Evrim Ağacı Bilim Terimleri Sözlüğü

  • a limine: "Eşikten doğru" anlamına gelir. Kestirmeden, tez elden, peşin hükümle; meselenin özüne, işin aslına bakmaksızın anlamına gelen Latince bir deyimdir.
  • a posteriori: Deneyden sonra, sonsal.
  • A Vitamini: A vitamini veya retinol, A vaitamini biyolojik aktivitesine sahip hayvansal kaynaklı bileşiklerin tümüne verilen bir isimdir. Ana işlevlerini, retinol ile onun iki türevi olan retinal ve retinoik…
  • a-: Olumsuzluk anlamı katan bir önektir. "Apati", "ilgisizlik" anlamına gelmektedir.
  • ab-: "Uzağında" anlamında bir önek."Abnormal", "normalden uzak" anlamına gelmektedir.http://faculty.washington.edu/chudler/neuropre.html
  • ABC taşıma sistemi: Prokaryotlardaki 3 taşıma sisteminden biri. (Diğer ikisi; Basit Taşıma ve Grup Yer Değiştirme) Gram-negatif bakterilerde bulunan periplazmadaki çeşitli proteinlerden bir kısmı; periplazmik bağlanma…
  • Abisal bölge: Açık denizlerin ve okyanusların 2.000 metreden daha derin kısımlarına verilen isim.
  • Abiyogenez: Canlılığın ve canlılığa dair temel organik moleküllerin; cansızlıktan ve inorganik moleküllerden, doğal yollarla, kimyasal evrim süreciyle ortaya çıkmasını sağlayan sürecinin adı. Abiyogenez Teorisi çerçevesinde…
  • Abiyotik: Cansızlığa özgü, cansızlığa ait.
  • Abiyoz: Yaşamın noksanlığı, yokluğu.
  • Absorbsiyon: Emilim. Bir şeyin bir diğer şeyi emme olayı.
  • Açık tohumlu: Yaşamının haploit ve diploit evresi eşit olan ve meyve yaprağındaki tohum taslağının etrafı çevrili olmayan odunsu bitkilerdir. Polen tohum taslağının yüzeyinde filizlenir.
  • acou-: "Duyma" veya "duyma ile ilgili" anlamında bir ön ek. Örneğin akustik, "işitilebilir", "duyulabilir" anlamına gelmektedir.
  • act-: "Yapmak" anlamında bir ön ek.
  • ACTH (Adrenokortikotropik Hormon): ACTH, hipotalamusa yanıt olarak ön hipofizden salgılanır. Adrenal bezlerin dış bölgesinin (korteks) aktivitesini düzenleyen bir polipeptid hormondur. Memelilerde ACTH'nin etkisi adrenal korteksin…
  • ad-: "-e doğru" ya da "yanında" anlamında bir önektir."Adrenal", "böbreğin yanında" anlamına gelmektedir.http://faculty.washington.edu/chudler/neuropre.html
  • Adalet psikolojisi: Yasaların yapım ve uygulanmasının suç davranışıyla ilgisini araştıran psikoloji dalıdır.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Adaptasyon: Genetik dağılım üzerine uzun süreli etki eden doğal seçilim sonucunda, türlerin çevresel ihtiyaçlara uygun özellikler kazanması veya var olan özelliklerin değişimidir. Yassıbalıkların (bkz: Flatfish)…
  • Adaptif bağışıklık: Lenf hücrelerinin antijenlere belirli ve uzun süreli tepkilerini anlatmak için kullanılan genel bir terimdir. MHC, T-hücresi alıcıları (TCR), immunoglobulinlerle birlikte rekombinaz aktivitesine sahip…
  • Adaptif özellik: Taşıyıcısının uyum başarısını arttıran özelliklere denir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Addüktör kas: Yakınlaştırıcı kas olarak da bilinir. Kol ya da bacağın vücudun orta düşey eksenine doğru yer değiştirmesini sağlayan kaslara verilen ad.Musculus adductor brevis, musculus adductor longus, musculus…
  • aden-: "Bez" anlamına gelen bir önektir."Adenoloji", "bez bilimi" demektir.http://faculty.washington.edu/chudler/neuropre.html
  • Adenozin Trifosfat: İçinde adenin, riboz ve üç adet fosfat grubu barındıran organik bir maddedir.Lipmann F (1941). Adv. Enzymol. 1: 99–162. ISSN 0196-7398.
  • Adet: Rahim iç katmanının (endometrium) her ay kanama şeklinde dökülmesi demek olan ve belirli yaş sınırları içerisindeki kadınlarda görülen bir olaydır. Fiil olarak genellikle "adet görmek" şeklinde kullanılır.http://womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/menstruation.cfm
  • Adipoz doku: Yağı depolayan dokudur.Kershaw EE, Flier JS (2004). "Adipose tissue as an endocrine organ". J. Clin. Endocrinol. Metab. 89 (6): 2548–56. doi:10.1210/jc.2004-0395. PMID 15181022
  • Adjuvant: Spesifik (belirli) olmayan ve antijenik olmayan, bağışıklık uyarıcı (immunostimulatif) maddelerdir. Özellikle, inaktif aşıların antijenlik değerini arttırmak için birlikte kullanılır. "Arttırıcı", "destekleyici"…
  • Adneks: Ek, eklenti.
  • Adrenal bezler: Böbreklerin üzerinde yer alan bir çift endokrin bezidir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Adrenalin: Adrenal bezlerinin ürettiği hormona verilen isimdir. Bu hormon, korku ve "kaçış" anlarında kana bol miktarda karışır. Epinefrin olarak da bilinir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan…
  • Adventif: Botanikte, normal olmayan yer ya da yerlerden çıkan yapılardır.Drew et al. 1979 Ethylene-promoted adventitious rooting and development of cortical air spaces (aerenchyma) in roots may be adaptive responses…
  • Aerob: Oksijenin varlığında üreyebilen ve yaşamını sürdüren organizmalar.
  • Afazi: Konuşma ve anlama yeteneğinin kaybolmasına neden olan dille ilgili hastalıktır.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • aff-: "-e doğru" veya "yanında" anlamında bir önektir."Affix", "bir yere sabitlemek" anlamına gelmektedir.http://faculty.washington.edu/chudler/neuropre.html
  • Ağaçsıl: Ağaçta yaşam. (Maymunlar gibi)
  • Agar Jeli İmmunodifüzyon Testi: Bu test, bir antijen-antikor reaksiyonudur ve yarı katı agar üzerine uygulanır. Hem antikor hem de antijenlerin saptanmasında kullanılır.
  • Aglomerasyon: Yığışım, yığılma, çökelme anlamında kullanılır. Bir sıvı içerisindeki parçacıkların dibe çökmesini anlatmakta kullanılabilir.Dünü ve Bugünüyle Evrim Teorisi, Evrensel Basım Yayın
  • Agnatha: Latincede "Çenesiz" anlamına gelir. Taksonomide "Çenesiz Balıklar" süpersınıfı için kullanılır. Bu sınıf, omurgalılar içerisindeki en ilkin çenesiz hayvanları içerir. Yaklaşık 530 milyon yıl önce evrimleşmişlerdir…
  • Agnostisizm: Bilinemezcilik. Nesnelerin kendilerinin hiçbir zaman bilinemeyeceğini ileri süren anlayış. Bilinemezcilik deyimi, asıl anlamında, İngiliz düşünürü David Hume'la Alman düşünürü Immanuel Kan'ın öğretilerini…
  • Agrobacterium tumefaciens: Dikotiledöz bitkilerde (hububat hariç tüm tarımsal ürünler) kanser benzeri bir bitki hastalığına (kron gallu) neden olan bir toprak bakterisi. Ti plazmidini içerir. Bakterinin tümör indüksiyon kabiliyeti…
  • AIDS: “Acquired Immune Deficiency Syndrome”un kısaltması olan AIDS Türkçeye “Edinilmiş Bağışıklık Eksikliği Sendromu” olarak çevrilebilir. AIDS, HIV ile infekte olan kişilerde bulaşma şeklinden,…
  • Akraba farkındalığı: Bir bireyin akrabalarını, türün diğer bireylerinden ayırt edebilme becerisidir. Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Akraba seçilimi: Türün bireylerinin yalnızca kendi uyum başarılarına yönelik değil, aynı zamanda akrabalarının uyum başarısına yönelik olarak da deneyimledikleri seçilim tipidir. Genetik açıdan bakıldığında, türün bireylerinin…
  • Akrabalık katsayısı: r = n(0.5)^L ifadesi ile belirlenen akrabalık katsayısı iki bireyin akrabalık bağını belirler. "r" akrabalık katsayısı iken "n" ortak genlerin yüzde cinsinden bir ifadesi "L" ise mayoz sayısı ya…
  • Akromat: Renk körlüğüne sahip kişi, renk körü.
