Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Klinik Utangaçlık Sendromu, Sosyal Fobi veya Sosyal Anksiyete Nedir?

Klinik Utangaçlık Sendromu, Sosyal Fobi veya Sosyal Anksiyete Nedir?
Sosyal Fobi
PXfuel
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Utanma duygusu, toplumsal hayata işlemiş bir olgu. Türk Dil Kurumu utangaçlığı şöyle tanımlıyor:

Bir topluluk içinde gereken güven ve cesareti kendinde bulamayan, rahat konuşamayan ve rahat davranamayan, sıkılgan, mahcup.

Utanma duygusu genel olarak negatif durumlar ile ilişkilendirilir, ancak sağlıklıdır. Utanç, davranışların toplum karşısındaki etkilerini düzenlemek üzere evrimleşmiştir. Örneğin, çoğunluğu başarılı öğrencilerden oluşan bir sınıfta, tahtaya kalkıp soru çözemeyen bir öğrenci utanma duygusunun yarattığı rahatsızlığı yaşamamak için dersine daha çok çalışmayı isteyebilir.

Utanç, başkalarının gözünde olumsuz değerlendirilme korkusu olarak tanımlanabilir. Bireyler utanma duygusuna farklı şekillerde cevap verebilirler. Mesela, bahsettiğimiz öğrenci eve gidip ders çalışmayı seçebilir. Bu şekilde olumsuz değerlendirilme korkusu hem toplumsal hem de kişisel hayatı olumlu şekilde düzenler. Ancak utanmaya verilen tepki her zaman olumlu olmayabilir. Sinir, üzüntü, hayal kırıklığı, korku, iğrenme gibi tepkiler gözlemlenebilir.

Toplum tarafından olumsuz değerlendirilmenin yıkıcı etkileri olabilir. Kültürümüzde şeref, haysiyet, onur gibi kavramlar önemli bir yer tutar. Örneğin, zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma gibi suçlardan mahkum olmuş birisinin iş bulması, aile kurması, arkadaşlıklar kurması çok daha zordur. O yüzden utanç, aynı zamanda sosyal bir varlık olan insanın hayatta kalmak için kullandığı mekanizmalardan biridir. Bu mekanizmanın biyolojik bir karşılığı da vardır. Vücut utanma karşısında o an hayati bir tehlike varmış gibi tepki verebilir. Bu tepkiye "savaş ya da kaç" tepkisi denir. Savaş ya da kaç tepkisi kalp atışlarının hızlanması, hiperventilasyon, el titremesi, baş dönmesi, terleme, titreme, kızarma olarak deneyimlenebilir.

Suçluluk
Suçluluk
Pixabay - Engin Akyurt

Sosyal Fobi / Sosyal Anksiyete

Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından hazırlanan Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı (DSM) 5. versiyonuna göre sosyal anksiyete şöyle tanımlanmıştır:

Başkaları tarafından olası incelemeye maruz kalma veya sosyal durumlar hakkında belirgin korku veya endişe.

Yayınlanan önceki versiyonlarda sosyal fobi olarak adlandırılan sosyal anksiyete bozukluğu, muhtemel bir eleştiriye karşı aşırı hassasiyet olarak da tanımlanabilir. Ancak utangaçlık ile sosyal anksiyete birbirinden farklı kavramlardır. Utanma duygusundan farklı olarak, sosyal anksiyete her zaman fizyolojik bir etki yaratır.

Mesela, iş yerinde bir sunum yapmanız gerektiğini düşünelim. Topluluk karşısında konuşmaya alışık olmayan birisi için stresli bir durum olduğu aşikar. Bu durum karşısında stresli olmanız sosyal anksiyeteniz olduğu manasına gelmez. Sosyal Anksiyetesi olan bir kişinin hayattaki en önemli derdi sunum olacaktır. Kafasından, ya hata yaparsam, ya insanlar bana gülerse, ya işten atılırsam, ya insanlar sunumu sevip benim tipimi sevmezse gibi düşünceler geçecektir. Sadece sunumu yapma ihtimali bile kişinin kalp atışlarının hızlanmasına, daha hızlı nefes almasına, ellerinin terlemesine ya da yüzünün kızarmasına yetecektir. Sadece hayati tehlike durumlarında çalışması gereken savaş ya da kaç tepkisi panik atağa varan aşırı tepkiler silsilesi olarak ortaya çıkacaktır.

Sosyal anksiyete en çok görülen anksiyete bozukluklarından biridir. Yapılan araştırmalara göre sosyal anksiyetenin toplumda görülme sıklığı cinsiyet, gelir grubu ve yaş gibi etkenlere bağlı olarak 1.7-7.5% civarında değişmektedir. Kadınlarda bu bozukluğa daha sık rastlanmaktadır. Genellikle 8 ile 13 yaşları arasında ilk olarak görülmeye başlandığı, ergenlik ve yetişkinlik çağında ise zirveye ulaştığı gözlemlenmiştir. Sosyal anksiyete hayatı çekilmez bir hale getirebilir. Depresyon, panik bozukluğu ve agorafobi sıklıkla komorbid (bir arada görülen hastalıklar) olarak gözlemlenir.

Sosyal anksiyetesi olan bir kişi başkaları tarafından olumsuz bir şekilde değerlendirilmeye tahammül edemez. O yüzden sosyal etkileşimlerden elinden geldiği kadarıyla kaçınır. Bu bozukluğun sonucunda en çok görülen davranışlardan bazıları şunlardır:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  • Tanımadığı kişilerin olduğu sosyal ortamlara girmekten kaçınmak
  • Dikkat çekmeyecek şekilde giyinmek
  • Mümkün olduğu sürece evde kalmak
  • Sosyal ortamlarda terleme, kızarma gibi anksiyete belirtilerini saklamak için şapka, bere, şal, güneş gözlüğü gibi aksesuarlar kullanmak
  • Kısık sesle konuşmak
  • Toplu taşıma araçlarını kullanmaktan kaçınmak
  • Yüz yüze görüşmelerden ve telefon görüşmelerinden kaçınmak
  • Sınava girememek
  • Topluluk karşısında konuşma yapmaktan kaçınmak
  • Israrcı kişilere hayır diyememek
  • Romantik ilişkilerden kaçınmak
  • Umumi tuvalet, havuz, kumsal gibi ortak kullanıma açık alanlardan kaçınmak
  • Pazarlık yapamamak, satın alınan ürünleri iade edememek

Yukarıda bahsettiğimiz durumlardan kaçınmanın en önemli sebebi sosyal durumlar sırasında diğer insanların davranışlarının yanlış bir şekilde algılanmasıdır. Örneğin arkadaşlarının ısrarlarına rağmen bir çok kere eğlenmeye gitmeyen bir kişi, bir sonraki eğlenceye çağrılmadığında "Benden nefret ediyorlar, beni sevmiyorlar, çok sıkıcı bir insan olduğumu biliyorlar." gibi düşüncelere kapılıp artık ondan nefret eden insanların olduğu bir iş yerinde çalışamayacağı için işe gitmemeyi seçebilir ve hatta sonunda işinden kovulabilir.

Sosyal durumlardan her ne kadar kaçınmak isteseniz de, bu tür durumlardan tamamıyla kaçınmak neredeyse imkansızdır. Bu yüzden, sosyal anksiyetesi olan kişiler katılmak zorunda oldukları durumları detaylı bir şekilde planlarlar. Örneğin, yolculuk yapmak zorunda olan bir kişinin diğer insanların en az yolculuk yaptığı saati seçmesi muhtemeldir. Kişi, yolculuk sırasında güneş gözlüğü ve kulaklık kullanarak insanların kendisiyle konuşmasını engellemeye çalışabilir. Düğün, kutlama, cenaze gibi kalabalık ortamlardan; hastalık, baş ağrısı ya da yardım etmesi gereken hasta bir aile ferdinin varlığı gibi bahaneler üreterek kısa zamanda ayrılmaya çalışabilir. Ancak bu planlamalar az önce bahsettiğimiz yanlış yorumlamaya tâbi olduğu için genel olarak işe yaramaz.

Planlamayı, kişinin katılmak zorunda olduğu sosyal etkileşim ve olay sonrası yapılan değerlendirme evresi takip eder. Kişi, olay sonrası insanların davranışlarını teker teker incelemeye çalışır. Örneğin, konuşma sırasında inandırıcı olup olmadığını, kızardığının anlaşılıp anlaşılmadığını, o gittikten sonra ardından herkesin ona gülüp gülmediğini anlamaya çalışır. Olay öncesi planlama, karşılaşma ve olay sonrası değerlendirme sosyal anksiyetenin bir parçasıdır. Her bir evre anksiyete semptomlarını tetikler.

Gözünü Örten Kadın
Gözünü Örten Kadın
Pexels

Tedavi

Sosyal anksiyetenin tedavisinde ilaç tedavisi ve psikoterapi etkin olarak kullanılmaktadır. Seçici Serotonin Geri Alım Engelleyicileri (SSRI) olan Citalopram, Escitalopram, Fluoxetine, Fluvoxamine, Paroxetine, Sertraline gibi ilaçlar ve Serotonin ve Noradrenalin Geri Alım Engelleyicisi (SNRI) olan Venlafaxine gibi ilaçlar, akut anksiyete tedavisinde etkili olarak kullanılan farmakolojik çözümlerdir. Bilişsel Davranışçı Terapi, sosyal anksiyete tedavisinde bilinen en etkili terapötik tedavi şekillerinden biridir. Farmakolojik çözümlerin aksine yan etkisi bulunmadığı için daha çok tercih edilir. Ancak, farmakolojik ve psikoterapi çözümlerinin birlikte kullanıldığı tedaviler çok daha etkilidir.

Teşhir, Teşhir, Teşhir...

Bilişsel Davranışçı Terapi'nin teşhir tedavisi kişinin, sosyal etkileşimlere aşamalı bir şekilde maruz bırakılarak tedavi edilmesini amaçlar. Terapist ile danışan arasında güven ve uyum ilişkisi sağlandıktan sonra, şiddeti artırmak şartı ile danışan sosyal durumlara maruz bırakılır. Örneğin, terapi sırasında rol yapma tekniği ile danışan kişi bir partiye katılıyormuş gibi bir senaryo yazılır ve oynanır. Daha sonra, danışan, terapist yardımı ile satın alınmış bir ürünü süpermarkete götürüp iade eder.

Kişinin, sosyal durumların yarattığı anksiyete semptomlarına sistematik şekilde maruz bırakılması durumunda, bir sonraki durum sırasında bu semptomlar kişiyi daha az rahatsız eder. Tedavi sırasınca kaçınma davranışlarının en aza indirgenmesi de amaçlanır. Mesela, şirket yemeğine katılırken en az bir saat kalınması, yemeğe taksi yerine otobüs ile gidilmesi gibi davranışsal çözümler uygulanır. Doğal olarak teşhir tedavisi danışan açısından zorlu bir yöntemdir.

Hayat boyunca öğrenilmiş sosyal ve toplumsal korkularla terapi aracılığı ile yüzleşmek büyük bir özveri, cesaret ve zaman ister. Bu yüzden sadece eğitimini almış uzmanlar tarafından yapılmalıdır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 32
  • Muhteşem! 14
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • Umut Verici! 9
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 7
  • Bilim Budur! 5
  • Üzücü! 5
  • Korkutucu! 4
  • Güldürdü 3
  • İnanılmaz 1
  • İğrenç! 1
  • Grrr... *@$# 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • D. Sznycer, et al. (2018). Cross-Cultural Invariances In The Architecture Of Shame. PNAS, sf: 9702-9707. | Arşiv Bağlantısı
  • B. Doğan. Yüz Kızartıcı Suç Nedir?. Alındığı Tarih: 16 Nisan 2020. Alındığı Yer: barandogan.av.tr | Arşiv Bağlantısı
  • APA, et al. (2013). Diagnostic And Statistical Manual Of Mental Disorders (5Th Ed.). Yayınevi: American Psychiatric Publishing.
  • D. J. Stein, et al. (2017). The Cross-National Epidemiology Of Social Anxiety Disorder: Data From The World Mental Health Survey Initiative. BMC Medicine. | Arşiv Bağlantısı
  • E. M. Wilson, et al. (2014). Psychological And Pharmacological Interventions For Social Anxiety Disorder In Adults: A Systematic Review And Network Meta-Analysis. Lancet Psychiatry, sf: 368–376. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/11/2020 14:26:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8550

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Biyokimya
Hayvan Davranışları
Diş Sorunları
Parazit
Su
Balık
Farmakoloji
Kozmoloji
Rna
Uçma
Sars Virüsü
Mit
Elektron
Biyografi
Hastalık
Köpekler
Kütle
İnsan
Protein
Matematik
Yılan
Beslenme Bilimi
Felsefe
Makroevrim
Tedavi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Evrim, güneşin ısısı kadar gerçektir.”
Richard Dawkins
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol