Kitapta, yüzden fazla kadın matematikçinin biyografisi yer alıyor.

İlham verici bir derleme olmuş. Hepsini ayrı ayrı, heyecanla okudum. Her biri cinsiyet kaynaklı önyargılarla uğraşmış. Okumaları engellenmeye çalışılmış. Okuyanlara diploma verilmemiş. Akademisyen olabilen kadınlara da hak ettikleri kadrolar verilmemiş. Büyük mücadelelerle, tırnaklarıyla kazıyarak potansiyellerini ortaya koyup matematiğe katkı sağlamışlar. Bu önyargıları öyle çok eski zamanlara ait sanmayın. Daha geçen yüzyılda, 1900'lü yıllarda bile kadınlar engellerle karşılaşmış.

Eleştirmek istediğim küçük bir nokta var. Kitapta ele alınan neredeyse tüm matematikçiler Batılı. Doğu'dan da matematikçi kadın çıkıp çıkmadığını, hangi zorlukları aştıklarını okumak isterdim.

Kitabı herkese, özellikle bilimin bir dalıyla ilgilenen kadınlara tavsiye ediyorum. Her yorulduğunuzda, yıldığınızda, motivasyon aradığınızda dünyaya uğramış ve iz bırakmış hayatları okuyacak, yalnız olmadığınızı bileceksiniz.

Kitap, Stephen Hawking'in 15 dakikalık BBC Reith derslerinden oluşuyor. On beşer sayfalık iki dersten oluşan kitap, çizimler ve karikatürlerle de desteklenmiş. İlk bölümde kara deliklerin oluşumunu, özelliklerini anlatıp "bilgi paradoksu"na giriş yaparken ikinci bölümde bu paradoksu çözmek için öne sürülen kuramları, yapılan tartışmaları ve gözlemleri anlatıyor.

Kerem Cankoçak'ın önsözünden bahsetmemek olmaz. Kitabın yaklaşık yarısı kadar devam eden önsöz, Aristoteles'ten Galileo'ya, Newton'dan Einstein'a fizik biliminin gelişimini ve paradigma değişimini özlü bir şekilde anlatıyor. Bu bölüm "Türkler önsöz okumaz!" huyumuzu silip atacak kadar bilgi dolu ve keyifli.

Kısa, anlaşılır ve doyurucu bir bilim kitabı okumak; kara delikler hakkındaki temel bilgileri yüzyılın en büyük bilim insanlarından birinin dilinden öğrenmek istiyorsanız bu kitabı tavsiye ediyorum.

14 bölümden oluşan bu kitap, bir derleme kitabı. Hawking'in farklı yerlerde ve yıllarda yaptığı konuşmaların toplamı.

İlk bölümlerde çocukluğundan, gençliğinden ve ALS hastalığının hayatına etkilerinden bahseden Hawking, diğer bölümlerde Zamanın Kısa Tarihi kitabını yazım sürecinden, bilim felsefecileriyle anlaşmazlıklarından, determinizm hakkındaki fikirlerinden, kara deliklerin kuantum mekaniğinden, evrenin başlangıcı ya da olası sonu ilgili öngörülerden bahsediyor. Yalnızca bilimden bahsetmiyor, geniş bir konu skalası var.

Kitabın yazım dili samimi. Okurken Hawking ile sohbet ediyormuş gibi hissettim. Elbette ki kimi yerlerde konuların derinliği hızlıca okumama engel oldu, özellikle bazı yerleri tam anlayabilmek için iki kez üzerinden geçmem gerekti, fakat bunu yapmak ve yeni şeyler öğrendiğimi hissetmek büyük bir zevk verdi.

Yakzan, "uyanık" demek, Hay ise "diri". Hay bin Yakzan, "Uyanık oğlu diri". Akıl, gözlem ve sezgi yolu ile özüne ve yaratıcıya ulaşan bir karakter... Bir felsefi roman, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın deyişiyle "Müslüman âleminin tek romanı".

İslam dünyasının önemli filozoflarından İbn Tufeyl'in kaleme aldığı bu eser, ıssız bir adada hiç insan görmeden yetişen Hay bin Yakzan'ı anlatmaktadır. Hay yalnızca aklıyla, doğayı gözlemleyerek ve nesnelerin niteliklerini irdeleyerek fizikötesi kavramları keşfeder. Ruhu olduğunu sezer. Madenleri, bitkileri, hayvanları, gök cisimlerini tanır. Derken mağaraya çekilir, tefekküre dalar, özüne döner ve yaratıcıya ulaşır.

Kitabın ana fikri, insanın aydınlanmaya aslen kendi özünden ulaşabileceğidir.

Kitapta uzun bir ön bölüm var. Uzun, ancak gerekli. Eski kozmolojiyi, evrendoğumu özetleyen bu bölümde İslam'da alegorik öykü geleneğinin tarihçesi ve İbn Sina'nın yazdığı Hay bin Yakzan öyküsü de yer alıyor. Bu öykü, İbn Tufeyl'in Hay Bin Yakzan'ından farklı.

Evren, akıl, öz, ruh gibi kavramlar hakkında düşündürecek, sorgulamalarınıza ışık tutacak bu felsefi romanı öneriyorum.

"... felsefe ölüdür." diye biten bir cümleyi içeren ilk sayfayla başlıyor kitap. Gerçekliği, varoluşu, evren ve yaratıcı ilişkisini sorgularken diğer yandan da modern bilimin tarihsel gelişiminin dönüm noktalarını, ardından bugün gelinen noktayı; kuantumu, M-kuramını, çoklu evren modelini ve "alternatif geçmişler"i anlatıyor.

Kitap her biri ilgi çekici adlara sahip sekiz bölümden oluşuyor. Varoluşun gizemi, yasaların üstünlüğü, her şeyin kuramı, görünür mucize... İçinde neredeyse hiç denklem yok. Karışık meseleleri anlaşılır bir dile indirgemeyi başarmış. Kitabın arkasında terimlerin açıklandığı bir sözlük bulunmakta. Ayrıca kitabın içindeki resimlerin kalitesinden bahsetmeden geçemeyeceğim. Her bölümün sonunda tam sayfa poster olarak asılabilecek kadar güzel renkli resimler mevcut.

Ne var ki son tahlilde kitabı vasat buldum ve Hawking'in diğer kitaplarından daha az sevdim, o da şu yüzden: Kitabın yelpazesinin çok geniş olması ister istemez yavanlaşmasına neden olmuş. Kitabın bir ana konusu yok. Bilimin tarihi mi? Çoklu evren kuramı mı? Evrenin Tanrı'ya ihtiyacı olup olmadığı mı? Gerçekliğin var olup olmadığı mı? Temel kuvvetler ve onların kuantumla birleşmesi mi? Kitap her çiçekten bal almış. Ancak hiçbirinin tadını derinlemesine verememiş.

Eğer hiç popüler bilim kitabı okumadıysanız, başlamak için ideal bir kitap. Bilimsel yayınlara aşinaysanız da zevkle okuyabilirsiniz ama yeni bir şey katmayacaktır - bu durumda beklentilerinizi çok yüksek tutmamanızı tavsiye ederim. Yine de sevdim mi? Evet!