Kitabı okurken sanki Tolstoy karşına oturmuş da “gel, insanı beraber çözelim” diyor. Sanki çözülebilirmiş gibi :)))
Bak, bu kitap savaşla ilgili gibi duruyor ama aslında insanla ilgili. Savaş sadece arka plan; asıl mesele, insanın o karmaşanın içinde kim olduğunu anlamaya çalışması. Herkes bir şey olmak istiyor: kahraman, âşık, anlamlı, doğru tarafta… Ama hayat pek oralı değil.

Pierre mesela… Adam sürekli yanlış yerde doğru sorular soruyor. Çok tanıdık değil mi? İyi niyetli ama dağınık, arayışta. Hayatın anlamını bulacak sanıyor, ama çoğu zaman hayat ona tokat atıyor. Yine de vazgeçmiyor. Ben Pierre’i hep şuna benzetirim: “İnsan olmak isteyen insan.”

Andrey daha sert. Gururlu, mesafeli, kırılmış. Büyük ideallerle çıkıyor yola ama savaş ona şunu öğretiyor: hiç kimse sandığı kadar büyük değil. Ne şan, ne ün, ne zafer… Hepsi insanın içindeki boşluğu doldurmuyor. Andrey’in sessizliği çok şey söylüyor.

Natasha’ya gelince… O kitabın kalbi. Hatalı, taşkın, canlı. Düşüyor, kalkıyor, yanılıyor. Ama gerçek. Tolstoy onu yargılamıyor; sadece gösteriyor. “İnsan böyle bir şey” diyor. Natashalar olmasa bu dünya çok mekanik olurdu.

Tolstoy’un asıl büyük lafı şu bence: Tarihi büyük adamlar değil, küçük insanların sayısız küçük kararı yapar.Bu çok sarsıcı. Çünkü bizi rahatlatan o “kahramanlar” fikrini elimizden alıyor. Kimse tam suçlu değil, kimse tam masum değil. Herkes biraz savruluyor.

Savaş ve Barış’ı bitirdiğinde şunu hissediyorsun,hayat net değil. İnsan çelişkili. Aşk güçlü ama kırılgan. Savaş anlamsız ama gerçek. Barış ise dışarıda değil, insanın içinde aranıyor.

Kısacası bu kitap bana şunu dedi:

“Mükemmel olma.
Anlamaya çalış.
Zaten insan olmak bu kadar.” Kitabı paylaşan ve inceleme metnimi vakit ayırıp okucaka herkese teşekkür ederim.

Öncelikle, kitap oldukça etkileyici ve yapısıyla diğer birçok romandan farklı. Tolstoy'un neden önemli bir yazar olduğunu kitabı bitirdiğinizde anlıyorsunuz. Kesinlikle tavsiye ederim. 

Kitabı kendime göre kısaca açıklamam gerekirse:

Savaş ve Barış bana göre 5 üzerinden 5 değil 4,5 puan çünkü kitapta halkın durumunu asla yansıtmamış ve olayları aristokratların hayatları açısından irdelemiş. Bunu da kendi kabul ediyor: "Eserimde sadece prensler, Fransızca konuşan ve yazan kontlar vb. yer alıyor, sanki o dönemin Rus hayatı bu insanlarda yoğunlaşmış gibi. Bunun inandırıcı ve liberal olmaktan uzak olduğunu biliyorum ve buna karşı tek ama karşı çıkılmaz bir yanıt vereceğim. Memurların, tüccarların, üniversitelilerin ve mujiklerin yaşamı benim için ilgi çekici değil ve yarı yarıya da anlaşılmaz bir yaşam, ama o dönemin aristokratlarının yaşamı, o dönemin anıtları ve başka nedenler sayesinde, benim anladığım, ilgimi çeken ve sevdiğim şeyler."

Savaş ve Barış, Dostoyevski'nin Suç ve Ceza'sı gibi bir roman değil çünkü hikayenin mutlu ya da mutsuz denebilecek bir sonu yok. Hikayesi ile edebi bir yönü var elbette ancak tarihi ve felsefi tespitler ile değerlendirmeler de var. Kitapta yer alan savaşları tarihi akışını bozmadan hayal ürünü kişi ve ailelerin hayatları ile harmanlamış ve birbirleri arasında neredeyse hiçbir bağlantı olmayan bu insanları kitap boyunca akıcı şekilde ilişkilendirmiş Tolstoy. 

Kitabın sonundaki "Epilog" bölümünde hikayeyi muğlak şekilde sonlandırmış, kitaptaki savaşları ve Avrupa ile Rusya başta olmak üzere insanlık tarihini iktidar ve büyük toplumsal olaylar çerçevesinde felsefi, psikolojik ve bilimsel açılardan değerlendirmiş.

Edgar Allan Poe’nun Bir Kudüs Öyküsünü okurken insan kendini tuhaf bir gülümseme ile hafif bir rahatsızlık arasında yakalıyor. Poe burada alıştığımız o karanlık, gotik korkudan biraz uzaklaşıyor ama zihinsel bir huzursuzluğu yine elden bırakmıyor. Bu kez korkutmuyor; iğneliyor.

Öykü ilk anda sade ve hatta neredeyse alaycı bir tonda ilerliyor. Anlatıcı sakin, olaylar sıradan gibi. Ama Poe’yu tanıyorsan biliyorsun: Bu sakinlik hayra alamet değil. Satır aralarında bir gariplik, bir yapaylık dolaşıyor. İnsanların inançları, kesin doğruları ve büyük lafları ince ince sorgulanıyor.

Poe burada kutsal olanla insan aklının kibri arasında sessiz bir gerilim kuruyor. Kim haklı, kim gerçekten biliyor, kim sadece inanmak istediği şeye tutunuyor — bunu yüksek sesle söylemiyor ama okura hissettiriyor. Ve bunu yaparken parmak sallamıyor, bağırmıyor; hafifçe gülümsüyor.

Öykü bittiğinde şunu hissediyorsun: Poe seni korkutmadı ama rahatlattı da sayılmaz. Çünkü aklına şu soru düşüyor: “Ya emin olduğum şeyler sandığım kadar sağlam değilse?”

Bir Kudüs Öyküsü, Poe’nun insan zihnini karanlıkla değil, ironiyle yokladığı metinlerden biri. Sessiz, kısa ama düşündürücü. Bitince insan bir an duruyor, bildiklerini yeniden tartıyor. Ve belki de tam bu yüzden etkisini uzun süre koruyor.

“Cherien Dabis’in Senden Geriye Kalan’ını izledim… ama sanki bir filmden çok bir hayat parçasıydı,” diyorsun.
— “Aynen öyle,” diyorum, “izlemiyorsun, tanık oluyorsun.”

— “Hiç dramatik numara yapmıyor.”
— “Çünkü Dabis acıyı süslemiyor,” diyorum. “Acı zaten yeterince ağır.”

Film boyunca karakterler büyük sözler söylemiyor, ama her susuş bir şey anlatıyor.
— “Bu kadar sade anlatılınca daha mı acıtıyor?”
— “Evet,” diyorsun, “çünkü gerçek hayat da böyle. Kimse uzun tiratlar atmıyor.”

— “Film sanki ‘kayıp’ kelimesinin içini açıyor.”
— “Ama sadece ölümü değil,” diyorum. “Göçü, aidiyeti, yerinden edilme hissini de.”

Bir yerde şunu fark ediyorsun:
— “Geride kalan olmak, suçluluk da demek.”
— “Evet,” diyorsun, “yaşadığın için bile.”

— “Umut var mı peki?”
— “Var,” diyorum, “ama yüksek sesle değil. Bir pencere aralığında, küçük bir nefeste.”

Film bitince içsesim ve ben biraz sessiz kalıyoruz.
Çünkü Senden Geriye Kalan, insana şunu hissettiriyor:
Bazı hikâyeler anlatılmaz, yaşanır. Ve bazı filmler, insanın içinden sessizce geçer.

insan kitap okurken kendi kendine içten içe sorular sorup cevap verip yorumlar sizde nasıl bilmiyorum ama bende böyle .inceleme metnini yazarken içimden geçen bu konuşma ve yorum anını aktardım sizlere de. :))))

— “Frankenstein’ı bitirdim… ama aklımda bir korku hikâyesi kalmadı,” diyorsun.
— “Evet,” diyorum, “insanın içini üşüten bir yalnızlık kaldı daha çok.”

— “Canavar sandığımız şey aslında o kadar da korkunç değil sanki.”
— “Hiç değil,” diyorum. “Korkunç olan, ona kimsenin bakmaması.”

Bir noktada yaratık konuşmaya başlayınca her şey değişiyor.
— “Ben kötü doğmadım,” dediğinde…
— “İşte orada,” diyorsun, “hikâye kırılıyor.”

— “Victor daha suçlu gibi gelmedi mi sana?”
— “Çok,” diyorsun. “Yapıyor, yaratıyor ama sonra yüzünü çeviriyor. Sanki sorumluluk almaktan kaçan herkes gibi.”

— “Bence kitap tam da bunu soruyor,” diyorum. “Bir şey yaratmak mı zor, yoksa ona sahip çıkmak mı?”
— “Sahip çıkmak,” diyorsun hiç düşünmeden.

— “Yaratık şiddetli oluyor ama…”
— “Ama önce sevilmek istiyor,” diyorsun. “Bir insan gibi.”

Kitabı kapatırken ikimiz de aynı yerde duruyoruz:
— “Asıl canavar kimdi?”
— “Bence,” diyorum, “yarattığından korkup kaçan akıldı.”

Ve sessizlik oluyor. Çünkü Frankenstein bitince insan şunu fark ediyor:
Canavarlar bazen doğmaz. Terk edilerek yapılır.