Evrim Ağacı Bilim Terimleri Sözlüğü

  • P değeri: Verilerdeki şablonlar ile ilgili iddialarda bulunabilmek açısından istatistiki destek miktarını gösteren bir tahmindir. Küçük değerleri, istatistiki verilerin iddiayı daha fazla desteklediğini gösterir.…
  • Paleontoloji: Fosiller üzerinde çalışan bilim alanı. Bu dalın uzmanları paleontolog olarak isimlendirilir.http://yunus.hacettepe.edu.tr/~jlozca07/dersler/paleontoloji/
  • Palindrom: Sağdan sola ve soldan sağa aynı okunan sayı, kelime, ifade. Örneğin; 2002, ada, ses. Moleküler biyolojide ise bir DNA parçası üzerinde 5'-3' dizisinin komplementer iplik üzerindeki dizi…
  • Panzehir: Herhangi bir zehir veya ilacın zararlı etkisini engelleyen veya ortadan kaldıran madde, antidot.Metanol zehirlenmesine karşı kullanılan etanol bir panzehir görevi görmektedir.BSTS / Su Ürünleri Terimleri…
  • Paradoks: Genel bilinenene ters ya da karşı olan fakat doğru olan ifade.Palomar.edu
  • Parafiletik grup: Evrimsel süreç içerisinde, ortak atası bilinen, ancak torun türlerin tamamı henüz keşfedilememiş veya aralarındaki ilişkiler tam olarak bilinemeyen grupları tanımlamak için kullanılır. Bu ilişkiler ile…
  • Paralel Evrim: Paralel evrim, benzer akrabalarda, benzer niteliklerin bağımsız evrimleşmesidir.
  • Paralog genler: Bir tek genomda gen ikilenmesi ile oluşmuş ve işlevleri farklılaşmış, benzer genler.Paraloglar birbirlerine gen ikilenmesi bağı ile bağlıdırlar. Tanımın genel oluşuna bakılırsa, paraloglar için aynı genomda…
  • Paramesyum: Ciliates grubuna ait tek hücreli bir Protoktist. Normalde aseksüel çoğalmalarına rağmen, eşleşme tiplerinin de rol oynadığı cinsel konjugasyon da yaparlar. Paramecium aurelia'nın, 16 farklı…
  • Paramutasyon: İki alel arasında bir etkileşim olması sonucunda bir alel, diğerinin genetik yapısında bir değişikliğe neden olması sonucu oluşur. Epigenetik bir mekanizmadır. Paramutasyonun moleküler mekanizması ilk…
  • Parapatrik türleşme: Kesintisiz bir coğrafi bölgede yeni ekolojik konumların ortaya çıkması ile populasyon ikiye ayrılır ve türler arası etkileşim azalır. Heterezigotların az uyumlu olması nedeniyle iki topluluğun birbiriyle…
  • Paroloji: Gen kopyalanması sebebiyle oluşan homolog gen ürünleri.   Kaynak: Biology Online
  • Parsimoni: Özellikle bilimsel araştırmalarda ve felsefi irdelemlerde, olası birden fazla açıklama veya şablondan, en az varsayıma dayananını ve en az karmaşık olanını tercih etme prensibidir.Evolutionary Analysis…
  • Partenogenez: Döllenme olmaksızın gerçekleştirilen üremedir. Hayvanlarda ve bitkilerde döllenmemiş bir dişi gametin gelişip yeni bir birey meydana getirmesidir. Sürüngenlerde görülürken, memelilerde ve kuşlarda görülmemektedir.…
  • Partikül: Çevremizde bulunan, canlı veya cansız çok küçük fiziksel yapılardır. Ekoloji'de ise atmosferin, tatlı suların ve denizlerin kirlenmesine neden olan yapılara verilen isimdir.Sis, duman, is, toz, mantarlar,…
  • Patojen: Konak olarak bulaştığı canlının fizyolojisini bozan ve genelde hastalıklara neden olan mikroorganizmalar (virüsler, bakteriler, prionlar ve mantarlar) için kullanılır. Kelimenin kökeni Yunancadan…
  • Pedomorfoz: Gelişim biyolojisi alanında çalışılan bir konudur. Gençlerde görülen özelliklerin yetişkinlerde de değişmeden görülmesidir. Bu konu hakkında insanlar ve maymunlar üzerinde araştırmalar yapılmaktadır.http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16686639
  • Penis: Penis, memelilerde erkeklerinin çiftleşme organıdır ve genellikle idrarın vücuttan çıktığı kanalı barındırır.
  • Perforasyon: İçi boş bir organın yırtılması.Chabner D.E. Medical language of medicine (3.Ed) W.B Saunders Company, Philadelpia, 2011
  • Pernisiyöz anemi: Temel patoloji otoimmün bir mekanizma ile gelişen atrofik gastrit ve buna bağlı intrinsik faktör eksikliğidir. En sık görülen B12 vitamini (kobalamin) eksikliği tablosudur.
  • PHYLIP: Filogenetik program PHYLIP popülasyonlar arası genetik mesafe tahmininde kullanılan en popüler ayrıca ücretsiz bir programdır. PHYLIP'in bir çok bileşenleri internet üzerinden çalıştırılabilir. Bir PHYLIP…
  • Piroklastik Akıntı: Piroklastik akıntı, yüksek yoğunluklu bir sıcak, parçalanmış katı madde ve genişleyen gaz karışımıdır. Saatte 100 kilometreden (saatte 60 mil) daha yüksek hızlara ve 200° ile 700° Santigrat (392° ile…
  • Piyojenik: İltihap oluşturan.
  • Plasebo: Hiçbir kimyasal ve biyolojik etkisi olmayan, hastaya ilaç olduğu söylenerek maddelerdir, amaç hasta üstünde deneyi yapılan ilaca psikolojik kontrol grubu oluşturmaktır.Plasebo, etkisi farmakolojik olarak…
  • Plastit: Bitki hücrelerinin ve alglerin stoplazmalarında bulunan pigmentli (renkli) ya da pigmentsiz (renksiz) cisimciklerdir. Hücrenin çok önemli besin kaynaklarının üretim ve depolanma yeridir. Kimi fotosentezde…
  • Plazma: Genelde, kanın tüm hücreler uzaklaştırıldıktan sonra geride kalan ve pıhtılaşma etmenlerini içeren bölümünü tanımlamak için kullanılır. Ancak biyolojide, aynı zamanda hücre içi sıvısı (sitoplazma), çekirdek…
  • Plazmid: Kendi kendini eşleyebilen kromozomdan ayrı bir DNA parçasıdır. Tipik olarak dairesel ve çift sarmallıdır. Prokaryotların genetik materyali bu şekildedir.Genellikle bakterilerde ve nadiren bazı ökaryotlarda…
  • Pleyotropi: Tek bir genin fenotipteki birden fazla özelliği etkilemesi olayıdır. Etkileri aynı anda veya ardışık olarak oluşabilir.Siyam kedilerinin gözlerinin içindeki şekillerin tek bir formunun renk,desen ve şekillerinin…
  • Plisbasiyan Epoku: Günümüzden 190.800.000 ile 182.700.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Pliensbachian.html
  • Pluripotent kök hücre: Tüm vücut hücrelerinin köken aldığı her üç germ yaprağı (mezoderm, endoderm, ekdoderm) hücrelerine dönüşebilen bir hücredir. http://www.kokhucredernegi.org.tr/tur/kok_hucre/genel.htm
  • Pnömoni: Pnömoni terimi, alvoelleri sıvı ve kan hücreleriyle dolduran iltihabi koşulları tanımlar. Pnömoninin en yaygın olan şekli, çoğunlukla pnömokokların neden olduğu bakteriyel pnömonidir.Guyton/Textbook Of…
  • Polen taneleri: Tohumlu bitkilerin mikrosporlarıdır. Çiçekli bitkilerde bulunan küçük granüler erkek hücreleri vardır.www.medindia.net
  • Polen-Tüp rekabeti: Bitkilerde hayvanlar alemindeki sperm rekabetine eşdeğerdir. Polenlerin dişi organlara ulaşabilmek ve dölleyebilmek için verdikleri mücadeledir ve evrimsel süreçte büyük önemi vardır.http://www.jstor.org/discover/10.2307/2410691?uid=3739192&uid=2&uid=4&sid=21101483172063
  • Poliandri: En azından bazı dişilerin birden fazla erkekle çiftleştiği cinsel sistemlerdir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Policini: En azından bazı erkeklerin birden fazla dişiyle çiftleştikleri cinsel sistemlerdir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Polifiletik grup: Taksonomik analizlerde, birbirlerine benzer olan ancak yakın bir ortak ataya sahip olmayan canlı gruplarını belirtmek için kullanılır."Uçan canlılar" incelenecek olursa, yarasalar, kuşlar ve uçan sürüngenler…
