Evrim Ağacı Bilim Terimleri Sözlüğü

  • a limine: "Eşikten doğru" anlamına gelir. Kestirmeden, tez elden, peşin hükümle; meselenin özüne, işin aslına bakmaksızın anlamına gelen Latince bir deyimdir.
  • a posteriori: Deneyden sonra, sonsal.
  • A Vitamini: A vitamini veya retinol, A vitamini biyolojik aktivitesine sahip hayvansal kaynaklı bileşiklerin tümüne verilen bir isimdir. Ana işlevlerini, retinol ile onun iki türevi olan retinal ve retinoik asit…
  • a-: Olumsuzluk anlamı katan bir önektir. "Apati", "ilgisizlik" anlamına gelmektedir.
  • ab-: "Uzağında" anlamında bir önek. "Abnormal", "normalden uzak" anlamına gelmektedir.
  • ABC taşıma sistemi: Prokaryotlardaki 3 taşıma sisteminden biri. (Diğer ikisi; Basit Taşıma ve Grup Yer Değiştirme) Gram-negatif bakterilerde bulunan periplazmadaki çeşitli proteinlerden bir kısmı; periplazmik bağlanma…
  • Abisal bölge: Açık denizlerin ve okyanusların 2.000 metreden daha derin kısımlarına verilen isim.
  • Abiyogenez: Canlılığın ve canlılığa dair temel organik moleküllerin; cansızlıktan ve inorganik moleküllerden, doğal yollarla, kimyasal evrim süreciyle ortaya çıkmasını sağlayan sürecin adı. Abiyogenez Teorisi çerçevesinde…
  • Abiyotik: Cansızlığa özgü, cansızlığa ait.
  • Abiyoz: Yaşamın noksanlığı, yokluğu.
  • Absorbsiyon: Emilim. Bir şeyin bir diğer şeyi emme olayı.
  • Açık tohumlu: Yaşamının haploit ve diploit evresi eşit olan ve meyve yaprağındaki tohum taslağının etrafı çevrili olmayan odunsu bitkilerdir. Polen tohum taslağının yüzeyinde filizlenir.
  • acou-: "Duyma" veya "duyma ile ilgili" anlamında bir ön ek. Örneğin akustik, "işitilebilir", "duyulabilir" anlamına gelmektedir.
  • act-: "Yapmak" anlamında bir ön ek.
  • ACTH (Adrenokortikotropik Hormon): ACTH, hipotalamusa yanıt olarak ön hipofizden salgılanır. Adrenal bezlerin dış bölgesinin (korteks) aktivitesini düzenleyen bir polipeptid hormondur. Memelilerde ACTH'nin etkisi adrenal korteksin…
  • ad-: "-e doğru" ya da "yanında" anlamında bir önektir. "Adrenal", "böbreğin yanında" anlamına gelmektedir.
  • Adalet psikolojisi: Yasaların yapım ve uygulanmasının suç davranışıyla ilgisini araştıran psikoloji dalıdır. İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Adaptasyon: Genetik dağılım üzerine uzun süreli etki eden doğal seçilim sonucunda, türlerin çevresel ihtiyaçlara uygun özellikler kazanması veya var olan özelliklerin değişimidir. Yassıbalıkların (bkz: Flatfish)…
  • Adaptif bağışıklık: Lenf hücrelerinin antijenlere belirli ve uzun süreli tepkilerini anlatmak için kullanılan genel bir terimdir. MHC, T-hücresi alıcıları (TCR), immunoglobulinlerle birlikte rekombinaz aktivitesine sahip…
  • Adaptif özellik: Taşıyıcısının uyum başarısını arttıran özelliklere denir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Addüktör kas: Yakınlaştırıcı kas olarak da bilinir. Kol ya da bacağın vücudun orta düşey eksenine doğru yer değiştirmesini sağlayan kaslara verilen ad. Musculus adductor brevis, musculus adductor longus, musculus adductor…
  • aden-: "Bez" anlamına gelen bir önektir."Adenoloji", "bez bilimi" demektir.http://faculty.washington.edu/chudler/neuropre.html
  • Adenozin Trifosfat: İçinde adenin, riboz ve üç adet fosfat grubu barındıran organik bir maddedir.
  • Adet: Rahim iç katmanının (endometrium) her ay kanama şeklinde dökülmesi demek olan ve belirli yaş sınırları içerisindeki kadınlarda görülen bir olaydır. Fiil olarak genellikle "adet görmek" şeklinde kullanılır.…
  • Adipoz doku: Yağı depolayan dokudur.
  • Adjuvant: Spesifik (belirli) olmayan ve antijenik olmayan, bağışıklık uyarıcı (immunostimulatif) maddelerdir. Özellikle, inaktif aşıların antijenlik değerini arttırmak için birlikte kullanılır. "Arttırıcı", "destekleyici"…
  • Adneks: Ek, eklenti. Bir organın eki.
  • Adrenal bezler: Böbreklerin üzerinde yer alan bir çift endokrin bezidir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Adrenalin: Adrenal bezlerinin ürettiği hormona verilen isimdir. Bu hormon, korku ve "kaçış" anlarında kana bol miktarda karışır. Epinefrin olarak da bilinir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan…
  • Adventif: Botanikte, normal olmayan yer ya da yerlerden çıkan yapılardır.Drew et al. 1979 Ethylene-promoted adventitious rooting and development of cortical air spaces (aerenchyma) in roots may be adaptive responses…
  • Aerob: Oksijenin varlığında üreyebilen ve yaşamını sürdüren organizmalar.
  • Afazi: Konuşma ve anlama yeteneğinin kaybolmasına neden olan dille ilgili hastalıktır.
  • aff-: "-e doğru" veya "yanında" anlamında bir önektir."Affix", "bir yere sabitlemek" anlamına gelmektedir.
  • Ağaçsıl: Ağaçta yaşam. (Maymunlar gibi)
  • Agar Jeli İmmunodifüzyon Testi: Bu test, bir antijen-antikor reaksiyonudur ve yarı katı agar üzerine uygulanır. Hem antikor hem de antijenlerin saptanmasında kullanılır.
  • Ağırlık: Ağırlık, bir cisme etki eden yerçekimi kuvvetinin büyüklüğüdür. Bu yüzden ağırlık kelimesi yerçekimi için de kullanılır. W ile gösterilir. Dinamometre ile ölçülür. Yerçekimi kuvvetinin büyüklüğü, kütle…
  • Aglomerasyon: Yığışım, yığılma, çökelme anlamında kullanılır. Bir sıvı içerisindeki parçacıkların dibe çökmesini anlatmakta kullanılabilir.
  • Agnatha: Latincede "Çenesiz" anlamına gelir. Taksonomide "Çenesiz Balıklar" süpersınıfı için kullanılır. Bu sınıf, omurgalılar içerisindeki en ilkin çenesiz hayvanları içerir. Yaklaşık 530 milyon yıl önce evrimleşmişlerdir…
  • Agnostisizm: Bilinemezcilik. Nesnelerin kendilerinin hiçbir zaman bilinemeyeceğini ileri süren anlayış. Bilinemezcilik deyimi, asıl anlamında, İngiliz düşünürü David Hume'la Alman düşünürü Immanuel Kan'ın öğretilerini…
  • Agrobacterium tumefaciens: Dikotiledöz bitkilerde (hububat hariç tüm tarımsal ürünler) kanser benzeri bir bitki hastalığına (kron gallu) neden olan bir toprak bakterisi. Ti plazmidini içerir. Bakterinin tümör indüksiyon kabiliyeti…
  • AIDS: “Acquired Immune Deficiency Syndrome”un kısaltması olan AIDS Türkçeye “Edinilmiş Bağışıklık Eksikliği Sendromu” olarak çevrilebilir. AIDS, HIV ile infekte olan kişilerde bulaşma şeklinden,…
  • Akondrit: Akondrit, içinde kondrül barındırmayan, taş grubundan bir gök taşıdır. 
  • Akraba farkındalığı: Bir bireyin akrabalarını, türün diğer bireylerinden ayırt edebilme becerisidir. Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Akraba seçilimi: Türün bireylerinin yalnızca kendi uyum başarılarına yönelik değil, aynı zamanda akrabalarının uyum başarısına yönelik olarak da deneyimledikleri seçilim tipidir. Genetik açıdan bakıldığında, türün bireylerinin…
  • Akrabalık katsayısı: r = n(0.5)^L ifadesi ile belirlenen akrabalık katsayısı iki bireyin akrabalık bağını belirler. "r" akrabalık katsayısı iken "n" ortak genlerin yüzde cinsinden bir ifadesi "L" ise mayoz sayısı ya…
  • Akromat: Renk körlüğüne sahip kişi, renk körü.
  • Akrosentrik Kromozom: Kardeş kromatitlerin birbirine bağlandığı sentromer bölgesi, iki uçtan birine daha yakın bir yerde bulunan kromozom türüdür. İnsan türünün 13, 14, 15, 21 ve 22. kromozomları bu şekildedir. p kolu oldukça…
  • Akrozom: Sperm hücrelerine has baş bölgesini örten beremsi yapı. Başçıkhttp://www.deepdyve.com/lp/informa-healthcare/flow-cytometry-to-evaluate-acrosome-reacted-sperm-r5RaH2dKdO/1
  • Akson: Sinir hücrelerinin gövdelerinden çıkan ve sinir akımlarını diğer uçtaki hücrelere götüren sinir uzantılarıdır.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Aktif bağışıklık: Aktif bağışıklık, bir hastalığa maruz kalınması ile kazanılan bağışıklıktır. Hastalığa sebep olan organizmalara direk maruz kalma ile ya da organizmanın zayıflatılmış veya öldürülmüş halinin…
  • Aktif bölge: Enizimin substrat bağlanan kısmı.Brock Biology of Microorganisms, Sayfa 121, ISBN-13; 978-0-321-73551-5
  • Aktif Taşıma: Az yoğun ortamdan, çok yoğun ortama geçen büyük moleküllerin enerji harcanarak taşınmasıdır.Diffusion = YayılmaFacilitated diffusion  = Kolaylaştırılmış difüzyonPassive transport = Pasif TaşımaActive…
  • Aktin: Miyozinin yardımı ile kasın kasılma yada gevşeme işlemini yerine getiren bir tür proteindir.Halliburton, W.D. (1887) On muscle plasma. J. Physiol. 8, 133
  • Akuaporin: Hücre zarında bulunan, suyun hücre içi-dışı geçişini hızlandıran taşıyıcı proteinlerBrock Biology of Microorganisms, p. 82, ISBN-13: 978-0-321-73551-5
  • Akut: Ani başlayan, kısa süren ve şiddetli seyreden enfeksiyon.
  • Akut pankreatit: Tipik olarak uzun süren, sırta ve sol skapular bölgeye yayılan epigastrik ağrı, ateş, bulantı ve kusma semptomları ile kendini gösteren "akut karın" tablosudur. Etyolojisinde en sık alkol kullanımı ve…
  • Akutanyan Epoku: Günümüzden 23.030.000 ile 20.430.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Aquitanian.html
  • Akyuvar (Lökosit): Beyaz kan hücreleridir. Vücudu çeşitli mikroplardan korurlar. Bu, ya mikroplarla savaşarak ve onları uzantıları içine alarak yutarak (fagositoz), veya mikroplara karşı kana panzehir gibi antitoksin…
  • Albinizm: Deri, saç ve gözlerdeki pigment eksikliğinden kaynaklanan ve genetik olarak kalıtılan bir hastalık. Bu özelliklere sahip kişilere albino denir. Albinizm geni resesif olduğu için fenotip sadece homozigot…
  • Albiyan Epoku: Günümüzden 113.000.000 ile 100.500.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Albian.html
  • Ale Etkisi: Bireylerin kendi türünden bireylerin varlığından sağladıkları kazanç.
  • Alel: Kromozom üzerinde belirli bir noktada bulunan, belirli bir genin, bilinen farklı çeşitlerinden (çeşitliliğinden, varyasyonlarından) her birine verilen isimdir. Bir diğer deyişle, bir genin değişik biçimlerine…
  • Alel Dışlanması: Heterozigotluk durumunda, bir genin bulunabileceği lokustaki iki alelden yalnızca birinin ifade edilmesi durumudur. İmmoglubulin ve T Hücresi Reseptörleri'ni kodlayan genlerde bu durum görülür. T Hücreleri'nde sadece…
  • Alelopati: Bir canlının, salgıladığı kimyasallardan ötürü bir diğeri üzerinde özellikle büyüme, hayatta kalma ve üreme açılarından olumlu veya olumsuz etkilere neden olmasıdır. Genellikle bitkilerde, alglerde, bakterilerde,…
  • Alem: Alem, şube denilen daha küçük gruplardan oluşan taksonomik bir sınıflandırma biçmi. 
  • Aleniyan Epoku: Günümüzden 174.100.000 ile 170.300.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Aalenian.html
  • Alerji: Vücudun çevredeki bir maddeye gösterdiği aşırı tepki.Astım ve atopik egzemaTang AW (2003). "A practical guide to anaphylaxis". Am Fam Physician 68 (7): 1325–32. PMID 14567487.
  • Alfa ritmi: Beyin dinlenme halindeyken kendini gösteren saniyede 7-10 devreli beyin dalgası ritmidir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Alfa-sarmal: Protein yapısında yaygın olarak bulunan ikincil bir üç boyutlu yapıdır. Bu dizilimde aminoasitler her peptit içerisindeki karboksil oksijen moleküllerinin hidrojen bağları ile dengelenmesi sayesinde spiral…
  • Alg: Suda yaşayan, genellikle tek hücreli olan ancak çok hücreli de olabilen, tek ya da koloni halinde yaşayan, ökaryotik ve fotosentetik, bir canlı grubudur. Taksonomik konumları tartışmalı olmakla…
  • Algı: Gelen duyusal verileri organize ederek anlamlaştırma süreci sonucunda ortaya çıkan anlamlı üründür.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Algı değişmezliği: Sürekli değişen, yetersiz, eksik, tutarsız duyusal verilere rağmen, tutarlı ve sürekli bir dünya algılama durumudur.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Algı yanılması: Algılanan ilişkilerle gerçekte olan ilişkilerin birbirine uymamasıdır.Kısa algılanan bir çizgi, gerçekte algılama alanında bulunan diğer çizgilerle aynı uzunlukta olabilir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin…
  • Algılama: Gelen duyusal verileri organize ederek anlamlaştırma sürecidir. Bu süreç sonucunda oluşan anlamlı ürüne "algı" denir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Algılama kalıbı: Bir grubun bütün üyelerinin aynı güdüleri ve karakteristikleri taşıyacağını kabul eden varsayımdır.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Algısal beklenti: Algılama sürecini etkileyen önceden yapılaşmış zihinsel kurgudur.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Alıcı: Belirli türden enerjiye tepkide bulunan uzmanlaşmış duyu sinir hücresidir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Alın lobu: Beynin hareketlerimizi kontrol eden kısmıdır.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Alkalifil: Yüksek pH değerlerinde, aşırı bazik ortamlarda üreyebilen ve gelişebilen organizma.
  • Alkaloidler: Genellikle bitkilerin doğal olarak ürettikleri, azot ve heterosiklik halka içeren, çoğunlukla fizyolojik olarak aktif ve alkali olan ikincil metabolitlerdir. Bağımlılık yapabilme özellikleri bulunmaktadır."Alkoloid"…
  • Allee Etkisi: Tür içerisindeki bireylerin, türdaşlarının etrafında olmasından kazandığı avantajdır. İlk olarak 1930 yılında Warder Clyde Allee tarafından ileri sürülmüştür. 
  • Allen kuralı: Soğuk bölgelerde yaşayan sıcakkanlı hayvanların, sıcak bölgelerde yaşayanlara göre daha kısa uzuvlarının olduğunu belirten kuraldır. Amerikalı zoolog ve ornitolog Joel Asaph Allen tarafından ileri sürülmüştür.…
  • Alofenik (Hibrit): Kimerik ile eş anlamlıdır. Bir diğer deyişle, hücrelerinde birden fazla genotip bulunan organizmalardır. İki farklı türün çiftleşmesiyle oluşan döl. Hibrit olarak da bilinir. En bilinen örnek at ile eşeğin…
  • Alojenik: Aynı türe ait olmasına rağmen bireylerin genlerinin farklı olmasına denir. Homo sapiens (modern insan) türünde, tek yumurta ikizleri haricindeki her birey birbiriyle alojeniktir.
  • Alometri: Vücut büyüklüğünün, vücudun şekline, anatomiye, fizyolojiye ve davranışa bağlı olan ilişkisini inceleyen bilimin genel adıdır. Çoğu zaman, bir canlının gelişimi sırasında farklı parçalarının ya da boyutlarının…
  • Alometri Denklemi: Göreli büyüme doğrularının çoğu y = bxa denklemine uyar. Burada; y ve x karşılaştırılan iki değer, a ve b ise sabittir. Büyüme, izometrik yani doğrusal ise allometrik üstel "a" nın değeri…
  • Alopatri: Farklı coğrafi alanlarda yaşamak, farklı bölgelerde yaşayan popülasyonlar anlamına gelir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Alopatrik model: Bir popülasyonun izole olması sonucu, seçilimin ve sürüklenmenin izolasyonun iki yanındaki popülasyonlara bağımsız olarak etki etmesi sonucu türleşmenin gerçekleştiğini ileri süren hipotezdir. Günümüzde…
  • Alotanıma: Bir allojenik bireyin antijen sunan hücreler üzerindeki MHC moleküllerinin T hücreleri tarafından tanınması. In vivo ortamda allograf reddine ve karışık lenfosit reaksiyonuna (mixed lymphocyte…
  • Alozim: Aynı lokusta bulunan farklı alellerden salgılanan, farklı özellikteki enzimlerdir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Alternatif Eşleşme: Aynı öncül RNA ile farklı mRNA'ların oluşturulması. Bu durum, farklı aminoasit kompozisyonlara ait proteinlerin oluşturulmasına sebep olabilir ya da sadece 3' UTR uzunluğunu değiştirebilir. Alternatif…
  • Altrüizm: Doğrudan faydalsı olmadan başkalarına yardım etmek ve bazen de kendine zarar vermek.
  • Alveol: Hava, nefes alındığında burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, akciğerler, bronşlar, bronşçuklar ve alveoller şeklinde bir yol izler. Alveoller havayı kılcal damarlara geçmeden önce temizleme işlemini üstlenir.http://www.bilimvesaglik.com/files/alveol.jpg
  • Alyuvar (Eritrosit): Kaynak: Brittanica
  • Amfetamin: Merkezi sinir sistemini aşırı uyaran bir grup ilaçtır.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Amfipatik: Birbirine zıt, hidrofobik ve hidrofilik molekülün birlikte bulunmasıdır. Yağların bu yapıda olması, canlılığın su içerisinde başlaması için önem arz etmektedir.http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0142961209013398
  • Amino asit: Proteinleri oluşturan temel yapıtaşlarıdır. Bilinen 500 civarında amino asit vardır, bunların 22 tanesi canlıların yapısına katılır ve 20 tanesi standart amino asit olarak bilinir. Her aminoasit…
  • Amnezi: Bellek kaybıdır. Kazalardan sonra ortaya çıkabildiği gibi, bastırma türünden bir savunma mekanizması da olabilir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Amniyon: Sürüngenlerde, kuşlarda ve memelilerde dölütü saran (embriyoyu) ve içerisinde amniyon sıvısı bulunan zardır. Karada yumurtlayan hayvanların tümünün yumurtalarında da bulunan amniyon, balıkların ve kurbağagillerin…
  • Amniyon sıvısı: Amniyon kesesi içerisinde bulunan ve dölütün (embriyonun) nemli, su içeren bir ortamda yüzmesini sağlayan sıvıdır.
  • an-: Olumsuzluk anlamı katan bir önektir."Analjezik", "acısızlaştırıcı" demek anlamına gelir ve ağrı kesici ilaçlar için kullanılır.http://faculty.washington.edu/chudler/neuropre.html
  • Anabolizma: Bir canlıda enerji gerektiren ve basit maddelerden, karmaşık moleküller sentezlenen biyokimyasal reaksiyonlar serisi.
  • Anaerob: Oksijenin yokluğunda (oksijensiz ortamda) yaşayabilen ve üreyebilen organizma.
  • Anagenez: Evrimsel süreçte, türlerin modifikasyonlar sonucu değişmesi, ancak türleşmenin (atasından farklı yeni türlerin) oluşmaması durumudur.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Analjezik: Basit bir ifadeyle ağrı kesici, ağrı dindirmek ve analjeziye acı yitimine yol açmak için kullanılan her türlü ilaca verilen isim. Yunanca an- "olmadan" ve -algia "ağrı"…
  • Analog: Görünüş olarak benzer ancak köken olarak farklı yapılar için kullanılır.Midye ve balık solungaçların köken olarak tamamen farklıdır ancak görünüş ve işlev bakımından benzerdir.Dünü ve Bugünüyle Evrim…
  • Analoji: İki farklı şeyden 1.'si için belirlenen özelliklerin 2.'si içinde geçerli olduğunu belirtmektir.Resimde görülen durum ancak benzerlikleri birbiri ile kıyaslanabilecek sayıda fosile ulaşılınca bunları…
  • Anamnez: Bir hastalığın hikayesi, hastalığın geçmişi ile ilgili bilgilerin saptanması.
  • Anastomoz: Dallı bir yapıda iki veya daha fazla uzantının gerçekleştirdiği birleşme. Örneğin kan damarlarının birleşmesi.
  • Anatomi: Canlıların yapı ve düzenini inceleyen bilim dalıdır.İki kısımda incelenebilir:Hayvanlarla ilgilenen kısım hayvan anatomisi (zootomi)Bitkilerle ilgilenen kısım (fitonomi)Ayrıca anatominin alt bölümleri:Topografik…
  • Androjen: Erkeklik özellikleri (erkeğe has vücut gelişimi, kılların çıkışı, sesin kalınlaşması vb.) oluşturan yada bu özelliklerin gelişmesini uyaran herhangi bir kimyasala verilen genel isimdir. Kimi zaman erkek…
  • Androjeni: Erkek ve kadın özelliklerinin karışımına verilen isimdir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Anensefali: Bir canlının beyni olmadan ya da gelişemeden doğması durumudur. Beyin sapı var olduğu sürece, beynin geri kalanı olmaksızın bir canlı varlığını bir süre sürdürebilir.
  • Anestezi: Hislerin uyuşması, uyuşukluk, ilaçla kısmen veya tamamen duygunun yok edilmesi, narkoz.
  • Anisiyan Epoku: Günümüzden 247.200.000 ile 242.000.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Anisian.html
  • Anizogami (Heterogami): Bir cinsiyetin diğerinden daha büyük (yumurta ve sperm) eşey hücresi ürettiği eşeyli üreme şeklidir. 
  • Anjiyosperm: Üreme organları çiçeklerinde bulunan  (çiçekli bitkiler) ve en yakın tarihte evrimleşmiş bitki grubudur. Bitki krallığının vasküler bitkilerine (Tracheophyta) ait sperm bitkilerine (Spermatofitta)…
  • Anlamsız Mutasyon: Bir kodonun sentezlemesi gerekenden farklı bir aminoasiti sentezlemesine neden olan nokta mutasyonudur. Orak hücre anemisi 11.kromozomda meydana gelen ve GAG olması gereken baz diziliminin GTG olması…
  • Anne etkisi: Bireylerin sadece annelerinden kaynaklı, genetik olmayan etkilerden ötürü tür içerisinde çeşitliliğin oluşması durumudur.Civcivler arasında annelerinin onları besleme miktarlarına bağlı olarak, genetikle…
  • Anoksi: Oksiyen yetmezliği, vücut hücrelerinin normal fonksiyonlarını gerçekleştirecek oksijenden yoksun kalması.
  • Anomali: Anormallik, kusurlu oluşum, doğuştan kural dışı veya normalin dışında olma.
