Merhaba
Bazen bir kitabı okumaya başlamadan önce, onunla kavga edeceğimi hissederim. Daha kapağını açmadan içimde hafif bir gerilim olur. Çünkü bazı metinler sadece bilgi vermez; insanın inandığı, tutunduğu, hatta sığındığı yerlere dokunur. İnancın Sonu tam da böyle bir kitap. Okurken sadece satırları değil, kendi zihnimi de tarttım. Nerede savunmaya geçiyorum, nerede susuyorum, nerede hak veriyorum diye.
İnancın Sonu, Sam Harris’in inanç ile aklı bir düelloya çıkardığı metni. Bu kitapta uzlaşma yok. Yumuşatma yok. Harris, modern dünyanın en büyük sorunlarından birinin sorgulanmayan dini inanç olduğunu söylüyor ve bunu neredeyse bir cerrah soğukkanlılığıyla masaya yatırıyor.
Kitabın ruhunu taşıyan cümlelerden biri olan “Dini inançlar eleştiriden muaf tutulduğu sürece, insanlığın ilerlemesi her zaman tehlike altında olacaktır.” Bu cümle bir iddia değil sadece; bir meydan okuma. Çünkü Harris’e göre din, diğer tüm düşünce sistemleri gibi eleştirilebilir olmalı. Bilim hata yapabilir, siyaset yanlışlanabilir, felsefe çürütülebilir. Ama din çoğu zaman “kutsal” olduğu için tartışma dışı bırakılır. O ise tam tersini yapıyor: Kutsalın üzerine ışık tutuyor.
Bir başka bir ifadede ise şunu söyler . “İnsanlar, kanıt olmadan inanmayı bir erdem haline getirdiler.”
Burada durup düşünmemek zor. Çünkü gerçekten de birçok kültürde “iman”, sorgulamamakla eş anlamlıdır. Oysa Harris için kanıtsız inanç bir erdem değil; epistemolojik bir boşluk. Ona göre akıl, insanlığın en güçlü aracıdır ve bu araç, inanç söz konusu olduğunda askıya alınmamalıdır.
Kitap özellikle dini şiddet üzerinden çarpıcı bir analiz yapar ve şu cümleyle hafızayı kazımaya çalışır .
“İntihar bombacısını motive eden şey umutsuzluk değil, cennete olan inancıdır.” Bu söz ürpertici. Çünkü burada din, teselli veren bir sistem değil; eylemi, hatta ölümü anlamlandıran bir güç olarak resmedilir. Harris’e göre iyi niyetli insanlar, kutsal bir amaç uğruna korkunç şeyler yapabilir. Bana kalırsa en çok tartışılması gereken cümle şudur. “İyi niyetli insanların kötü şeyler yapabilmesi için din gerekir.” Bu iddia abartılı mı? Belki. Ama insan tarihi düşünüldüğünde tamamen yabana atılacak bir söz de değil. İnanç, insanı yüceltebildiği kadar, körleştirebilir de. İşte Harris bu kör noktaya bakıyor. Kitap boyunca hissettiğim bir eksiklik var: İnancın içsel, varoluşsal boyutu. Mesela Søren Kierkegaard inancı bir “atlayış” olarak tanımlar; aklın ötesine geçen ama insanın varoluşunu derinleştiren bir deneyim olarak görür. Ya da William James, dini deneyimi psikolojik gerçeklik üzerinden anlamaya çalışır. Harris ise daha keskin bir yerde durur. Onun için soru nettir: “Doğru mu, yanlış mı?”
Ama insan sadece doğru veya yanlış çizgisinde yaşamıyor. Bazen inanmak, anlam arayışıdır. Bazen yalnızlığa karşı bir dirençtir. Bazen ölüm korkusuna karşı sessiz bir cevaptır. Harris bu duygusal ve sembolik alanı pek dikkate almaz; o daha çok inancın toplumsal ve politik sonuçlarına odaklanır.
belki de kitabın en çarpıcı yanı burada , İnancı kutsallıktan indirip tartışılabilir bir nesne haline getirmesi. Bu kolay değil. Hele inancın kimlik haline geldiği toplumlarda hiç değil. İnancın Sonu bir saldırı mı, yoksa bir uyarı mı? Belki ikisi de. Okurken insan ya savunmaya geçiyor ya da düşünmeye başlıyor. Ama kayıtsız kalmak mümkün değil.
Ben kitabı kapattığımda şunu düşündüm: İnanç ile mantık gerçekten düşman mı? Yoksa biz mi onları düşmanlaştırıyoruz? Belki mesele inancın varlığı değil, sorgusuz kabul edilişi. Belki de asıl korkulan şey, Tanrı’nın değil, soruların gücü. Bazen bir kitap, cevap vermek için değil, insanın içindeki sessiz çatışmayı görünür kılmak için yazılır. Bu kitap tam olarak bunu yapıyor sanırım.
/profile/32a8200d-ba13-4678-a3c4-ac9972dde391.jpeg){kind=small}
/content/1f960458-9fcf-482c-a683-75d3b28a81f3.jpeg)
/profile/5480389c-3d72-4baa-a2f2-2f611780c335.jpg){kind=small}
/profile/b46e1fe5-a205-4e50-bf09-36fec54c8acf.jpeg){kind=small}
/post/a0c0bce7-bec9-4fe5-939b-d05e11b58387.jpeg)
/profile/c747f6a2-d113-45a0-8d60-5567e3745896.jpeg){kind=small}
/mi/82a5425d-6966-441b-b62b-c80dfbc62af1.jpeg)
/old/profile_images/6d1a1cc61bf3aa360a123506986e632d.jpg){kind=small}
/evrimagaci.org/public/images/misc/group-of-people.png)
/old/profile_images/613836091f707f2a21a4ef63e8e57e17.jpg)
/old/profile_images/86a81b1df4fd1b812dcdb3620fd46c09.jpg)
/old/profile_images/dea9eeda9e385096d56edc55d6d13bab.jpg)
/profile/2bddf64a531b3ed017b8c877bb9f6393.jpeg)
/profile/5a3c88494cf3fb74a1954366bb6e3d13.jpeg)
/profile/df7ea0cd-be9b-4c41-b9a6-6ccb0833ea8a.jpg)
/old/profile_images/bbb886a59dd872d3bfcf5689dc07aa48.jpg)
/old/profile_images/b5c71331915f299148d1adaa57ee8b44.jpg)
/old/profile_images/9464bb5eda0a3e225afe33a3f85df01f.jpg)
/profile/866713a6-88b7-4954-ab41-2debc54f8d3c.jpeg)
/profile/0f04f3b0-11a7-4a27-ac5a-d8aa570a9e93.jpeg)
/profile/8be02e70-84d8-4f75-b937-fce7e26891af.jpeg)
/profile/83a38c39-e80f-4a99-a53b-141955851336.jpeg)
/profile/ec86d08e-e91f-4e16-8ee2-dc231d570cb3.jpeg)
/profile/c7a8b146-1be3-418e-8912-1f88b465bd83.jpeg)
/evrimagaci.org/public/images/dyn/7747b119d55f83cb8e55fb4f08b577fe.png)
/old/profile_images/7b260ac281b58331b9f6795d07efc5fc.jpeg){kind=small}
/profile/4298a996-025f-4586-9bd9-1cffd9c592de.jpeg){kind=small}
/post/f5a871f9-d29a-4114-b444-f5fa61a9bc1e.jpeg)
/evrimagaci.org/public/images/logo-50.png){kind=logo}