Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Yapay Zeka, İnsan Genomunu Değiştirebilecek Moleküler Mekanizmalar Üretti!

Yapay Zeka, İnsan Genomunu Değiştirebilecek Moleküler Mekanizmalar Üretti!
5 dakika
1,105
Tüm Reklamları Kapat

Üretken yapay zeka (İng: "generative AI") teknolojileri, şiir ve bilgisayar programları yazabiliyor ya da Hollywood filmlerinden fırlamış gibi görünen oyuncak ayı resimleri ve çizgi film karakterlerinin videolarını yaratabiliyor.

Şimdi ise yeni yapay zeka teknolojisi, DNA'nızı düzenleyebilecek mikroskobik biyolojik mekanizmalar için planlar üreterek bilim insanlarının hastalıklarla bugünkünden çok daha hassas ve hızlı bir şekilde mücadele edebilecekleri bir geleceğe işaret ediyor.

Berkeley, Kaliforniya'da Profluent adlı bir girişim tarafından 22 Nisan 2024 günü yayınlanan bir araştırma makalesinde açıklanan teknoloji, 2022'de piyasaya sürüldükten sonra yapay zeka patlamasını başlatan çevrimiçi sohbet robotu ChatGPT'yi yönlendiren aynı yöntemlere dayanıyor.[1] Şirketin makaleyi Mayıs 2024'te Amerikan Gen ve Hücre Terapisi Derneği'nin yıllık toplantısında sunması bekleniyor.

Tüm Reklamları Kapat

ChatGPT'nin Wikipedia makalelerini, kitapları ve sohbet günlüklerini analiz ederek dil oluşturmayı öğrenmesi gibi, Profluent'in teknolojisi de bilim insanlarının insan DNA'sını düzenlemek için zaten kullandıkları mikroskobik mekanizmalar da dahil olmak üzere muazzam miktarda biyolojik veriyi analiz ettikten sonra yeni gen editörleri yaratıyor.

Bu gen editörleri, CRISPR adı verilen biyolojik mekanizmaları içeren Nobel Ödüllü yöntemlere dayanmaktadır. CRISPR'a dayalı teknoloji, orak hücre anemisi ve körlük gibi kalıtsal durumlara neden olan genleri değiştirmenin bir yolunu sağlayarak, bilim insanlarının hastalık ve rahatsızlıkları inceleme ve bunlarla mücadele etme yöntemlerini şimdiden değiştirmektedir.

Daha önce CRISPR yöntemleri doğada bulunan mekanizmaları (spesifik olarak bakterilerden elde edilen ve bu mikroskobik organizmaların mikroplarla savaşmasını sağlayan biyolojik materyalleri) kullanıyordu. Profluent'in araştırma makalesini okuyan San Francisco'daki California Üniversitesi'nde biyomühendislik ve terapötik bilimler bölümünde profesör ve bölüm başkanı olan James Fraser, yapay zekanın keşfettiği metot hakkında şöyle diyor:

[Yapay zekanın geliştirdiği metot] bugüne kadar hiç var olmadı. Sistem, bunları yaratmayı doğadan öğrendi; ama ürettiği şeyler yeni.

Bu teknolojinin, eninde sonunda, milyarlarca yıllık evrim sürecinde geliştirilmiş olanlardan daha çevik ve daha güçlü gen düzenleyiciler üretmesi umuluyor.

Tüm Reklamları Kapat

22 Nisan 2024'te Profluent, insan DNA'sını düzenlemek için yapay zeka tarafından üretilen bu gen editörlerinden birini kullandığını ve OpenCRISPR-1 adı verilen bu editörü "açık kaynaklı" hale getirdiğini de söyledi. Bu, bireylerin, akademik laboratuarların ve şirketlerin teknolojiyi ücretsiz olarak denemelerine izin verdiği anlamına geliyor.

Yapay zeka araştırmacıları genellikle yapay zeka sistemlerini çalıştıran temel yazılımları açık kaynak olarak kullanırlar, çünkü bu sayede başkaları da kendi çalışmalarını geliştirebilir ve yeni teknolojilerin geliştirilmesini hızlandırabilir. Ancak biyoloji laboratuvarları ve ilaç şirketlerinin OpenCRISPR-1 gibi buluşları açık kaynaklı hale getirmeleri daha az yaygındır.

Profluent, yapay zeka teknolojisi tarafından üretilen gen editörlerini açık kaynaklı hale getirse de, yapay zeka teknolojisinin kendisini açık kaynaklı hale getirmiyor.

OpenCRISPR-1 tarafından düzenlenen insan hücrelerinin zaman atlamalı görüntüsü.

Proje, tıbbi bakımı iyileştirebilecek yapay zeka teknolojileri oluşturmaya yönelik daha geniş bir çabanın parçası. Örneğin Washington Üniversitesi'ndeki bilim insanları, yeni aşıların ve ilaçların geliştirilmesini hızlandırmak için çalışırken OpenAI'nin ChatGPT'si gibi sohbet robotlarının ve Midjourney gibi görüntü oluşturucuların arkasındaki yöntemleri kullanarak tamamen yeni proteinler (tüm insan yaşamını yönlendiren mikroskobik moleküller) yaratıyorlar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Üretken yapay zeka teknolojileri, bilim insanlarının "sinir ağı" olarak adlandırdığı ve büyük miktarda veriyi analiz ederek becerileri öğrenen matematiksel bir sistem tarafından yönlendirilir. Örneğin dijital görüntüler yaratmakta kullanılan Midjourney, milyonlarca dijital görüntüyü ve bu görüntülerin her birini tanımlayan başlıkları analiz eden bir sinir ağı tarafından desteklenmektedir. Sistem, görüntüler ve kelimeler arasındaki bağlantıları tanımayı öğrenmiştir. Yani Golden Gate Köprüsü'nden atlayan bir gergedanın görüntüsünü istediğinizde, ne yapacağını bilmektedir.

Profluent'in teknolojisi, bilim insanlarının genleri düzenlemek için kullandıkları mikroskobik biyolojik mekanizmaları tanımlayan kimyasal bileşikler olan amino asit ve nükleik asit dizilerinden öğrenen benzer bir yapay zeka modeli tarafından yönlendiriliyor. Esasen, doğadan alınan CRISPR gen düzenleyicilerinin davranışını analiz ediyor ve tamamen yeni gen düzenleyicilerinin nasıl üretileceğini öğreniyor. Daha önce yazılım devi Salesforce'un yapay zeka laboratuvarında çalışmış bir araştırmacı olan Profluent'in CEO'su Ali Madani şöyle diyor:

Bu yapay zeka modelleri, dizilerden öğreniyor - bunlar ister karakter veya kelime dizileri, ister bilgisayar kodu, ister amino asitler olsun.
Bay Madani Berkeley, Kaliforniya'daki Profluent laboratuvarında.
Bay Madani Berkeley, Kaliforniya'daki Profluent laboratuvarında.

Profluent, bu sentetik gen düzenleyicileri henüz klinik deneylerden geçirmedi, bu nedenle CRISPR'ın performansıyla eşleşip eşleşemeyecekleri veya onu aşıp aşamayacakları belli değil. Ancak en azından bunun yapılabileceğini ispatlamış olmak, yapay zeka modellerinin insan genomunu düzenleyebilecek bir şeyler üretebileceğini de gösteriyor.

Yine de bu teknolojinin kısa vadede sağlık hizmetlerini etkilemesi pek olası değil. Berkeley'deki California Üniversitesi Yenilikçi Genomik Enstitüsü'nde gen düzenleme öncüsü ve bilimsel direktör olan Fyodor Urnov, bilim insanlarının hastalık ve rahatsızlıklarla savaşmak için kullanabilecekleri doğal olarak oluşan gen düzenleyicileri konusunda bir sıkıntı yaşamadıklarını vurguluyor. Darboğazın, bu düzenleyicilerin hastalar üzerinde kullanılmadan önce güvenlik, üretim ve düzenleyici incelemeler gibi preklinik çalışmalardan geçirilmesinin maliyeti olduğunu söylüyor.

Ancak üretken yapay zeka sistemleri genellikle muazzam bir potansiyele sahiptir çünkü giderek artan miktarda veriden öğrendikçe hızla gelişme eğilimindedirler. Profluent'inki gibi bir teknoloji gelişmeye devam ederse, sonunda bilim insanlarının genleri çok daha kesin yollarla düzenlemelerine olanak sağlayabilir. Dr. Urnov, bunun uzun vadede ilaçların ve tedavilerin bugünkünden çok daha hızlı bir şekilde kişiye özel hale getirildiği bir dünyaya yol açabileceğini umuyor:

Talep üzerine sadece haftalar içinde CRISPR'a sahip olduğumuz bir dünya hayal ediyorum.

Bilim insanları uzun zamandır CRISPR'ın insanlarda kullanılmasına karşı uyarıda bulunuyorlar çünkü bu, kanseri tetiklemek gibi istenmeyen yan etkileri olabilecek nispeten yeni bir teknoloji ve insan embriyolarının genetik olarak değiştirilmesi gibi etik olmayan kullanımlara da yol açabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu, aynı zamanda sentetik gen editörleri için de bir endişe kaynağıdır. Ancak bilim insanlarının embriyoları düzenlemek için ihtiyaç duydukları her şeye zaten erişimleri var. Dr. Fraser, şöyle diyor:

Kötü bir aktör, etik olmayan biri, yapay zeka tarafından yaratılmış bir düzenleyici kullanıp kullanmama konusunda endişelenmez. Onlar, basitçe, mevcut olanı kullanmaya devam edeceklerdir.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
19
3
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 5
  • Bilim Budur! 3
  • Muhteşem! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: The New York Times | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. A. Ruffolo, et al. (2024). Design Of Highly Functional Genome Editors By Modeling The Universe Of Crispr-Cas Sequences. bioRxiv, sf: 2024.04.22.590591. doi: 10.1101/2024.04.22.590591. | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/06/2024 22:31:38 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/17416

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Saç
Carl Sagan
Ana Bulaşma Mekanizması
Küresel
Yapay Zeka
Fotosentez
Aminoasit
Geometri
Sağlık
Ses Kaydı
İlişki
Avcı
Einstein
İhtiyoloji
Gelişim
İnsan Türü
Mikroevrim
Ağaç
Doğal
Evrim Tarihi
Dil
Video
Kimyasal
Yıldızlar
Doğru
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
C. Metz, et al. Yapay Zeka, İnsan Genomunu Değiştirebilecek Moleküler Mekanizmalar Üretti!. (25 Nisan 2024). Alındığı Tarih: 20 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/17416
Metz, C., Bakırcı, Ç. M. (2024, April 25). Yapay Zeka, İnsan Genomunu Değiştirebilecek Moleküler Mekanizmalar Üretti!. Evrim Ağacı. Retrieved June 20, 2024. from https://evrimagaci.org/s/17416
C. Metz, et al. “Yapay Zeka, İnsan Genomunu Değiştirebilecek Moleküler Mekanizmalar Üretti!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Çağrı Mert Bakırcı, Evrim Ağacı, 25 Apr. 2024, https://evrimagaci.org/s/17416.
Metz, Cade. Bakırcı, Çağrı Mert. “Yapay Zeka, İnsan Genomunu Değiştirebilecek Moleküler Mekanizmalar Üretti!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, April 25, 2024. https://evrimagaci.org/s/17416.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close