Su, canlılığın en temel yapı taşlarından biridir. Hücre yapısının korunumundan bitkilerin birincil bir enerji kaynağı olmasını sağlayan fotosentez olayına kadar etkin rol oynayan bu molekül, son yıllarda insan aktiviteleri nedeniyle ciddi bir tehdit altındadır.^[1] Ek olarak, Dünya'daki tüm su kaynaklarının yaklaşık olarak %70'i tarımsal sulama için kullanılmaktadır.^[2]

Küresel çapta 3 milyardan fazla insan nehirlerin, göllerin ve yeraltı sularının su kalitesindeki bilinmezlik nedeniyle hastalık riski altındadır. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) tarafından yürütülen son araştırmaya göre, Dünya'daki nehir havzalarının beşte biri su mevcudiyetinde dalgalanmalar yaşamaktadır. Ek olarak 721 milyonu su durumunun "kritik" olduğu bölgelerde olmak üzere 2.3 milyar insan "su sıkıntısı" kategorisindeki ülkelerde yaşamaktadır.^[3]

Beynimizi çok kapsamlı ve gelişmiş bir bilgisayar olarak düşünmeye meyilliyizdir. Çünkü tıpkı bir bilgisayar gibi, etraftan gelen verileri toplar, belli bir merkezde işler ve genler ile çevrenin belirlediği bir altyapı çerçevesinde bu uyaranlara uygun bir cevap üretir. Örneğin ateşe dokunmaktan uzak durur, yemek arar, üremeye çalışır, su peşinde gideriz. Bu yaklaşım öyle yaygındır ki, New Scientist dergisinin 18 Ekim 2018 tarihli bir yazısının başlığı şöyle der: "Beyniniz, 100 milyar mini-bilgisayarın bir arada çalışması gibidir!"

Buna karşılık bazı psikolog ve sinirbilimciler (ve kimi zaman bilgisayar bilimciler de), beynimizin bir bilgisayar olamayacağını, bunun aşırı basite indirgenmiş ve düpedüz yanıltıcı bir metafor olduğunu söylemekte. Bu yazının okurlarının, beynin bilgisayar metaforuna alışık olduğunu tahmin ettiğimizden, tersten başlayalım ve beynin neden bir bilgisayar olmadığı iddiasını anlamak için, Kaliforniya'daki Amerikan Davranışsal Araştırma ve Teknoloji Enstitüsü'nden psikolog Dr. Robert Epstein'in şu sözlerine kulak verelim (makalesinin tamamına Türkçe olarak buradan erişebilirsiniz):

Dünya’nın yörüngesindeki değişiklikler, binyıllardır iklim değişimlerinin zamanını belirlemede etkili olmuşlardır. Paleoiklim, uzak geçmişteki bu iklim değişikliklerin araştırılması ve modellenmesini konu alan bir bilim dalıdır ve günümüzde paleoiklimbilimciler bu değişimlerin uzak atalarımızın yaşam alanlarını değiştirip değiştirmediklerini ve değiştirdilerse nasıl değiştirdiklerini araştırmaktadırlar. 

İnsan türünün evrimindeki kritik dönüm noktaları ve davranışsal gelişimlerin, çevresel etkenler tarafından şekillendirildiği düşüncesi Darwin’den bu yana varlığını sürdüren bir fikirdir. Her ne kadar bir yüzyıl boyunca çeşitli hipotez ve modeller öne sürülmüş, geliştirilmiş ve/veya geride bırakılmış olsalar da, evrimdeki temel itici gücün fiziksel ve cansız çevredeki değişiklikler olduğu görüşünü savunan “Çevresel Determinizm” düşüncesi ve bu düşüncenin insansıların evrimi üzerindeki olası etkileri günümüzde hala daha canlılığını sürdüren bir konu. Her ne kadar işin sonunda evrimsel değişimlerin ardındaki temel kuvvetlerden birisi belirli canlı nüfusları üzerine etki eden yerel ölçekteki çevresel süreçler olsa da, bu gibi değişimler genellikle kendilerinden çok daha büyük olan bölgesel ya da küresel ölçekteki iklimsel yönelimlerin dahilinde gerçekleşirler. (Ç.N: Yazı boyunca kullanılacak boyut kavramları küresel>bölgesel>yerel şeklinde olacaktır.)

