Fluoksetin Nedir? Prozac'ın Etken Maddesi Ne İşe Yarar, Ne Zaman ve Nasıl Kullanılır?
![Fluoksetin Nedir? Prozac'ın Etken Maddesi Ne İşe Yarar, Ne Zaman ve Nasıl Kullanılır?](https://cdn.evrimagaci.org/Nlj8to_7fXOdSzR_wTK7_1MP_Ks=/250x0/storage.evrimagaci.org%2Fcontent%2F047338b6-0392-4b2a-b9a2-de94aee310b4.jpeg)
Fluoksetin, seçici serotonin geri alım inhibitörü (SSRI) olarak bilinen bir tür antidepresandır. Çoğunlukla depresyonu, bazen de obsesif kompulsif bozukluğu ve bulimia nervozayı tedavi etmek için kullanılır. Bu madde beyindeki serotonin düzeylerini artırarak çalışır. Serotoninin ruh hali, duygu ve uyku üzerinde iyi bir etkiye sahip olduğu düşünülmektedir.
Fluoksetin birçok insanın depresyondan kurtulmasına yardımcı olabilir ve diğer bazı antidepresanlardan daha az yan etkisi vardır. Fluoksetin içeren ilaçlar, yalnızca reçeteyle satılır. Tabletler, kapsüller veya sıvı formda bulunabilir.[1]
Fluoksetinin Endikasyonları ve Kullanımı
Fluoksetin tabletleri, aşağıdakilerin tedavisi için onaylanmış olan seçici bir serotonin geri alım inhibitörüdür (SSRI):
- Yetişkin ve Çocuklarda Majör Depresif Bozukluk (MDB)
- Yetişkin ve Çocuklarda Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB).[12]
- Yetişkinlerde Bulimia Nervoza.
- Yetişkinlerde Agorafobi ile Birlikte veya Agorafobisiz Panik Bozukluğu.[13]
SSRI kullanımı, çoğu yetişkin için uygun olsa da özellikle hamileliğin ilerleyen dönemlerinde yenidoğanlarda kalıcı pulmoner hipertansiyon riskini ve zayıf adaptasyon semptomlarını (solunum sıkıntısı, ısı dengesizliği, beslenme güçlüğü, hipotoni, titreme, sinirlilik) artırabilir.
Majör Depresif Bozukluğa sahip 8 yaş altı çocuklarda ve OKB'a sahip 7 yaş altı hastalarda fluoksetinin güvenliği ve etkinliği belirlenmemiştir.[2]
Fluoksetinin Yan Etkileri Nelerdir?
Yaygın yan etkiler arasında hazımsızlık, uyku sorunları, cinsel işlev bozukluğu, iştahsızlık, bulantı, ishal, ağız kuruluğu ve döküntü yer alır. Ciddi yan etkiler arasında serotonin sendromu, mani, nöbetler ve 25 yaşın altındaki kişilerde intihar davranışında artış yer alabilir. Fluoksetine uzun süre maruz kalmak, beyin bağlantısını şekillendiren ve psikiyatrik bozuklukların semptomlarına katkıda bulunan bir süreç olan miyelinasyonda yer alan genlerin ifadesini değiştirebilir. Miyelinasyonla ilgili genlerin düzenlenmesi, kronik SSRI maruziyetinin uzun vadeli terapötik faydalarından kısmen sorumludur.
Fluoksetin ve OKB
Fluoksetin, çocuk ve ergenlerde OKB tedavisinde de etkilidir. Amerikan Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Akademisi, fluoksetin de dahil olmak üzere çocuklarda orta ila şiddetli rahatsızlıkların tedavisinde birinci basamak tedavi olarak SSRI'ların Bilişsel Davranışçı Terapi ile birlikte kullanılması gerektiğini belirtmektedir.[3]
Çok sayıda araştırma, fluoksetin'in OKB semptomlarını azaltmadaki etkinliğini doğrulamaktadır. Örneğin fluoksetin obsesyonları, zorlantıları ve ilgili kaygıyı hafifletmeye yardımcı olur, insanların düşünceleri ve davranışları üzerinde kontrolü yeniden kazanmalarını sağlar. OKB'si olan kişilerin yaklaşık %40 ila %60'ı fluoksetin dahil olmak üzere SSRI tedavilerinde olumlu yanıtlar alabilir.[8]
Fluoksetin hakkında bir çalışma, 4 hafta içindeki erken semptom azalmasının 12 haftalık tedavi başarısını öngördüğünü göstermiştir. Bakım tedavisi genellikle remisyondan (kronik hastalığı olduğu bilinen kişilerde hastalık aktivitesinin bulunmadığı durumlar) sonra en az 12 ila 24 ay önerilir, ancak ilaç kesilmesi üzerine nüksetme (bozukluğun tekrarlanması) riski nedeniyle daha uzun süre kullanım gerekebilir. Kullanım sürecinin planlanması, her zaman bir doktorla birlikte yapılmalıdır.[9]
Veterinerlikte Fluoksetin
Fluoksetin, özellikle davranış değişikliğine destek olarak verildiğinde, köpeklerde kaygı ile ilişkili davranışların ve ayrılma kaygısının tedavisinde yaygın olarak kullanılır ve etkilidir.[4]
Fluoksetin, Prozac® ve Reconcile®'ın aktif bileşeni, bir diğer deyişle etken maddesidir. Fluoksetin, hayvanlarda davranış değiştirici (İng: "behavior-modifying") bir ilaç olarak kullanılır ve genellikle köpeklerde ayrılık kaygısını tedavi etmek için reçete edilir.
Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.
Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.
Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.
Fluoksetin çiğneme tabletleri (örneğin Reconcile®), köpeklerde davranış değişikliği ile birlikte ayrılık kaygısını tedavi etmek için FDA tarafından onaylanmıştır. Ayrıca Reconcile®, köpeklerde anksiyete ve obsesif kompulsif bozukluklar gibi diğer bozuklukları tedavi etmek için de yaygın olarak reçete edilmektedir.
Fluoksetin veterinerlik alanında kullanılır ve veterinerler, fluoksetin gibi belirli insanlarda kullanılan ilaçları belirli durumlarda hayvanlara yasal olarak reçete edebilirler. Veteriner, evcil hayvan için hangi dozun ve uygulama yolunun doğru olduğuna karar verecektir.[10]
Farmakodinamik ve Farmakokinetik Özellikler
Fluoksetin seçici bir serotonin geri alım inhibitörüdür (SSRI) ve terapötik dozlarda norepinefrin ve dopamin geri alımını önemli ölçüde engellemez. Bununla birlikte, serotoninin geri alımını geciktirir ve serotonin salındığında daha uzun süre kalıcı olmasına neden olur. Sıçanlarda yüksek dozların sinaptik norepinefrin ve dopaminde önemli bir artışa neden olduğu gösterilmiştir.[5]
Fluoksetin, serotoninin nöral geri alımının güçlü ve seçici inhibisyonu yoluyla serotoninerjik nörotransmisyonu artıran bir antidepresandır. İnsanda N-desmetilasyon yoluyla metabolizma meydana gelir ve aynı zamanda serotonin geri alımını da engelleyen desmetilfluoksetin elde edilir. Hem ana bileşik hem de metabolit, uzun süreli tedavi sırasında kararlı durum plazma konsantrasyonlarının korunmasını kolaylaştıracak şekilde, birkaç günlük eliminasyon yarılanma ömrüne sahiptir.
Fluoksetin, 5 ila 6 hafta boyunca tedavi edilen tek kutuplu depresyonu olan hastalarda imipramin, amitriptilin ve doksepin ile karşılaştırılabilir genel terapötik etkinliğe sahiptir; ancak depresyon hastalarında uyku bozukluklarının hafifletilmesinde trisiklik antidepresanlardan daha az etkili olabilir. Geriatrik hastalar ayrıca fluoksetine de doksepin kadar iyi yanıt verebilir. Kısa süreli fluoksetin tedavisi sırasında tek kutuplu depresyonu olan hastalardaki semptomatik iyileşme, tedavi en az 6 ay uzatıldığında tatmin edici bir şekilde sürdürülmüştür: Nüksetme oranı düşüktür ve imipramininkine benzerdir.
Ön veriler, bipolar bozukluğu olan hastaların fluoksetin veya imipraminden benzer terapötik fayda elde ettiğini göstermiştir. Diğer ön denemeler fluoksetinin obsesif kompulsif bozukluklarda faydalı olabileceğini göstermiştir. Fluoksetinin olağan dozları, trisiklik antidepresanlara kıyasla önemli ölçüde daha az antikolinerjik tipte yan etkiye neden olur.
Bulantı, sinirlilik ve uykusuzluk fluoksetinle ilişkili en sık bildirilen yan etkilerdir; ancak bunlar genellikle şiddetli değildir. Fluoksetinin terapötik dozları, önceden kardiyovasküler hastalığı olmayan hastalarda kardiyak iletim aralıklarını etkilemez ve fluoksetin, aşırı doz alan az sayıda hastada nispeten güvenlidir.
Bazı depresyon türlerinin fluoksetine diğer antidepresanlardan daha kolay yanıt verip vermeyeceği açıkça belirlenmemiştir ve genel terapötik etkinliği diğer ikinci kuşak antidepresanlarla karşılaştırılmamıştır. Bu nedenle, eski trisiklik antidepresanlarla karşılaştırıldığında farklı ve belki de daha iyi yan etki profiline sahip olan fluoksetin, birçok depresyon hastasına avantaj sağlayabilecek özellikler sunmaktadır.[6]
Fluoksetinin FDA tarafından onaylanmayan kullanımları arasında tıkanırcasına yeme bozukluğu, sosyal anksiyete bozukluğu, adet öncesi disforik bozukluk, borderline kişilik bozukluğu, Raynaud fenomeni ve seçici konuşmazlık yer alır.
Mekanizma
Her ikisi de biyolojik amin olan serotonin ve norepinefrinin depresyon tedavisinde rol oynadığı gösterilmiştir. Depresyon hastalarının beyin omurilik sıvısında düşük serotonin konsantrasyonları görülür. Ek olarak depresyon hastalarının trombositlerinde daha az sayıda serotonin alım bölgesi bulunabilir. Presinaptik serotonin (5-HT1A) reseptörleri, prefrontal kortekse yansıyan dorsal rafe çekirdeğinde bulunur. Fluoksetin, antidepresan etkilerini presinaptik terminaldeki geri alım taşıyıcı proteinini bloke ederek presinaptik serotonin nöronlarındaki serotoninin geri alımını bloke ederek gösterir. Fluoksetin ayrıca 5-HT2A ve 5-HT2C reseptörlerinde hafif aktiviteye sahiptir.
Fluoksetinin noradrenerjik geri alım üzerinde minimal aktivitesi vardır. İlacın serotonin geri alımı üzerindeki etkisi nedeniyle fluoksetin aktive edici bir etki yaratır ve uzun yarılanma ömrü nedeniyle ilk etkileri 2 ila 4 hafta içinde ortaya çıkar.
İlaç-İlaç Etkileşimleri
Fluoksetin; trisiklik antidepresanlar, antipsikotikler ve antiaritmikler gibi ilaçların metabolize edilmesinden sorumlu bir enzim olan CYP2D6'yı inhibe eder ve ilaçların serum konsantrasyonunu artırır.
Fluoksetinin etkileşime girdiği ilaç türleri şunlardır:
- Trisiklik Antidepresanlar: Fluoksetinin trisiklik antidepresanlarla (TCA'lar) eş zamanlı kullanılması TCA düzeylerini artırabilir. Bu, TCA dozajının ayarlanmasını gerektirebilir.
- Antipsikotikler: Fluoksetin dahil SSRI'lar haloperidol ve klozapinin konsantrasyonunu artırabilir. Aripiprazol ve fluoksetinin birlikte alınması QT aralığının uzamasına zemin hazırlayabilir.
- Antiaritmik İlaçlar: Fluoksetinin kinidin, prokainamid gibi antiaritmik ilaçlarla ve amiodaron ve sotalol gibi antiaritmiklerle eşzamanlı kullanımı QT aralığını uzatabilir.
- Benzodiazepinler: Fluoksetin, alprazolam ve diazepamın plazma konsantrasyonunu artırabilir. Sedasyon ve bozulmuş psikomotor fonksiyon belirtileri izlenmelidir.
- Varfarin: SSRI'lar arasında fluoksetin, warfarin ile en yüksek ilaç-ilaç etkileşim risklerinden birine sahiptir. Kanama riskinin artması nedeniyle dikkatli kullanılması gerekir. Klinisyenler PT/INR'yi izlemelidir.
- NSAID'ler: Fluoksetinin NSAID'ler ile eş zamanlı kullanımı üst gastrointestinal kanama riskini artırır.
- Varfarin: Fluoksetinin SNRI'lar veya SSRI'lar ve varfarin ile eş zamanlı kullanımı, varfarinin antikoagülan etkilerini artırarak kanama riskinin artmasına neden olabilir. Varfarin dikkatli kullanılmalı ve PT/INR izlenmelidir.
- Antikonvülsanlar: Fluoksetinin fenitoin veya karbamazepin gibi antikonvülzanlarla eş zamanlı uygulanması plazma konsantrasyonunu artırabilir ve terapötik ilaç takibi gerektirir.
- Serotonerjik Ajanlar: Fluoksetin, özellikle diğer serotonerjik ilaçlarla kombinasyon halinde serotonin sendromuna yol açabilir. Bu ilaçlar arasında triptanlar, trisiklik antidepresanlar, fentanil, lityum, tramadol, triptofan, buspiron, amfetaminler ve sarı kantaron adı verilen bitkinin içerdiği moleküller bulunur. Serotonin sendromunun herhangi bir belirtisi ortaya çıkarsa fluoksetinin kesilmesi ve destek tedavisinin sağlanması önerilir.
Toksisite
Fluoksetin monoterapide aşırı dozda nadiren öldürücüdür. Ancak alkolle birlikte alındığında ataksi ve solunum depresyonuna (hipoventilasyona) neden olabilir. İlaç, aşırı miktarda alındığında veya serotonin düzeylerini artıran diğer maddelerle birleştirildiğinde serotonin sendromuna neden olabilir.
SSRI doz aşımı durumunda öncelik destekleyici tedavi sağlamaktır. Bu destek hava yolunun korunması, kardiyotoksisiteyi izlemek için seri EKG'ler, sedasyon için benzodiazepinlerin uygulanması ve aktif kömürle GI dekontaminasyonu şeklinde olabilir. Serotonin sendromu, endikasyon dışı olarak siproheptadin uygulamasıyla tedavi edilebilir.[7]
İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Soru & Cevap Platformuna Git- 4
- 3
- 3
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- ^ NHS. (2022). About Fluoxetine. NHS. | Arşiv Bağlantısı
- ^ Drugs. Fluoxetine Prescribing Information. Alındığı Tarih: 18 Haziran 2024. Alındığı Yer: Drugs | Arşiv Bağlantısı
- ^ D. A. Geller, et al. (2024). Practice Parameter For The Assessment And Treatment Of Children And Adolescents With Obsessive-Compulsive Disorder. Elsevier. | Arşiv Bağlantısı
- ^ N. E. Sydney, et al. (2024). Does The Selective Serotonin Reuptake Inhibitor (Ssri) Fluoxetine Modify Canine Anxiety Related Behaviour?. GoodRxHealth. | Arşiv Bağlantısı
- ^ K. W. Perry, et al. (2024). Fluoxetine Increases Norepinephrine Release In Rat Hypothalamus As Measured By Tissue Levels Of Mhpg-So4 And Microdialysis In Conscious Rats. PubMed. | Arşiv Bağlantısı
- ^ P. Benfield, et al. (2024). Fluoxetine. A Review Of Its Pharmacodynamic And Pharmacokinetic Properties, And Therapeutic Efficacy In Depressive Illness. PubMed. | Arşiv Bağlantısı
- ^ A. J. Sohel, et al. (2024). Fluoxetine. PubMed. | Arşiv Bağlantısı
- ^ NOCD. Everything You Need To Know About Using Prozac (Fluoxetine) For Ocd. Alındığı Tarih: 5 Temmuz 2024. Alındığı Yer: NOCD | Arşiv Bağlantısı
- ^ H. Brock, et al. (2024). Obsessive-Compulsive Disorder. StatPearls. | Arşiv Bağlantısı
- ^ D. S. Howe. Fluoxetine (Prozac®, Reconcile®) For Dogs. (30 Ağustos 2022). Alındığı Tarih: 5 Temmuz 2024. Alındığı Yer: PetMD | Arşiv Bağlantısı
- M. M. Iqbal, et al. (2012). Overview Of Serotonin Syndrome. Annals of clinical psychiatry : official journal of the American Academy of Clinical Psychiatrists. | Arşiv Bağlantısı
- ^ Mayo Clinic. Obsessive-Compulsive Disorder (Ocd) - Diagnosis And Treatment - Mayo Clinic. Alındığı Tarih: 5 Temmuz 2024. Alındığı Yer: Mayo Clinic | Arşiv Bağlantısı
- ^ FDA. Label For Prozac (Fluoxetine). Alındığı Tarih: 5 Temmuz 2024. Alındığı Yer: FDA | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/09/2024 02:29:49 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/17882
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.