Evrim Ağacı Bilim Terimleri Sözlüğü

  • Magnetozom: Bazı bakteriler kendilerini manyetik alana göre magnetozom sayesinde konumlandırabilirler. Magnetotaksi gösteren canlılarda Fe3O4 bulunur.Brock Biology of Microorganisms, Sayfa 95, ISBN-13;…
  • Majör Histokompatibilite Kompleksi (MHC): Majör Histokompatibilite Kompleksi, bağışıklık sistemine yabancı maddeleri tanımasında yardımcı, hücrelerin yüzeyinde bulunan proteinleri kodlayan gen grubu. MHC proteinleri tüm yüksek omurgalılarda…
  • Makrobesin: Brock Biology of Microorganisms, Sayfa 114, ISBN-13; 978-0-321-73551-5
  • Makroevrim: Genellikle morfolojik olarak değişimlerle eş anlamlı olarak kullanılan, büyük çapta olan, gözlenebilir evrimsel değişimlerdir. Makroevrim sonucunda yeni türler oluşabilir veya var olan türler değişebilir.…
  • Maksimum olabilirlik: Filogenetik araştırmalarda, olabilir tüm evrim ağaçları arasından, en muhtemel olanının tercih edilmesi için kullanılan bir yöntemdir. Bu analizde araştırmacılar, eldeki her bir muhtemel evrim ağacının,…
  • Mantar: Çok hücreli veya tek hücreli olabilen ökaryatik bir canlıdır. Klorofil taşımazlar, çoğu parazit ya da saprofittir. Eşeyli ve eşeysiz üreyebilirler. Bu organizmaların oluşturduğu topluluğa Mantarlar Alemi…
  • Marfan sendromu: Otozomal dominant mutasyondan kaynaklanan, bağdoku proteini olan fibrilini etkileyen bir hastalık.Klug, W., Concepts of Genetics, 10. Baskı, Sayfa 87, ISBN-13; 978-0-321-79578-6
  • Mastrihyen Epoku: Günümüzden 72.100.000 ile 66.000.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Maastrichtian.html
  • Mastürbasyon: Cinsel organın, cinsel birleşme olmaksızın, el veya başka cisimler aracılığıyla orgazm olma derecesine kadar uyarılmasıdır.http://www.webmd.com/sex-relationships/guide/masturbation-guide
  • Materyalizm: Maddecilik, özdekçilik olarak bilinir. Dış dünyanın nesnel varlığını tanıyan ve maddeye öncelik veren felsefi akımdır. Tarihsel süreçte materyalizm çeşitli anlamlar kazanmış, çeşitli adlarla anılmıştır.…
  • Maya: Mayalar ökaryotik mikroorganizmalardır. Mantar alemi altında incelenir. Bilinen 1500 tür maya vardır ki bu bilinen mantarların sadece %1'i eder. Yaptıkları fermantasyon sayesinde bira ve şarap elde edilir.
  • Maya yapay kromozomu: Yapay bir kromozom olmakta olup 100 kb (baz çifti) den 3000 kb'ye kadar DNA parçalarını klonlamakta kullanılır. Maya DNA'sı kullanılarak üretildiği için ismi maya yapay kromozomudur.
  • Mayoz: İki set kromozomlu (diploit) ökaryotik hücrenin, genelde gamet olarak adlandırılan tek set kromozomlu (haploit) hücrelere bölündüğü hücresel bir süreçtir. Gamet hücresinde kromozom sayısının azalmasıyla…
  • Mekanikçilik: Bütün olayları mekanik nedenlerle açıklama anlayışıdır. Soru şudur: Doğasal nesneler arasındaki farklılaşma neden ileri geliyor? Bilgi, niteliksel farklılıkları saptamakla başlamış ve buna niceliksel…
  • Melanosit: Epidermis katmanı hücreleri arasında melanin pigmenti içeren ve derinin rengini veren hücreler.Chabner D.E. Medical language of medicine (3.Ed) W.B Saunders Company, Philadelpia, 2011
  • Melez alanı: Türleşmiş, farklılaşmış popülasyonların birbirleriyle çiftleştikleri coğrafi bölgelerdir. Türleşme tamamen gerçekleşmediği için veya farklı tür olmalarına rağmen türlerin modern tür tanımı dahilinde çiftleşebilmeleri…
  • Melezleme: Akrabalar arasında gerçekleşen veya gerçekleştirilen çiftleşmedir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Melezleme katsayısı (F): Bir bireyin genomundaki belirli bir lokusta bulunan alellerin, atasında da aynı lokusta, aynı şekilde bulunma ihtimalidir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Mem: Richard Dawkins tarafından ortaya atılan ve "sosyolojik gen" olarak da adlandırılabilecek, kültürel iletim birimidir. Memler, kültürel ve sosyal mirasın, bilgi birikimlerinin gelecek nesillere aktarılmasını…
  • Memeliler: Memeliler, gençlerini meme bezleri tarafından üretilen sütle besleyen omurgalı hayvanlardır. Hayatlarının herhangi bir noktasında, yalnızca birkaç tane olsa bile (çoğu balina gibi), saçları…
  • Mendel geni: Mendel'in kalıtım yasalarına tamamen uyan lokuslar için kullanılır. Her lokus, bu yasalara uymaz.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Mendel Kalıtımı: Gregor Mendel'in genetik karakterlerin ana hücreden sonraki nesillere aktarımına yönelik; bezelyeler üzerinde yaptığı deneyler sonucunda çıkan prensiplerin tümüdür. Modern genetik biliminin temelleri…
  • Mendelin birinci yasası: Ayrışma: Alellerin ayrışımı ilkesi olarak bilinir. Gregor Mendel'in her canlıda, her özelliğe ait, her bir genin iki adet aleli bulunduğunu ve bu alellerlerin üreme hücrelerine eşit bir şekilde dağıldığını…
  • Messiniyan Çağı: Günümüzden 7.246.000 ile 5.332.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0037073806000467
  • Metabolizma: Canlı organizmada ya da canlı hücrede meydana gelen yapıcı ve yıkıcı nitelikteki kimyasal olayların tümü; protoplazmada olan asimilasyon ve parçalanma ile ilgili olayların toplamı; anabolizma ve katabolizma…
  • Metafaz: Hem mitoz, hem mayoz bölünmede görülen bir evredir. Bu evrede kromozomlar hücrenin metafaz düzleminde toplanırlar. Profaz evresinde oluşan mikrotübüller kinetekorlara tutunurlar.
  • Metafizik: Duyumlarla algıladığımız deney dünyasının dışına taştığı varsayılan varlığın, özüne ve anlamına ilişkin idealist öğretidir. Diyalektik düşünce tarzının karşısında yer alan düşünce tarzı (yöntem). Metafizik…
  • Metagenez: Yaşam döngüsü sırasında, haploid (seksüel) ve diploid (aseksüel) evrenin jenerasyonlar içinde değişimi (örneğin; yaprak bitleri). Bitkilerde ve alglerde görülür. Her evrenin baskınlığı…
  • Metamfetamin: "Met", "Kristal", "Buz", "Cam" gibi isimlerle anılan bir psikouyarıcı kimyasaldır. Fenetilamin ve metilamfetamin grubu psikoaktif uyuşturucuların genel adı olarak bilinir. İki farklı yapısal formda bulunabilir.…
  • Metasentrik kromozom: Sentromeri ortada bulunan ve bu nedenle kromozom kolları birbirine eşit olan, V şeklinde gözüken kromozom.  Bu kromozom cinsinde p ve q kolları aynı boydadır.
  • Metazoa: Protozoanlar ve süngerler dışında bütün hayvanları içine alan Alem. Bu aleme ait canlıların hepsi çok hücreli ve farklılaşmış dokuya sahiptir.Retrieved on 24/12/2012 from http://oxforddictionaries.com/definition/english/Metazoa
  • Metilasyon: DNA zincirindeki bazı nükleotitlere metil (CH3) gurubu eklenmesi.
  • Metodolojik natürelizm: Bilim insanlarının büyük bir çoğunluğu tarafından kabul edilen, doğal olayların yalnızca doğal nedenlerden kaynaklandığı görüşüdür.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Mevcut Tür: Günümüzde varlığını koruyabilmiş ve halen var olan türlerdir.
  • Meyve: Tohumlu bitkilerde döllenmeden sonra karpellerin gelişip olgunlaşması ile meydana gelen yapı.
  • Meyvecil: The FruitarianWikipedia
  • Mikoriza: Bazı bitkilerin kökleri ile topraktaki özel mantarların oluşturduğu simbiyotik birlik. Ektomikoriza ve endomikoriza olmak üzere iki tipi bulunur.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri…
  • Mikrobesin: Fizyolojik fonksiyonları sürdürebilmek adına az miktarda ihtiyaç duyulan besin.Brock Biology of Microorganisms, Sayfa 114, ISBN-13; 978-0-321-73551-5
  • Mikrobiyoloji: Mikroorganizmalarla uğraşan bilim dalı.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Mikrobiyota: Herhangi bir ekolojik sistem, habitat, özellikle toprak vb.deki bakteriler, tek hücreli algler, mantarlar, protozoonlar gibi mikroskobik organizmalar populasyonu.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007,…
  • Mikroenjeksiyon: Özel mikropipetlerle tek bir hücrenin içine madde sokulması.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Mikroevrim: Popülasyon ve tür içerisindeki gen frekanslarının ve özelliklerin dağılımlarının zaman ve nesiller içerisinde değişmesidir. Genellikle doğrudan gözlenemez ve genetik analizlere ihtiyaç duyar. Her canlı,…
  • Mikrohabitat: Özelleşmiş, çok küçük habitatlardır. Genellikle çok dar bir alanı simgeler.Çürüyen bir akasya ağacının üzeri.Şekilli Biyoloji Sözlüğü, TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları (2011)KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI,…
  • Mikroklima: Belli bir küçük habitat ya da alandaki iklim.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Mikrolimfositotoksisite analizi: HLA moleküllerinin belirlenmesinde kullanılan bir yöntem. Kaynak: Science Dictionary
  • Mikromer: Eşit dağılmış vitellüs maddesine sahip olmayan yumurtanın segmentasyonu sırasında üst tarafta kalan küçük blastomerler.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu…
  • Mikron: Milimetrenin binde biri büyüklüğünde mikroskobik ölçü birimi. Mikrometre ile eşanlamlıdır.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Mikrosefali: Oldukça nadir genetik bir rahatsızlık. Bu hastalıkta bebekler son derece küçük kafa ve beyinle doğarlar. Bu ölümcül rahatsızlık sadece Pennsylvania' daki 23 Eski Amiş ailesinde görülüyor.Palomar.edu
  • Mikroskop: Küçük olan bir şeyi büyüterek inceleme imkanı veren ve ışıkla veya elektronla çalışmasına bağlı olarak değişik tipleri bulunan alet. 
  • Mikrotektit: Meteorit ve asteroit çarpmaları sonucunda açığa çıkan yüksek ısı altında minerallerin erimesi nedeniyle oluşan ufak cam parçacıklarıdır.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Mikrotom: Keskin bir metal bıçağı olan ve dokuyu mikroskopta inceleyebilmek için çok ince kesit almaya yarayan alet.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları,…
  • Mikrotrikya: Böcek kanatlarındaki birbirleriyle bağlantısı olmayan kıllar.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Mikrozom: Ultrasantrifüjle hücre homojenizatından ayrılabilen en küçük parçalar, özellikle ribozomla kaplı endoplazmik retikulum parçaları.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk…
  • Mikrozoospor: Küçük, hareketli bir spor.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Miksis: Eşeyli üreme, gametlerin birleşmesi.
  • Mimikri: Bazı hayvan ve bitki türlerinin başka hayvan, bitki türlerine ve içinde yaşadıkları doğal ortamdaki objelere benzemesi, bir canlı türünün başka bir canlı türünü morfolojik ya da davranışsal olarak taklit…
  • Mitokondri: Yunanca mitos (iplik) ve khondrion (tane) sözcüklerinden türetilmiştir. En önemli işlevi adenozin trifosfat (ATP) şeklinde enerji üretmektir. Neredeyse tüm ökaryotik hücrelerin (net olarak tanımlanmış…
  • Mitokondriyal DNA (mtDNA): Anne tarafından aktarılan, sitoplazmada bulunan mitokondri organeli içerisindeki nükleik asittir. Bitkilerdeki karşılığı kloroplastik DNA'dır. Bakteriyel DNA'ya ökaryotik DNA'dan daha yakındır. Bu da,…
  • Mitokondriyel hastalık: Mitokondriyel DNA'da meydana gelen mutasyonlar sonucu oluşan hastalıklar.Finsterer J (2007). "Hematological manifestations of primary mitochondrial disorders". Acta Haematol. 118 (2): 88–98. doi:10.1159/000105676.…
  • Mitoz: Ökaryot hücrelerin tipik çekirdek bölünmesi. Kopyalanarak sayısı iki katına çıkmış olan kromozomların profaz, metafaz, anafaz ve telofaz safhalarını geçirdikten sonra bölünerek diploit sayıda kromozom…
  • Miyelin: Beyindeki destek hücreleriyle çevresel sinir sistemindeki Schwann hücrelerinin zarlarından özelleşmiş yağımsı yumuşak bir katman. Sinir liflerinin çevresini saran ve elektriksel açıdan onları yalıtan…
  • Miyoglobin: Miyoglobin, hayvanların kas hücrelerinde bulunan bir protein. Çalışan kaslara oksijen sağlayan oksijen depolama birimi olarak işlev görür. Balinalar, fokalar gibi dalış yapan memeliler, kaslarında…
  • Mobilom: Organizmalarda genetik çeşitliliğin üretimi için başlıca yardımcı unsurlar olan, hareketli genetik öğeler bütünü. Ökaryotlarda transpozon adı verilen hareketli parçacıklar mobilomları oluştururken, prokaryotlarda…
  • Model: Gerçek sistemlerin soyut ve bastitleştirilmiş hali.Elements of Ecology, 8. Baskı, Thomas M. Smith, Robert Leo Smith, ISBN-13: 978-0-321-79657-8 
  • Modern Sentez: Mendel Genetiği sayesinde öğrenilen genetik bilgilerin, 1930 ve 1940lı yıllarda Evrimsel Biyoloji ile birleştirilmesi ve iki kuramın, bir araya gelerek canlılığın nasıl değiştiğini tam olarak açıklayabilir…
  • Mokaisizm: Tek bir zigottan gelen, mitoz sırasında genetik materyalin yanlış dağıtılmasından ya da deneysel manüpilasyon nedeniyle farklı genotiplerdeki iki ya da daha fazla hücre populasyonunun bir organizmada…
  • Moleküler saat hipotezi: Belirli bir protein ailesi (ribozomal, sitokromal vb.) içinde sabit oranda amino asit meydana getirilir ve iki tür arasındaki ayrışma derecesi akrabalık derecelerini test etmek için kullanılan bir moleküler…
  • Monera: Eski taksonomik sınıflandırmada, bakterileri, arkebakterileri ve mavi-yeşil algleri içine alan alem.
  • Monofiletik grup: Tek bir ortak atadan evrimleşmiş türler veya popülasyonların tümünü anlatmak için kullanılır. Monofiletik gruplardan bahsederken, günümüzde var olan türler ile bunların ortak atalarının tamamı bilinmelidir.…
  • Monosakkarit: Basit şekerler olarak bilinirler. Karbon(C), hidrojen(H) ve oksijen(O) atomlarından oluşan en az üç karbonlu bileşiklerdir. Monosakkaritler, hidroliz tepkimeleriyle daha küçük birimlere ayrılamaz.
  • Monospesifik: Sadece bir antijenle tepkimeye giren antikordur.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Monospor: Basit ya da bölünmemiş sporKAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Monotrem: Monotremler oldukça değişik hayvanlardır. Sadece iki tip monotrem vardır; ekidna ve ornitorenk. Sıcak kanlıdırlar, kılları vardır ve memeliler gibi yavrularını sütle beslerler. Onları değişik kılan yavruları…
  • Monozomi: Diploit organizmanın tek bir kromozom kaybetmesi durumu.Klug, W., Concepts of Genetics, 10. Baskı, Sayfa 198, ISBN-13; 978-0-321-79578-6
  • Montikol: Dağlarda yaşayanKAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Morfoloji: Canlıların fiziksel görünüşlerini inceleyen bilim dalıdır. Genel olarak, bu görünüşlerin toplamını ifade etmek için de kullanılır. Anatomi ile yakından ilişkilidir; ancak morfoloji daha kapsamlıdır.Evolutionary…
  • Morfotürler: Morfolojik (şekilsel) bilgilerden yola çıkarak türlerin birbirinden farklılıklarının analizi sonucu belirlenmiş türlerdir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Morfotürler: Sadece şekline bakılarak aynı türe ait olduğu düşünülen bir grup bireyKAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Morula: Döllenmiş yumurtanın segmentasyonu sırasında oluşan ve hücrelerin dut gibi bir arada bir topluluk teşkil ettiği embriyo safhası.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk…
  • Moskovyan Epoku: Günümüzden yaklaşık olarak 315.200.000 ile 307.000.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir. Bu zaman aralığı, çok önemli değişimler göstermemekle birlikte, farklı kaynaklarda biraz daha…
  • Motivasyon: Bir hayvanda bir amaca yönelik bir davranışı kontrol eden iç faktörlerKAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Motor uç plak: Motor sinirlerin aksonlarının dallanarak kas telleri üzerinde oluşturduğu bağlantı bölgesi. Uç organ.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Mozaik yumurta: Yumurtanın sitoplazmasının farklı kısımlarında bulunan tayin edici maddelerle gelişmesinin yönlendirildiği yumurtaKAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu…
  • mRNA (mesajcı RNA): Mesajcı ribonükleikasitin kısaltması. Protein sentezinin yapılabilmesi için, proteinin kimyasal yapısını genetik olarak kodlayan RNA'dır.
  • Muller'in mandalı: Silici mutasyonların popülasyonda nesiller içerisinde birikmesi durumudur. Popülasyonun tamamen yok olmasına sebep olabilir.Kaynak ve ileri okuma Retrieved on 25/12/2012 from http://www.genetics.org/content/141/1/431.full.pdf
  • Multipl skleroz: Multipl skleroz (MS) merkezi sinir sisteminin öngörülemeyen, sakat bırakıcı etkisi olabilen bir omurilik ve beyin hastalığıdır. Beyindeki ve beyin ve vücut arasındaki bilgi akışını…
  • Mutajen: Mutasyon oluşumuna sebep olan şeylere mutajen denir. Bazı kimyasallar, virüsler ve radyasyon mutajen olarak belirlenmiştir.Palomar.edu
  • Mutasyon: Bir organizmanın nükleik asit dizisinde meydana gelen, dış etkenlere bağlı ve/veya rastlantısal olarak meydana gelen değişikliklerin tümüne verilen addır. Mutasyonların %70-90 arası nötr etkiye sahiptir…
  • Mutasyon hızı: Belirli bir mutasyonun bir populasyonun görülme sıklığı ya da herhangi bir mutasyonun bir populasyonun tüm genomunda görülme sıklığı. İnsanlarda mutasyon hızı her hücre bölünmesinde 10 baz çifti…
  • Mutasyon-Seçilim dengesi: Bir alelin mutasyonlar sebebiyle yeni kopyalarının yaratılmasıyla, seçilim nedeniyle var olan kopyalarının elenmesi arasındaki hızın eşit olması durumudur. Alel, bu sayede popülasyon içerisinde dengede…
  • Mutualizm: Genellikle iki ayrı türden olan, iki ayrı bireyin, birbirleriyle olan etkileşimlerinden ikisinin de faydalanması durumudur.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Myö (Milyon yıl önce): Türlerin yaşadıkları dönemleri veya jeolojik zamanların günümüzden kaç milyon yıl önce olduğunu anlatmak için kullanılan bir kısaltmadır.
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Aranızda telekineziye inanan varsa elimi kaldırsın.”
Kurt Vonnegut
Geri Bildirim Gönder