Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Obsesif Kompülsif Bozukluk (OKB) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?

Takıntı ve Ritüellerin Pençesinde Bir Hayat: Obesesif Kompülsif Bozukluk!

Obsesif Kompülsif Bozukluk (OKB) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir? Pikist
fear, psychology, anxiety, scared, depression, thoughts, emotion, stress, monster, claw, hand
6 dakika
22,037
Tüm Reklamları Kapat

İnsan, düşünen bir varlıktır. Tahmini rakamlar insanın günde en az 20.000 kez düşündüğünü hesaplamaktadır. Daha yüksek tahminler 60.000 ile 100.000 olarak hesaplanmıştır[1]. Hayatın önemli bir parçası olan düşüncelerin bir kısmının rahatsız edici olması kaçınılmazdır. Genellikle bir anda, nedensizce aklımızda beliren bu karanlık düşünceler, çoğu insan için rahatsız edici olabilir. Mesela, metro istasyonunda beklerken tren gelmeden, şu anda atlasam ne olur diye bir düşünce hiç geçti mi? Ya da, o sabah ocağı kullanmamanıza rağmen, ocağı açık mı unuttum düşüncesi?

Rahatsız edici düşünceler çoğu insanın hayatında önemli bir yer tutmaz. Obsesif kompülsif bozukluk (OKB), tekrarlanan rahatsız edici düşüncelerin (takıntıların) insan hayatını çekilmez bir hale getirmesi ile oluşur. Peki, nasıl?

Obsesif Kompülsif bozukluktan şikayetçi bir kişi için rahatsız edici düşünceler, olmaması gereken düşüncelerdir ve anksiyeteyi, stresi beraberinde getirir. Rahatsız edeci düşünceler, kaygı ve anksiyete bozukluğunun yarattığı fizyolojik etkileri vücutta ortaya çıkar. Kalp atışları ve nefes alma hızı artar, kaslar gerilir, vücut hayati bir tehlike varmışcasına tepki verir. Bu tepkiye kaç veya savaş tepkisi de denir.

Tüm Reklamları Kapat

Dolayısıyla bu düşüncelerden kaçınmak için kişi çeşitli davranışsal rahatlama yöntemleri geliştirir. Rahatsız edici düşüncelerden kurtulmak için geliştirilen mental yada davranışsal tepkilere kompülsion / zorlantı denir. Örneğin, sevdiklerinin başına bir şey geleceğini düşünen bir anne, tahtaya üç kez vurarak bir kompülsif bir tepki oluşturur. Tahtaya üç kez vurmak, rahatlama sağlar.

Yaptığımız tanıma göre, etrafınızdaki çoğu bireyin OKB olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak, durum böyle değildir. OKB bireyin başka bir seçeneği yoktur. Rahatsız edici düşünceden kaçmak zorunda olduğuna inanır.

Kompülsif davranışlar, zaman içerisinde bireyin hayatında önemli bir yer kaplamaya başlar. Örneğin, evde yok iken kötü bir şey olacağını düşünen OKB birey, evden çıkmadan pencereleri, ocağı, prizleri, ütüyü üç kere kontrol etmeye başlayarak kompülsif düşünceyi bir ritüel (adet, tören) haline getirebilir.

Kullandığımız örnekten yola çıkarak, bu davranışın aşırı olmadığını düşünebilirsiniz. Kişi bu kontrol davranışını aklına rahatsız düşünceler her geldiğinde yapmak zorunda hisseder. Yani, evdeki her şeyi kontrol etse bile, işe giderken aklına bu düşünce gelirse tekrar eve dönüp her şeyi bir daha kontrol eder. Bir süre sonra, birey her yere geç kalmaya başlayacaktır. Ev dışında olduğu süre boyunca içi rahat etmeyen kişi, elinden geldiği kadar evde kalıp hayattan kopacaktır. Bu süreç işsizlik, boşanma, yalnız kalma gibi durumlara kadar gidebilmektedir. Saldırganlık, bulaşma / kirlenme, cinsellik, istifleme, dini törenler, simetri, temizlik, kontrol etme, tekrar etme, düzenleme, somatik (sağlık ile alakalı) temalar OKB de sık görülür.

Tüm Reklamları Kapat

OKB hakkında bilinen en büyük yanlışlardan birisi ise zorlantıların davranışsal olması zorunluğudur. Örneğin, ocağı açık unutup evde yaşayanları zehirleyeceği takıntısına sahip bir birey, aklından bu düşünce her geçtiğinde düşünerek dua etmesi de bir zorlamadır. OKB, her zaman dışarıdan bakarak anlaşılmaz.

Amerikan Psikoloji Cemiyeti (APA) yayınladığı Tanısal ve İstatistiki Mental Rahatsızlıklar El Kitabı (DSM) 5. versiyonuna göre Obsesif Kompülsif bozukluk tanısının konulabilmesi için, takıntıların (rahatsız edici düşüncelerin), zorlamaların veya ikisinin varlığını şart koşulmuştur. Ayrıca, obsesif kompülsif davranış ve düşüncelerin zaman harcatması (örneğin: günde bir saatten fazla) ya da kişinin sosyal, mesleki ve diğer mecralarda klinik stres, bozulma neden olması şartı koşulmaktadır.

OKB bireyler için önemli olan, rahatsız edici düşüncelerden kaçınmaktır. Kompülsif düşünce ya da davranışlar OKB olmayan bireyler için bu tür bir davranış "saçma" veya "abartılı" gözükebilir. OKB bireyler, kompülsif davranışların başkalarına ne kadar saçma göründüğünün farkında olabilir. OKB tanı süreci sırasında bireyin içerisinde bulunduğu çıkmazın farkında olup olmaması dikkate alınır. Örneğin, sekizinci katta oturan bir kişinin, pencere otuz dakikadan fazla açık kalırsa içeri hırsız gireceğini düşünüp, her yarım saate bir pencereyi kontrol etmesi, OKB tanısına kuruntu belirtgeci olarak eklenebilir.

Farkındalık, rahatsızlık süresince artıp azalabilir. Farkındalığın azalması, rahatsızlığın uzun vadede daha kötüye gittiği şeklinde yorumlanır. Araştırmalar OKB bireylerin %30'nun tik bozukluklarına da sahip olduklarını ve yaygın olarak çocukluk başlangıcı OKB olan erkeklerde görüldüğünü göstermektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

OKB, çoğu birinci eksen psikolojik rahatsızlıklara oranla daha az görülmektedir. Epidemiyolojik araştırmalar, prevelans değerlerinin 12 ay içerisinde %1.2, hayat boyu %2.3 civarında olduğunu göstermiştir. OKB, ergenlik dönemiyle başlayıp, yetişkin hayata devam edebilir. Depresyon, anksiyete, madde ve alkol bağımlılığı komorbid rahatsızlıklara sıklıkla rastlanmıştır.

OKB sadece bireyi değil aile fertleri, dostlar, iş arkadaşlarının hayat kalitesini de etkiler. Ritüeller ve katı kurallarla yaşan OKB bireyler etrafındaki kişilerin bu kurallara uymasını şart koşar. Dolayısıyla bu kurallar sadece OKB bireyin yakın çevresini rahatsız eder. Bu etkinin kapsamını ölçmek için Dünya sağlık Örgütü'nün hazırladığı kısa hayat kalitesi anketi (WHO QOL-BREF) yaygın olarak kullanılır.

Kirlenme
Kirlenme
pixabay

OKB'yi Anlamak

Mowrer'ın 1939'da förmüle ettiği iki faktör modeline göre korku, stress ve kaygı ile ilişkilendirilmiş obje, durum, rüya ve düşünceler gelecekte benzeri bir etki yaratır. Aynı model, tecrübe edilen stressin negatif koşullandırma işlevi görerek anksiyete etkisinin devam ettirdiğini öne sürmüştür.

Ancak Mowrer'in çift faktör modeli OKB'nin kökenlerini açıklamada eksik kalmıştır. Çünkü, rahatsız edici düşünceler, nedensiz yere de ortaya çıkabilmektedir. Bu durum, Dollard ve Miller'in modeli ile anksiyete bozukluklarından farklı olarak takıntıların kaçınma davranışları ile rahatlayacak kadar ağır olduğunu, bu yüzden kişinin kişinin aktif kaçınma davranışları (zorlantılar) geliştirdiklerini öne sürerek açıklanabilir.

OKB Nasıl Tedavi Edilir?

OKB tedavisinin bilinen en etkili yöntemi, teşhir tedavisidir. Kişi, psikoterapist eşliğinde takıntılarına maruz bırakılır. Kaçış davranışlarının da minimum indirilmesi hedeflenir. Örneğin, simetri zorlamasına sahip bir kişi, terapist eşliğinde asimetrik durumlar hakkında hayal kurar. Bir sonraki aşamada, simetrisi bozuk durumların fotoğraflarına bakılır. Ardından terapist ofisinde asimetrik durumlar yaratılır. Kişinin rahatsız olduğu zorlamalara artan bir şiddet ile maruz bırakılır.

Bu tür bir tedavide önemli olan, bireyi rahatsız etmek değildir. Çünkü önemli olan zorlantı değil, takıntıdır. Örneğin, her şey düzenli ve simetrik olmazsa çok kötü şeyler olacağını takıntısına sahip kişinin, korkularının gerçek olmadığını anlaması amaçlanır.

Tüm Reklamları Kapat

Teşhir tedavisi ile takıntı ve zorlamalardan tamamiyle kurtulmak mümkündür. Ancak, bazı durumlarda takıntı ve zorlamaların gelecekte tekrar ortaya çıkabilir. Ufak bir uyarı da bulunmalıyız. Teşhir tedavisi sadece profesyoneller tarafından yapılmalıdır. Bireyin rızası olmadan herhangi bir işe yaramayacak; hatta profesyonel olmayan kişiler tarafından uygulanmaya çalışıldığında, hastalarda yüksek anksiyeteye neden olabilir ve sağlığı tehlikeye atabilecek panik atak benzeri durumlar yaşanabilir.

Araştırmalar, bilişsel davranışçı terapi ve teşhir tedavisinin en etkili yöntem olduğunu göstermektedir. Farmakolojik çözümler halk arasında antidepresan olarak bilinen Seçici Serotonin geri alım engelleyici ilaçların, sadece psikoterapi uygulamasına oranla etkinliği daha düşüktür. Ancak, psikoterapi ile birlikte kullanıldığında daha etkin sonuçlar göstermiştir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
57
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 42
  • Muhteşem! 18
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 13
  • Bilim Budur! 9
  • Umut Verici! 9
  • Merak Uyandırıcı! 9
  • İnanılmaz 8
  • Güldürdü 2
  • Korkutucu! 2
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ Neuroskeptic. The 70,000 Thoughts Per Day Myth?. (9 Mayıs 2012). Alındığı Tarih: 11 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Discover Magazine | Arşiv Bağlantısı
  • APA, et al. (2013). Diagnostic And Statistical Manual Of Mental Disorders Fifth Edition. ISBN: 978-0-89042-554-1. Yayınevi: American Psychiatric Publishing.
  • A. M. Ruscio, et al. The Epidemiology Of Obsessive-Compulsive Disorder In The National Comorbidity Survey Replication. Molecular Psychiatry, sf: 53-63. | Arşiv Bağlantısı
  • M. H. Block, et al. (2020). Meta-Analysis Of The Symptom Structure Of Obsessive-Compulsive Disorder. Am J Psychiatry, sf: 1532*1542. | Arşiv Bağlantısı
  • Dünya Sağlık Örgütü. (Bilimsel Rapor, 1996). Whoqol-Bref Introduction, Administration, Scoring And Generic Version Of The Assessment. Not: https://www.who.int/mental_health/media/en/76.pdf?ua=1.
  • O. H. Mowrer. (1939). A Stimulus-Response Analysis Of Anxiety And Its Role As A Reinforcing Agent.. Psychological Review, sf: 553-565. | Arşiv Bağlantısı
  • N. E. Dollard, et al. (1950). Personality And Psychotherapy: An Alanysis In Terms Of Learning, Thinking And Culture.. Yayınevi: Yale institute of Human Relations.
  • P. Skapinakis, et al. (2016). Pharmacological And Psychotherapeutic Interventions For Management Of Obsessive-Compulsive Disorder In Adults: A Systematic Review And Network Meta-Analysis. Lancet Psychiatry, sf: 730-739. | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/05/2024 21:07:52 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8848

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Genetik Müdahale
Uluslararası Uzay İstasyonu
Ara Tür
Factchecking
Kanser
Beslenme Davranışları
Evren
Isı
Avrupa
Kadın
Tardigrad
Memeli
Biyoçeşitlilik
Gıda Güvenliği
İstatistik
Bağışıklık
Diş Sorunları
Arkeoloji
Metabolizma
Tüy
Kişilik
Hukuk
Nükleotit
Kök Hücre
Antik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
D. Uyanık, et al. Obsesif Kompülsif Bozukluk (OKB) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?. (29 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 28 Mayıs 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8848
Uyanık, D., Bakırcı, Ç. M. (2020, July 29). Obsesif Kompülsif Bozukluk (OKB) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?. Evrim Ağacı. Retrieved May 28, 2024. from https://evrimagaci.org/s/8848
D. Uyanık, et al. “Obsesif Kompülsif Bozukluk (OKB) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 29 Jul. 2020, https://evrimagaci.org/s/8848.
Uyanık, Deniz. Bakırcı, Çağrı Mert. “Obsesif Kompülsif Bozukluk (OKB) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, July 29, 2020. https://evrimagaci.org/s/8848.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close