  • Akrosentrik Kromozom: Kardeş kromatitlerin birbirine bağlandığı sentromer bölgesi, iki uçtan birine daha yakın bir yerde bulunan kromozom türüdür. İnsan türünün 13, 14, 15, 21 ve 22. kromozomları bu şekildedir. p kolu oldukça…
  • Akrozom: Sperm hücrelerine has baş bölgesini örten beremsi yapı. Başçıkhttp://www.deepdyve.com/lp/informa-healthcare/flow-cytometry-to-evaluate-acrosome-reacted-sperm-r5RaH2dKdO/1
  • Akson: Sinir hücrelerinin gövdelerinden çıkan ve sinir akımlarını diğer uçtaki hücrelere götüren sinir uzantılarıdır.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Aktif bağışıklık: Aktif bağışıklık, bir hastalığa maruz kalınması ile kazanılan bağışıklıktır. Hastalığa sebep olan organizmalara direk maruz kalma ile ya da organizmanın zayıflatılmış veya öldürülmüş halinin…
  • Aktif bölge: Enizimin substrat bağlanan kısmı.Brock Biology of Microorganisms, Sayfa 121, ISBN-13; 978-0-321-73551-5
  • Aktif Taşıma: Az yoğun ortamdan, çok yoğun ortama geçen büyük moleküllerin enerji harcanarak taşınmasıdır.Diffusion = YayılmaFacilitated diffusion  = Kolaylaştırılmış difüzyonPassive transport = Pasif TaşımaActive…
  • Aktin: Miyozinin yardımı ile kasın kasılma yada gevşeme işlemini yerine getiren bir tür proteindir.Halliburton, W.D. (1887) On muscle plasma. J. Physiol. 8, 133
  • Akuaporin: Hücre zarında bulunan, suyun hücre içi-dışı geçişini hızlandıran taşıyıcı proteinlerBrock Biology of Microorganisms, p. 82, ISBN-13: 978-0-321-73551-5
  • Akut: Ani başlayan, kısa süren ve şiddetli seyreden enfeksiyon.
  • Akut pankreatit: Tipik olarak uzun süren, sırta ve sol skapular bölgeye yayılan epigastrik ağrı, ateş, bulantı ve kusma semptomları ile kendini gösteren "akut karın" tablosudur. Etyolojisinde en sık alkol kullanımı ve…
  • Akutanyan Epoku: Günümüzden 23.030.000 ile 20.430.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Aquitanian.html
  • Akyuvar (Lökosit): Beyaz kan hücreleridir. Vücudu çeşitli mikroplardan korurlar. Bu, ya mikroplarla savaşarak ve onları uzantıları içine alarak yutarak (fagositoz), veya mikroplara karşı kana panzehir gibi antitoksin…
  • Albinizm: Deri, saç ve gözlerdeki pigment eksikliğinden kaynaklanan ve genetik olarak kalıtılan bir hastalık. Bu özelliklere sahip kişilere albino denir. Albinizm geni resesif olduğu için fenotip sadece homozigot…
  • Albiyan Epoku: Günümüzden 113.000.000 ile 100.500.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Albian.html
  • Ale Etkisi: Bireylerin kendi türünden bireylerin varlığından sağladıkları kazanç.
  • Alel: Kromozom üzerinde belirli bir noktada bulunan, belirli bir genin, bilinen farklı çeşitlerinden (çeşitliliğinden, varyasyonlarından) her birine verilen isimdir. Bir diğer deyişle, bir genin değişik biçimlerine…
  • Alel Dışlanması: Heterozigotluk durumunda, bir genin bulunabileceği lokustaki iki alelden yalnızca birinin ifade edilmesi durumudur. İmmoglubulin ve T Hücresi Reseptörleri'ni kodlayan genlerde bu durum görülür. T Hücreleri'nde sadece…
  • Alelopati: Bir canlının, salgıladığı kimyasallardan ötürü bir diğeri üzerinde özellikle büyüme, hayatta kalma ve üreme açılarından olumlu veya olumsuz etkilere neden olmasıdır. Genellikle bitkilerde, alglerde, bakterilerde,…
  • Alem: Alem, şube denilen daha küçük gruplardan oluşan taksonomik bir sınıflandırma biçmi. 
  • Aleniyan Epoku: Günümüzden 174.100.000 ile 170.300.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Aalenian.html
  • Alerji: Vücudun çevredeki bir maddeye gösterdiği aşırı tepki.Astım ve atopik egzemaTang AW (2003). "A practical guide to anaphylaxis". Am Fam Physician 68 (7): 1325–32. PMID 14567487.
  • Alfa ritmi: Beyin dinlenme halindeyken kendini gösteren saniyede 7-10 devreli beyin dalgası ritmidir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Alfa-sarmal: Protein yapısında yaygın olarak bulunan ikincil bir üç boyutlu yapıdır. Bu dizilimde aminoasitler her peptit içerisindeki karboksil oksijen moleküllerinin hidrojen bağları ile dengelenmesi sayesinde spiral…
  • Alg: Suda yaşayan, genellikle tek hücreli olan ancak çok hücreli de olabilen, tek ya da koloni halinde yaşayan, ökaryotik ve fotosentetik, bir canlı grubudur. Taksonomik konumları tartışmalı olmakla…
  • Algı: Gelen duyusal verileri organize ederek anlamlaştırma süreci sonucunda ortaya çıkan anlamlı üründür.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Algı değişmezliği: Sürekli değişen, yetersiz, eksik, tutarsız duyusal verilere rağmen, tutarlı ve sürekli bir dünya algılama durumudur.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Algı yanılması: Algılanan ilişkilerle gerçekte olan ilişkilerin birbirine uymamasıdır.Kısa algılanan bir çizgi, gerçekte algılama alanında bulunan diğer çizgilerle aynı uzunlukta olabilir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin…
  • Algılama: Gelen duyusal verileri organize ederek anlamlaştırma sürecidir. Bu süreç sonucunda oluşan anlamlı ürüne "algı" denir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Algılama kalıbı: Bir grubun bütün üyelerinin aynı güdüleri ve karakteristikleri taşıyacağını kabul eden varsayımdır.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Algısal beklenti: Algılama sürecini etkileyen önceden yapılaşmış zihinsel kurgudur.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Alıcı: Belirli türden enerjiye tepkide bulunan uzmanlaşmış duyu sinir hücresidir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Alın lobu: Beynin hareketlerimizi kontrol eden kısmıdır.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Alkalifil: Yüksek pH değerlerinde, aşırı bazik ortamlarda üreyebilen ve gelişebilen organizma.
  • Alkaloidler: Genellikle bitkilerin doğal olarak ürettikleri, azot ve heterosiklik halka içeren, çoğunlukla fizyolojik olarak aktif ve alkali olan ikincil metabolitlerdir. Bağımlılık yapabilme özellikleri bulunmaktadır."Alkoloid"…
  • Allee Etkisi: Tür içerisindeki bireylerin, türdaşlarının etrafında olmasından kazandığı avantajdır. İlk olarak 1930 yılında Warder Clyde Allee tarafından ileri sürülmüştür. 
  • Allen kuralı: Soğuk bölgelerde yaşayan sıcakkanlı hayvanların, sıcak bölgelerde yaşayanlara göre daha kısa uzuvlarının olduğunu belirten kuraldır. Amerikalı zoolog ve ornitolog Joel Asaph Allen tarafından ileri sürülmüştür.Sıcakkanlı…
  • Alofenik (Hibrit): Kimerik ile eş anlamlıdır. Bir diğer deyişle, hücrelerinde birden fazla genotip bulunan organizmalardır. İki farklı türün çiftleşmesiyle oluşan döl. Hibrit olarak da bilinir. En bilinen örnek at ile eşeğin…
  • Alojenik: Aynı türe ait olmasına rağmen bireylerin genlerinin farklı olmasına denir. Homo sapiens (modern insan) türünde, tek yumurta ikizleri haricindeki her birey birbiriyle alojeniktir.
  • Alometri: Vücut büyüklüğünün, vücudun şekline, anatomiye, fizyolojiye ve davranışa bağlı olan ilişkisini inceleyen bilimin genel adıdır. Çoğu zaman, bir canlının gelişimi sırasında farklı parçalarının ya da boyutlarının…
  • Alometri Denklemi: Göreli büyüme doğrularının çoğu y = bxa denklemine uyar. Burada; y ve x karşılaştırılan iki değer, a ve b ise sabittir. Büyüme, izometrik yani doğrusal ise allometrik üstel "a" nın değeri…
  • Alopatri: Farklı coğrafi alanlarda yaşamak, farklı bölgelerde yaşayan popülasyonlar anlamına gelir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Alopatrik model: Bir popülasyonun izole olması sonucu, seçilimin ve sürüklenmenin izolasyonun iki yanındaki popülasyonlara bağımsız olarak etki etmesi sonucu türleşmenin gerçekleştiğini ileri süren hipotezdir. Günümüzde…
  • Alotanıma: Bir allojenik bireyin antijen sunan hücreler üzerindeki MHC moleküllerinin T hücreleri tarafından tanınması. In vivo ortamda allograf reddine ve karışık lenfosit reaksiyonuna (mixed lymphocyte…
  • Alozim: Aynı lokusta bulunan farklı alellerden salgılanan, farklı özellikteki enzimlerdir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Alternatif Eşleşme: Aynı öncül RNA ile farklı mRNA'ların oluşturulması. Bu durum, farklı aminoasit kompozisyonlara ait proteinlerin oluşturulmasına sebep olabilir ya da sadece 3' UTR uzunluğunu değiştirebilir. Alternatif…
  • Altrüizm: Doğrudan faydalsı olmadan başkalarına yardım etmek ve bazen de kendine zarar vermek.
  • Alveol: Hava, nefes alındığında burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, akciğerler, bronşlar, bronşçuklar ve alveoller şeklinde bir yol izler. Alveoller havayı kılcal damarlara geçmeden önce temizleme işlemini üstlenir.http://www.bilimvesaglik.com/files/alveol.jpg
  • Alyuvar (Eritrosit): Kaynak: Brittanica
  • Amfetamin: Merkezi sinir sistemini aşırı uyaran bir grup ilaçtır.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Amfipatik: Birbirine zıt, hidrofobik ve hidrofilik molekülün birlikte bulunmasıdır. Yağların bu yapıda olması, canlılığın su içerisinde başlaması için önem arz etmektedir.http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0142961209013398
  • Amino asit: Proteinleri oluşturan temel yapıtaşlarıdır. Bilinen 500 civarında amino asit vardır, bunların 22 tanesi canlıların yapısına katılır ve 20 tanesi standart amino asit olarak bilinir. Her aminoasit…
  • Amnezi: Bellek kaybıdır. Kazalardan sonra ortaya çıkabildiği gibi, bastırma türünden bir savunma mekanizması da olabilir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Amniyon: Sürüngenlerde, kuşlarda ve memelilerde dölütü saran (embriyoyu) ve içerisinde amniyon sıvısı bulunan zardır. Karada yumurtlayan hayvanların tümünün yumurtalarında da bulunan amniyon, balıkların ve kurbağagillerin…
  • Amniyon sıvısı: Amniyon kesesi içerisinde bulunan ve dölütün (embriyonun) nemli, su içeren bir ortamda yüzmesini sağlayan sıvıdır.
