"Higgs Parçacığı" veya yanıltıcı bir şekilde "Tanrı Parçacığı" olarak da bilinen Higgs Bozonu, parçacık fiziğinin temelinde yer alan Standart Model kapsamındaki temel parçacıklardan biridir. Temel parçacıkların, Alan Teorisi çerçevesinde tanımlanan Higgs Alanı'yla kuantum düzeyde etkileşmesi sonucunda üretilir. Standart Model'de Higgs Parçacığı, sıfır spin değerine ve çift (pozitif) pariteye sahip olan, elektrik yükü veya renk yükü bulunmayan, kütleyi taşıyan skaler bir bozon olarak tanımlanır.

Yirminci yüzyılın ikinci yarısında bilim insanları, Evren'in Büyük Patlama'yla ortaya çıktığına neredeyse kesin gözüyle bakıyorlardı. Büyük Patlama, modern kozmolojik teoriler ışığında, maddenin aşırı yoğun ve sıcak bir noktadan genişlemesi sonucu Evren'imizin oluşmasını mümkün kılan âna verilen isimdir. Diğer bir deyişle Büyük Patlama, "etraf" diye adlandıracağımız uzay-zaman düzlemini ortaya çıkarmıştır. Bu bağlamda "patlama" benzetimi tamamen hatalıdır; çünkü Evren'in başlangıcında, günümüzden aşina olduğumuz türden bir patlama sonucu ortaya çıkan ve şarapnel parçaları gibi etrafa saçılan bir şey yoktur. Şeyler ve onların bulunduğu uzay-zaman dokusu, bu süper-hızlı genişleme ile oluşmaya başlamıştır.

Dünya, insanlığın varlığı için gerekli olan besin, ilaç ve diğer altyapıyı sağlayan muhteşem bir çeşitliliğe ev sahipliği yapmaktadır. Peki, türler arasında sınırlı kaynaklar için olan yoğun rekabet göz önünde bulundurulduğunda, bu çeşitlilik nasıl korunmaktadır?

Çevrebilimciler, türlerin çevreleriyle nasıl etkileşimde bulunduğu konusundaki farklılıkların, daha üstün türlerin daha güçsüz olan rakiplerini geçtiklerinde oluşan kaçınılmaz biyolojik çeşitlilik kaybıyla başa çıktığını ortaya çıkarmışlardır.

Aşağıdaki kelebek, tam anlamıyla "yarı yarıya erkek, yarı yarıya dişi"dir. Vücudunun bir tarafı tam bir erkekken, diğer tarafı tam bir dişidir. Bu, doğada oldukça nadir görülen bir genetik bozukluktur. Her zaman yarı yarıya olması gerekmese de, çoğunlukla bu şekilde görülür. Kimi zaman bu durum, vücudun içerisindeki bazı bölgelerin dişi, bazı bölgelerin erkek hücreler ve dokular taşımasıyla sonuçlanır. Buna "mozaik dişi-erkek biçimliliği" adı verilir.^[1]

Bu durum genel olarak jinandromorfi (İng: "gynandomorphism") olarak bilinir. Bu sözcük, Yunancada "dişi" anlamına gelen "gyn" ile "erkek" anlamına gelen "andro" kelimelerinin "biçim" anlamına gelen "morph" sözcüğü ile birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.^[2] Dolayısıyla dişi-erkek biçimlilik olarak Türkçeleştirilebilir. Çoğunlukla böceklerde görülen bu durum, kimi zaman ıstakozlarda, yengeçlerde ve hatta kuşlarda bile gözlenmiştir. Bunun en güncel örneklerinden birisi, 2020 yılında Pennsylvania eyaletinde tespit edilen gülgöğüslü grosbeak (Pheucticus ludovicianus) bireyidir.^[3]

Evrimsel biyolojide ve genel olarak bilimde "neden" sorusu birazcık zorlayıcıdır. Bunun sebebi, "neden" sorusunun felsefenin alanı olduğu, bilimde yalnızca "nasıl", "ne zaman", "ne" gibi sorulara yanıt bulunabileceğinin iddia edilmesidir. Bu, hatalıdır. Bilimsel bir araştırmada "neden" sorusunu sorarak pek tabii yanıtlar bulabilirsiniz.

Ancak pratik bir anlamı ve değeri olan bilimin aksine, felsefede herhangi bir pratik amaç gütmeksizin "neden" sorularını üst üste sormaya devam edebilirsiniz. Bunu yaptığınız süre boyunca belli bir noktaya kadar bilimsel yanıtları vermeyi sürdürebilirsiniz. Fakat bir noktadan sonra, artık bilinmeyenlerin alanına ulaşmışsınızdır ve bu noktadan sonra felsefenin sınırlarındasınız demektir. Yani "neden" sorusuyla bilimin sınırları içerisinde hareket edebilirsiniz; ancak bir noktadan sonra bilinmeyenleri (veya şu anda bilimle bilinemediğini düşündüğümüz şeyleri) içerisinde barındıran felsefenin sınırlarına girmeniz çok muhtemeldir. Fakat bu, "neden" sorusunun bilimde yeri olmadığı anlamına kesinlikle gelmez. Bunun en güzel ve canlı örneğini, hayvan davranışları ve evrimsel biyoloji alanlarında görüyoruz. Gelin kısa bir bakış atalım:

İskoçya'nın kayalıklarla çevrili bir plajında, şiddetli bir fırtınanın ardından köpeklerini gezdiren bir çift, nemli zeminde alışılmadık işaretlere rastladı. Bu desenler, eski insan ve hayvan ayak izlerini andırıyordu.

Bu keşif, izlerin dalgalar arasında kaybolmadan önce belgelenmesi ve incelenmesi için zamana karşı bir arkeolojik yarış başlattı. Aberdeen Üniversitesinden arkeolog Kate Britton, bulguyla ilgili yayınlanan bir videoda durumu şöyle ifade ediyor:

John O'Keefe, May-Britt Moser ve Edvard Moser, "beyin içerisinde yer algılama görevi yapan hücrelerin keşfi" konulu çalışmalarından ötürü 2014 Nobel Fizyoloji/Tıp Ödülü'ne layık görüldü!

University College London'da bir bilişsel sinirbilimci olan O'Keefe ödülün yarısını alacak. Birbirleriyle evli olan May-Britt ve Edvard Moser çifti ise, Norveç Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nde (NTNU) görev yapan sinirbilimciler ve ödülün diğer yarısını paylaşacaklar. Ekip, bir bütün olarak beyinde bulunan içsel bir konumlandırma sisteminin keşfinden ötürü bu ödüle layık görüldü. O'Keefe "yer hücreleri" olarak bilinen hücrelerin keşfiyle, Moser çifti ise "ızgara hücreleri" olarak bilinen diğer bir grup hücrenin keşfi nedeniyle ödülü almaya hak kazandı. Nobel Vakfı, yaptığı bir basın açıklamasında şöyle söylüyor:

Bilim dendiğinde aklımıza deneycilik (empirizm) gelir; çünkü deney yapmak, bilimin temelinde yatar.^[1] Newton, Galileo, Curie, Einstein, Darwin gibi isimler; sanrılar, şahitlik veya vahiy gibi araçlarla kendilerine "bilgi aktarılması" yoluyla değil, gözlem, deney ve muhakeme yoluyla gerçekleri ortaya çıkarmayı başarmışlardır. Bunu yapabilmelerini sağlayan şey, Evren'e "bilim" dediğimiz perspektiften bakıp, onun metodolojisine uygun sorular sorup, onun araçlarını kullanarak, bu sorulara dürüst cevaplar aramaları olmuştur. Büyük fizikçi Max Planck, meşhur bir şekilde şöyle der:

Deneyciliğin (empirizm) bilimin temelinde yattığı açıktır; ancak bilim, sadece laboratuvarda yapılan deneylerden ibaret de değildir. Eğer öyle olsaydı, teorik fizik, antropoloji ve sosyoloji gibi sahaları bilimin dışına itmemiz gerekirdi. Öyleyse bilimin sınırlarını nasıl çizeriz? Onu nasıl tanımlarız? Bilimin uygulama alanı ne olmalıdır?

Herkes ömrünün bir kısmında hayatın anlamının ne olduğu üzerine kafa yormuştur. Kimi insanlar sorgulamalarına dini inançları çevresinde cevap getirir, kimileri ise bunu doğanın kendisiyle cevaplamaya çalışır, bazıları ise sorgulamanın kendilerine hiçbir şey katmayacağını düşünür ve sorgulamama kararı alırlar.

Sahiden, hayatın anlamı nedir?

Algler fotosentetik, ökaryotik, hızlı bir şekilde üreyen organizmalardır. Fotosentetik olmaları sebebiyle çoğalmaları, sıcaklığın ve ışığın etkisine önemli ölçüde bağlıdır.

Işığın verilme süresi ve şiddeti ile birlikte farklı sıcaklık aralıkları üzerinde yapılan araştırmalar, mikroalglerin çoğalma hızlarının ne şekilde değiştiğini ortaya koymuştur. Bu yazıyı referans alan makalede; yeşil alg türlerinden Chlorella, Spirogyra, Chlamydomonas, Botryococcus, Scenedesmus, Neochloris, Haematococcus, Nannochloropsis ve Ulva türleri ile birlikte bazı kahverengi alg, kırmızı alg ve mavi-yeşil alg türlerine dair bilgiler bulunmaktadır. Biz de bunlardan önemli gördüklerimize yer vereceğiz.