Merhaba
Kitabı elime aldığımda bir deniz hikâyesi okuyacağımı düşünüyordum. Fırtınalar, yolculuklar, belki biraz macera . Sayfalar ilerledikçe aslında bunun bir yolculuktan çok bir sıkışmışlık hikayesi olduğunu fark ettim. Sanki gemi sadece denizde ilerlemiyor, aynı zamanda insanın iç dünyasının en karanlık yerlerine doğru da gidiyordu. Okurken kendimi çoğu zaman rahatsız hissettim ama bu kötü bir rahatsızlık değildi. Daha çok insanı düşündüren, huzursuz eden bir his.

Belki de bu yüzden kitapla aramda garip bir bağ oluştu. Çünkü Amat, sadece anlatılanları değil, insanın kendi içinde sakladığı şeyleri de yüzeye çıkarıyor gibi bu da onu benim için sıradan bir roman olmaktan çıkarıp, daha kişisel bir okuma deneyimine dönüştürdü. Amat, İhsan Oktay Anar’ın en çarpıcı ve atmosferi en yoğun eserlerinden biri. Açıkçası bu kitabı okurken insan kendini sadece bir hikâyenin içinde değil, kapalı ve karanlık bir dünyanın içinde hissediyor. Gemi (Amat) sanki sadece bir ulaşım aracı değil; karakterlerin günahlarının, korkularının ve geçmişlerinin sıkıştığı bir alan gibi.

Roman yüzeyde bir deniz yolculuğu anlatıyor gibi görünse de aslında çok daha derin bir meseleyle uğraşıyor kötülük nereden gelir? İnsan doğuştan mı kötüdür, yoksa şartlar mı onu o noktaya getirir? Bu sorunun net bir cevabı yok ama kitap boyunca hissedilen şey herkesin içinde karanlık bir taraf var ve bazı koşullar altında bu taraf ortaya çıkabiliyor. Karakterler bu anlamda çok “insani” ne tamamen iyi ne de tamamen kötü. Özellikle kaptan ve gemideki diğer figürler, kendi iç çatışmalarıyla var oluyor. Bu da hikayeyi daha rahatsız edici ama aynı zamanda daha gerçek kılıyor. Çünkü okurken “ben olsam ne yapardım?” sorusu kaçınılmaz hale geliyor. Kitabın en güçlü taraflarından biri dil ve atmosfer. İhsan Oktay Anar’ın dili biraz eski, yer yer ağır ama çok bilinçli kurulmuş. O dil sayesinde o karanlık, gotik hava daha da yoğun hissediliyor. Deniz, fırtına, gemi hepsi neredeyse canlı bir karakter gibi.

Doğaüstü unsurlar da var ama bunlar korku filmi gibi ani bir etki yaratmıyor. Daha çok içten içe rahatsız eden, huzursuzluk veren bir şey. Okurken sürekli bir tedirginlik hissi var, ama bunun tam olarak nereden geldiğini her zaman açıklayamıyorsun. Bence kitabın gücü de burada. Kişisel olarak Amat bana şunu hissettirdi. İnsan bazen en çok kendi içindeki şeylerden korkmalı. Dış dünyadaki tehlikelerden kaçabilirsin ama kendi zihninden kaçamazsın. Kitap da tam olarak bu yüzleşmeyi anlatıyor. Şunu da söylemek gerekir herkes için kolay bir kitap değil. Dili ve atmosferi sabır istiyor. Hızlı okunacak bir hikaye değil; sindirerek ilerlemek gerekiyor. Eğer buna hazır değilsen ağır gelebilir.
Amat, klasik bir hikaye anlatmıyor. Daha çok bir his, bir karanlık deneyim sunuyor. Bitirdikten sonra olaylardan çok, bıraktığı o yoğun atmosfer akılda kalıyor.

Kitabın güçlü yanları arasında geniş coğrafya ve disiplinler arası bakış açısı, akıcı üslup ve ilgi çekici anekdotlar sayılabilir. Harari, geniş bir konuyu klasik tarih anlatısından farklı olarak “büyük hikâye” perspektifinde sunar. Çeşitli disiplinlerden (tarih, biyoloji, antropoloji, ekonomi) verileri bir araya getirme çabası, popüler okuyucuya entelektüel bir çerçeve sunar. Örneğin paranın “ortak güven”e dayalı bir sistem olduğu tespiti, modern finans tarihine dair ilginç bir bakış açısıdır. Kitabın zengin vaka analizleri, okuyanlarda merak uyandırabilir. Ayrıca Harari, empati eksikliği gibi bazen ideolojik olarak motive eleştirilere rağmen, insanlığın sorunlarına dikkat çekmesi açısından cesur bulunur.

Zayıf Yönler ve Metodolojik Eleştiriler: Birçok eleştirmen, Harari’nin anlatımındaki basitleştirmeleri eleştirir
. Örneğin Işın Altınkaya, Harari’nin “tür tanımı”nda tek bir biyolojik kritere (üreme) dayanmasının yanıltıcı olduğunu vurgular
. Benzer şekilde “Bilişsel Devrim” başlığı altında tek bir genetik mutasyonun (Bilgi Ağacı mutasyonu) insanın tarihini belirlediği savı, genetik evrim literatürüyle çelişir; pek çok gen ve çevresel faktör bir arada rol oynamıştır
. Evrimsel biyoloji bağlamında, Sapiens’te Homo sapiens’in kabaca 70.000 yıl önce mutasyon sonucu üstünleştiği biçimindeki iddia, güncel fosil ve DNA verileriyle desteklenmez
. Evrim Ağacı yazarı Agustín Fuentes de, “sadece tek bir mutasyonla devrimsel değişim” fikrini “tamamen yanlış” bulur.

Fantastik kısmını başta anlamamıştım. Bir anda Jhon Coffey ''Green Mile''ın ışıklarını kesti, fragman falan da izlemeyince biraz garibime gitti(gerçekçi hikayeler daha çok hoşuma gidiyor), ama filmin sonuna geldiğimde kendimi İsa'nın lütfuna inanırken bulmuştum. İnanmıyorum ama film beni öyle içine çekti ki o an sadece inanmak istedim. Dünyanın kötülüklerinin Jhon Coffey'e sıçramaması için, sıçrasa bile diğer tarafta tanrı tarafından ödüllendirilmesi için...