  • an-: Olumsuzluk anlamı katan bir önektir."Analjezik", "acısızlaştırıcı" demek anlamına gelir ve ağrı kesici ilaçlar için kullanılır.http://faculty.washington.edu/chudler/neuropre.html
  • Anabolizma: Bir canlıda enerji gerektiren ve basit maddelerden, karmaşık moleküller sentezlenen biyokimyasal reaksiyonlar serisi.
  • Anaerob: Oksijenin yokluğunda (oksijensiz ortamda) yaşayabilen ve üreyebilen organizma.
  • Anagenez: Evrimsel süreçte, türlerin modifikasyonlar sonucu değişmesi, ancak türleşmenin (atasından farklı yeni türlerin) oluşmaması durumudur.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Analjezik: Basit bir ifadeyle ağrı kesici, ağrı dindirmek ve analjeziye acı yitimine yol açmak için kullanılan her türlü ilaca verilen isim. Yunanca an- "olmadan" ve -algia "ağrı"…
  • Analog: Görünüş olarak benzer ancak köken olarak farklı yapılar için kullanılır.Midye ve balık solungaçların köken olarak tamamen farklıdır ancak görünüş ve işlev bakımından benzerdir.Dünü ve Bugünüyle Evrim…
  • Analoji: İki farklı şeyden 1.'si için belirlenen özelliklerin 2.'si içinde geçerli olduğunu belirtmektir.Resimde görülen durum ancak benzerlikleri birbiri ile kıyaslanabilecek sayıda fosile ulaşılınca bunları…
  • Anamnez: Bir hastalığın hikayesi, hastalığın geçmişi ile ilgili bilgilerin saptanması.
  • Anastomoz: Dallı bir yapıda iki veya daha fazla uzantının gerçekleştirdiği birleşme. Örneğin kan damarlarının birleşmesi.
  • Anatomi: Canlıların yapı ve düzenini inceleyen bilim dalıdır.İki kısımda incelenebilir:Hayvanlarla ilgilenen kısım hayvan anatomisi (zootomi)Bitkilerle ilgilenen kısım (fitonomi)Ayrıca anatominin alt bölümleri:Topografik…
  • Androjen: Erkeklik özellikleri (erkeğe has vücut gelişimi, kılların çıkışı, sesin kalınlaşması vb.) oluşturan yada bu özelliklerin gelişmesini uyaran herhangi bir kimyasala verilen genel isimdir. Kimi zaman erkek…
  • Androjeni: Erkek ve kadın özelliklerinin karışımına verilen isimdir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Anensefali: Bir canlının beyni olmadan ya da gelişemeden doğması durumudur. Beyin sapı var olduğu sürece, beynin geri kalanı olmaksızın bir canlı varlığını bir süre sürdürebilir.
  • Anestezi: Hislerin uyuşması, uyuşukluk, ilaçla kısmen veya tamamen duygunun yok edilmesi, narkoz.
  • Anisiyan Epoku: Günümüzden 247.200.000 ile 242.000.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Anisian.html
  • Anizogami (Heterogami): Bir cinsiyetin diğerinden daha büyük (yumurta ve sperm) eşey hücresi ürettiği eşeyli üreme şeklidir. 
  • Anjiyosperm: Üreme organları çiçeklerinde bulunan  (çiçekli bitkiler) ve en yakın tarihte evrimleşmiş bitki grubudur. Bitki krallığının vasküler bitkilerine (Tracheophyta) ait sperm bitkilerine (Spermatofitta)…
  • Anlamsız Mutasyon: Bir kodonun sentezlemesi gerekenden farklı bir aminoasiti sentezlemesine neden olan nokta mutasyonudur. Orak hücre anemisi 11.kromozomda meydana gelen ve GAG olması gereken baz diziliminin GTG olması…
  • Anne etkisi: Bireylerin sadece annelerinden kaynaklı, genetik olmayan etkilerden ötürü tür içerisinde çeşitliliğin oluşması durumudur.Civcivler arasında annelerinin onları besleme miktarlarına bağlı olarak, genetikle…
  • Anoksi: Oksiyen yetmezliği, vücut hücrelerinin normal fonksiyonlarını gerçekleştirecek oksijenden yoksun kalması.
  • Anomali: Anormallik, kusurlu oluşum, doğuştan kural dışı veya normalin dışında olma.
  • Anöplodi: Orangizmanın bir ve ya birden fazla, set değil, kromozom kazanması ya da kaybetmesi durumu. Klug, W., Concepts of Genetics, 10. Baskı, Sayfa 198, ISBN-13; 978-0-321-79578-6
  • Anoreksi: Anoreksi, anormal derecede düşük vücut ağırlığı, kilo alma korkusu ve vücut ağırlığının çarpık bir algısı ile karakterize edilmiş bir yeme bozukluğu hastalığıdır. Anoreksi hastası insanlar,…
  • Anormal davranışlar psikolojisi: Toplum tarafından kabul edilemeyecek türden davranışları tanımlayan, araştıran ve anlamaya çalışan psikoloji dalıdır.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Antagonistik Pleiotropi: Bir genin hayatın erken dönemlerinde yararlı etkileri olurken (diğer bir deyişle, uyum gücünü arttırması) ilerleyen zamanlarında zararlı etkilerinin ortaya çıkması (üreme çağından…
  • Antelmintik: Bağırsak solucanlarını düşürücü ya da öldürücü ilaç.
  • Anteriyör: Ön kısım, ön tarafta bulunma.
  • Antianlamlı DNA/RNA: Bir genin kodlayan/anlamlı sarmalını tamamlayan tek sarmallı nükleik asit. Aynı zamanda, aynı genden üretilen mRNA'ya da tamamlayıcıdır. 
  • Antiasit: Asit giderici, genelde mide iltihaplarında kullanılır.Gabriely, I.; Leu, J. P.; Barky, N. Korea (May 1, 2008). "Clinical problem-solving, back to basics". New England Journal of Medicine 358 (18): 1952–6.…
  • Antibakteriyel: Bakteri üremesine engel olma veya bakterilerin öldürülmesi.
  • Antibiyogram: Bir bakterinin duyarlı olduğu antibiyotiği belirlemek için yapılan test.
  • Antibiyotik: Mikrobik canlıları öldürmeye yarayan kimyasalların genel adıdır. Bazı organizmalar (bakteri, mantar, vs) tarafından veya kimyasal yolla sentezlenen ve bakterinin üremesini durduran veya öldüren maddeler.…
  • Antidot: Herhangi bir zehir veya ilacın zararlı etkisini engelleyen veya ortadan kaldıran madde.Metanol zehirlenmesine karşı kullanılan etanol bir antidot görevi görmektedir.BSTS / Veteriner Hekimliği Terimleri…
  • Antifungal: Mantarların üremesine engel olan veya onların öldürülmesini sağlayan kimyasallardır.
  • Antigenik bölge: Proteinlerin savunma sistemimiz tarafından algılanıp, bir tepkiye neden olan bölgeleridir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Antijen: Tek başına veya kompleks bir molekül oluşturduktan sonra (protein gibi) bağışıklık tepkisini yaratma yeteneğine sahip olan ve bağışıklık sisteminin bir ürünü ile bağlanabilen (antikor ya…
  • Antikor: Vücuda giren antijenik veya immunojenik maddelere karşı sentezlenen ve bunlara spesifik reaksiyon veren ve bu etkenlerin patojenik (hastalık yapıcı) yeteneklerini önleyen protein karakterindeki spesifik…
  • Antimikotik: Mantarların üremesine engel olan veya onların öldürülmesini sağlayan kimyasallardır.
  • Antimikrobiyal: Mikroorganizmaların, özellikle patojenik (hastalık yapıcı) mikroorganizmaların etkinliğini, üremelerini durdurarak veya öldürerek karşı koyma ve önleme.
  • Antiparaziter: Parazitlerin üremelerine engel olan veya onları öldüren maddeler.
  • Antiseptik: Mikroorganizmaların üremelerine engel olan veya ölümlerine yol açan kimyasal maddeler. Antiseptikler insanlarda genellikle toksik etkiye sahip değildirler.
  • Antiserum: İmmunize edilen canlıların kanından elde edilen ve içinde antikor bulunan (korpuskuler element içermeyen) sıvı kısım, serum.
  • Antisosyal kişilik: Toplumun kural ve kanunlarına uyamayan, kendini kontrol edemeyen, çekinme ve kontrol özellikleri olmayan davranışlara sahip kişilik türüdür. "Psikopatik kişilik" veya "psikopat" olarak da bilinir.İnsan…
  • Antropoloji: Hümanizmin, insanlığın incelenmesi, çalışılması. Fiziksel (biyoloji ve evrim), kültürel (etnoloji), sosyal, dilsel ve psikolojik antropoloji dallarından oluşur.
  • Apandisit: Apandiks organının iltihaplanması durumudur.http://appendicitis.researchtoday.net/
  • Aplazi: Dokuların noksan veya hatalı oluşumu veya gelişimi.
  • Apoptoz: Hücrelerin genetik olarak, embroyonik morfogenez ve gelişim, metamorfoz, ve imün sisteminin B ve T hücrelerinin gelişimi sırasında, belli zamanlarda programlı bir şekilde ölümü. Apoptozdaki…
  • Aposematizm: Uyarıcı renklenme olayıdır. Zehirli veya av olan türlerin parlak renklerinin ya da çarpıcı desenlerinin avcılar için uyarıcı olarak iş görmesidir. Çarpıcı renkleri olan zehirli kurbağalar buna…
  • Apse: Piyojenik mikroorganizmalar tarafından oluşturulan ve içinde irin biriken lokalize şişlik, çıban.
  • Aptiyan Epoku: Günümüzden 125.000.000 ile 113.000.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Aptian.html
  • Ara nöron: Gelen ve giden duyusal bilgileri koordine eden nöron tipidir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Ara tür fosili: Evrimsel süreçte hem ata türe, hem de torun türe ait özellikleri bünyesinde barındıran canlı türlerinin fosilleşmiş kalıntılarına verilen isim. Harflerle izah edilecek olursa: A -> B -> C şeklindeki…
  • Ara-bul-geriye getir: Bellekte depolanmış olan bir bilgiye ulaşıp onu hatırlama işlemidir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Arabidopsis thaliana: Hardal ailesinin küçük bir üyesi. Çok küçük bir genomu (130-140 Mbp), beş kromozomu vardır ve neredeyse hiç tekrarlayan DNA sı yoktur.  Kısa üretim süresi (yaklaşık beş hafta), yüksek tohum verimi…
  • Araçsal koşullanma: Yapıldığı zaman bir ödüle götüren davranımın gittikçe kuvvetleneceğini ve bu ödülle bir ilişki kurulacağını düşünen koşullanma tekniğidir. "Operant koşullanma" adı da verilir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin…
  • Ardıllık: İkiye ayrılır:
  • Arka beyin: Beynin en alt kısmıdır; beyin sapı, medulla ve serebellumdan (beyincik) oluşur.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Arkaplan yok oluşu: "Normal" zamanlarda olan yok oluşlardır. "Kitlesel yok oluşlar" ile tezat gösterirler.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Arkea: Prokaryot grubunun atalarından fazla ayrılmamış bir alemi. Diğer tüm prokaryotlar Öbakteriya'da gruplandırılır. Günümüzdeki Arkebakteri türleri ekstrem koşullarda yaşarlar. Üç ana grubu: halobakteri,…
  • Arkezoa: Cavallier-Smith'in önerdiği, çekirdeği ve çubuk şeklindeki kromozomu olan en eski tek hücreli ökaryotları barındıran ama mitokondri ya da plastid içermedeği için prokaryotlar ve ökaryotlar…
  • Armonik: Temel ses dalgasıyla beraber ortaya çıkan ses dalgalarıdır. Armonilerin frekansı temel ses dalgasının katsayılarından oluşur.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Artinskiyan Epoku: Günümüzden yaklaşık olarak 290.100.000 ile 279.300.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir. Bu zaman aralığı, çok önemli değişimler göstermemekle birlikte, farklı kaynaklarda biraz daha…
  • Artık: Daha büyük bir molekülün parçası oldukları zaman, aminoasitlere ya da nükleotitlere verilen isim.http://www.dorak.info/evolution/glossary.html
  • Artkafa lobu: Beyin kabuğunun görme işlevinde kullanılan bölümüdür.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Aşağı yönde: Replikasyonun başlangıcına uzak olan, dolayısıyla daha sonra kopyalacak olan DNA veya RNA parçaları.RNA polimeraz, kopyalanma sırasında 5' dan 3' tarafına doğru hareket eder, bu da aşağı yöndür.Retrieved…
  • Asefali: Doğuştan başsız olma durumu.
  • Aseksüel: Biyolojide, eşeysiz olma hali. Cinsel yönelim olarak, cinsel ilgiye sahip olmayan kişilere verilen ad. American Psychological Association
  • Aseptik: Mikropsuz.
  • Asetilkolin: Bazı nöronların sinapslarında bulunan bir tür sinirsel aktarıcıdır. Kısaca "ACh" olarak bilinir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Asılsız Üstünlük: Bir cins bilişsel taraflılık. Kişinin kendi özelliklerini ve becerilerini diğerlerinden üstün görmesi durumu. Özellikle zeka, bir testi yapabilme yeteneği, istenen özellikleri barındırma ya da kişisel…
  • Asortatif çiftleşme: Bireylerin, kendileriyle benzer genleri (genotipi) veya fiziksel özellikleri (fenotipi) taşıyan bireylerle çiftleşmeye olan eğilimleri sonucu oluşan çiftleşmedir.Eşin bazı özel nitelikleri nedeniyle eş…
  • Asselyan Epoku: Günümüzden yaklaşık olarak 298.900.000 ile 295.500.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir. Bu zaman aralığı, çok önemli değişimler göstermemekle birlikte, farklı kaynaklarda biraz daha…
  • Astım: Astım, bronşiyollerin, solunumu çok zorlaştıran spastik kontraksiyonu (kasılmaları) ile karekterize bir hastalıktır. Popülasyonda yaklaşık yüzde 3 şahısta, yaşamların herhangi bir döneminde ortaya çıkar.…
  • Atarca: Bir atom çekirdeğindeki gibi sıkıca bir araya gelmiş, hemen hemen tümüyle nötronlardan meydana gelen ve ritmik fasılalarla uzaya radyo dalgaları gönderen, kütlesi içine çökmüş nötron yıldızlarına verilen…
  • Atasal: Evrim Ağacı üzerinde, ortak atanın da torun türlerle ortak olarak paylaştığı özelliklerdir.
