Birini doğrudan ve kalıcı biçimde motive edebilecek mucizevi, tek bir yöntem yoktur. Davranış bilimlerinde ve nörobiyolojide kabul gören en temel gerçek, motivasyonun dışarıdan kişiye aktarılabilecek hazır bir yakıt olmadığı, asıl meselenin bireyin kendi içsel yönelimini uyandıracak koşulları hazırlamak olduğudur.
Popüler kültür ve gösterişli kişisel gelişim dili, insan motivasyonunu çoğunlukla yüksek tempolu telkinlerle veya ödül ve ceza ikilemiyle kolayca kontrol edilebilecek mekanik bir süreç gibi resmeder. Oysa beynin ödül mekanizmaları, özellikle mezolimbik dopaminerjik yolaklar, dışarıdan sunulan yapay ödüllere ya da sürekli övgülere hızla alışma ve duyarsızlaşma eğilimi gösterir. Dahası, dışsal yönlendirmeler psikolojide aşırı gerekçelendirme etkisi olarak adlandırılan bir süreçle, bireyin bir etkinliği kendi merakı veya anlam arayışı doğrultusunda sürdürme potansiyelini zamanla zayıflatabilir. Dıştan gelen baskı veya geçici coşku anlık bir kıpırdanma yaratsa bile, zihnin derinliklerinde kalıcı bir davranışsal dönüşüm inşa etmez.
Bilimsel literatürde en güçlü kanıtlara sahip yaklaşımlardan biri olan Öz Belirleme Kuramı, sürdürülebilir bir çabanın üç temel psikolojik ihtiyaca, yani özerklik, yetkinlik ve ilişkisellik boyutlarına dayandığını gösterir. Birine destek olmanın en sağlıklı yolu, ona ne yapacağını buyurmak yerine seçim yapabileceği özerk bir alan tanımaktır. Kişinin kendi becerilerini geliştirebileceğini hissettiği, geri bildirimlerin bir yargı değil süreci besleyen tarafsız bir bilgi olarak sunulduğu ve yapılan işin bireyin kendi değer dünyasıyla bağ kurduğu bir ortamda motivasyon kendiliğinden filizlenir.
Zihin dışarıdan kurulan bir saat mekanizması değildir. Birinin eyleme geçmesini arzuluyorsak, üzerindeki denetim arzusunu geri çekip, anlam bulabileceği ve kendi sınırlarını güvenle keşfedebileceği bir zemin sunmak elimizdeki en gerçekçi yoldur.
Kaynaklar
-
Richard M. Ryan, Edward L. Deci. Intrinsic And Extrinsic Motivations: Classic Definitions And New Directions. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Mark R. Lepper, David Greene, Richard E. Nisbett. Undermining Children's Intrinsic Interest With Extrinsic Reward: A Test Of The 'Overjustification' Hypothesis. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı