Evrim Ağacı Bilim Terimleri Sözlüğü

  • Sabitlenme: Bir popülasyonda, tek bir alel haricindeki bütün alellerin, tüm bireylerden silinmesi, dolayısıyla o alelin popülasyonda %100 (1) oranına ulaşmasıdır. Bu durumda alel "sabitlendi" denir.Evolutionary Analysis…
  • Sabitleyici Seçilim: Sabitleyici seçilim, doğal seçilim nedeniyle popoulasyonda iki alelin birden korunmasıdır. Bir alelin diğerine göre seçilim değerinin daha yüksek olması beklenir, dolayısoyla da diğer alelden daha üstün…
  • Saccharomycetes cerevisiae: Tek hücreli Ascomycete mayası, fırıncı veya bira mayası olarak da bilinir. Özellikle rekombinant DNA ve hücre döngüsü, çiftleşme tipi ve heterokaryon uyumluluğu çalışmalarında basit bir ökaryotik…
  • Saflaştırıcı seçilim: Silici mutasyonları eleyecek şekilde olan seçilim sürecidir. Negatif seçilim olarak da bilinir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Sahtealeller: Gen gibi davranan ama çaprazlanma (crossing-over) sırasında ayrılabilen gen çiftidir. http://www.jstor.org/stable/89060
  • Sahtegen: "Anlamsız mutasyon" isimli bir mutasyon tipi sonucu oluşmuş, bölünme yeteneği olmayan gendir. Psödogenler genellikle "y" sembolü ile ifade edilirler. DNA dizisindeki psödogenler ancak protein sentezi…
  • Sakmaryan Epoku: Günümüzden yaklaşık olarak 295.500.000 ile 290.100.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir. Bu zaman aralığı, çok önemli değişimler göstermemekle birlikte, farklı kaynaklarda biraz daha…
  • Santonyan Epoku: Günümüzden 86.300.000 ile 83.600.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Santonian.html
  • Şaperonlar: Hücre içinde proteinlerin görevlerini yerine getirebilmesi için üç boyutlu şekle sahip olması gerekmektedir. Tüm organizmalarda bulunan, proteinlerin doğru biçimde katlanarak üç boyutlu hâle gelmesi işleminde…
  • Schwann Hücresi: Çevresel sinir sisteminin gliyal hücresidir. Görevi aksonları çevrelemektir. 2 tiptir: miyelinleyen ve miyelinlemeyen. Miyelinleyici Schwann hücreleri çevreledikleri aksonlarının etrafını miyelin halkalarıyla…
  • Seçici süpürme: Yakından bağlantılı bir lokustaki seçilimden ötürü, bağlantılı diğer alelin frekansının değişmesidir. "Otostop" olarak da bilinir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Seçilim diferansiyeli (S) ve seçilime tepki (R): Hayvan ve bitki türlerinde yapay seçilim gösterilecek tepki matematiksel bir eşitlikle açıklanabilir.     Buradaki "R" seçilime tepki yani ebeveyn nesil ile yavru nesil arasındaki ortalama…
  • Seçilim katsayısı: Seçilim katsayısı populasyon genetiğinde bir fenotipin, diğerlerine göre evrimsel süreç içerisindeki uyum başarısını gösteren bir ölçüttür. "s" ile ifade edilen bu katsayı 0 ile 1 değeri arasında değerler…
  • Seçilim tepkisi: Nicel genetik alanında yapılan çalışmalarda, seçilen bireylerin yavrularının ortalama uyum başarısı ile popülasyondaki diğer bireylerin yavrularının ortalama uyum başarısı arasındanki farktır. "R" ile…
  • Seçilim unsuru: Belirli fenotiplere sahip bireylerin, ortalama olarak, başka fenotiplere sahip diğer bireylerden daha yüksek uyum başarısına sahip olmalarına neden olan herhangi bir faktördür.Evolutionary Analysis by…
  • Seçilimci teorisi: Moleküler düzeydeki birçok değişimden doğal seçilimin sorumlu olduğunu iddia eden bilimsel duruştur.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Segmentasyon (Bölütlenme): Hayvan gövdesinin uzunlamasına olan ekseni boyunca aynı organ ya da oluşumların dizi halinde yinelenmesidir. Bu vücut planına sahip canlılarda, birbirini tekrar eden kısımlar, bölütler evrimleşmiştir.…
