Merhaba
Beden Dili , ilk bakışta “insanları çözmenin gizli anahtarı” gibi iddialı bir vaatle geliyor ama aslında okudukça bunun çok daha sade, hatta yer yer şaşırtıcı derecede insani bir kitap olduğunu fark ediyorsun. Joe Navarro’nun yıllarca sahada edindiği deneyimle yazdığı bu kitap, klasik kişisel gelişim kitapları gibi “şunu yap, bunu yap” diye buyurmuyor. Daha çok sana insanları izlemeyi, küçük detayları fark etmeyi öğretiyor.
Kitabı okurken en çok hoşuma giden şey şu oldu. Navarro, beden dilini “numara” gibi öğretmiyor. Yani biri yalan söylüyorsa mutlaka gözünü kaçırır gibi klişeleri yıkıyor. Onun yerine diyor ki insanın bedeni, özellikle de stres altında, bilinçaltının en dürüst yansımasıdır. Mesela birinin ayaklarının yönü, omuzlarının kasılması ya da ellerini saklama şekli bunlar gerçekten düşündüğümüzden çok daha fazla şey anlatıyor.
Marvin Karlins’in katkısıyla kitap daha da anlaşılır hale gelmiş. Akademik bir ağırlık var ama bu seni boğmuyor. Aksine, sanki biri karşında oturmuş sana örneklerle anlatıyormuş gibi ilerliyor. Özellikle gerçek FBI hikâyelerinden gelen örnekler kitabı bayağı sürükleyici yapıyor. Bir noktadan sonra etrafındaki insanlara ister istemez daha dikkatli bakmaya başlıyorsun.
Ama açık konuşayım, kitabın biraz “fazla umut veren” bir tarafı da var. Yani bunu okuyunca herkesi çözebileceğini sanmak kolay. Oysa Navarro da aslında şunu söylüyor. Beden dili tek başına yeterli değil, bağlam her şeydir. Bu kısmı atlayan okur hayal kırıklığı yaşayabilir.
Genel olarak kitap bana şunu hissettirdi. insanlar aslında düşündüğümüzden çok daha şeffaf ama biz bakmayı bilmiyoruz. Bu kitap biraz o şekilde bakmayı öğretiyor. Abartılı bir “insan okuma sanatı” değil, daha çok farkındalık kazandıran bir rehber gibi. Eğer insan davranışlarına, özellikle de görünmeyen sinyallere merakın varsa bu kitap seni içine çeker. Ama bunu bir “insanları çözme kılavuzu” değil, bir “insanı anlamaya yaklaşma çabası” olarak okursan çok daha keyif alırsın.

2023 yılında kendi kendime yazdığım bu kitaba dair eleştiri metnini sizinle paylaşmak istiyorum.

BİR KADININ YAŞAMINDAN YİRMİ DÖRT SAAT
Yazarın kitaplarının bir çoğunu okudum. Özellikle kısa olması kitap okumayı sevmeyenler için, yeni yeni alışkanlık kazanmak isteyenler için çok ideal. Ayrıca yazarın akıcı dili ile diğer yazarlara nazaran kısa yazması okurların genelde hemen hemen her esere “Stefan Zweig yine şaşırtmadı. Bir nefeste bitiyor.” ile yorumlarını yapıyor ya da yorumlarına böyle başlıyor. Fakat bu kitapta bir kadının hayatından yirmi dört saate bir saat içinde tanıklık etmek değişik bir zevkti. Diğer eserlerin hissettirmediklerini hissettirdi. Belki de benim de kadın olmam bunu hissi arttırdı, bilemiyorum.
Daha önce Bilinmeyen Bir Kadının Mektubu’nu okudum. Aslında yarıda bıraktım çünkü o dönem, okumaya çalıştığım dönemler, psikolojim pek de platonik bir aşkı kaldırabilecek nitelikte değildi. Hatta aşkı bir rafa kaldırmış ve tozlu raflardan gururu indirmiş bir ergen olarak gururunu bence ayakları altına bir kadını okumak pek de hoş değildi. Bir solukta biten kitap her elime alışımda benim için eziyetti. Ve o kitabı okuyamamışken yazara küsmek olmazdı. kitabı Olağanüstü Bir Gece’yi okudum, Stefan Zweig okumak hakkında biraz umutsuzluğa kapılmıştım. Çünkü bahsedilen gece bana hiç de olağanüstü gelmemişti. Olaylar sıradan ve akış basitti sanki. Sonrasında Satranç’ı okudum. Bu kitaba belki de önyargı ile başladığım için pek de bir şey anladım diyemem ama bu sefer cidden kitabın arkasındaki özeti bile okumadım. Sadece isminin getirdiği bir fikir ile başladım okumaya. Çevre tarafından ayıplanan, konuşulan, dedikodu malzemesi olan kadın vesilesiyle bir kadının yirmi dört saatine perde aralayan, bunu 71 sayfanın içinde başarabilen ve kısa hikayeleri sevenler için okunası bir kitap. Bu arada diğer eserler de okunası ve tekrar okuyacağım, onların da yorumları gelecek.
Kitap Monte Carlo yakınlarındaki Riviera’nın küçük bir pansiyonunda başlıyor. Yarı yetişkin iki çocuğunu ve eşini bırakarak genç bir adamla kaçan kadın büyük sükse yaratıyor bu küçük pansiyonda. Her kafadan bir ses, tartışmalar, atışmalar, gerginlik… Herkes ayıplıyor bu durumu. Erkek yapsa bunu gene kadın ayıplanır, kim bilir karısı naptı denir. Kadın kısmı kocasını elinde tutacak yoksa erkek adam zaten aldatır denilir. Yalnızca hikaye anlatıcısı olaylara herkes gibi bakmıyor. Bu durum ise Bayan C.’nin dikkatini çekiyor. Ve sonra asla unutamadığı o yirmi dört saati anlatıveriyor bizim hikaye anlatıcısına. Yine çok hareketli ve aksiyon dolu bir kitap değil belki ama okurken ve o yirmi dört saate tanık olduktan sonra bazı detaylara takılıp ben de yapar mıydım dedirtiyor insana ya da ben olsam bu durumda ne yapardım diyorsunuz. Yirmi dört saatin sonu beni sinirlendiren detaylardan biriydi. Genelde her kitabın sonunda sinirlenen biriyim, beklediğim gibi bitmediği içindir belki de.

Kitabın kapağını açıp ilk sayfadan itibaren o anlatıcı olup kimi zaman yemekte konuklarla tartışacak kimi zaman Bayan C.’nin odasına konuk olacak ve Bayan C.’nin hayatından ufak bir kesiti dinleyeceksiniz. Spoiler vermeden ancak bu kadar anlatabildim ama tek söyleyeceğim eğer alışkanlık kazanmak için yazarı okuyorsanız bu kitap ile başlayın. Yazarın kadınlarla derdi ne çözemedim ama bazen hemcinsimden nefret ettiriyor yani. O yüzden bu kitapla başlayın. Şimdi de Bir Çöküşün Öyküsü’nü okuyorum ve yine ana karakterimiz bir kadın ve yine kadının bence saçma davranışlarına sinirleniyorum, neden diyorum yani neden böyle yapıyor. Hiç de sevmedim kitabı ama belki bu sefer sonu sinirlendirmez diye düşünürek inat ettim okumaya.
Bir çöküşün öyküsü kitabının satırlarında da buluşabilmek ümidiyle, tabi ben bi ikizler burcu olarak fikrimi değiştirmezsem :)

Merhaba
Tüm eserlerini severek okuduğum bir yazar. Amin Maalouf’un kitaplarıyla kurduğum bağ, çoğu yazardan farklı oldu. Onu okurken sadece bir metnin içinde ilerlemiyorum; sanki kendi içimde, kendi geçmişimle ve dünyaya bakışımla da yüzleşiyorum. Tüm eserlerini severek okuduğum bir yazar olarak Maalouf, benim için yalnızca tarih anlatan ya da fikir üreten biri değil; insanın içindeki kırılganlığı, aidiyet arayışını ve yönünü kaybetmişliğini en sade ama en derin haliyle dile getiren bir ses. Onun satırlarında kendimi çoğu zaman “arada kalmış” hissederken buluyorum. Ne tamamen ait olduğum bir yer var ne de tamamen uzaklaştığım bir dünya. Belki de bu yüzden Maalouf’un metinleri bana bu kadar tanıdık geliyor. Çünkü o, büyük tarihsel olayları anlatırken bile aslında insanın içindeki küçük ama derin çatışmaları anlatıyor.
Labirent, Amin Maalouf’un son dönem düşünsel metinlerinden biri ve açıkçası okurken insanı hem sarsan hem de biraz huzursuz eden bir kitap. Bu kitapta Maalouf, Batı’yı ne körü körüne savunuyor ne de kolayca mahkûm ediyor. Daha çok şunu yapıyor. Hepimiz bu labirentin içindeyiz” diyor. Yani sadece Batı değil, onun “hasımları” da aslında aynı çıkmazın farklı yollarında ilerliyor.

Kitabın ruhunu yansıtan bir alıntı şöyle. “Dünya bir labirente dönüştü; herkes yolunu kaybetmiş durumda ve kimse çıkışı gerçekten bilmiyor.”

Bu cümle kitabın özeti gibi. Çünkü Maalouf’a göre bugün yaşadığımız krizler ,savaşlar, kimlik çatışmaları, kültürel kopuşlar tek bir tarafın suçu değil. Batı’nın tarihsel hataları var ama ona karşı çıkanların da kendi içlerinde ciddi çelişkileri var. Bir başka çarpıcı düşüncesi ise şu çizgide ilerliyor. “Bir zamanlar hayranlık uyandıran değerler, bugün güven vermekten uzak.” Burada aslında Batı’nın “özgürlük, demokrasi, insan hakları” gibi kavramlarının zamanla nasıl aşındığını söylüyor. Ama bunu söylerken öfkeyle değil, daha çok hayal kırıklığıyla konuşuyor. Bu yüzden kitap çok insani geliyor.
Samimi söylemek gerekirse, bu kitabı okurken insan kendini biraz “arada kalmış” hissediyor. Ne tamamen Batı’ya ait hissediyorsun ne de ona karşı duran dünyaya. Maalouf’un asıl başarısı da burada ,seni bir taraf seçmeye zorlamıyor, aksine sana şu soruyu sorduruyor

“Gerçekten doğru yolu bilen var mı?”
Bence her eseri okumaya değer bir yazar ve her eseri ayrı bir dünya.

Karartma Geceleri, toplatılan bir kitap yüzünden gelişen olayları anlatır; ironik olan şu ki, yayımlandığı dönemde kendisi de toplatılmıştır. Rıfat Ilgaz, baskının, korkunun ve sansürün gündelik hayatta nasıl bir boğulma hissi yarattığını sade ama sert bir dille gösterir.

Romanın sinema uyarlaması Karartma Geceleri, “daha güzel bir dünya kurma yolunda paylarına acı düşenlere” ithafıyla başlar; haliyle o da sansür kuruluna takılır. Kitapla film arasındaki bu kader ortaklığı, anlatılanların kurgu değil, yaşanmış bir hakikat olduğunun en güçlü kanıtıdır.

Karartma Geceleri, sadece bir dönemi değil; düşüncenin suç sayıldığı her zamanı anlatır.

Kendine Ait Bir Oda, düşüncenin özgürleşmesi için maddi bağımsızlıkla zihinsel cesaretin birlikte var olması gerektiğini bu kadar sade ve sarsıcı anlatabilen ender metinlerden biridir.