Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Mühendislikte Evrim: Biyomühendislik ve Biyomimikri, Evrimsel Biyolojiyi Nasıl Kullanıyor, Ona Nasıl Katkı Sunuyor?

Mühendislikte Evrim: Biyomühendislik ve Biyomimikri, Evrimsel Biyolojiyi Nasıl Kullanıyor, Ona Nasıl Katkı Sunuyor?
21 dakika
21,765
  • Evrimsel Biyoloji
  • Evrimsel Robotik

Evrimsel biyolojinin uygulama alanları her geçen gün katlanarak artmaktadır. Kimi zaman bu alanlar öylesine noktalara gitmektedir ki, insan ister istemez şunu sormaktadır: Halkın halen bu kadar bilgisiz (ve dolayısıyla konuya karşıt) olduğu bir alan, nasıl olur da bu kadar fazla bilim ve teknoloji sahasını, bu kadar kökten etkileyip, değiştirip güçlendirebilir? Aslında cevap basittir: Biz insanların bir gerçeğe inanmıyor oluşu, o gerçeği daha az gerçek yapmaz. Yanlış hiç yapmaz. Gerçek, gerçektir. Evrim, doğanın en temel yasalarından, en temel gerçeklerinden birisidir. Bizler farkında olmayabiliriz; ancak bilim insanları bu gerçeğin çok iyi farkındadır ve ondan en üst seviyede faydalanmak için ellerinden geleni yapmaktadırlar.

Bu makalemizde sizlere evrimsel biyolojinin ve genel olarak biyolojinin mühendisliğe katkılarından bahsedeceğiz. Sanılanın aksine artık bilimler arasındaki sınırlar kalmamıştır. Bir mühendis, sadece "mühendis" olamamaktadır (en azından akademik işler yürütüyorsa). Günümüzde bir mühendis fizikten ve matematikten anladığı kadar kimyadan, biyolojiden, hatta toplum bilimlerinden anlamak zorunda kalmaktadır. Mühendisliğin en uç araştırma sahaları, bundan birkaç nesil öncekilerin aklının bile almayacağı bir şekil ve miktarda biyoloji gibi çok uzak gözüken sahalarla kesişmektedir. Geleceğin teknolojileri hem mühendislikten hem de temel bilimlerden anlayan uzmanlarca şekillendirilmektedir. Ne yazık ki ülkemizde halen bu teknolojik ve bilimsel devrimlerin yankıları halk arasında pek duyulamamaktadır. Bu nedenle insanlarımız bir mühendisin temel bilimlerden (örneğin evrimsel biyolojiden), bir temel bilimcinin (örneğin biyoloğun) robotlardan bahsedebiliyor olmasına şaşırmaktadır. Bunda şaşılacak hiçbir şey kalmamıştır. Çağımız bunu gerektirmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

İşte bu bariyeri ve bilgisizliği yıkmak adına, biyolojiden esinlenen mühendislik (biyomimikri) ve genel olarak biyoloji-mühendislik etkileşimine değinmek istiyoruz. Bu makaleden edindiklerinizle etrafınızdaki insanları modern bilimin ve teknolojinin çalışma biçimi hakkında aydınlatabilmenizi umuyoruz. Eğer hep birlikte çalışırsak, koskoca bir toplumun aydınlanmasını sağlayabiliriz.

Umuyoruz bu makale, mühendislik ve temel bilimler arasında artık yıkılmış olan bariyerleri görmeniz açısından bir yol gösterici olacaktır. İyi okumalar.

Tüm Reklamları Kapat

Mühendislik 101: Mühendislik Nedir? Mühendis Kimdir, Ne Yapar?

Mühendislik, hiç kuşkusuz insanın şu anda içinde yaşadığı uygarlığın oluşmasında en önemli faaliyetlerden biridir. Günlük hayatta da sık sık kullandığımız “mühendis” kelimesi, düşünülünce sınırları çok rahat çizilemeyen bir kavramdır. Bir makina mühendisi ya da inşaat mühendisini bu kavrama dahil etmek belki daha kolaydır, ancak sınırları biraz daha zorlayınca kimin mühendis, neyin mühendislik ürünü olduğunu ayırt etmek zorlaşabilmektedir.

Bu iki kavramın tanımlanması için tarih boyunca pek çok girişimde bulunulmuştur. Örneğin, bir tanımda mühendislik, “sorun çözme sanatı” olarak ifade edilmiştir. Bu bağlamda bakacak olursak, günlük hayatta sıklıkla bir mühendis rolü alarak karşımıza çıkan sorunları yaratıcı yöntemlerle çözdüğümüzü görürüz. Daha spesifik bir tanımı Fransız Mühendis ve Bilim İnsanları Ulusal Konseyi, “mühendis” kelimesi için yapmıştır. Konsey’e göre mühendis;

  • Toplumun beşeri, toplumsal ve ekonomik ögelerini göz önüne alarak,
  • Belirtilmiş bir gereksinime, kararlaştırılmış rasyonel kriterlerden hareketle, mümkün olan en iyi yanıtı vermek üzere, (ihtiyacı mühendislik dilinde / teknik dilde yeniden tanımlayarak)
  • Kişiler, soyut veriler ya da maddi araçlar organizasyonu tasarlamak, gerçekleştirmek ve işletmek,
  • Bilimsel ya da teknik ağırlıklı bilgi ve yetenek / beceri kullanan ekonomik özellikli bir unsurdur.

Hem tanımlanmasının zorluğundan hem de tanımların esnekliğinden anlayacağımız üzere, herkesin kafasında canlandıracağı bir “mühendis/mühendislik” imajının dışında kalan, ancak mühendislik aktivitesi sayılabilecek pek çok örnek vardır. Ancak hangi tanım kullanılırsa kullanılsın, hepsinin özünde olan şey, ortada bir “sorunlara çözüm üretme” faaliyetinin olmasıdır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Temel bilimler ile uygulamalı bilimler (mühendislik) arasındaki tatlı çekişme, çok eski bir tarihe sahiptir. Bilim, doğanın gerçeklerini, kurallarını, süreçlerini, olgularını ve olaylarını anlamamızı sağlar. Mühendislik ise onları uygulayarak, işe yarar ve anlamlı hale getirmeyi sağlar. Mühendisler temel bilimcileri "işe yaramaz" olmakla, temel bilimcilerse mühendisleri "basit işlerle uğraşmakla" suçlarlar. Benzer şekilde mühendisler temel bilimcileri "pratik zekaya sahip olmamakla", temel bilimciler ise mühendileri "doğru düzgün temellere oturtulmamış işlerle uğraşmakla" suçlarlar. Tabii bu suçlamaların hepsi eğlence amaçlıdır ve "takılma" seviyesindedir. Aslında biri olmadan diğeri var olamaz, var olsa bile ilerleyemez. Tabiri yerindeyse, bilimi olmayan mühendislik kör, mühendisliği olmayan bilim topaldır. Bunun en güzel örneği, mikroskop/teleskop ve optik örneğidir. Fizikçiler (temel bilimciler) optiği keşfeder ve anlamlandırırlar. Mühendisler ise onu mikroskop veya teleskop üretmek için kullanırlar. Başlangıçta her bilim insanı, aynı zamanda bir mühendisti de... Her mühendis de, bir temel bilimciydi. Ancak günümüzde bu alanlar o kadar uzmanlaştı ki, bir insanın ikisinden de tam olarak anlaması mümkün olamamaktadır. Yine de modern bilim dahilinde bu disiplinler sürekli iç içe çalışırlar ve geleceği inşa ederler. Dolayısıyla iki uzman grubuna da çok şey borçluyuz.
Temel bilimler ile uygulamalı bilimler (mühendislik) arasındaki tatlı çekişme, çok eski bir tarihe sahiptir. Bilim, doğanın gerçeklerini, kurallarını, süreçlerini, olgularını ve olaylarını anlamamızı sağlar. Mühendislik ise onları uygulayarak, işe yarar ve anlamlı hale getirmeyi sağlar. Mühendisler temel bilimcileri "işe yaramaz" olmakla, temel bilimcilerse mühendisleri "basit işlerle uğraşmakla" suçlarlar. Benzer şekilde mühendisler temel bilimcileri "pratik zekaya sahip olmamakla", temel bilimciler ise mühendileri "doğru düzgün temellere oturtulmamış işlerle uğraşmakla" suçlarlar. Tabii bu suçlamaların hepsi eğlence amaçlıdır ve "takılma" seviyesindedir. Aslında biri olmadan diğeri var olamaz, var olsa bile ilerleyemez. Tabiri yerindeyse, bilimi olmayan mühendislik kör, mühendisliği olmayan bilim topaldır. Bunun en güzel örneği, mikroskop/teleskop ve optik örneğidir. Fizikçiler (temel bilimciler) optiği keşfeder ve anlamlandırırlar. Mühendisler ise onu mikroskop veya teleskop üretmek için kullanırlar. Başlangıçta her bilim insanı, aynı zamanda bir mühendisti de... Her mühendis de, bir temel bilimciydi. Ancak günümüzde bu alanlar o kadar uzmanlaştı ki, bir insanın ikisinden de tam olarak anlaması mümkün olamamaktadır. Yine de modern bilim dahilinde bu disiplinler sürekli iç içe çalışırlar ve geleceği inşa ederler. Dolayısıyla iki uzman grubuna da çok şey borçluyuz.

Sorunlara çözümler üretebilmek önemli bir kriter olsa da, kesinlikle tek kriter değildir. Getirilen çözümün aynı zamanda verimli olması çok büyük önem taşımaktadır. Ekonomi gibi insan kökenli unsurları bir kenara bırakacak olsak bile, hala Dünya’nın enerji kaynaklarının hızla tükenmekte olması gibi somut bir gerçek kalmaktadır. Bunun engellenmesi ve bir gün insan türünün felaketle karşı karşıya gelmesinin önlenmesi için, mühendislerin ellerinden çıkan ürünlerin, sorunu en verimli bir şekilde çözebilmesi büyük önem arz etmektedir.

Burada bazı terimlerden bahsetmekte fayda var: Bir sistemi bu şekilde en verimli hale getirme çalışmasına optimizasyon, var olan alternatiflerden en verimli çalışanına -bahsi geçen sorunu çözene- optimum denmektedir. Bu kavramlar önemli, çünkü mühendisliğin özünde var olan sorunlara en uygun (optimum) çözümleri üretmek yatmaktadır. 

NASA'nın Space Launch System (SLS, Uzay Fırlatma Sistemi) üzerinde çalışan mühendisleri.
NASA'nın Space Launch System (SLS, Uzay Fırlatma Sistemi) üzerinde çalışan mühendisleri.
NASA

Evrim: Tüm Zamanların En Başarılı Mühendisi

İnsan, çok uzun bir süredir bilinçli olarak sorunlara çözümler üretme çalışmalarında bulunan bir tür. Ancak sıklıkla unutulan bir nokta, aynı sorun çözme işlemini, bir bilincin etkisi olmadan doğada da görüyor olduğumuzdur ve bunu sağlayan çok güçlü bir olgu var: evrim.

Bu kısma başlamadan önce, evrimin bireyleri değil popülasyonları değiştirdiğini hatırlatmak istiyoruz. Sizin çocukluktan yetişkinliğe geçişiniz, bu süreçte farklılaşmanız evrim değil gelişim sürecidir. Evrim dediğimiz kavram, basitçe popülasyonların genetik havuzunun yapısının, nesilden nesle değişmesi olarak tanımlanabilir.

Kısaca canlıların evrimleşmesine sebep olan mekanizmaları hatırlayalım: Bir canlı popülasyonunda, çeşitlilik mekanizmaları ile özelliklerde çeşitlilik oluşur. Farklı özelliklere sahip bireylerden oluşan bu popülasyona, seçilim baskıları etki eder. Bu baskıların çeşidine göre, ortama en iyi uyum sağlayan bireyler hayatta kalır. Örneğin, avcı baskısının yoğun olduğu bir ortamda iyi kamufle olabilen ya da hızlı koşan bireyler hayatta kalacakken, cinsel seçilim baskısının yoğun olduğu bir popülasyonda karşı cinsi etkileyebilen bireyler hayatta kalacaktır. Hayatta kalan bireylerin genleri sonraki nesillere aktarılır ve süreç bu şekilde devam eder. Dikkat edecek olursanız, hayatta kalıp üremeyi başaranların genleri de bu süreçte gelecek nesillere aktarılmaktadır. Böylece her nesilde, söz konusu "iyi genler" popülasyon içerisinde artacaktır. Bu nedenle canlı türü kademeli ve yavaş bir şekilde, nesilden nesile değişecektir. Bu değişim, çoğu zaman ortama uyum sağlamak ile sonuçlanacaktır.

Tüm Reklamları Kapat

Hayatta kalmaya dayalı olan bu evrim algoritması, en net görüleni ve zihinde canlandırılması en kolay olanıdır belki. Ancak şimdi, daha karmaşık, canlandırması biraz daha güç ama yine de doğada görülen bir başka algoritmaya bakalım:

Canlıların herhangi bir şeyi yapabilmek için enerji gereksinimi vardır. Bu enerji bir nevi canlının kaynağıdır: Çok enerji, çok iş. Örneğin, aynı popülasyondan iki canlıyı düşünelim, iki avcıyı, ve birinin (A) genetik olarak diğerinden (B) daha güçlü pençeleri olsun. Güçlü pençeleri olan A bireyi, daha kolay avlanacak, avlanmak için daha az zaman ve enerji harcayacaktır. Böylece, diğer B bireyi hala yiyecek peşinde koşarken, kendisi (örneğin) karşı cinse kur yapabilecek ve çiftleşebilecektir. B yine de hayatta kalabilir belki, ancak çiftleşmek ve dolayısıyla genlerini sonraki nesle aktarmak için daha az zamanı ve enerjisi olacaktır. Bu basit örnekte A’nın genlerini B’den daha başarılı bir şekilde aktarabileceğini görüyoruz. Benzer bir mantık, A canlısının B’den daha iyi bir aerodinamik yapıya sahip olduğu (bu sayede A’nın aynı enerjiyi harcayarak B’den hızlı koşabilmesi) ve bu canlıların hızlı koşmanın önemli olduğu bir ortamda yaşadığı bir bağlam düşünülerek de kurulabilir.

Üstteki iki fotoğrafta, "düzenbaz yengeç" olarak bilinen Uca mjoebergi türüne ait iki bireyin farklı nitelikteki kıskaçları gözüküyor. Alttaki iki fotoğraf, deneysel nedenlerle araştırmacılar tarafından farklı renklere boyanmış kıskaçları gösteriyor.
Üstteki iki fotoğrafta, "düzenbaz yengeç" olarak bilinen Uca mjoebergi türüne ait iki bireyin farklı nitelikteki kıskaçları gözüküyor. Alttaki iki fotoğraf, deneysel nedenlerle araştırmacılar tarafından farklı renklere boyanmış kıskaçları gösteriyor.
Proceedings of the Royal Society B

Canlılar benzer yollarla bir yerden enerji tasarrufu yaparak bu enerjiyi başka yerlerde kullanabilirler. Bu tasarrufların bazıları o kadar küçüktür ki, etkisi ihmal edilebilir gibi gözükebilir. Ama en başta söylediğimizi unutmayalım: Evrim, popülasyonları değiştiren bir algoritmadır, bireyleri değil. Çok sayıda bireyin yaptığı küçük enerji tasarrufları milyonlarca yıl boyunca birikerek büyük miktarlarda enerji tasarrufu açığa çıkarabilir. Bir başka deyişle, her bireyin yaptığı tasarrufu, birey sayısı (muhtemelen en azından yüzbinlerce) ve nesil sayısı (muhtemelen en azından milyonlarca) çarpınca karşınıza büyük bir sayı çıkacaktır.

Bunlardan şunu çıkarabiliriz: Çok uzun sürede, büyük popülasyonlara etki eden bir mekanizma olan evrim, en ufak avantajları bile kayırmaya meyillidir. Ya da, bir mühendisi ilgilendireceği dille: “Evrim, sorunlara eli altındaki malzemeleri kullanarak en optimum çözümleri üretir.”

Tüm Reklamları Kapat

Sanıyoruz artık başlıkta sorduğumuz sorunun cevabını verebiliriz: Doğadan neden esinlenelim ki? Doğa, nasıl bizimkilerden iyi “tasarımlar” üretebilir? Bu sorunun cevabını anlamak, evrimi anlamaktan; evrimin ne kadar hassas bir süreç olduğunu, avantajlı canlıları en hassas biçimde nasıl seçtiğini, sorunlara en optimum çözümleri nasıl ürettiğini anlamaktan geçiyor. İnsan türünün doğadan hala öğrenecek çok şeyi olduğu gerçeğini kabul etmek; çözülmeyi bekleyen sorunlara çözüm bulan, çözülmüş sorunların çözümlerini de daha verimli şekilde elde eden sistemler yaratabilmemiz için kritik öneme sahiptir.

Yazının buraya kadar olan kısmında, kimilerinin bilmediği, kimilerinin yüzeysel olarak bildiği, kimilerinin ise çok iyi bildiği “mühendislik” ile “evrim” kavramlarını açıklamaya (hatırlatmaya) ve kesiştikleri bölgeyi göstermeye çalıştık. Kalan kısımda ilk olarak biyo-esinlenmiş mühendislik ve biyomimikri kavramlarından bahsedeceğim, bunların örneklerini vereceğiz ve yukarıdaki soruya üçüncü bir sebebi, “biyomimikri” tanımından hareketle açıklayacağız. En son da, biyomimikrinin belki de en geniş uygulama alanı olan biyo-esinlenmiş robotikten bahsedeceğiz.

İnsanlar olarak doğadan öğrenecek çok şeyimiz var! Bir aladoğanın uçuş dinamikleri ile bir B-2 bombardıman uçağının yapısal benzerliği aşikardır. Bu çok da şaşırtıcı değildir - zira kuşlar, son 150 milyon yıldır durmaksızın biyolojik evrim geçirmekte ve uçmak konusunda nesilden nesle daha da özelleşmektedir. İnsanların yerden havalanıp uçmaya başlama becerileri ise sadece 17 Aralık 1903'ten beri kültürel evrim sürecinden geçmektedir; yani sadece 113 yıldır. Kuşların bizden kabaca (en azından zaman bakımından) 1.3 milyon kat daha fazla deneyimi olduğu düşünülecek olursa, onlardan 1-2 şey kapmaya çalışmamak aptallık olurdu. "Hoş, kapıyoruz da ne oluyor!" diye sorabilirsiniz. Biri o günkü yemeğini bulmak, avcısından kaçmak için uçuyor, diğeri ise kendi türünün bireylerini köleleştirmek için... Zeka konusunda örnek alabileceğimiz türlerin henüz evrimleşmemiş olması ne acı... Belki de bizden sonra gelecek olan türler, tıpkı bizlerin diğer türlere bakarak yeni şeyler öğrenmemiz gibi, bizim deneyimlerimizden faydalanarak daha akıllıca adımlar atacaklardır, kim bilir?
İnsanlar olarak doğadan öğrenecek çok şeyimiz var! Bir aladoğanın uçuş dinamikleri ile bir B-2 bombardıman uçağının yapısal benzerliği aşikardır. Bu çok da şaşırtıcı değildir - zira kuşlar, son 150 milyon yıldır durmaksızın biyolojik evrim geçirmekte ve uçmak konusunda nesilden nesle daha da özelleşmektedir. İnsanların yerden havalanıp uçmaya başlama becerileri ise sadece 17 Aralık 1903'ten beri kültürel evrim sürecinden geçmektedir; yani sadece 113 yıldır. Kuşların bizden kabaca (en azından zaman bakımından) 1.3 milyon kat daha fazla deneyimi olduğu düşünülecek olursa, onlardan 1-2 şey kapmaya çalışmamak aptallık olurdu. "Hoş, kapıyoruz da ne oluyor!" diye sorabilirsiniz. Biri o günkü yemeğini bulmak, avcısından kaçmak için uçuyor, diğeri ise kendi türünün bireylerini köleleştirmek için... Zeka konusunda örnek alabileceğimiz türlerin henüz evrimleşmemiş olması ne acı... Belki de bizden sonra gelecek olan türler, tıpkı bizlerin diğer türlere bakarak yeni şeyler öğrenmemiz gibi, bizim deneyimlerimizden faydalanarak daha akıllıca adımlar atacaklardır, kim bilir?

Biyo-Esinlenmiş Mühendislik Nedir? Biyomimikri Nedir?

Biyo-esinlenmiş mühendislik, biyolojik prensipleri mühendislik problemlerinin çözümleri için uygulayan yeni bir bilimsel disiplindir. Uygulama alanları arasında tıp, ilaç sanayii, robotik, ulaşım, yazılım, endüstri, çevre ve daha birçok alan sayılabilir.

Peki, biyomimikri nedir? 2006 yılında Janine Benyus ve Bryony Schwan tarafından kurulan ve AskNature.org gibi ödüllü çalışmalara imza atan Biomimicry Institute’un web sayfasında, biyomimikri şu şekilde tanımlanıyor:

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Dâhiler Sınıfı - Steve Jobs: Bilgisayara Can Veren Adam

DÂHİLER SINIFI: OKUMASI KOLAY, UNUTMASI ZOR

Şu iki genç, Steve ve Woz, evin garajında neler karıştırıyorlar? Oyun mu oynuyorlar yoksa dünyayı sonsuza kadar değiştirecek bir bilgisayar mı geliştiriyorlar?

STEVE JOBS: Bilgisayara Can Veren Adam, Dâhiler Sınıfı serisinin ilk üç kitabından biri olarak karşınızda.

Dâhiler Sınıfı Serisi Hakkında:

Bunlar, her biri kendi yöntemiyle; kelimeleriyle, icatlarıyla, seçimleriyle ve hatta kaderleriyle dünyayı değiştirmiş kadınların ve erkeklerin hayat hikâyeleri; şaşkınlık ve hayranlık duymanızı sağlayacak, hayal gücü ve merak duygunuzu harekete geçirecek büyüleyici hikâyeler. Dâhiler Sınıfı serisi bu özel insanları çocuklarla (9 yaş ve üstü) tanıştırmak üzere tasarlandı. İlk olarak yayımlandığı İtalya’da büyük övgü toplayan ve ardından pek çok dile çevrilen Dâhiler Sınıfı, minik ebadı, renkli illüstrasyonları, bilgiyi heyecan ve macerayla birleştiren anlatımıyla çocukların kolay okuyacağı, zor unutacağı, onlara öğrendiklerinden daha da fazlasını merak ettirecek bir seri.

Devamını Göster
₺69.00
Dâhiler Sınıfı - Steve Jobs: Bilgisayara Can Veren Adam

Biyomimikri, doğanın zamanın sınavına tabii tutulmuş motiflerini ve stratejilerini örnek alarak, insanların sorunlarına sürdürülebilir çözümler arayan bir inovasyon yaklaşımıdır.

Bu tanımdaki “sürdürülebilir” kısmı, “Doğadan neden esinlenmeliyiz?” sorusunun üçüncü cevabına götürüyor bizi. İnsanın bugüne kadar ürettiği (birçoğu dahice olan) çözümler, maalesef beraberinde çok ciddi sürdürülebilirlik sorunları getirmiştir. Janine Benyus, insanların uzun zamandır aradığı “sürdürülebilir bir Dünya’nın” uzun zamandır var olduğunu, ancak bu soruna çözüm için nereye bakmamız gerektiğini yeni anladığımızı söylüyor.

Biomühendisliğin en ilginç çalışma sahalarından biri olan "kuru yapışkanlar" alanındaki araştırmacılar, geko kertenkelelerinin parmaklarındaki mikro ve nano boyuttaki kılsı yapılardan esinlenerek çeşitli ürünler üretmeye çalışmaktadırlar.
Biomühendisliğin en ilginç çalışma sahalarından biri olan "kuru yapışkanlar" alanındaki araştırmacılar, geko kertenkelelerinin parmaklarındaki mikro ve nano boyuttaki kılsı yapılardan esinlenerek çeşitli ürünler üretmeye çalışmaktadırlar.
FeedYeti

İnsan haricindeki hiçbir canlı, yaşarken Dünya’ya zarar vermez. Evrimsel süreçte gelişen sorun çözme yöntemleri, sorunu çözmenin ve bunu en optimize şekilde yapmanın yanı sıra, canlının bir parçası olduğu ekosistemi de canlının yaşayabileceği bir durumda tutmak üzere evrimleşmiştir. Biyomimikri yaklaşımı hakkındaki yorumunu, Apple’ın kurucusu ve eski CEO’su Steve Jobs, şu şekilde açıklamış:

Bana göre, 21. Yüzyılın en büyük inovasyonları, biyoloji ve teknolojinin kesişim noktalarında gerçekleşecek. Yeni bir dönem başlıyor.

Gerçekten de, gün geçtikçe hem Türkiye’de, hem de Dünya’da biyomimikri ve biyo-esinlenme uygulamalarının arttığını görüyoruz.

Burada küçük bir bilgiye yer verelim: Biyo-esinlenmiş mühendislik, biyo-destekli teknoloji ile karıştırılmamalıdır. Biyolojik organizmaların kullanıldığı uygulamalar –örneğin, suların temizlenmesi- biyo-esinlenme sayılamaz. Bu, biyo-destekli teknolojidir, bir işin yapılması için başka bir organizmanın kullanılmasıdır.

Biyo-esinlenmenin 21. Yüzyıl teknolojisinin gelişiminde büyük rol oynayacağı aşikar. Peki, bugüne kadar bunun hangi uygulamalarını gördük?

Doğadan Neleri Örnek Aldık?

Bullet train (Mermi Treni):

Oldukça basit, açık ve popüler bir örnekten başlamayı uygun görüyoruz. Aşağıdaki fotoğrafta gördüğünüz tren, “bullet train” isimli bir yüksek hızlı trendir. Tren, çıktığı yüksek hızlar dolayısıyla, tünele girerken bir basınç dalgası oluşturuyordu. Tünelden çıkarken de bu basınç dalgası, bir ses patlamasına sebep oluyordu.

Mermi Treni
Mermi Treni
Forbes

Bu sorunun çözümünde, yalıçapkını isimli bir kuş türünün (alttaki görsel) gaga yapısından esinlenildi. Yalıçapkını, sudaki balıkları yakalamak için suya girerken, bir ortamdan farklı basınçtaki başka bir ortama geçer, ancak buna rağmen etrafa çok az miktarda su sıçratır. Bu sayede, balıkları rahatlıkla görebilir ve kolaylıkla avlanabilir. Bunu sağlayan, kuşun gagasının aerodinamik yapısıdır.


Trenin burnunun tasarımında bu gaga şekli örnek alındı ve sorunun çözüldüğü gözlemlendi. Ayrıca, tren bu yeni tasarımıyla %15 daha az elektrik tüketerek, %10 daha hızlı gidebiliyor.

Karbondioksit:

Biz karbondioksiti zehirli bir gaz olarak görürken, kimi canlılar bunu bir yapı malzemesi olarak görür.

Tüm Reklamları Kapat

En bilindik örneği bitkilerdir. Bitkiler, karbondioksiti besin yapıtaşı olarak kullanırlar. Şu anda Tisch Üniversitesi’nde profesör olan Geoffrey W. Coates, bitkilerin CO2’den büyük molekülleri sentezleme şeklini örnek alan bir yöntem ile, CO2’den polikarbonatlar yapmanın bir yolunu buldu. Bu polikarbonatlar, geri dönüştürülebilir plastik yapımında kullanılıyor.

Kabuk ve mercan yapan canlılar da CO2’yi yapı malzemesi olarak görüyorlar. Amerika’da, Clara adlı bir çimento üretim fabrikası, tariflerini mercan resiflerinden aldı. Bu şekilde, çimento ve betonda CO2 bir yapı malzemesi olarak kullanılıyor. Normalde bir ton çimento bir ton CO2 açığa çıkarırken, bu tarif sayesinde bu CO2’nin yarım tonu tutuluyor.

Güneş Enerjisi:

OneSun adlı bir şirket, yaprağın çalışmasından yola çıkan bir güneş pili üretti. Pil oldukça ucuz ve her beş yılda bir şarj edilebiliyor. Aynı şirketin; depoculuk, imalat, gıdaların işlenmesi, tarım gibi alanlarda da güneş enerjisini kullanıldığı çalışmaları var.

Enerji Kullanımı:

Yazının girişinde de bahsettiğimiz sebeplerden dolayı, organizmalar için enerji kullanımının optimizasyonu, evrimsel süreçte kritik öneme sahiptir. Bunun mühendisliğe uygulamaları, aslında dolaylı olarak hemen her biyo-esinlenmiş mühendislik ürününde doğal bir sonuç olarak ortaya çıkıyor. Ancak, spesifik olarak bu enerji optimizasyonunu kullanan örnekler de mevcut. Örneğin, karıncalar ve arılar gibi sosyal böcek türleri. Bunların yiyeceklerini en etkili biçimde nasıl buldukları ve taşıdıkları inceleniyor ve bu incelemenin sonuçları ile evdeki akıllı cihazların birbirleriyle iletişim kurmaları için etkili algoritmalar geliştiriliyor.

Tüm Reklamları Kapat

Mühendisler tarafından üretilen yapay yaprak, fotosentez yaparak enerji üretebilmektedir.
Mühendisler tarafından üretilen yapay yaprak, fotosentez yaparak enerji üretebilmektedir.

Borularda Mineral Birikimi:

Boruların içinde kalsiyum karbonat birikmesini önlemek için deniz kabuklarından yararlanılıyor. Deniz kabuklarının kabuğunun oluşumu, proteinden oluşan şablonun üstünde deniz suyundan gelen iyonların birikmesi şeklinde. Ancak, deniz kabukları sonsuz büyüklükte değil, zira bu kristalleştirmeyi durduran bir proteinleri var. Borulardaki mineral birikmesini engellemek için de, bu proteini taklit eden TPA adlı bir ürün geliştirildi.

Trafik Kazalarını Önlemek:

Yazının başında verdiğimiz, Fransız Mühendis ve Bilim İnsanları Ulusal Konseyi tarafından yapılan tanımda, mühendislik ürünlerinin illa maddi araçlar olması gerekmediği, bunun yanında “kişiler ya da soyut veriler organizasyonuları” da olabileceği belirtilmişti. Bu bağlamda, trafik kazalarını önleyici bir sistemin de mühendislik ürünü olduğundan bahsedilebilir.

Trafik kazalarını önleyecek bir devrede, geri besleme (feedback) sistemi önemlidir. Bu devre için, göçmen çekirge isimli bir çekirge türünün bireyleri arasındaki geri besleme sistemi, yani algılama/hissetme ve karşılık vermeyi sağlayan sistemler inceleniyor. Göçmen çekirgelerden aynı kilometrekare içinde 80 milyon tane bulunuyor, ancak hareket ederken birbirleriyle çarpışmamayı başarıyorlar. Sürücüsüz, yapay zeka tarafından kontrol edilen araçların yakın gelecekte piyasaya sürüleceği düşünüldüğünde, böyle bir devrenin geliştirilmesinin önemi daha iyi anlaşılıyor.

Yeni Canlılar Yaratmak: Biyo-esinlenmiş robotik

Biyomimikri uygulamalarının hepsi, daha gelişmiş bir teknoloji, daha verimli kullanılan enerji ve daha sürdürülebilir bir dünya açısından çok önemli olsa da, muhtemelen bu uygulamaların en popüleri (ve en heyecan vericisi) biyo-esinlenmiş robotiktir.

Tüm Reklamları Kapat

Biyo-esinlenmiş robotik nedir peki? Her şeyden önce, biyoloji ve robotik disiplinlerinin (ki robotik alanının da makina, elektrik, elektronik, malzeme, bilgisayar, yazılım ve kontrol gibi birçok mühendislik disiplininin birleşimi ile ortaya çıktığını unutmamak gerekir) birlikteliği ile oluşan, disiplinler arası bir alandır. Biyomimikri yöntemi ile robotikteki mühendislik problemlerine, biyolojik dünyadan aldığı fikirleri uygular. Hepimizin bilimkurgulardan iyi tanıdığı insansı robotlar, bu alana bir örnek olarak verilebilir.

Biyo-esinlenmiş robotiğin alt alanlarından birisi, biyorobotik modelleme/analizdir. Bu alanda yapılan çalışmalarda bir tersine mühendislik söz konusudur. Robotik modeller ve prensipler biyolojik durumlara uygulanır ve bu modeller/prensipler biyolojik sistemlerin çalışmasının araştırılmasına yardımcı olur. Örnek olarak, insan beyninin algılama işleminin, hayvan davranışlarının, robot balık kullanılarak balıkların yüzme dinamiklerinin, biyonik kol kullanılarak insan kolunun kontrol mekanizmasının incelenmesi verilebilir. Bu alan, bu yazının konusuna tam olarak girmediği için detaylarına çok fazla girmiyoruz.

Biyo-esinleniş robotiğin konuları, robotiğin hemen her teknik açısını kapsar. Bunların arasında biyo-esinlenmiş tasarım, kontrol, hareket ve hissetme sayılabilir.

Biyo-esinlenmiş robot tasarımı

Biyo-esinlenmiş robotiğin merkezindeki problemlerden birisi, hayvanların hareketlerini taklit eden robotların mekanizmalarını tasarlamaktır. Maalesef, bu kulağa geldiği kadar kolay bir şey değil.

Tüm Reklamları Kapat

Örneğin, kaslar kadar sofistike aktüatörler (bir mekanizmayı veya sistemi kontrol eden veya hareket ettiren motorlar), dokular kadar yumuşak malzemeler ya da hayvanlardaki bağlantılar kadar karmaşık ama yumuşak hareketler sağlayabilen bağlantı noktaları, günümüzdeki teknoloji ile geliştirilemiyor. Bu sebeple karşımıza, sahip olduğumuz mekanik yapıları kullanarak biyolojik hareketi nasıl mimikri edeceğimiz gibi bir sorun çıkıyor.

Bu yüzden, biyolojik harekete benzer hareket elde edebilmek için basitleştirilmiş mekanizmalar geliştirmek, mühendislerin karşısına önemli bir problem olarak çıkıyor.

Örneğin, gerçek bir yılan ile bir robot yılanı basitçe karşılaştıralım. Yılan öne ve geriye hareket ederken bedeniyle yer arasındaki sürtünmeyi kullanır. Vücudunun şeklini değiştirerek hızını değiştirir. Bu kadar devamlı ve özgür bir hareket yapan bir mekanik yapı tasarlamak zor olduğu için, var olan robot yılanlar, birbirlerine bağlı, hareket eden bir segment serisi içermektedir. Ayrıca yılanlar, derisi sayesinde toprakta kayabilmektedir, ancak günümüzdeki teknoloji ile böyle bir deri yapılamayacağı için, yılan robotların segmentlerine yerleştirilen tekerlekler ile bu hareket sağlanır.

Biyo-esinlenmiş robot tasarımının yine tipik örneklerinden birisi, bacaklı robotlar. Hayvanların hareketlerini incelenerek tasarlanan bacaklı robotlar, oldukça popüler. İki bacaklı robotlar, insansı robotlar, dört bacaklı robotlar, ve hatta on iki bacaklı robotlar bile var. Bacaklı robotlar, tıpkı hayvanların yaptığı gibi bacaklarını kaldırıp ileri veya geri hareket ettirerek hareket ediyorlar.

Tüm Reklamları Kapat

Biyo-esinlenmiş robot kontrolü

Hayvanlar ve diğer organizmaların davranışları, robotların hareketlerini ve davranışlarını kontrol etmekte kullanılıyor.

Prensip olarak robotik ve biyolojik kontrol sistemleri benzerlikler içeriyor. İkisi de “duyusal motor kontrol” (duyulardan gelen sinyallerin işlenip harekete dönüştürülmesi) temeline dayanıyor.

Biyolojik sistemlerden kaslar, kısaca, biyolojik sensörlerden (göz kulak deri burun vs) toplanan bilgilere göre kasılıp gevşemesi ile kontrol ediliyor. Benzer şekilde, robotik sistemler de robotik sensörlerden gelen bilgiler temel alınarak kontrol edilir. İki sistemin de altında yatan prensip geri besleme kontrolüdür.

Biyo-esinlenmiş robot kontrolün tipik örneklerine davranış kontrolü ve akıllı kontrol metotları (örneğin genetik algoritmalar ve sürü kontrolü) verilebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Davranış kontrolü:

Geleneksel olarak araştırmacılar mobil bir robotun kontrolü için hissetme-algılama-planlama-kontrol prosedürünü izlemişlerdir. Bu metotta sıralama şu şekildedir;

  1. Robot sensörleri ile bilgi toplar
  2. Toplanan bilgi işlenir ve yorumlanır
  3. Yorumlanan bilgiler temel alınarak hareket planlanır
  4. Robot bu planlanmış hareketi gerçekleştirir.

Ne var ki bu ardışık yaklaşım, bilgiyi işleyip yorumlamak ve hareketi planlamak çok fazla zaman aldığı için bazı durumlarda pek kullanışlı olmayabiliyor.

Davranış kontrolü ise tepkisel kontrol fikrini benimsiyor; ki bu da, biyolojik sistemlerin tipik bir özelliğidir.

Örneğin insan vücudu bir uyaranla karşılaştığında hemen tepki verir. Eliniz sıcak bir tencereye çok yaklaştığında, sıcaklığı hisseder hissetmez onu ısı kaynağından çekmeniz gibi.

Tüm Reklamları Kapat

Davranış kontrolünde birkaç ilkel davranış vardır. Bunlar, sensörler ya da sensör gruplarından toplanan bilgilere tepkisel cevaplardır. Bu ilkel davranışlar hiyerarşik bir yapıda düzenlenmiştir ve bu sayede aralarındaki koordinasyon kolaylıkla sağlanır.

Aşağıdaki şekilde bir keşif robotundaki davranış kontrolü örneğini görüyorsunuz:

Genetik algoritmalar:

Biyolojik sistemlerin evriminden esinlenilmiş bir optimizasyon metodudur. Optimum çözümün aranması için evrim algoritmalarını kullanır. Robotikte optimum kontrol, planlama vb. konularda uygulamaları görülebilir. Aşağıdaki görsel, basit bir genetik algoritma örneği sayılabilir.


Tüm Reklamları Kapat

Sürü kontrolü:

Tek bir karıncanın yiyecekleri taşıma konusunda çok sınırlı bir kabiliyeti varken, bir karınca grubu çok büyük miktarlarda yiyeceği taşıyabilir. Sürü kontrolü; karıncaların grup davranışlarından esinlenilen, birden çok robotun toplu davranışını kontrol etmekte kullanılan bir yöntemdir.

Biyo-esinlenmiş hareket

Kaslar, kas liflerinin kasılması ile kuvvet üretirler. Kaslara benzetilen robotik aktüatörler yapma çabası uzun zamandır robotik biliminin hedeflerindendi.

Bu konuda “Rubbertuator”den bahsetmemek olmaz. Rubbertuator, insan kaslarına benzer özellikler taşıyan ilk ticari aktüatördü. (1985’te üretildi) Lif şeritleri ile çevrelenmiş lastik tüplerinden oluşuyordu. Sıkıştırılmış havanın verilmesi veya alınması ile bu lastik tüpler kısalıyor ya da uzuyordu.

Yakın geçmişte, daha farklı farklı tekniklerle farklı yapay kaslar geliştirildi.

Tüm Reklamları Kapat

Yapay kasların çok fazla potansiyel kullanım alanları bulunuyor. Robotik dışında, protez organlar için de önemli kullanım alanları var.

Biyo-esinlenmiş hissetme

Biyolojik sensörleri (göz, kulak, burun, deri vb.) temel alan robotik sensörlerin tasarımına örnek olarak robot görüşü, dokunma sensörleri, yapay kulaklar ve burunlar verilebilir.

Sonuç

Bu noktada, yazıyı bitirmeden önce, kısaca toparlamak istiyoruz.

Yazı boyunca, üç yönden biyo-esinlenmenin avantajlarını inceledik. Bu (kaçınılmaz) avantajların sebeplerini, evrimsel süreç ile ilişkilendirdik ve biyo-esinlenmiş mühendisliğin var olan uygulamalarına baktık. Bu üç avantaj şu şekildeydi:

Tüm Reklamları Kapat

  1. Mühendislikteki birçok problemin çözümü doğada bulunmaktadır. Bunun uygulamasına örnek olarak, “bullet train”in tasarımını ve borulardaki mineral birikiminin önlenmesinde kullanılan TPA proteinini verebiliriz.
  2. Evrimsel süreç bu problemleri, en optimize şekilde çözen bir süreçtir. Bunun uygulamalarına örnek olarak evdeki akıllı cihazların iletişiminde sosyal böcek türlerinden esinlenmeyi ve robotlardaki geleneksel hissetme-algılama-planlama-kontrol prosedüründen, davranış kontrolüne geçişi örnek verebiliriz.
  3. Evrimsel süreç sorunları, canlının bulunduğu ekosisteme zarar vermeyecek şekilde çözmüştür. Biyo-esinlenmiş mühendislikte belki de en son önemsenen kriterler olmakla birlikte, uzun vadede faydalarını en çok göreceğimiz avantajlardan biri olduğu kesin. Ayrıca bu avantaj, biz dikkat etsek de etmesek de, biyo-esinlenmiş mühendislik ürünlerinde kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Doğa, sorunları çözerken, canlının yaşadığı çevreyi yaşanmaz duruma getirmemesine özen gösterir, Bu bilinçli bir süreç değildir. Aksine, kaçınılmaz bir doğal süreç olan evrimin beklenilen bir sonucudur. Buna örnek olarak OneSun firmasının güneş pilini örnek verebiliriz.

Sonuç olarak, mühendislikte biyolojik sistemlerden ilham almanın öneminin özellikle son dönemde daha iyi anlaşıldığını görüyoruz. Bunu başarabilmek, tasarım masasında biyolog ve mühendis beraber oturabilmek; sorunların daha hızlı, etkili ve temiz bir şekilde çözülmesine giden kapıyı aralayacaktır.

Not: Bu konudaki bir röportajımızı buradan, konuya teknolojinin evrimi açısından bakan bir diğer yazımızı buradan okuyabilirsiniz.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
8
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • J. Benyus. Biomimicry's Surprising Lessons From Nature's Engineers. (1 Şubat 2005). Alındığı Tarih: 23 Temmuz 2020. Alındığı Yer: TED Talks | Arşiv Bağlantısı
  • J. Benyus. Biomimicry In Action. (1 Temmuz 2009). Alındığı Tarih: 23 Temmuz 2020. Alındığı Yer: TED Talks | Arşiv Bağlantısı
  • Y. Liu, et al. (2011). Biologically Inspired Robotics. ISBN: 978-1439854884. Yayınevi: CRC Press.
  • B. Webb, et al. (2001). Biorobotics: Methods And Applications. ISBN: 9780262731416. Yayınevi: The MIT Press.
  • Cleverism. How Biorobotics Might Save Millions Of People. (23 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 23 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Cleverism | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/02/2023 05:01:05 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Beslenme Davranışları
Yok Oluş
Kuş
Hormon
Makroevrim
Genetik Mühendisliği
Doğa Gözlemleri
Eşey
Antikor
Biyocoğrafya
Doğa Yasası
Böcek Bilimi
Hız
Vejetaryen
Bilim İnsanı
Besin
Köpekgil
Kozmoloji
Radyasyon
Komplo
Kromozom
Bakteri
Robot
Enerji
Epidemik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Z. D. Erden, et al. Mühendislikte Evrim: Biyomühendislik ve Biyomimikri, Evrimsel Biyolojiyi Nasıl Kullanıyor, Ona Nasıl Katkı Sunuyor?. (9 Nisan 2011). Alındığı Tarih: 4 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/4
Erden, Z. D., Bakırcı, Ç. M. (2011, April 09). Mühendislikte Evrim: Biyomühendislik ve Biyomimikri, Evrimsel Biyolojiyi Nasıl Kullanıyor, Ona Nasıl Katkı Sunuyor?. Evrim Ağacı. Retrieved February 04, 2023. from https://evrimagaci.org/s/4
Z. D. Erden, et al. “Mühendislikte Evrim: Biyomühendislik ve Biyomimikri, Evrimsel Biyolojiyi Nasıl Kullanıyor, Ona Nasıl Katkı Sunuyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 09 Apr. 2011, https://evrimagaci.org/s/4.
Erden, Zeki Doruk. Bakırcı, Çağrı Mert. “Mühendislikte Evrim: Biyomühendislik ve Biyomimikri, Evrimsel Biyolojiyi Nasıl Kullanıyor, Ona Nasıl Katkı Sunuyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, April 09, 2011. https://evrimagaci.org/s/4.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.