  • Anöplodi: Orangizmanın bir ve ya birden fazla, set değil, kromozom kazanması ya da kaybetmesi durumu. Klug, W., Concepts of Genetics, 10. Baskı, Sayfa 198, ISBN-13; 978-0-321-79578-6
  • Anoreksi: Anoreksi, anormal derecede düşük vücut ağırlığı, kilo alma korkusu ve vücut ağırlığının çarpık bir algısı ile karakterize edilmiş bir yeme bozukluğu hastalığıdır. Anoreksi hastası insanlar,…
  • Anormal davranışlar psikolojisi: Toplum tarafından kabul edilemeyecek türden davranışları tanımlayan, araştıran ve anlamaya çalışan psikoloji dalıdır.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Antagonistik Pleiotropi: Bir genin hayatın erken dönemlerinde yararlı etkileri olurken (diğer bir deyişle, uyum gücünü arttırması) ilerleyen zamanlarında zararlı etkilerinin ortaya çıkması (üreme çağından…
  • Antelmintik: Bağırsak solucanlarını düşürücü ya da öldürücü ilaç.
  • Anteriyör: Ön kısım, ön tarafta bulunma.
  • Antianlamlı DNA/RNA: Bir genin kodlayan/anlamlı sarmalını tamamlayan tek sarmallı nükleik asit. Aynı zamanda, aynı genden üretilen mRNA'ya da tamamlayıcıdır. 
  • Antiasit: Asit giderici, genelde mide iltihaplarında kullanılır.Gabriely, I.; Leu, J. P.; Barky, N. Korea (May 1, 2008). "Clinical problem-solving, back to basics". New England Journal of Medicine 358 (18): 1952–6.…
  • Antibakteriyel: Bakteri üremesine engel olma veya bakterilerin öldürülmesi.
  • Antibiyogram: Bir bakterinin duyarlı olduğu antibiyotiği belirlemek için yapılan test.
  • Antibiyotik: Mikrobik canlıları öldürmeye yarayan kimyasalların genel adıdır. Bazı organizmalar (bakteri, mantar, vs) tarafından veya kimyasal yolla sentezlenen ve bakterinin üremesini durduran veya öldüren maddeler.…
  • Antidot: Herhangi bir zehir veya ilacın zararlı etkisini engelleyen veya ortadan kaldıran madde.Metanol zehirlenmesine karşı kullanılan etanol bir antidot görevi görmektedir.BSTS / Veteriner Hekimliği Terimleri…
  • Antifungal: Mantarların üremesine engel olan veya onların öldürülmesini sağlayan kimyasallardır.
  • Antigenik bölge: Proteinlerin savunma sistemimiz tarafından algılanıp, bir tepkiye neden olan bölgeleridir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Antijen: Tek başına veya kompleks bir molekül oluşturduktan sonra (protein gibi) bağışıklık tepkisini yaratma yeteneğine sahip olan ve bağışıklık sisteminin bir ürünü ile bağlanabilen (antikor ya…
  • Antikor: Vücuda giren antijenik veya immunojenik maddelere karşı sentezlenen ve bunlara spesifik reaksiyon veren ve bu etkenlerin patojenik (hastalık yapıcı) yeteneklerini önleyen protein karakterindeki spesifik…
  • Antimikotik: Mantarların üremesine engel olan veya onların öldürülmesini sağlayan kimyasallardır.
  • Antimikrobiyal: Mikroorganizmaların, özellikle patojenik (hastalık yapıcı) mikroorganizmaların etkinliğini, üremelerini durdurarak veya öldürerek karşı koyma ve önleme.
  • Antiparaziter: Parazitlerin üremelerine engel olan veya onları öldüren maddeler.
  • Antiseptik: Mikroorganizmaların üremelerine engel olan veya ölümlerine yol açan kimyasal maddeler. Antiseptikler insanlarda genellikle toksik etkiye sahip değildirler.
  • Antiserum: İmmunize edilen canlıların kanından elde edilen ve içinde antikor bulunan (korpuskuler element içermeyen) sıvı kısım, serum.
  • Antisosyal kişilik: Toplumun kural ve kanunlarına uyamayan, kendini kontrol edemeyen, çekinme ve kontrol özellikleri olmayan davranışlara sahip kişilik türüdür. "Psikopatik kişilik" veya "psikopat" olarak da bilinir.İnsan…
  • Antropoloji: Hümanizmin, insanlığın incelenmesi, çalışılması. Fiziksel (biyoloji ve evrim), kültürel (etnoloji), sosyal, dilsel ve psikolojik antropoloji dallarından oluşur.
  • Apandisit: Apandiks organının iltihaplanması durumudur.http://appendicitis.researchtoday.net/
  • Aplazi: Dokuların noksan veya hatalı oluşumu veya gelişimi.
  • Apoptoz: Hücrelerin genetik olarak, embroyonik morfogenez ve gelişim, metamorfoz, ve imün sisteminin B ve T hücrelerinin gelişimi sırasında, belli zamanlarda programlı bir şekilde ölümü. Apoptozdaki…
  • Aposematizm: Uyarıcı renklenme olayıdır. Zehirli veya av olan türlerin parlak renklerinin ya da çarpıcı desenlerinin avcılar için uyarıcı olarak iş görmesidir. Çarpıcı renkleri olan zehirli kurbağalar buna…
  • Apse: Piyojenik mikroorganizmalar tarafından oluşturulan ve içinde irin biriken lokalize şişlik, çıban.
  • Aptiyan Epoku: Günümüzden 125.000.000 ile 113.000.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Aptian.html
  • Ara nöron: Gelen ve giden duyusal bilgileri koordine eden nöron tipidir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Ara tür fosili: Evrimsel süreçte hem ata türe, hem de torun türe ait özellikleri bünyesinde barındıran canlı türlerinin fosilleşmiş kalıntılarına verilen isim. Harflerle izah edilecek olursa: A -> B -> C şeklindeki…
  • Ara-bul-geriye getir: Bellekte depolanmış olan bir bilgiye ulaşıp onu hatırlama işlemidir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Arabidopsis thaliana: Hardal ailesinin küçük bir üyesi. Çok küçük bir genomu (130-140 Mbp), beş kromozomu vardır ve neredeyse hiç tekrarlayan DNA sı yoktur.  Kısa üretim süresi (yaklaşık beş hafta), yüksek tohum verimi…
  • Araçsal koşullanma: Yapıldığı zaman bir ödüle götüren davranımın gittikçe kuvvetleneceğini ve bu ödülle bir ilişki kurulacağını düşünen koşullanma tekniğidir. "Operant koşullanma" adı da verilir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin…
  • Ardıllık: Ortamdan (canlı yaşamayan alan) çevreye (canlıların yaşayabildiği alan) dönüşen bir alandaki bitki örtüsünün, ortamın ekolojik koşullarının değişmesiyle sıralı değişimidir. Süksesyon olarak da isimlendirilir. 
  • Arka beyin: Beynin en alt kısmıdır; beyin sapı, medulla ve serebellumdan (beyincik) oluşur.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Arkaplan yok oluşu: "Normal" zamanlarda olan yok oluşlardır. "Kitlesel yok oluşlar" ile tezat gösterirler.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Arkea: Prokaryot grubunun atalarından fazla ayrılmamış bir alemi. Diğer tüm prokaryotlar Öbakteriya'da gruplandırılır. Günümüzdeki Arkebakteri türleri ekstrem koşullarda yaşarlar. Üç ana grubu: halobakteri,…
  • Arkezoa: Cavallier-Smith'in önerdiği, çekirdeği ve çubuk şeklindeki kromozomu olan en eski tek hücreli ökaryotları barındıran ama mitokondri ya da plastid içermedeği için prokaryotlar ve ökaryotlar…
  • Armonik: Temel ses dalgasıyla beraber ortaya çıkan ses dalgalarıdır. Armonilerin frekansı temel ses dalgasının katsayılarından oluşur.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Artinskiyan Epoku: Günümüzden yaklaşık olarak 290.100.000 ile 279.300.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir. Bu zaman aralığı, çok önemli değişimler göstermemekle birlikte, farklı kaynaklarda biraz daha…
  • Artık Bileşik: Daha büyük bir molekülün parçası oldukları zaman, aminoasitlere ya da nükleotitlere verilen isim.
  • Artkafa lobu: Beyin kabuğunun görme işlevinde kullanılan bölümüdür.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Aşağı yönde: Replikasyonun başlangıcına uzak olan, dolayısıyla daha sonra kopyalacak olan DNA veya RNA parçaları.RNA polimeraz, kopyalanma sırasında 5' dan 3' tarafına doğru hareket eder, bu da aşağı yöndür.Retrieved…
  • Asefali: Doğuştan başsız olma durumu.
  • Aseksüel: Biyolojide, eşeysiz olma hali. Cinsel yönelim olarak, cinsel ilgiye sahip olmayan kişilere verilen ad. American Psychological Association
  • Aseptik: Mikropsuz.
  • Asetilkolin: Bazı nöronların sinapslarında bulunan bir tür sinirsel aktarıcıdır. Kısaca "ACh" olarak bilinir.İnsan ve Davranışı Psikolojinin Temel Kavramları, Doğan Cüceloğlu (2010)
  • Asılsız Üstünlük: Bir cins bilişsel taraflılık. Kişinin kendi özelliklerini ve becerilerini diğerlerinden üstün görmesi durumu. Özellikle zeka, bir testi yapabilme yeteneği, istenen özellikleri barındırma ya da kişisel…
  • Asortatif çiftleşme: Bireylerin, kendileriyle benzer genleri (genotipi) veya fiziksel özellikleri (fenotipi) taşıyan bireylerle çiftleşmeye olan eğilimleri sonucu oluşan çiftleşmedir.Eşin bazı özel nitelikleri nedeniyle eş…
  • Asselyan Epoku: Günümüzden yaklaşık olarak 298.900.000 ile 295.500.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir. Bu zaman aralığı, çok önemli değişimler göstermemekle birlikte, farklı kaynaklarda biraz daha…
  • Astım: Astım, bronşiyollerin, solunumu çok zorlaştıran spastik kontraksiyonu (kasılmaları) ile karekterize bir hastalıktır. Popülasyonda yaklaşık yüzde 3 şahısta, yaşamların herhangi bir döneminde ortaya çıkar.…
  • Atarca: Bir atom çekirdeğindeki gibi sıkıca bir araya gelmiş, hemen hemen tümüyle nötronlardan meydana gelen ve ritmik fasılalarla uzaya radyo dalgaları gönderen, kütlesi içine çökmüş nötron yıldızlarına verilen…
  • Atasal: Evrim Ağacı üzerinde, ortak atanın da torun türlerle ortak olarak paylaştığı özelliklerdir.
  • Atavizm: Bir canlının yaşayan türdeşlerinden farklı olarak çok eski bir atasal özelliği göstermesidir.Tüm canlılarda ve insanda atavizme uyan çok sayıda örnek bulunmaktadır. İnsanda koltuk altından kasıya uzanan…
  • Ateizm: Tanrıtanımazlık. Dünyayı, dünyanın kendisiyle açıklayan ve bu nedenle Tanrı inancını kesin olarak reddeden tüm dünya görüşlerinin tanımandığı sıfattır.Dünü ve Bugünüyle Evrim Teorisi, Evrensel Basım Yayın
  • Atım alanlı jel elektroforezi: Büyük DNA moleküllerini birbirlerinden ayırmak için kullanılan bir elektroforez tekniğidir.http://www.bio.davidson.edu/courses/genomics/method/pulse_field.html
  • Atlantik Çağı: Milattan önce 7.500 ile milattan önce 5.000 arasındadır. Holosen epkunun 3. periyodudur.There is a good overview of the definition process with pollen diagrams and temperature graphs in Schröder and others…
  • Atomculuk: Atomizm ya da Bölünmezcilik olarak da bilinir. Evrenin bölünmez parçaların (atom) kümelenmesinden meydana geldiğini ileri süren öğretidir. Antik Çağ düşünürleri Empedokles, Anaksagoras ve "Abdera düşünürleri"…
  • Atomik Kütle Birimi: Atomik boyutlardaki temel kütle ölçü birimi. Birimi; amu ya da dalton. Bir amu ya da dalton, Karbon 12 atomunun kütlesinin 12 de birine eşittir (Bir başka deyişle, bir hidrojen atomunun kütlesi 1.66…
  • Atomizm: Atomculuk ya da Bölünmezcilik olarak da bilinir. Evrenin bölünmez parçaların (atom) kümelenmesinden meydana geldiğini ileri süren öğretidir. Antik Çağ düşünürleri Empedokles, Anaksagoras ve "Abdera düşünürleri"…
  • Atriyoventriküler Düğüm: Atriyoventriküler düğüm veya AV düğüm, kalp hızı ve ritmini kontrol eden sisteminin en önemli bölümlerinden biridir. Bu sistem elektrik uyarıları üretir ve onları kalp boyunca iletir ve kalbi kalp…
  • Atriyum/Kulakçık: Kalbin üst kısmında, vücudun anterior bölgesinde bulunan iki adet odacığın adıdır.
  • Australopithecus: Güney ve Doğu Afrika'da bulunan Plio-Pleistosen hominitlerin soyu tükenmiş cinsi. İnsansı maymunlar ve insanlar arasındaki evrimsel bağlantı.
  • Ayak izi, DNAaz: Proteinlerin bağlandıkları DNA bölgesinde protein tarafından kapatılan fosfodiester bağlarının deoksiribonükleaz yıkımına karşı korunacağı fikrinden yola çıkılarak belli bir proteine bağlanan bir DNA…
  • Ayırt edici davranış: Algılamada, iki uyarıcı arasındaki farkı algılayabilme yetisidir.Koşullamada, iki uyarıcıya farklı farklı tepkilerde bulunabilmektir.Sosyal psikolojide, önyargılı davranarak, ırk ya da din ayırımında…
  • Ayrıklık (Trans-Düzenleme): Ebeveynlerinden mutant ve doğal aleller aktarılmış olan, iki özellik açısından da heterozigot genler. Genlerin karşılıklı iki DNA zincirinde çapraz olarak iki baskın ya da iki çekinik özellik bulunması…
  • Ayrışım: Mitoz veya mayoz bölünmenin anafaz evresinde homolog kromozomların ayrılmasıdır.Ayrıca kromozomal ayrılmaya bakabilirsiniz.http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304397512007992
  • Az baskınlık: Heterozigot dezavantajı, heterozigot bayağılığı ya da homozigot avantajı olarak alt başlıklara ayrılır. Heterozigotlar, her homozigottan daha az fit (uygun) olduğunda, bu sıradışı seçim süreci oluşur.…
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Döngüsel cehaletin reçetesi şudur: Düşüncelerinizle yetinin, bilgi düzeyinizle tatmin olun.”
Elbert Hubbard
Geri Bildirim Gönder