  • Atavizm: Bir canlının yaşayan türdeşlerinden farklı olarak çok eski bir atasal özelliği göstermesidir.Tüm canlılarda ve insanda atavizme uyan çok sayıda örnek bulunmaktadır. İnsanda koltuk altından kasıya uzanan…
  • Ateizm: Tanrıtanımazlık. Dünyayı, dünyanın kendisiyle açıklayan ve bu nedenle Tanrı inancını kesin olarak reddeden tüm dünya görüşlerinin tanımandığı sıfattır.Dünü ve Bugünüyle Evrim Teorisi, Evrensel Basım Yayın
  • Atım alanlı jel elektroforezi: Büyük DNA moleküllerini birbirlerinden ayırmak için kullanılan bir elektroforez tekniğidir.http://www.bio.davidson.edu/courses/genomics/method/pulse_field.html
  • Atlantik Çağı: Milattan önce 7.500 ile milattan önce 5.000 arasındadır. Holosen epkunun 3. periyodudur.There is a good overview of the definition process with pollen diagrams and temperature graphs in Schröder and others…
  • Atomculuk: Atomizm ya da Bölünmezcilik olarak da bilinir. Evrenin bölünmez parçaların (atom) kümelenmesinden meydana geldiğini ileri süren öğretidir. Antik Çağ düşünürleri Empedokles, Anaksagoras ve "Abdera düşünürleri"…
  • Atomik Kütle Birimi: Atomik boyutlardaki temel kütle ölçü birimi. Birimi; amu ya da dalton. Bir amu ya da dalton, Karbon 12 atomunun kütlesinin 12 de birine eşittir (Bir başka deyişle, bir hidrojen atomunun kütlesi 1.66…
  • Atomizm: Atomculuk ya da Bölünmezcilik olarak da bilinir. Evrenin bölünmez parçaların (atom) kümelenmesinden meydana geldiğini ileri süren öğretidir. Antik Çağ düşünürleri Empedokles, Anaksagoras ve "Abdera düşünürleri"…
  • Atriyoventriküler Düğüm: Atriyoventriküler düğüm veya AV düğüm, kalp hızı ve ritmini kontrol eden sisteminin en önemli bölümlerinden biridir. Bu sistem elektrik uyarıları üretir ve onları kalp boyunca iletir ve kalbi kalp…
  • Atriyum/Kulakçık: Kalbin üst kısmında, vücudun anterior bölgesinde bulunan iki adet odacığın adıdır.
  • Australopithecus: Güney ve Doğu Afrika'da bulunan Plio-Pleistosen hominitlerin soyu tükenmiş cinsi. İnsansı maymunlar ve insanlar arasındaki evrimsel bağlantı.
  • Ayak izi, DNAaz: Proteinlerin bağlandıkları DNA bölgesinde protein tarafından kapatılan fosfodiester bağlarının deoksiribonükleaz yıkımına karşı korunacağı fikrinden yola çıkılarak belli bir proteine bağlanan bir DNA…
  • Ayırt edici davranış: Algılamada, iki uyarıcı arasındaki farkı algılayabilme yetisidir.Koşullamada, iki uyarıcıya farklı farklı tepkilerde bulunabilmektir.Sosyal psikolojide, önyargılı davranarak, ırk ya da din ayırımında…
  • Ayrıklık (Trans-Düzenleme): Ebeveynlerinden mutant ve doğal aleller aktarılmış olan, iki özellik açısından da heterozigot genler. Genlerin karşılıklı iki DNA zincirinde çapraz olarak iki baskın ya da iki çekinik özellik bulunması…
  • Ayrışım: Mitoz veya mayoz bölünmenin anafaz evresinde homolog kromozomların ayrılmasıdır.Ayrıca kromozomal ayrılmaya bakabilirsiniz.http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304397512007992
  • Az baskınlık: Heterozigot dezavantajı, heterozigot bayağılığı ya da homozigot avantajı olarak alt başlıklara ayrılır. Heterozigotlar, her homozigottan daha az fit (uygun) olduğunda, bu sıradışı seçim süreci oluşur.…
  • Anasayfa
  • Gece Modu

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim