Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Teknolojik Tekillik, Ölümsüzlüğü ve Sonsuza Kadar Yaşamı Mümkün Kılabilir mi?

Teknolojik Tekillik, Ölümsüzlüğü ve Sonsuza Kadar Yaşamı Mümkün Kılabilir mi? TechTalks
12 dakika
2,631
  • Biyoteknoloji
  • Yapay Zeka
Evrim Ağacı Akademi: Yapay Zekaya Giden Yol Yazı Dizisi

Bu yazı, Yapay Zekaya Giden Yol yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Süperzeka’ya Giden Yol Çok Yakınımızda!" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 1 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Bilgi işleme, bilgi üretimi ve veri depolaması ile yapay zekadaki artan gelişmeler, hızla büyük bir dönüm noktasına yaklaşıyor. Bu dönüm noktası, "teknolojik tekillik" olarak adlandırılmaktadır.

Bilgi işleme, yapay zeka ve "Büyük Veri"nin doğuşu gibi, nanoteknoloji ve biyoteknoloji alanlarındaki ilerleme de doğası gereği üstel olmuştur ve diğer alanlardaki büyümeye ayak uydurmuştur. Büyüme bu hızla devam ederse, sonuç ani ve şok edici olabilir. Öyle ki, önümüzdeki on yıllar veya asırlarda insanlar, ölümsüz olabilirler.

Bu Reklamı Kapat

Bu, ilk etapta kulağa inanılmaz geliyor, biliyoruz. Ancak sadece son birkaç yılda maddeye hükmedebilme gücümüzdeki ve teknolojimizdeki gelişmeleri düşündüğünüzde, insanın bir noktada "tekilliğe" erişerek giderek daha kabul edilebilir, en azından göz ardı edilemez bir ihtimale dönüşmektedir. Bu yazıda bunun neden olası olduğunu anlatmaya çalışacağız.

Anonim

Yaratılış Makineleri

Tekilliğe giden yollardan biri, maddeyi giderek daha küçük ölçeklerde manipüle etme yeteneğidir. Nihayetinde bu gelişmeler, insanların atomik ve hatta kuantum seviyesinde materyaller üretmesine imkan verecek, üretim ve tıpta yeni bir çağ açacaktır. Bu tür teknolojiler, nanoteknoloji alanında yer almaktadır ve birkaç nanometre (10-9 m) ölçeğindeki makineleri tanımlamaktadır. Teorik fizikçi Richard Feynman, kavramı ilk olarak 1959 yılında Caltech'deki Altta Çok Boş Yer Var başlıklı dersinde tanımlamıştır.[1]

Bu Reklamı Kapat

Feynman, John von Neumann'ın "Evrensel Birleştiriciler" ("von Neumann Sondaları") kavramından yararlanarak, kendilerini sonsuz bir şekilde yeniden üretebilecek makinelerden bahsetmiştir; ancak bu makineler çok küçük boyutlara sahip olacaktı. Bu kavram, "yapay zekanın babalarından" biri olarak kabul edilen bilişsel psikolog ve bilgisayar bilimcisi Marvin Minsky ile çalışan mühendis K. Eric Drexler tarafından ayrıntılarıyla ele alınmıştır. 1986 yılında Drexler, "moleküler nanoteknoloji" ve "moleküler üretim" kavramlarını detaylarıyla açıkladığı Yaratılış Makineleri: Nanoteknolojinin Yaklaşan Çağı adlı kitabını yayımlamıştır.[2] Drexler, kitabın ilk bölümünde, atomların yeniden düzenlenmesinin muazzam olasılıklara nasıl imkan verebileceğine dair basit bir açıklama sunuyor. Bu açıklama şu şekildedir:

Kömür ve elmas, kum taneleri ve bilgisayar çipleri, kanserli doku ve sağlıklı doku... Tarih boyunca atomların dizilişindeki farklılıklar, ucuzu değerliden, hastayı sağlıklıdan ayırmıştır. Toprak, su ve havayı oluşturan atomlar yeniden düzenlendiğinde, olgun çilekler ortaya çıkar. Evleri ve temiz havayı oluşturan atomlar yeniden düzenlendiğinde, kül ve duman ortaya çıkar.
Anonim

Tıpkı diğer ilgili alanlarda olduğu gibi bu alandaki ilerlemeler de eş zamanlı olarak hızlanmaya eğilimlidir. 1981'de, Yaratılış Makineleri'nin yayımlanmasından beş yıl önce, Gerd Binnig ve Heinrich Rohrer, araştırmacıların malzemelerin yüzeylerindeki atomları ilk kez görmelerini sağlayan taramalı tünelleme mikroskobunu geliştirmiştir. 1989'da IBM'nin Almaden Araştırma Merkezi'nden Don Eiger ve Erhard Schweizer, bir maddenin yüzeyinde atomik ölçekte "IBM" kelimesini yazmak için 35 ayrı ksenon atomunu konumlandırmada bu mikroskoptan yararlanmış; on yıl sonraysa, "Bir Çocuk ve Atomu: Dünyanın En Küçük Filmi" adlı ilk atomik ölçekli filmi oluşturmak için benzer bir teknik kullanılmıştır. 1990'ların başlarında bilim insanları, tek 1 atom kalınlığına sahip, karbondan oluşan nano ölçekli yapılar olan fullerenleri ve karbon nanotüpleri sentezlemenin yollarını keşfetmişlerdir.

2004 yılına kadar Andre Geim ve Konstantin Novoselov, yalnızca 1 atom kalınlığında (grafen olarak bilinir) iki boyutlu karbon katmanını izole ederek karakterize etmeyi başardılar ve bu başarı, onlara 2010 Nobel Fizik Ödülü'nü kazandırmıştır. 2005 yılında, Rice Üniversitesi'nden profesör James Tour liderliğindeki bilim insanları, karbon atomlarından oluşan fulleren tekerleklerden ve hidrojen, karbon ve oksijenin karmaşık zincirlerine sahip bir gövdeden oluşan, moleküler ölçekteki "nano araba"yı oluşturmuşlardır. Isıtılmış bir altın yüzeye yerleştirildikten sonra, nano araba uyarılarak ileri geri hareket edebilmiştir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

2012'de IBM'den bilim insanları, yalnızca 12 atomdan oluşan, dünyanın en küçük manyetik belleğini yaratmıştır.[3] 2017'ye gelindiğinde ise tek bir atomda bir bit veri depolayarak işleri bir adım daha öteye götürmüşlerdir.[4] Geleneksel sabit disk sürücüleri, tek bir biti depolamak için yaklaşık 100.000 atom gerektirdiğinden, bu deneyler inanılmaz derecede daha küçük ve daha yoğun depolama aygıtlarına yol açabilir.

Potansiyel uygulamaların çeşitliliği nedeniyle nanoteknoloji, dünyanın en hızlı büyüyen teknoloji alanlarından biri haline gelmiştir. 2010 yılında, nanoteknoloji ve nanomalzemeler sektörünün toplam değerinin 15 milyar doları aştığı açıklanmıştır ve 2024 yılına kadar bu sektörün, yılda ortalama %57 artışla 125 milyar dolara ulaşması beklenmektedir.

Gelecekte bu küçük makineler, DNA ve virüslerle nano ölçekte doğrudan etkileşime girebilir; bu da genetik hasarları onarabilen, genetik hastalıkları ve virüsleri ortadan kaldırabilen, hücre ölümünü ve hatta ölümün kendisini tersine çeviren devrim niteliğindeki yeni tıbbi tedavilere izin verebilir. Bu nedenle, bu tür teknolojinin artan kullanılabilirliği, bilinen tüm hastalıkların tedavisine ve yaşam süresinin oldukça uzatılmasına kadar her şeyi mümkün kılabilir. Feynman'ın mantığını izleyerek, nanomakineler, birkaç pikometre (10-12 metre) veya femtometre (10-15 metre) çapa sahip çok daha küçük boyutlardaki makineleri tasarlamak için kullanılabilir.

Bu, her türlü görevi yerine getirmek için daha basit ve daha yaygın elementlerden ve özel niteliklere sahip "süper malzemeler"den değerli malzemeleri sentezleyebileceğimiz yeni bir dünyaya yol açabilir. Örnek olarak, oda sıcaklığında süper iletkenler oluşturulabilir ve uzayda, derin sularda ve iç gezegen araştırmalarında ısıya ve basınca süper dayanıklı malzemeler üretilebilir.

Anonim

Ölümün Sonu

Birkaç fütürist ve spekülatif düşünür, tıp bilimi ve biyoteknoloji alanlarındaki hızlı ilerlemenin nihayetinde "klinik ölümsüzlüğe" imkan vereceğini öngörüyor. Feynman'in 1959 tarihli dersinde belirttiği gibi, eski bir yüksek lisans öğrencisi ve Feynman'in çalışma arkadaşı Albert Hibbs, küçük makinelerinin hap formunda üretileceğini ve insanların basitçe "doktoru yutabileceğini" öne sürmüştür. Drexler da Yaratılış Makineleri kitabında, hücreler içinde çalışabilen tıbbi nanomakineler yaratmanın mümkün olacağını ve bununla birlikte, canlı dokuları ve hatta DNA zincirlerini onarabilecek hücrelerden oluşan biyolojik makinelerin yaratılabileceğini öne sürmüştür.

Bu Reklamı Kapat

2005 tarihli Tekillik Yakında adlı kitabında fütürist ve bilgisayar bilimcisi Kurzweil, tıp bilimindeki gelişmelerin gelecekte insanların yaşamlarını süresiz olarak uzatmasına imkan vereceğini öne sürmüştür. Kurzweil'in bu öngörüsü, tasarlanmış virüslerin hasarlı veya kusurlu DNA zincirlerini sentezlenmiş genlerle onardığı somatik bir gen terapisini içermektedir. 2010'da bilgisayar bilimcisi ve fütürist Jaron Lanier, "Sen değersiz değilsin!" başlıklı geleceğe dair bir manifesto yayımlamıştır[5] . Fiziksel anlamda yaşam uzatma fikrini genişleten Lanier, ölümsüzlüğün "dijital yükseliş" ile elde edileceğini savunmuştur. Dijital yükseliş öngörüsü, zayıf bedenlerimizden kurtulup zihnimizi bilgisayara, bir dijital ortama yüklemeyi ve kendi simüle ettiğimiz gerçekliklerde sonsuza dek yaşamayı içermektedir.

kurzweilai.net

Günümüzde, milimetrik ölçekte tıbbi aygıtlar mevcuttur ve kanser, HIV gibi hastalıklar için bu küçük aygıtlar hedefe yönelik tıbbi tedaviye olanak tanımaktadır. Nobel ödüllü CRISPR ve diğer gen düzenleme tekniklerinin icadı, gerçek genetik mühendisliğinin kapısını açmıştır. Biyobaskı, iç organların isteğe bağlı yazdırılan dokularla değiştirilebileceği noktaya doğru hızla ilerlemektedir. Bu ve diğer biyoteknolojik gelişmelerin ana akım tıpta yer bulmasıyla, yaşam beklentisinin yakın bir zamanda önemli ölçüde artması beklenmektedir.

Elbette, yaşlanma karşıtı tedaviler, kişinin zihnini ve bilincini bilgisayara yükleme veya insan ömrünü süresiz olarak uzatma olasılığı halen oldukça spekülatiftir. Ancak yine de bu fikirlere adanmış araştırma projeleri ve girişimlerin oluşturulması, ölümsüzlük fikrinin olasılık alanına girdiğini göstermektedir.

2013 yılında teknoloji devi Google, yaşlanma karşıtı tedavileri araştırmak için yeni bir girişimle ortaklığını ilan etmiştir. Calico Life Sciences LLC olarak bilinen bu kuruluş, yaşlanmanın altında yatan biyolojiyi ve bununla nasıl mücadele edilebileceğini araştırmaktadır. Bulletproof, Human Longevity Inc. ve Silicon Valley Health Institute gibi şirketler de aynı amacı gütmektedir: ölümü alt etmek. Aynı yıl (2013) Avrupa Komisyonu, İnsan Beyin Projesi'ni kurmuş ve dönemin ABD başkanı Obama ve yönetimi, sinirbilimi ve yapay zekayı ilerletmek için Yenilikçi Nöroteknolojilerin Geliştirilmesi Yoluyla Beyin Araştırması ("BRAIN") Girişimi'ni kurmuştur. 2014 yılında ise Silikon Vadisi yatırımcıları ve çok sayıda araştırma enstitüsü, yaşam uzatma tedavilerinin geliştirilmesini teşvik etmek amacıyla Palo Alto Uzun Ömür Ödülü'nü kurmuştur.

Bu Reklamı Kapat

Teknolojik Tekillik Ne Hızla Gerçekleşecek?

Tekillik söz konusu olduğunda bir diğer tartışma konusu, değişimin kademeli yoksa hızlı bir şekilde mi gerçekleşeceğidir. Aynı zamanda bu, "yumuşak kalkış" ve "sert kalkış" senaryoları olarak da bilinir. İlk senaryo, belirli teknolojilerin ilerlemeye devam edeceği ve diğerlerinin ise yerinde sayacağına dayanırken; ikinci senaryo, çeşitli teknolojilerdeki ilerlemenin eş zamanlı ve karşılıklı yarar sağlamasına dayanmaktadır.

Çeşitli yumuşak kalkış senaryolarında yaşlanma karşıtı tedaviler ve insan güçlendirmenin, insan ömrünü ve zekasını kademeli olarak artırarak zaman içinde önemli değişikliklere yol açması beklenmektedir. Bu senaryoda, söz konusu makineler hala insanlara ve onların sınırlamalarına bağlı olacağından, yapay zekadaki gelişmelerin de kontrolden çıkmış bir değişime yol açması beklenmemektedir. Kuantum hesaplamadaki atılımların ve yapay genel/süper zekanın (tek başına veya kombinasyon halinde) geliştirilmesinin, mevcut "yavaş" altyapı ile etkileşime girerek kısıtlanacağı da öne sürülen fikirlerden biridir. Benzer şekilde, her ne kadar çok olası olsa da, yapay zekanın insan zekasına ulaşmasının veya aşmasının garantisi de yoktur.

Anonim

Zeka Patlaması

İnsanlık, ya yapay genel zekanın yaratılması ya da nörolojik güçlendirme (veya her ikisi) yoluyla bir "süper zeka" durumunu gerçekleştirebilirse, ne zaman olursa olsun, tüm bilimsel araştırma ve geliştirme biçimleri muazzam derecede değişime uğrayacaktır. Gelecekte "Süper akıllı şehirler"in ortaya çıkması ve tüm ulusların sofistike ve tahmine dayalı yapay zekalar tarafından yönetilmesi olasıdır.

İnsanlık, özellikle kaynak kullanımı söz konusu olduğunda, böyle gelişmiş bir zekadan oldukça faydalanacaktır. Enerji, ulaşım, su kullanımı, atık yönetimi ve benzerlerini denetleyen son derece gelişmiş bir zeka ile Dünya'nın, net sıfır karbon emisyonu ve sıfır atığın gerçekten mümkün olduğu bir gezegen haline gelmesi çok olasıdır.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Mühendislik Termodinamiğinin Problemleri
  • Boyut: 16 X 24
  • Sayfa Sayısı: 562
  • ISBN No: 9779758624899
Devamını Göster
₺190.00
Mühendislik Termodinamiğinin Problemleri

Sınırsız Kaynak

Hücresel, atomik ve hatta atom altı ölçekte elementleri ve bileşikleri değiştirme ve manipüle etme yeteneğinin her şeyde bolluğa yol açacağı tahmin edilmektedir. İnsan uygarlığının yükselişinden çok önce, insan ekonomilerinin temellerinden biri her zaman kıtlık olmuştur. Bir kaynak ne kadar kıtsa ve bir ürünü üretmek için ne kadar çok emek gerekiyorsa, ürün bir o kadar değerli olur. Öte yandan, değerli metallerin ve diğer değerli malların temel malzemelerden sentezlenebildiği, yenilenebilir kaynaklardan sonsuz bir şekilde enerji üretilebildiği ve havadan yiyecek ve suyun oluşturulabildiği bir zamanda (Star Trek kurgusal evreninde olduğu gibi), durum çok büyük ölçüde değişecektir. Ekonomi de buna göre yeniden şekillenecektir.

Ölümsüzlük

Yaşlanma karşıtı tedaviler, organ değiştirme, kök hücre tedavisi, nanoteknoloji ve zihin yüklemesi ile kişinin kendi yaşamını süresiz olarak uzatma yeteneği, ilk "ölümsüzlere" yol verecektir. Bununla birlikte, yaşlanmayı tersine çevirme yeteneği, insanların süresiz olarak aktif, sağlıklı ve üretken kalabilecekleri anlamına da gelecektir.

Posthümanizm

Biyolojik sınırlarımızı aşma ve kendimizi sonsuz bir şekilde geliştirme yeteneğinin, "İnsan Ötesi Çağ" olarak adlandırılan döneme de yol açması muhtemeldir. Bu terim, insanların fiziksel bedenlerini ve beyinlerini sentetik parçalarla değiştirerek veya geliştirerek daha yüksek bir yaşam formuna geçmeye başlayacakları bir süreci ifade etmektedir.

Bu geçiş halinin ötesinde, "posthümanizm" olarak adlandırılan bir durum da vardır. Bu bağlamda, insanlığın artık herhangi bir fiziksel veya biyolojik sınırlama tarafından kısıtlanmadığı ve evreni keşfetmesine, kendi simüle ettiği gerçekliklerde yaşamasına veya bol miktarda enerjinin bulunduğu normalde yaşanmaz olan alanlarda yaşamasına imkan veren çeşitli biçimlerde var olacağı bir durumu ifade etmektedir.

Bozulma ve İstikrarsızlaşma

Tekilliğin yadsınamaz ve tamamen olumlu olmayan bir yönü, nasıl yaygın bir eskimeye yol açacağıdır. Günümüzde bozulma terimi, insanları genellikle iş, ulaşım, tüketim ve diğer günlük ritüellerle ilgili çeşitli alışkanlık veya davranışları yeniden düşünmeye zorlayan yenilikleri tanımlamak için sıklıkla kullanılmaktadır.

Kısacası bu terim, belirli yeniliklerin inanılmaz olasılıklara yol açabilecek olmasına rağmen, aynı zamanda tamamen rahat olmayabilecek değişiklikleri de gerektirdiğini ima etmesi bakımından çift taraflıdır.

Anonim

Sonuç

Elbette, teknolojik tekillik ve benzeri öngörülere şüpheyle yaklaşanlar da yok değildir. Şüphecilik, her zaman olduğu gibi, sağlıklı ve hatta gereklidir. Ancak muhalif görüşler bir yana, insanlık tarihinin ve teknolojik trendlerin incelenmesi, değişim hızının insanlık tarihinin başlangıcından beri giderek hızlandığını göstermektedir. Modern endüstrinin ve otomasyonun gelişmesinden bu yana bu trendin gerçek anlamda farkına varabildik. Bu trend, tek bir neslin ömrü içinde birden fazla teknolojik devrimin gerçekleştiği 20. yüzyıldan günümüze kadar daha da belirgin hale gelmiştir.

Değişimin başlangıcı bu kadar hızlı olduğunda, ünlü fütürist ve girişimci Alvin Toffler'ın 1970 yılında aynı adlı kitabında kullandığı bir terim olan "Gelecek Şoku" yaşanabilir. Toffler, bu fenomeni "bireyleri çok kısa sürede çok fazla değişikliğe maruz bırakarak tetiklenen yıkıcı stres ve oryantasyon bozukluğu" olarak tanımlamıştır. Kendisi de bir fütürist olan Toffler, esasen çok fazla hızlanmanın ve "bozulmanın" olumsuz tarafını tanımlarken, gelecekte uyarlanabilir stratejilere olan ihtiyacı vurgulamak istemiştir.

Zamanımızdaki değişimin hızlanması, başlı başına bir temel güçtür. Bu hızlandırıcı itme, sosyolojik olduğu kadar kişisel ve psikolojik sonuçlara da sahiptir. Bununla birlikte, objektif ve tam bir değerlendirme, kesin bir şekilde teknolojik değişimin net etkisinin genel olarak olumlu olduğu sonucuna varacaktır.

"Kaçınılmazlık" fikrine veya ütopik gelecek vaadine şüpheyle yaklaşmak her zaman gerekli ve doğru olsa da, hızla inkâr edilemez bir trend haline gelen teknolojik gelişmeyi görmezden gelmek de doğru olmayacaktır. Teknolojik değişim, hızlanmaya tabi antropojenik bir trend izlemektedir ve değişimlerin artma hızı kritik bir noktaya ulaşmaktadır. Her ne kadar teknolojik tekilliğin anlatıldığı gibi olup olmayacağını zaman gösterecek olsa da, bu noktada bir gün gerçekleşeceğini varsaymak yanlış olmayacaktır.

Dahası, teknolojik tekilliğe ve çarpıcı etkilerine yaşamlarımız içerisinde tanık olmamız oldukça olası görünmektedir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 19
  • Merak Uyandırıcı! 13
  • Bilim Budur! 10
  • Muhteşem! 6
  • Tebrikler! 6
  • Umut Verici! 5
  • İnanılmaz 4
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Interesting Engineering | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. Feynman. There's Plenty Of Room At The Bottom. (29 Aralık 1959). Alındığı Tarih: 31 Ağustos 2021. Alındığı Yer: www.lanais.famaf.unc.edu.ar | Arşiv Bağlantısı
  • ^ K. E. Drexler. Engines Of Creation : The Coming Era Of Nanotechnology. (1 Ocak 1986). Alındığı Tarih: 31 Ağustos 2021. Alındığı Yer: web.mit.edu | Arşiv Bağlantısı
  • ^ BBC News. Ibm Researchers Make 12-Atom Magnetic Memory Bit. (8 Mart 2012). Alındığı Tarih: 31 Ağustos 2021. Alındığı Yer: BBC News | Arşiv Bağlantısı
  • ^ F. D. Natterer, et al. (2017). Reading And Writing Single-Atom Magnets. Nature, sf: 226-228. doi: 10.1038/nature21371. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Lanier. You Are Not A Gadget : A Manifesto : Lanier, Jaron : Free Download, Borrow, And Streaming : Internet Archive. (17 Şubat 2021). Alındığı Tarih: 31 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Internet Archive | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Yapay Zekaya Giden Yol Yazı Dizisi

Bu yazı, Yapay Zekaya Giden Yol yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Süperzeka’ya Giden Yol Çok Yakınımızda!" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/09/2022 02:38:17 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10925

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
İklim Değişikliği
Temel
Viroloji
Karanlık Enerji
Çocuklar İçin Bilim
Deri
Tür
Oyun Teorisi
Şehir Hastanesi
Teori
Ses
Vücut
Hastalık Yayılımı
Diyet
Kuşlar
Vejetaryen
Göç
Bilimsel
Duygu
Hayvanlar Alemi
Göğüs
Bitkiler
Sosyal
Yakınsak Evrim
Yağ
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.