Tüm Dünya'da modern bilimin en önemli parçalarından biri olan evrimin kabul edilirliği giderek artıyor. İnsanlar evrimsel biyolojinin detaylarını öğrendikçe, yıllar yılı meydanları dolduran "yaratılışçı" ve evrim karşıtı akımların hiç de söyledikleri gibi bir kavram olmadığını, son derece basit ve anlaşılır bir doğa gerçeği olduğunu kavramaya başladılar. Bu da, akıllarda şu önemli sorunun doğmasına neden oluyor:

Bu sorunun altında yatan ana sorunun kaynağı, aslında bir "yaratıcı süpergücün" (kısaca "tanrı"nın) varlığı ile ilişkilendirilir. Çünkü "Eğer yaratma olayı varsa, bir yaratıcı da olmalıdır." düşüncesi, teolojinin asırlardır kullandığı felsefi bir argümandır. Her ne kadar yaratılma olayı ile yaratıcı arasında kısmen bir ilişki olsa da, yaratılma sözcüğünün özünde ifade ettiği eylem ile yaratma eyleminde bulunduğu iddia edilen süpergüç arasındaki ilişki, evrim karşıtlarının halka yansıttığı kadar sıkı olmayabilir. İzah edelim:

Randy Haas, Peru'da bulunan And Dağları'nda 9 bin yıl önce ölmüş ve av malzemeleriyle gömülmüş bir insanın iskeletine rastlar. İskelet, genç bir kadına aittir ve beraberinde bazı sorular getirir; insanlık tarihi boyunca gerçekten yalnızca erkekler mi avlanmıştır?^[1]

Daniel Miller, Brezilya, Kamerun, Şili, Çin, İrlanda, İtalya, Japonya, Doğu Kudüs ve Uganda dahil olmak üzere dünyanın birçok bölgesinde insanların akıllı telefonlarını nasıl kullandıklarını araştıran küresel bir araştırma ekibinin bir üyesidir. Araştırma, akıllı telefonların farklı kültürel bağlamlarda yerine getirdiği fonksiyonları aydınlatmayı hedeflemektedir. İrlanda'ya odaklanan Miller da akıllı telefonlarımızın bireysel bir avatara dönüştüğünü; telefonu kullanan kişinin sosyal kimliğinin ifade edilmesinde ve canlandırılmasında rol oynadığını öne sürer.^[2]

Zihin felsefesi denildiği zaman, pek çok kişi, Descartes'ın yıllar yılı dillendirilen ama derinine pek inilmeyen "Düşünüyorum, o halde varım." sözünü anımsayabilir. Nitekim Descartes, modern felsefenin kurucusu olarak ve zihin felsefesiyle ilgili en önemli problemlerden birisi olan zihin-beden ayrımı sorununu ortaya atarak da, bu alanın ortaya çıkışında önemli ölçüde etkili olmuştur. 

Descartes'ın bu girişimi, alanla ilgili ilk gözle görülür çalışmayı başlatması anlamında önemliydi. Lakin bugün "zihin felsefesi" denildiği zaman, bu disiplin içerisinde çalışan kişilerin aklına Descartes ve düalizmden çok daha fazlası gelmektedir. Kavram olarak zihin dediğimiz zaman, onu teşkil eden unsurlar, zihin felsefesini ana hattan ilgilendiren bir tartışma olarak zihinsel dediğimiz şeyin kendisinin fiziksel olup olmadığı ve zihnin kendisini açıklamaya çalışan teoriler bu alanın çalışanları tarafından farklı şekillerde ele alınarak tartışılır. Bundan beş yüz sene öncesine kıyasla bugün, zihin kavramını ele almak ve irdelemek için çok sayıda düşünsel yapı geliştirildiği söylenebilir.

Ülkemiz hakkında yazılmış akademik makalelerin tarihini incelediğimizde, en eski kayıtlardan birisinin 30 Mayıs 1667 tarihinde, Kraliyet Cemiyeti'nin (Royal Society) Philosophical Transactions (Felsefe Tutanakları) isimli dergisinin 1. cildinin 20. sayısında rastlamaktayız.

Bu tarih öylesine eski ki... Şöyle izah edelim: İnsanlık tarihindeki ilk akademik yayın, 5 Ocak 1665 tarihinde Amsterdam'da Journal des sçavans ismiyle yayımlandı. Bu yayında ünlü isimlerin ölümlerinden, kilise tarihinden, yasal raporlardan bahsedilmekteydi. Bundan çok kısa bir süre sonra, 6 Mart 1665 tarihinde Philosophical Transactions of the Royal Society, yani Türkiye ile ilgili makalenin yer aldığı bu dergi yayın hayatına başladı. Birçok uzman, yayın hayatına halen devam eden bu dergiyi insanlık tarihinin ilk bilimsel jurnali olarak kabul eder. Zaten makale formatının ne kadar farklı olduğundan, zamanın eskiliğini ve "akademik makale" kavramının atalarının neye benzediğini göreceksiniz.

Atlas Agena hedef aracı Gemini VIII misyonu için 10 Mart 1966'da saat 16.00’da başarıyla başlatıldı. Uzay aracı Komuta Kompleksi ertesi gün saat 11:41'de, komutan pilotu Neil A. Armstrong ve pilot David R. Scott tarafından harekete geçirildi. Misyonun görevi uzay araçları arasında gerçekleşecek olan kenetlenme üzerineydi. Bu kenetlenme görevi ilerideki misyonların yakıt, cihaz ve besin takviyeleri konularında önemliydi.

O dönem Ay yarışı kızışmış ama henüz hiçbir insan Ay’a ulaşamamıştı. Gemini VIII misyonu 1966 yılındaydı, yani 1969 yılında Apollo 11 misyonuyla Ay’a giden komutan Neil Armstrong, komuta modülü pilotu Micheal Collins ve Ay modülü pilotu Edwin Buzz Aldrin'den oluşan üç astronottan ikisinin Ay’a ayak basmasından önceydi.

Oyun tabanlı öğrenme öğrenciler arasında motivasyonda artış; eleştirel düşünme, anlamlandırma gibi bilişsel becerilerin gelişimine aynı zamanda takım oyuncusu olabilme, oyunda girişkenlik gibi davranışsal becerilerin gelişiminekatkı sağlayarak öğrenmeyi kolaylaştırmaktadır.

Sudoku gibi basit görünen ancak karmaşık çözüm algoritmalarına sahip oyunlar; farklı yaşlarda birçok kişinin kodlama, optimizasyon, programlama gibi konuları anlamalarına yardımcı olurken bu konularda uygulama imkanı da sunmaktadır. Bu yönüyle oyun, bilim ve eğitim dünyasının birleştiği nokta olarak görülebilir. Biz yazımızda Sudokunun, matematikte görünenden çok daha derin köklere ve dallara sahip olduğunu detaylandıracağız.

Hipnoterapi tarihi, sahtekârlar ile dolu olsa da; hipnoz uygulaması, kilo kaybından ağrıyı yönetmeye kadar gerçek faydalar sağlayabilir. Bu nedenle modern tıbbın, hipnozu ciddiye almaya başladığı söylenebilir.

Bu sözlerin sahibi, yakın zamanda doğurduğu kızının doğum anları hakkında konuşan Shona. Sırrı ne mi? Hipnoz. Hamileliği sırasında kendisini doğum acısını minimize eden bir bilinç durumuna sokacak şekilde hipnoz etmeyi öğrendi ve kendi sözleriyle "doğumun keyfini çıkardı."

Bir önceki yazımızda, diğer yazı dizilerimizde daha genel kapsamda ele aldığımız seçilim olgusunun daha akademik detaylarına girmiştik ve farklı sayıdaki lokus sayısıyla ifade edilen özelliklere göre geliştirilen farklı modellerin varlığından söz etmiştik. Ancak daha önemlisi, mutasyonların evrimin ana mekanizması olamayacağı gerçeğini matematiksel olarak ispatladıktan sonra, mutasyonların yarattığı varyasyonlar üzerine etki eden seçilimin ne kadar önemli bir evrimsel kuvvet olduğunu sözel olarak açıklamış, örnekler vermiştik. Şimdi ise bu konunun matematiğine girerek, mutasyonlara kıyasla seçilimin ne kadar hızlı bir şekilde evrimi tetikleyebileceğini göstereceğiz. Böylece matematik alet çantamıza yeni formüller ekleyerek, Hardy-Weinberg Dengesi'nin ikinci kuralı olan "Dengenin var olması için seçilim olmayacak." ilkesini bozsak bile popülasyonların evrimsel analizi nasıl yapabileceğimizi göreceğiz.

Öncelikle, herkesin genel hatlarıyla bildiği seçilim olgusunu sayısal bir düzleme oturtalım: Yine tek lokuslu (2 alelli) bir model kullanacağız, en basitini yani. Alellerimizin adı B1 ve B2 olsun bu defa. Tıpkı A ve a gibi; ancak farklı harflere ve isimlendirmelere de alışın diye böyle yapmayı uygun görüyoruz. Hemen bir başlangıç frekansı tanımlayalım:

Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) tanımına göre iklim değişikliği; doğal olayların ve insan faaliyetlerinin bir sonucu olarak iklimde zaman içinde meydana gelen değişikliklerdir. İklim değişikliği, 20. yüzyılın ortalarından itibaren büyük bir hız kazanmıştır. Küresel iklim değişikliğindeki bu hızlanma CO2, CH4 ve O3 gibi sera gazlarının artışından etkilenmiştir. İnsan faaliyetleri devam ettikçe CO2 salınımı ve gezegenin sıcaklığı artmaya devam edecektir. Sıcaklık artışının önüne geçilmezse bu yüzyılın sonunda sanayi öncesi dönemdeki sıcaklıklara göre 5°C ve üzeri sıcaklık artışı beklenmektedir. Ancak sera gazı emisyonlarının önüne geçecek müdahaleler ile sıcaklık artışının sanayi öncesi döneme göre 2°C'lik bir artış ile sınırlandırılması mümkündür.^[1]

Beslenme şeklimiz, CO2 emisyonlarını etkileyen önemli faktörlerdendir. Dolayısıyla sağlıklı beslenme kılavuzları, hastalık riskini azaltmanın yanında CO2 emisyonlarını en az düzeyde etkileyecek ve aynı zamanda sürdürülebilirliği destekleyecek diyetleri araştırmaktadır. Bu yazımızda çevre dostu diyetleri, bu diyetlerin insan sağlığına etkilerini ve uygulanabilirliğini inceleyeceğiz.