2000 yılında ABD, ülkede kızamık hastalığının artık bittiğini açıkladı. Şüphesiz bu büyük başarının en önemli faili aşılar. Ancak sadece 2019 yılının sadece ilk üç ayında kızamık vakasına 314 kez rastlanınca, bu vakaların görüldüğü başlıca yerlerden olan New York’un Rockland bölgesinde olağanüstü hal ilan edilerek, aşısız çocukların halka açık alanlara girmeleri yasaklandı. Uzmanlara göre bunun nedeni olan aşı karşıtlığı hareketi, Dünya Sağlık Örgütü tarafından 2019 yılında sağlığa karşı en önemli tehditlerden birisi olarak gösterildi. 

2018 yılında yapılan bir araştırmada insanların %16’sının, küresel ısınmanın bir düzmece olduğuna inandığı ortaya çıkmış. Benzer şekilde insanların %37’si, aslında kanserin ilacının bulunduğuna ancak ilaç firmalarının baskısıyla bu gerçeğin örtbas edildiğine inanıyor. Yaklaşık %20’si, aya hiç gidilmediği görüşünde. İnsanların %5’i Yahudi soykırımı diye bir şeyin var olmadığını düşünüyor, %2’si dünyanın düz olduğunu düşünüyor, %4’ü ise dünyanın, insan görünümlü uzaylı sürüngenler tarafından yönetildiğine inanıyor.

Sarımsak, geçmiş çağlardan bu yana, bazı olumlu etkilerle ilişkilendirildiğinden pek çok kültürde kendisine yer bulmakta ve insanlar tarafından tüketilmektedir. Bu yaygın kullanım, bilim insanlarının ilgisini çektiği için sarımsağın faydaları özelinde çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Sarımsağın içeriğindeki çeşitli bileşiklerin insan sağlığı üzerindeki olası etkileri uzun yıllardır araştırmaların konusu olmaktadır. Bu yazımızda hem akademik çalışmalardan hem de halk arasında sarımsağa atfedilen bazı özelliklerin bilimsel açıdan yeterince desteklenmediğinden bahsedeceğiz.

Sarımsak, Latince adıyla Allium sativum, aslında soğanların dahil olduğu Allium cinsine ait bir türdür. Bizlerin de bildiği en yakın akrabaları soğan, arpacık soğanı ve frenk soğanıdır. Çok yıllık bir bitki olsa da göreli olarak soğuk havaları tercih ettiğinden genellikle ekim-mart döneminde ekilir ve mayıs-eylül döneminde toplanır. Depolanması için çürümemesi adına kurutulması gerekir.

Bize daha hızlı internete erişmek istemeyen birini gösterin, size bir yalancı gösterelim. Ve ardından siz ikinize, routerınızdan ("yönlendirici") en iyi sinyali almak için şaşırtıcı şekilde basit olan ve bilim destekli beş ipucuna dayanan kullanışlı bir yazıyı göstereceğiz. Siz sormadan önce söyleyelim, evet bunlar işe yarıyor ve rica ederiz.

Wi-Fi yönlendiricinizden en iyi verimi nasıl alacağınızı anlamak için, önce Wi-Fi dalgalarının nasıl çalıştığını anlamanız gerekiyor. Bunlar radyo dalgalarıdır ve akıllı telefonunuz veya radyonuz ile aldığınız elektromanyetik dalgalara benzerler. Fakat yüzlerce metre uzunluğunda olabilen AM radyo dalgalarından farklı olarak, Wi-Fi dalgaları ortalamada sadece 12 cm uzunluğundadır, yani sinyaliniz yönlendiricinizden ne kadar uzaklaşırsa o kadar zayıf olur. Bunu akılda tutarak, işte bunun gerçekleşmesini önlemek üzerine bazı ipuçları:

Neden diye sorup duruyorum kendimi bildiğimden beri, aslında bebeklik dönemindeki soru sorma evresini çoktan geçtim ama durduramıyorum kendimi şu ana kadar da beni tatmin edecek pek cevap duymadım. Mesela neden varız sorusunun mantıklı cevabı yok. Neden evren var? Neden güneş sistemi var? Neden sadece dünyada yaşam var? Hatta ve hatta ben neden varım? Amacım ne ki? Neden ben sağlıklı doğarken bir diğeri hiçbir zaman iyileşemeyeceği bir hastalık ile doğuyor mesela?

Cevabını bilmediğim pek çok soru var aklımda, bana hayatı sevdiren şey de bu sanırım. Sabah erken kalkmak istememin sebebi erkenden soru sorup cevaplarını araştırmak mesela, uyandığım anda başlıyor bu kadar araba nereye gidiyor? Kimler nasıl işlere sahipler? Acaba kollarımız 2 değil de 4 olsaydı daha kolay olmaz mıydı derken bir soru daha Neden 2 ? 3,4,5… değil 2. Evrilebilecek o kadar çok hayvan varken neden maymun?