  • Şekilbilim: Canlıların fiziksel görünüşlerini inceleyen bilim dalıdır. Genel olarak, bu görünüşlerin toplamını ifade etmek için de kullanılır. Anatomi ile yakından ilişkilidir; ancak morfoloji daha kapsamlıdır.Evolutionary…
  • Selandiyan Epoku: Günümüzden 61.700.000 ile 58.700.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Selandian.html
  • Semelparoz: Tipik bir ömür içerisinde yalnızca bir defa üreyen popülasyon veya türlerdir.Somon balığıEvolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Senata: Günümüzde var olan canlıların en eski ortak atasıdır.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Senomanyan Epoku: Günümüzden 100.500.000 ile 93.900.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Cenomanian.html
  • Sentromer: Mitotik kromozomlarda kardeş kromatidlerin birbirlerine tutturulduğu sınırlandırılmış bölge. Sentromerler genellikle tekrarlanan DNA dizilerinden oluşur ve kopyalanması geç olur. Sentromer yaklaşık…
  • Septicemia: Bakteri ya da toksinlerin kana geçmesi sonucu oluşan ateş ve titreme ile beliren durum.Chabner D.E. Medical language of medicine (3.Ed) W.B Saunders Company, Philadelpia, 2011
  • Serpukovyan Epoku: Günümüzden yaklaşık olarak 330.900.000 ile 323.200.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir. Bu zaman aralığı, çok önemli değişimler göstermemekle birlikte, farklı kaynaklarda biraz daha…
  • Serravalyan Epoku: Günümüzden 13.650.000 ile 11.608.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Serravallian.html
  • Sesamoit: Tendonların içinde gelişmiş ve diğer kemiklerle bağlantısı olmayan kemik.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Sesil: Bir gövde, sap, pedisel vb. yapılar olmaksızın doğrudan bir yere oturma, aktif olarak yer değiştirememe.Süngerler sesil hayvanlardır.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü,…
  • Sessiz yer değiştirme: Bir DNA kodonundaki bir değişikliğin amino asit çevirisinde bir değişikliğe neden olmadığı bir mutasyon.
  • Siderofor: Demir şelasyonu. Çok düşük konsantrasyonda bile demire (Fe+3) bağlanıp hücre içine alınımını sağlayan molekül.Brock Biology of Microorganisms, Sayfa 115, ISBN-13; 978-0-321-73551-5
  • Şifreli türler: Morfolojik olarak birbirlerinden ayırt edilemeyen; ancak şarkıları, çağırma tipleri, kokuları ve diğer özellikleri bakımından birbirlerinden ayrılmış türlerdir.Kuşlarda ve bazı bitkilerde bu durum sıklıkla…
  • Simbiyoz: Birlikte yaşayıp iki canlının da bundan faydalandığı yaşam biçmi. Örnekler, mercan polipleri ve zooxanthellae algi, geviş getiren hayvanlar ve rumenlerindeki selülozik bakteriler.
  • Simpatrik: Aynı coğrafyada yaşayan canlıları belirtmek için kullanılır.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Simpatrik türleşme: Türleşmenin coğrafi izolasyona bağlı olmaksızın, aynı coğrafya içerisinde, farklı tip izolasyonlar (zamansal, davranışsal, gametik, mekanik, vs.) sonucu oluşmasıdır.Poulton, E. B. 1904. What is a species?…
  • Sinapomorfi: Filogenetik analizde, bir kladı diğerlerinden veya dış gruptan ayırt eden, atalarında bulunmayan ve sonradan evrimleşmiş, torun türlerden bazıları tarafından paylaşılan özelliklerdir.Evolutionary Analysis…
  • Sinemuriyan Epoku: Günümüzden 199.300.000 ile 190.800.000 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.http://www.stratigraphy.org/bak/geowhen/stages/Sinemurian.html
  • Singami: Morfolojik olarak benzer iki hücrenin birleşmesi ile olan ve bir hücrelilerde görülen bir üreme biçimi.
  • Singenik: Genetiği özdeş (izogenik) üyeleri aynı türden monozigotik ikizlere denir.http://lymphoma.about.com/od/glossary/g/Syngeneic.htm
  • Sinkaryon: Somatik veya gametik hücrelerin çekirdeklerinin birleşmesi.Klug, W., Concepts of Genetics, 10. Baskı, Sayfa 123, ISBN-13; 978-0-321-79578-6
  • Sinoatriyal Düğüm: Kalbin doğal pacemakerı olarak bilinir. SA düğüm, kalp atış hızınızı ve ritmini ayarlar. Normal kalp ritmine normal sinüs ritmi denir, çünkü SA (sinüs) düğüm düzenli olarak uyarı oluşturur.
  • Sinonim: 1. Aynı kategoride kullanılan aynı taksonu ifade eden iki ya da daha fazla sayıdaki bilimsel isim
  • Sinteni: Ele alınan bir genomun, belli gruplarla bağlantılı genleri korunmuş bölgeleridir. Farelerde 17 kromozom ve insanlarda 6 kromozom parçası sinteniktir. Mayoz sırasında ortak olarak ayrışırlar, dolayısıyla…
  • Sistematik: Evrimsel ilişkiler ile canlıların sınıflandırılması bilimidir. Taksonomi ile eş anlamlı olarak kullanılabilir.Michener, Charles D., John O. Corliss, Richard S. Cowan, Peter H. Raven, Curtis W. Sabrosky, Donald…
  • Sistemik döngü / Büyük Kan Dolaşımı: Kalp ile diğer tüm vücut dokuları arasındaki döngüye denir. Kalp ile akciğerler arasındaki pulmoner döngüden farklıdır. 
  • Sitotaksi: Hücrenin bir uyartıya doğru ya da uyartıdan uzağa doğru hareketi.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Sitotaksonomi: Kromozom sayısı ve yapısına göre yapılan sınıflandırmaKAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Sitotip: Hücrelerin sitoplazmik bir bölgesi ile tanınan kalıtsal bir karakter.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Sitotoksik: Hücrelerin ölümüne neden olan. Sitosidal.KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C. 2007, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • Siyam İkizleri: Çoğunlukla kalçalarından, göğüs ya da karınlarından bağlı olan bu ikizler döllenmiş bir tek yumurtanın gelişmesi ve bu gelişim sırasındaki ayrışma sorunları ve gelişimsel bozukluklar ile oluşurlar. Seyrek…
  • Siyanobakteri: Tek hücreli, fotosentetik prokaryot. Mavi-yeşil alg olarak da isimlendirilir. Klorofil a içerir, ancak kloroplast içermez. 
  • Sıcaklığa Bağlı Cinsiyet Tespiti (TSD): Canlının cinsiyeti ortam sıcaklığına göre belirlenir.Timsahların tamamı, çoğu kaplumbağa, bazı kertenkeleler; embriyonik gelişmenin kritik bir döneminde yumurtaların inkübasyon sıcaklıklarına göre cinsiyetleri…
  • Sıçrayıcı nabız: Nabız atım hacminin ve ejeksiyon hızının birlikte artması ile ortaya çıkan nabız tipidir. Nabız dalgasında, inen ve çıkan kollar dikleşmiş ve tepe noktası sivrileşmiştir.Kronik aort yetersizliğinde diastolde…
  • Sınıflandırıcı Çiftleşme: Eş seçiliminin rastgele değil; fiziksel, kültürel ve dine dayandığı üreme şekli.
  • Sınırlandırma: Bir popülasyonun, bir özellik bakımından en uygun (optimum) değere doğru evrimleşmesine engel olan her faktördür.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Sıralanma yasası: Bir bölgedeki fosillerin, jeolojik katmanlar içerisinde birbirlerini evrimsel süreçteki gibi takip ettiğini gösteren yasadır. Jeolojik olarak Dünya'nın yüzeyinden, merkezine doğru ilerledikçe, zamanda…
  • Sırt: Bir hayvanın ya da hayvanın bir parçasının üst yüzeyi; yerde yatay duran bir canlının üst yüzeyi.
  • Sıtma: Genelde tropik ve yarı tropik bölgelerde görülen, yaşamı tehdit eden hastalık. Sıtmaya plasmodya'nın 4 cinsinden herhangi birisi sebep olabilir (Plasmodium falciparum, vivax, ovale, ve malariae). Anafol…
  • snRNA: Doğrudan protein sentezinde yer almayan küçük (90 ila 300 nükleotid) RNA molekülleri. RNA işlemesinde (ekleme) ve hücresel mimaride rol oynayabilir. Altı çeşit snRNA vardır: U1'den U6'ya. Onların genleri,…
  • Solunum: Solunum, biyolojik olarak birçok anlama gelebilir: solunum sistemini, hücresel solunumu, fizyolojik solunumu (nefes alıp verme), solunum tiplerini vb. anlamları akla getirir.
  • Somatik hücre (Vücut hücresi): Vücuttaki üreme ile direkt ilgisi olmayan hücreler. Bitki ve hayvan hücrelerinde çoğu hücre somatik hücre. Mitoz ile ürerler ve diploit sayıda kromozomları vardır.Palomar.edu
  • Somatik rekombinasyon: Üreme hücreleri haricinde, vücut hücrelerinde oluşan genetik düzenlemelerdir. T Hücresi reseptörleri ve immunoglobulinlerdeki aşırı miktardaki çeşitliliği sağlamaktadır.Abbas AK and Lichtman AH (2003).…
  • SÖOP: Sıraya özgü oligonükleotid probu: Polimeraz zincir reaksiyonu ve SSP ile birlikte, amplifikasyon sonrasında, klasik MHC genlerinin tiplerinin belirlenmesi için kullanılır.http://www.ncbi.nlm.nih.gov/projects/genome/probe/doc/TechSSO.shtml
  • Southern blot: DNA parçalarının elektroforez sayesinde ayrılması, nitroselüloz/naylon bir membrana taşınması, biyokimyasal ya da radyoaktif şekilde etiketlenen bir DNA probu ile istenen dizinin hibritleştirilmesi ve…
  • Soy: Belli bir ortak atadan evrimleşen ata ve torun türlerden oluşan gruptur. Bir türün evrimsel geçmişindeki akrabalarını belirtmek için kullanılır.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Soy-içi üreme (Akraba Evliliği): Arasında kan bağı olan bireylerin döl meydana getirmesi. En uç noktası hermafroditlerin kendini döllemesidir.
  • Soy-içi üreme krizi: Akrabalar arası üreme dolayısıyla bu yolla oluşan döllerin hayatta kalma şansındaki azalma.
  • Sözde tür: Tüm populasyondaki ilgili virüs çeşitliliğinin tek bir bireyi enfekte etmesidir. Yüksek oranda mutasyona maruz kalmış HIV, HCV gibi virüsler bu şekilde gözlenebilirler. Kıyaslama olması açısından şu söylenebilir:…
  • Sperm: Erkek üreme hücresi, gamet.Palomar.edu
  • Sperm rekabeti: Dişi yumurtaları dölleyebilmek için spermlerin birbirleriyle girdiği rekabettir.Doğadaki sperm rekabetini daha ayrıntılı bir şekilde incelemek için Birkhead'ın Promiscuity (2000) isimli kitabına bakabilirsiniz.Parker,…
  • Spermatosit: Mayoz bölünmenin de oluştuğu gelişimin spermatogenez evresinde, spermatogonyumdan üretilen erkek gametositidir. Testislerin sperm kanalcıklarında üretilir.http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/spermatocyte
  • Splen: DalakDiyaframın altında, karın boşluğunda, yaklaşık bir yumruk büyüklüğünde yumuşak bir organdır. Dalak, dolaşım sistemine bağlı bir çıkmaz sokağa benzetilebilir. Kan, dalak içerisindeki geniş kanallar…
  • Spor: Bazı şartlarda üremeyi sağlayan ya da yeni hücre yavrulayan küçük organdır. Eşeyli ya da eşeysiz olabilir. Genellikle başka bir hücre ile füzyon olmadan filizlenir. Bitkilerde cinsel sporlar mayoz tarafından…
  • Sporofit: Döl almaşı ile spor üreten bitki nesli. Bir sporofit, gametofit ile gerçekleştirilen cinsel birleşme esnasında oluşur. Yüksek bitkilerde görülür. Alt bitkilerde (örn. yosun) gametofit baskındır.P. Kenrick…
  • Standart hata: Bir fenotipin, popülasyon içerisinde ortalama bulunma miktarı gibi tahmin edilmiş bir değerin, şans faktörüne bağlı olarak muhtemel hata büyüklüğüdür.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron…
  • Standart sapma: Bir listedeki sayılar arasındaki çeşitliliği ölçen bir değerdir. Varyansın karekökü olarak bilinir.Evolutionary Analysis by Scott Freeman, Jon Herron (2001)
  • Stendhal sendromu: Stendhal Sendromu ya da Florence (Floransa) Sendromu, kişi için kişisel önem taşıyan bir deneyim yaşayınca, özellikle sanatla alakalı, hızlı kalp atışlarına, baş dönmesine, bayılmaya, kafa karışıklığına…
  • Stereognozi: Gözler kapalı iken sadece dokunma ile cisimleri tanıma duyusu. 
  • Sterol: Ökaryotların ve bir kaç prokaryotun hücre zarını kuvvetlendiren hidrofobik, çoklu halkalı yapılarBrock Biology of Microorganisms, p. 85, ISBN-13: 978-0-321-73551-5
  • Stratovolkan: Sertleşmiş lav, kaya ve külün bulunduğu sarp volkandır. Kompozit volkan olarak da bilinir.
  • Streoit Hormonlar:  
  • Su Döngüsü: Dünyadaki suların karalar, okyanuslar ve atmosfer arasındaki dolanımı, döngüsü. Okyanuslardaki su buharlaşarak atmosfere geçer ve burada bulutlar oluşturabilir. Bu suyun büyük bir bölümü yağmur halinde…
  • Subatlantik Çağı: Holosen epoku içerisindeki son periyottur. 2.500 yıl öncesinden başlar. Halen devam etmektedir.Sernander, R. (1889). Om växtlämningar i Skandinaviens marina bildningar. Bot. Not. 1889, p. 190-199
  • Subboreyal Çağı: Günümüzden 5.000 ile 2.500 yıl öncesi arasını kapsayan jeolojik zaman dilimidir.Sernander, R. (1889). Om växtlämningar i Skandinaviens marina bildningar. Bot. Not. 1889, 
  • Şube: Filum, dal. Canlıların sınıflandırılmasında kullanılan ve sınıfların bir araya gelmesi ile oluşan birliktir.
  • Submetasentrik kromozom: Sentromerin konumundan dolayı bir kromozom kolunun (p) diğerinden (q) biraz daha kısa olduğu kromozom cinsi (asimetri akrosentrik kromozoma göre daha azdır). İnsan kromozomunun 4 ve 12 numaralı…
  • Substrat: Bir kimyasal tepkime sırasında bir diğer substrat veya ayıraç ile tepkimeye girerek harcanan, bunun sonucunda kimyasal ürün üretilmesini sağlayan kimyasal maddelere verilen bir isimdir. Daha basit tanımıyla…
  • Sucul Ortam: Bazı canlıların içinde yaşadığı ve çoğaldığı sıvı (su) ortamdır.
  • Süngerler: Süngerler (Porifera), (Latince, porus (delik) ve ferre (taşımak)tan); su diplerinde, kayalar, hayvan kabukları veya zemin üzerine yapışarak yaşayan basit yapılı canlıları kapsayan omurgasız hayvan şubesidir.…
  • Süper Sarmal / Süper Bükülmüş DNA: Genellikle bu DNA mölekülünün içi yoğun bir şekilde bükülmüş formdadır. Canlılarda görülen burulmuş DNA, sol-elli (negatif) olacak şekilde görülür. Sağ-elli (pozitif) burulma canlılarda gözlenmemiştir. Champoux…
  • Süperantijen: MHC sınıf II moleküllerinin polimorfik olmayan kısımlarına (antijen bağlayıcı yarık dışına) bağlanan ve T hücresi reseptörünün Vb alanı ile etkileşen bir virüsün veya bakterilerin bir antijenidir. Bu…
  • Superior: Üst, üstte bulunan, iki ayak üzerinde duran canlılar için başa yakın olan taraf, kraniyal taraf. Vena cava superior, kanı vücudun üst tarafından kalbin sağ atrium`una (kulakçık) getirir.
  • Syngamy: Zigotun tek (diploit) çekirdeğini oluşturmak üzere iki gamet çekirdeğin birbiri içine kaynaması, birleşmesi sonucu oluşan durumdur.http://www.biologyaspoetry.com/terms/syngamy.html
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilgiden kaçış yoktur.”
Larry Niven
Geri Bildirim Gönder