıl boyunca sayısız iklim dalgalanmasından geçirdi. Ama bugünkü ısınma çok hızlı. Büyük Set Resifi'nde dişi oranı son 20 yılda %87'den %99'a çıktı; benzer eğilimler Florida'da ve Türkiye kıyılarında da bildiriliyor. Erkekler azaldıkça, uzun vadede hem üreme başarısının düşmesi hem de genetik çeşitliliğin kaybolması riski doğuyor.

Kaplumbağaların elinde bir çıkış yolu olabilir: daha erken yuvalamak. Kuluçka yılın daha serin bir dönemine denk gelirse denge kısmen korunabilir. Bazı modellere göre Dalyan'da yuvalamanın 41 gün öne kayması erkek yavru oranını artırabilir. Ancak mevcut çalışmalar, bu kaymaların uzun vadede ısınmanın hızına yetişemeyeceğini gösteriyor.

O yüzden Muğla'daki İztuzu gibi sahillerde yuvalama tarihleri ve kum sıcaklıkları her yıl kayıt altına alınıyor, gerektiğinde yuvaların üzeri gölgelenerek daha fazla erkek yavru çıkması sağlanıyor. Kaplumbağaların bu hıza ne kadar uyum sağlayabileceği ise şimdilik bilinmiyor. 🐢

✏️ Yazar: Emre Odabaş · Editör: Damla Şahin Uçar

Evrim ağacı videosunda yanlış bilgi var.
"Geçmiş" ve "Gelecek" Bir İllüzyon mu?" videosu 13:31 saniyede verilen bilgi yanlış.

Nedensellik bağıyla bağlı olaylarda, hiçbir gözlemci nedensellik sırasının bozulduğunu gözlemlemez. Görelilikte iki olay arasındaki “uzay-zaman aralığı” tüm gözlemciler için aynıdır: Δs^2 = c^2 Δt^2 - Δx^2

https://www.youtube.com/watch?v=gU-nZM3slJM&t=811s

Bir asır müzelerin tozlu raflarında beklemiş minik bir kafatası parçası. Bazen büyük bilmecelerin anahtarı en mütevazı köşelerde duruyor işte. Bilim insanları bunu mikro-CT ile inceleyince fark etmiş: Avrupa'nın ilk megaraptoru, Invictibellatrix amberina! Bu "yenilmez kadın savaşçı" T-Rex gibi dişleriyle değil, devasa pençeleriyle avlanan cinstenmiş. Üstelik Asya'dan buralara kadar nasıl geldikleri, sonra Gondwana'ya nasıl geçtikleri bilinmezken, bu fosil bir göç köprüsü sunuyor bize. Tam rotaları hala muamma, neden kuzeyden çekildikleri de... Ama böyle bir parça, koskoca bir kıtanın hikayesini değiştiriyor. Ne acayip.