Evrim Ağacı Bilim Terimleri Sözlüğü

  • Daisyworld Modeli: Lovelock, sıcaklığın düzenlenmesi için biyosferin kasti eyleminin gerekli olmadığını eleştirmenlerine ispatlamak için Daisyworld modelini geliştirdi; bunun yerine doğal seçilimin işlemesinin sıcaklık…
  • Dalak: Kırmızı kan hücreleri yapımı, akyuvar yapımı, kırmızı hücrelerin yapımı, kan deposu ve hastalıklarda kullanılan, karnın sol tarafında, mide ile diyafram arasında bulunan, süngerimsi yapıda, damarsal lenfoid…
  • Dalton: Moleküler kütle birimi olup, bir birimi bir karbon-12 elementinin kütlesinin on ikide biri olan 1.66053892173×10−27 kg kütleye eşittir.International Bureau of Weights and Measures (2006), The International…
  • Danyan Epoku: Günümüzden 65.500.000 ile 61.700.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Danian.html
  • Darboğaz: Kısa süreli olan ancak popülasyonun büyük bir kısmını etkileyen, popülasyon bireylerinin hızlı bir şekilde sayıca azalmalarıdır. Sonrasında, bireylerin sayısı artar veya popülasyon yok olur.Evolutionary…
  • Darwin uyum başarısı: Bir bireyin gelecek nesillere yapabildiği genetik katkının boyutudur. Bir türün bir bireyinin evrimsel süreçteki başarısını gösterir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Davranışçılık: Davranışları inceleyen psikoloji dalıdır. Amerikan psikologu John Watson (1878-1958), pozitivizm ve pragmatizmi psikolojiye uygulayarak, psikolojinin bir davranışlar bilimi (etoloji dalı) olduğunu ileri…
  • De novo: Kelimenin anlamıyla, 'yeni gelen', kalıtılanın aksine.
  • Deformite: Şekil bozukluğu.Berkow R., The Merck/Manual, Tehşis/ Tedavi El Kitabı (3. Baskı) Merk yayıncılıki İstanbul,1987.
  • Dejenerasyon: Bozulma.Berkow R., The Merck/Manual, Tehşis/ Tedavi El Kitabı (3. Baskı) Merk yayıncılıki İstanbul,1987.
  • Dekarboksilasyon: Bir organik bileşikten bir COOH (karboksil) grubunun ayrılması olayıdır.http://www.chem.ucalgary.ca/courses/350/Carey5th/Ch19/ch19-3-4.html
  • Denatürasyon: Bir makromolekülük geri dönüşümü olmaksızın yapısının bozulması ya da değişimidir.Primer yapısını bozmadan bir protein, nükleik asit ya da bir başka makromolekülün fiziksel özelliklerinin ve üç boyutlu…
  • Dengeleyici Polimorfizm: Heterozigotun seçici avantajı nedeniyle popülasyonda iki veya daha fazla alalelin korunması. 
  • Dengeleyici seçilim: Doğal seleksiyondaki doğal sapmalar aşırı bir boyut ve ortalama kazanırsa bunu dengeleyen mekanizmadır. Temel olarak, çan eğrisi şeklinde oluşan çeşitliliğin, iki ekstrem ucunun dezavantajlı olduğu durumlarda…
  • Dengeli çokbiçimlilik: Heterozigot avantajı sayesinde bir özellik için olan 2 ya da daha fazla alelin sabit bir frekansa sahip olması.Palomar.edu
  • Deniz kestanesi: Echinodermata şubesine ait küçük, dikenli omurgasız bir hayvandır. Döllenme ve gelişme çalışmaları için örnek bir hayvandır. Yumurtlayarak çoğaldığı için, gametleri büyük miktarlarda elde edilebilir.…
  • Deoksiriboz: Beş karbonlu bir şekerdir.The Merck Index: An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals (11th ed.), Merck, 1989, ISBN 091191028X, 2890
  • Deplazmoliz: Bir hücrenin kendisinden daha az yoğun (çözünmüş madde yoğunluğu az) bir ortama konulduğunda, plazmolize uğramış bir hücrenin su alarak şişmesi (kaybetiği suyu geri kazanması) olayıdır. Bu şekilde…
  • Derişim: Konsantrasyon. Bir ortamda bulunan belirli bir maddenin kütle veya hacminin içinde bulunduğu ortamın kütle veya hacmine oranıdır. Dünü ve Bugünüyle Evrim Teorisi, Evrensel Basım Yayın
  • Desikasyon: Kuruma, kurutma.Dünü ve Bugünüyle Evrim Teorisi, Evrensel Basım Yayın
  • Desteklenme: Birbirlerinden yeni farklılaşmış iki yeni türün, yeniden bir araya gelmesi sonrasında eş bulmanın rastgele olmamasından kaynaklı doğal seçilimdir. Kimi kaynakta üremeyle ilgili karakter değişimi olarak…
  • Determinizm: Gerekircilik. Nesne ve olgular arasındaki zorunlu bağlantıyı dile getiren bilimsel görüştür. Determinizm, nesnel ve evrensel nedenselliğe dayanır.Dünü ve Bugünüyle Evrim Teorisi, Evrensel Basım Yayın
  • Detoksifikasyon: Zehirli kimyasalların etkisini azaltma veya yok etme sürecidir. Alternatif tıp yöntemi olarak kullanıldığı gibi, aynı zamanda hücre içerisinde gerçekleştirilebilen de bir yöntemdir.http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/detoxification
  • Detoksifiye: Zehirli etkisi giderilmiş yapılar için kullanılır.Dünü ve Bugünüyle Evrim Teorisi, Evrensel Basım Yayın
  • Devoniyen Dönemi: Fenerozoik Devir içerisinde bir (410-360 Mya) jeolojik dönem.
  • Diferansiyel başarı: Belirli fenotipe sahip bireylerin ortalama hayatta kalma ve eş bulma becerisinin, diğer fenotiptekilere göre farklılığıdır. Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Dikaryotik: Haploid (n) veya diploitten (2n) farklı olan, iki ayrı haploid çekirdeği (n + n) içeren bir hücre. Doğal olarak mantar heterokaryanlarında görülür. Dikaryosis, fungusların önemli bir genetik…
  • Dikotomi: Genellikle birbiriyle çelişkili kısımlar, kategoriler veya fikirlere olmak üzere, ikiye bölünme demektir.Bir değişkenin ancak birbirinin zıddı iki değer alabilmesidir.Cinsiyetin kadın ya da erkek olmak…
  • Dinamik denge: Kısa dönemde birçok değişiklik olmasına rağmen, uzun dönemde pek fazla morfolojik değişimin gözlenmediği durumlardır. Net evrimsel değişimin az olduğu durumlar için kullanılır.Evolutionary Analysis by…
  • Diploblast: Endoderm (iç deri) ve ektoderm (dış deri) olmak üzere yalnızca iki temel embriyonik hücre katmanını oluşturan, mezoderm (orta deri) katmanını oluşturmayan hayvanlardır.Evolutionary Analysis by Scott Freeman,…
  • Diploid: Normalde somatik hücrelerde bulunan tam kromozom sayısıdır. İnsanlar için bu sayı 46'dır.Palomar
  • Diploten: Mayoz I de homolog kromozomlar arasındaki rekombinasyonun gerçekleştiği evre. Dişilerde doğum sırasında oositler bu aşamada dondurulur. Üreme yıllarında her ay mayozun tamamlanmasıyla yalnızca…
  • Direk uyum başarısı: Yavru üretebilme becerisiyle ilişkili olan uyum başarısıdır. Hayatta kalabilmeye ve üremeye doğrudan katkı sağlayan her özellik, direk uyum başarısını arttırmaktadır.Evolutionary Analysis by Scott Freeman,…
  • Dirikesim: Hayvanlar için başta olmak üzere, canlıların bilimsel amaçlar için cerrahi tekniklerle parçalarına ayrılma işlemidir.Aşağıdaki görsel bir hayvan laboratuarında gerçekleştirilen viviseksiyon işlemine aittir.
  • Disentrik kromozom: İki sentromere sahip kromozomdur.http://ghr.nlm.nih.gov/handbook/illustrations/dicentric
  • Disülfit Bağ: Bir proteinin farklı bölümlerinde veya iki farklı protein arasında iki sistein kalıntısı arasındaki kovalent bağ. İnsülin (iki polipeptit zincirine sahip küçük bir protein) ve immünoglobülin molekülleri,…
  • Diurnal: Günlük, yevmi, her günkü; gündüze ait, gündüz olan anlamına gelir. Biyolojide ise sadece gündüzleri görülen, gündüzleri hareket eden ve besin arayan anlamındadır ve genellikle gündüz yaşayan hayvanlar…
  • Diyabet: Anormal derecede yüksek kan şekeri düzeylerinin gözlemlendiği kalıtsal metabolik bir hastalık. İlerleyen safhalarda; katarakt yüzünden körlük, sinir hasarı, ampütasyona sebep veren ayak ve bacaklarda…
  • Diyalektik: Doğanın, toplumun ve düşüncenin genel hareket ve gelişme yasalarını araştıran felsefi bilim; bağlamlılığın ve gelişimin genel teorisi ve aynı zamanda düşünce ve eylemin genel yöntemidir.Dünü ve Bugünüyle…
  • Dış çaprazlama: Akrabalık bağı bulunmayan bireyler arasındaki çiftleşmedir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Dış grup: Bir filogenetik analizde, diğer taksonlardan daha önce türleşen, farklılaşan, evrimleşen gruba verilen isimdir. Hominidlerin evrimi analiz edilecek olursa, hilobatlar ve gibonlar dış grup olacaklardır.Evolutionary…
  • Dışkı: Genellikle anüs yoluyla vücuttan atılan sindirim artıklarıdır. Doğada çok önemli görevleri vardır. Dışkının oluşmasında besinler ağızdan alınarak vücutta işlenir. Besin içindeki gerekli kimyasallar kullanılır…
  • DNA: Protein sentezi için gereken genetik kodu taşıyan büyük oragnik molekül. Her kromozom çoğunlukla DNA molekülünden oluşur. DNA; şekerler, fosfat ve çift sarmal yapıda düzenlenmiş bazlardan oluşur. DNA'nın…
  • DNA Onarımı: Bir mutasyon veya modifikasyona uğramış olan bir DNA molekülünün doğru nükleotid dizisinin restorasyonu.
  • DNA Polimeraz: Genel olarak tek zincirli DNA'nın tamamlayıcı zincirini yapmakta kullanılan bir grup enzim. Ökaryotik DNA polimerazlar kromozom replikasyonu, tamiri, krosover ve mitokondriyal replikasyona katılır. Replikasyonu…
  • DNA Tiplemesi: Bireye özgü DNA dizilerini belirlemek amacıyla kullanılan bir yöntemdir. İngiliz genetikçi Alec Jeffreys tarafından 1984'te minisatelitlerin varlığını farketmesinden sonra geliştirilmiştir. PCR veya RFLP…
  • Doğal öldürücü hücreler: Hızlıca salgıladıkları sitokinlerle kemokinlerle ve infekte konak hücrelerini doğrudan öldürebilme yetenekleri ile konak savunmasına katılan hücrelerdir. Dentritik hücrelerle birlikte patojenlere karşı…
  • Doğal seçilim: Darwin'in evrim teorisine göre iklim, besin, rekabet vb. şartlara uyabilenlerin yaşamaya devam etmesi, uyamayanların ise yok olması sürecidir. Bu süreç sebebiyle, hayatta kalmak konusunda avantajlı olanların…
  • Doğum öncesi tanı: Tek gen hastalıkları ya da diğer genetik anormalliklerin görülme olasılığının yüksek olduğu gebeliklerde amniyosentez 16-18 haftalık gebelik veya cvs, 10-12 haftalık gebelik hakkında elde edilen hücreleri…
  • Doğurganlık: Bir birey tarafından üretilen gametlerin toplamıdır. Genellikle dişilerin ürettiği yumurta sayısı olarak belirlenir.http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1635/713.abstract
  • Doğuştan gelen bağışıklık: Yok sayılabilecek kadar düşük hafızaya sahip, daha önceden varolan ve özgül olmayan savunma sistemi. Genetik kökenli olması açısından ebeveynlerden yavrulara aktarılır.
  • Doku: Bitki ve hayvan organlarını meydana getiren, aynı görevi yapmak üzere bir arada bulunan, benzer hücre topluluklarının hücreler arası maddeyle beraber oluşturdukları yapı. Dört temel doku: Epitel,…
  • Dolaylı uyum başarısı: Bir bireyin akrabalarının üreme başarısındaki artıştan ötürü, kendisine benzer genlerin nesiller içerisindeki başarısının artmasına bağlı olarak, ilgilenilen bireyin uyum başarısının artmasıdır.Bir birey…
  • Döllenme: Dişi ve erkek haploid gametlerinin diploid bir zigot oluşturmak için birleşmesidir.
  • Dönüşüm Mutasyonu: DNA veya RNA da iki pürin ya da pirimidin bazı arasındaki yer değiştirme. Dönüşüm mutasyonu tipi yer değiştirme transversiyon tipi yer değiştirmeden daha yaygındır.
  • Dorsal: Bir hayvanın ya da hayvanın bir parçasının üst yüzeyi; yerde yatay duran bir canlının üst yüzeyi.
  • Dört Bacaklılar (Tetrapod): Balıklar haricindeki omurgalılar. Amfibiler, sürüngenler, kuşlar ve memeliler dahildir.
  • Döterestom: Belirli bir embriyolojik gelişim şablonuna ortak olarak sahip olan türlerdir. En belirgin özellikleri, embriyolojik gelişim sırasında oluşan radyal çöküntü ve anüsün ağızdan önce oluşması durumudur. Derisidikenlileri…
  • Down sendromu: Ekstradan 21.kromozomun kalıtılmasıyla oluşan zihinsel özürlülüğe sebep olan genetik hastalık. Down sendromlu bireyler genelde; kısa ve uzuvları bodur olur. Geniş ve yuvarlak suratları, eyer biçimli burunları,…
  • Drosophila melanogaster: Meyve sineği. Kolaylığı ve yetiştirme hızı nedeniyle genetik çalışmalara büyük katkıda bulundu. Sadece dört çift kromozom içerir.
  • Düalizm: İkicilik. Herhangi bir alanda birbirlerine indirgenemeyen iki başlangıç olduğunu savunan öğretilerin genel adıdır.Dünü ve Bugünüyle Evrim Teorisi, Evrensel Basım Yayın
  • Duchenne kas distrofisi (DMD): X e bağlı çekinik hastalık. İlerleyen kas yitimi. Genelde çocuk 3-5 yaşlarına gelene kadar tanı koyacak belirti vermez. Modern tıbba rağmen 20'li yaşların başında ölümcül olur.Klug, W., Concepts of Genetics,…
  • Dunbar Sayısı: Dunbar Sayısı bir insanın sağlıklı olarak sürdürebileceği ilişki sayısıdır. Bu sayı 150'dir. Daha fazlasını kaldıramama sebebimiz tamamen yapısal. Genel olarak 150'den sonra grubun üyeleri bağlılık duygusunu…
  • Dünya Doğumu: Earthrise, Ay'ın ilk insanlı görevi Apollo 8'in astronotlarından William Anders'ın, 24 Aralık 1968'de Ay'dan çektiği Dünya fotoğrafına verilen isimdir.
  • Durağanlık: Değişimin olmaması halidir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Durdurma (Sonlandırma) Kodonu: Kodonlar sinyalleri ile büyüyen polipeptit zincirlerini durdurur. Yapılarında  UAA, UGA ve UAG vardır. Amino asit kodlamazlar.http://www.biology-direct.com/content/7/1/30/abstract
  • Durumsal mutasyon: Fenotipik ekspresyonu çevresel koşullarca belirlenen mutasyon. Klug, W., Concepts of Genetics, 10. Baskı, Sayfa 93, ISBN-13; 978-0-321-79578-6
  • Düzenleyici genler: Başka genlerin görevini başlatan ya da sonlandıran genler. İnsanlarda ve diğer organizmalarda bu genler bazı kimyasalların salınma zamanını kontrol ediyor. Döllenmeden biraz sonra bu genler vücut parçalarının…
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilim, bilgi ile cehalet arasındaki cephede çalışır. Bilmediğimiz şeyler olduğunu kabul etmekten korkmayız. Bunda utanılacak bir şey yok. Utanılması gereken, tüm cevaplara sahipmişiz gibi davranmaktır.”
Neil deGrasse Tyson
Geri Bildirim Gönder