  • Polimeraz Zincir Tepkimesi (PZT): Çok kısa sürede belirli DNA parçalarının amplifikasyonuna (tek bir zinciri bir yığın DNA arasından seçip çoğaltma) olanak sağlayan bir tekniktir. PCR`a dayalı RAPD, AFLP, SSR, ISSR gibi teknikler geliştirilmiştir.DNA'nın…
  • Polimorfizm: Genetik biliminde toplumda bir gen lokusun en yaygın varyant ya da allelinin sıklığının %99'u geçmemesi olarak tanımlanır. Biyolojide ise bir türün üyeleri arasında 2 ya da daha fazla fenotipin bulunabilme…
  • Polip: Knidliler (Sölenterler) şubesindeki türlerin yaşamları boyunca aldıkları iki formdan birisidir. Diğerine "medusa" denir. Polipler, yaklaşık olarak silindiriktirler ve bir vazoya benzerler. HidralarChang,…
  • Poliploidi: Organizma kümesinin kromozomunun 2n den fazla olması durumudur. 3n, 4n yada daha fazla olabilir.Solucan ve bitkilerde yaygın durumdadır. Kapalı tohumluların yaklaşık yarısı poliploiddir.www.users.rcn.com/jkimball.../Polyploidy.html
  • Politomi: Evrim ağacı üzerinde, bir ortak atadan ikiden daha fazla türün evrimleşmesi ve farklılaşması durumudur. Bir düğüm noktasından, ikiden fazla torun türün dallanmasıdır.Evolutionary Analysis by Scott Freeman,…
  • Popülasyon: Cinselliğe sahip (seksüel) türlerde, birbirleriyle çiftleşebilen bireylerin ve yavrularının oluşturduğu gruplardır. Cinsellik bulunmayan (aseksüel) türlerde ise aynı bölgede yaşayan bireylerin oluşturduğu…
  • Populasyon biyolojisi: Organizmaların zaman ve mekan içerisindeki ilişkilerini inceler. Popülasyon genetiği, ekoloji, etoloji, taksonomi gibi disiplinleri bir arada bulundurur.http://www.journals.elsevier.com/theoretical-population-biology/
  • Populasyon genetiği: Popülasyondaki alellerin sıklığı üzerine yapılan çalışmalardır. Dört ana evrimsel sürecin etkisi altındadır. Bunlar; doğal seçilim, genetik sürüklenme, mutasyon ve gen akışıdır.www.plato.stanford.edu/entries/population-genetics/
  • Pozisyon Etkisi: Genin ekspresyonunun (ve fenotipe olan etkisinin) genellikle komşu genlerle olan etkileşiminden etkilendiği ve genlerin mekansal yerleri değiştiğinde (translokasyonda olduğu gibi) ekpresyonunun…
  • Pozitif asortatif çiftleşme: Benzer genotip ve fenotipe sahip bireylerde daha sık görülen çiftleşme modeli altında beklenebilecek olandan birbiriyle çiftleşen tesadüfi olmayan çiftleşme kalıbıdır.İnsanlarda, asortatif çiftleşme…
  • Pozitif seçilim: Avantaj sağlayan mutasyonların seçilerek popülasyon içerisinde artması durumudur.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Pozitif sınıflandırıcı çiftleşme: Bir çeşit rastlantısal olmayan üreme biçimi. Bu durumda bazı özellikler için benzeyen bireyler çiftleşirken, bu özellikler için benzer olmayan bireyler çiftleşmez. Bu durum homozigotlarda artışa yol açar…
  • Preboreyal Çağ: Günümüzden 10.300 ile 9.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://oxforddictionaries.com/definition/english/Preboreal
  • Prekambriyen Zaman: Kambriyen dönemden (542 milyon yıl öncesinden) önceki tüm jeolojik zamana verilen addır.www.science.nationalgeographic.com/science/prehistoric.../precambrian/
  • Pribonyan Epoku: Günümüzden 37.200.000 ile 33.900.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Priabonian.html
  • Primat: Temel olarak içerisinde maymunları (simiyenleri) ve ön maymunları (prosimiyenleri) barındıran, taksonomik bir takımdır. İnsan (Homo sapiens), primatlar takımından bir memeli hayvan türüdür.
  • Primaz: DNA replikasyonu sırasında RNA primerini üreten RNA'ya bağlı DNA polimeraz enzimidir.
  • Primer (Öncül): DNA sentezinin başlamasını sağlayan nükleik asit dizisidir. Polimerin "3' ucu"na DNA polimeraz bağlanır ve tepkimeleri (DNA kopyalama/replikasyonu) başlatır.
  • Primozom: DNA replikasyonu sırasında RNA primerinin sentezlenmesinden sorumlu protein topluluğudur.
  • Prion: Hiç bir nükleik asit içermeyen, yanlış katlanmış proteinden oluşan patojen, yani hastalık yapıcı bir maddedir. 
  • Profaj: Bakteri kromozomuna yerleşmiş faj DNA'sıdır.http://www.horizonpress.com/phage
  • Progesteron: Progesteron, dişi üreme sistemi tarafından salgılanan hormondur. Esas olarak rahim iç duvarının (endometrium) durumunu düzenlemede görevlidir. Progesteron, yumurtalıklar, plasenta ve adrenal…
  • Prokaryot: Evrim süreci içerisinde 3.8 milyar yıl kadar önce evrimleşip, günümüze kadar ulaşabilmiş, bakteriler ve arkeleri kapsayan, zarla çevrili gerçek bir çekirdeği ve endoplazmik retikulum, golgi cisimciği,…
  • Prolaktin: Memelilerde göğüslerde laktasyona (süt üretimine) yardımcı olan ve bir dizi başka işlev ve sistemden sorumlu olan bir hormondur. Prolaktin, beyindeki hipofiz bezinin ön kısmının yanı sıra rahim,…
  • Proliferasyon: Hücrelerin uygun koşullar altında hızlı bir şekilde hücre döngüsünü tamalayarak çoğalması durumudur. Bölünme, iyi huylu olabileceği gibi, kötü huylu da olabilir.http://www.thefreedictionary.com
  • Prosimiyen: Önmaymunlar. Primatlar takımının Lemurları, Lorisleri ve Tersiyerleri içeren alttakımıdır.Tersiyerler.http://science.jrank.org/pages/5517/Prosimians.htmlhttp://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780080453378000620
  • Prostat Bezi: Mesane tabanında olmak üzere üretrayı (sidik borusunu) kuşatan ve meni salgılayan erkek üreme bezidir. Bu meni, erbezlerinde yapılan spermleri penise taşır. Yaşlılıkta prostatın iyi huylu olarak büyümesi,…
  • Protein: Bir ya da birden fazla aminoasit zincirinden oluşan kompleks organik moleküller. Proteinler başka moleküllere bağlanma yetenekleri sayesinde bir çok değişik görev üstlenebilirler. Proteinler; enzim, hormon,…
  • Protein saat hipotezi: Moleküler saat hipotezinin diğer adıdır. Belirli bir protein ailesi (ribozomal, sitokromal vb.) içinde sabit oranda amino asit meydana getirilir ve iki tür arasındaki ayrışma derecesi akrabalık derecelerini…
  • Protein Sentezi: Canlıların protein yapımı için kullandığı mekanizmanın genel adıdır. Herhangi bir canlı organizmada bulunan tüm proteinler sürekli bir yıkılma ve yeniden yapılma durumundadır. Sentezlenme sırasında, genetik…
  • Protein Yapısı: Yapı sözcüğü protein için kullanıldığında, küçük moleküller için olduğundan çok daha karmaşık bir anlam taşıyor. Proteinler makromoleküllerdir ve dört farklı yapı seviyesine sahiptir - birincil,…
  • Proteom: Bir hücrenin, dokunun veya organizmanın genomu tarafından sentezlenen proteinlerin tamamına verilen isimdir.http://bioinformatics.oxfordjournals.org/
  • Protokordata: Kordalılar şubesinin yarım kordalılar, gömlekliler ve başı kordalılar alt şubelerini içeren bölümüdür.http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC153453/http://mbe.oxfordjournals.org/content/23/3/541
  • Protoktista: 1860'lı yıllarda, günümüzde Protista olarak bilinen alem için John Hogg tarafından önerilen ilk isimdir. Hogg, sadece bitki veya hayvanlara benzeyen tekhücreli canlıları gruba dahil etmiştir.Scamardella,…
  • Protostom: Belirli bir embriyolojik gelişim şablonuna ortak olarak sahip olan türlerdir. En belirgin özellikleri, embriyolojik gelişim sırasında oluşan radyal çöküntü ve anüsün ağızdan sonra oluşması durumudur.…
  • Protozoa: Protozoa kelimesi, ilk hayvanlar anlamına gelir.  Genellikle bir hücreli, ökaryot ve parazit canlıları içeren bir Protista alt alemidir.Öglena.http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=fatal-attractionhttp://www.biologycorner.com/worksheets/articles/protozoa.html
  • Psikoaktif madde: Merkezi sinir sisteminde etkili olan, beynin fonksiyonlarını değiştiren, duyularda, bilinçte, davranışta ve psikolojik durumda değişikliklere neden olan maddelerdir. Bu maddeler, tıbbi alandan, dini ritüellere…
  • Psödogen: Anlamsız mutasyona sahip ve transkripsiyon yeteneğini olmayan bir gen. Bazı psödogenler, işlenmiş mRNA'nın retropozisyonundan kaynaklanır ve intronların ekspresyonu için gerekli düzenleyici…
  • Pterostigma: Pterostigma, bazı böcek türlerinin kanatlarının ön kenarında bulunan koyu renk pigmentli bir noktadır. Pterostigma, yusufçukların ve kızböceklerinin ön ve arka kanatlarında bulunur. Bazı hymenoptera ve…
  • Pulmoner amfizem: Pulmoner Amfizem terimi, akciğerlerde fazla hava bulunması anlamını taşır. Bununla beraber kronik pulmoner amfizem söz edildiği zaman, genel olarak çok azı dışında bütün hastalarda, sigara içmeye bağılı…
  • Pulmoner Döngü / Küçük Kan Dolaşımı: Pulmoner Döngü, Küçük Kan Dolaşımı ya da Akciğer dolaşımı, kalp ile akciğerler arasında kapalı devre oluşturan kan damar sistemi. Kalp ile diğer tüm vücut dokuları arasındaki sistemik döngüden farklıdır. 
  • Punnett karesi: Basit grafik modelleme. Gelecek döllerde oluşabilecek her türlü genotipi gösteren yöntem. Punnet karesi genetik rehberler tarafından çiftin belli bir özelliği sonraki nesillere kalıtma olasılığını hesaplamak…
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Ulusal bilim diye bir şey yoktur; tıpkı ulusal periyodik cetvelin olmaması gibi. Ulusal olan şey, bilim olamaz.”
Anton Chekhov
Geri Bildirim Gönder