Zamanı Ölçmek: Gün, Hafta, Ay, Yıl Kavramları Nasıl Oluştu?

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Yine geldik bir diğer yılın sonuna... Da... Neden? Neden bir yılın sonuna geldik? 31 Aralık’ı 1 Ocak’tan ayıran nedir? Neden 365 gün veya 12 ay geçtiğinde 1 yıl atlıyoruz?

Bu sorunun ilkokul düzeyinde verilecek cevabı, elbette ki Dünya’nın Güneş etrafında yaklaşık olarak 365 gün 5 saat 48 dakika 45.51 saniyede dönmesidir. Günlerin 24 saat olması da, Dünya’nın kendi etrafındaki hareketini yaklaşık olarak 23 saat 56 dakika 4.04 saniyede tamamlamasıdır.

Ancak neden? Eğer ki 1 saniye dediğimiz süreyi, “bu kadarlık” bir değişim olarak değil de, şu kadarlık bir değişim olarak alsaydık, dakika, saat, gün ve yıl kavramlarımız da tamamen farklı olurdu. Neden bu süreyi seçtik?

Bu tercihin temelleri, Sümerler ve Babiller’e kadar gidiyor. Özellikle Babiller’in matematik ve astronomide kullandığı seksagesimal, yani 60’lık sayı sistemi dolayısıyla zaman birimleri de altmış sayısı ve onun çarpanlarına göre şekillenmiştir. Böylece 1 saat 60 dakika, 1 dakika 60 saniyeye bölünmüştür. Ancak tarihsel olarak baktığımızda, saniye, dakika ve saat kavramı 16. yüzyılda üretilen ilk mekanik saatlere kadar halk arasında pek kullanılmamaktaydı. Dolayısıyla bu bölümlenmenin hafta ve gün gibi kavramların şekillenmesinde doğrudan bir etkisi olduğunu söylemek zor.

Gerçekten de, zaman birimlerinin tarihi, saniyeden başlayıp da saat, gün, hafta, ay, yıl diye gidecek şekilde seçilmedi. Zamanı takip etmek isteyen atalarımız, Güneş’in gökyüzündeki iki belirişi arasındaki zamanı “Gün” olarak belirlediler. Gecelerimizi aydınlatan Ay’ın iki hilal evresi arasındaki süreyi ise “Ay” olarak belirlediler. Sonrasında “1 ay” dediğimiz sürenin çok uzun olmasından ötürü, Ay’ın hilal-harici diğer evrelerini de kullanarak “1 hafta” dediğimiz süreyi belirlediler.

Kullanılan Ekipmanlar: PENTAX K-1 Mark II, Explore Scientific 127 mm Triplet ED APO Carbon, Skywatcher EQ6
Kullanılan Ekipmanlar: PENTAX K-1 Mark II, Explore Scientific 127 mm Triplet ED APO Carbon, Skywatcher EQ6
Mehmet Ergün

Eğer astronomiyle ilgileniyorsanız, Ay’ın hilal evresi ile yarım göründüğü “ilk dördün” evresi arasında 7 gün olduğunu bilirsiniz. Benzer şekilde, “ilk dördün” ile “dolunay” arasında da 7 gün vardır. Zaten “dördün” sözcüğü de, 1 Ay’lık süre içerisinde 4 adet parça, yani 4 adet “dördün” bulunmasından gelir. Yani Ay’ın evrelerine bakarak 1 haftalık süreyi belirlemek mümkündür.

Böylece 7 adet Gün doğumu bir araya gelerek kabaca 1 dördüne veya haftaya eşit oldu. 4 adet dördün, yani hafta bir araya gelerek 1 ayı oluşturdu.

Peki ya yıl? 12 ayın 1 yıl olarak adlandırılması biraz daha uzun sürdü. Tarihsel olarak insanlar, aydan daha büyük bir zaman birimi kullanmıyordu. Kozmik Anafor’daki dostlarımızın anlattığı üzere, “Ben 200 yaşındayım.” diyen biri, aslında ayları sayıyordu, yılları değil. Gerçekte 16 yaşındaydı.

Ancak tarım ve ticaretin gelişmesi, yıllık döngüleri de takip etme zorunluluğunu doğurdu. Böylece Ay üzerine kurulu takvimden uzaklaşılarak, Güneş Takvimi’ne, sonrasındaysa Roma Takvimi ve Julian Takvimi bir dizi ara geçiş takviminden sonra, Gregoryen Takvim’e geçiş yapıldı. Bu takvimde, İsa’nın doğumu 0 yılı olarak kabul alındı ve 1 yıl, 365.2425 güne çekilerek, astronomik harekete daha uyumlu hale getirildi.

Bize soracak olursanız, takvimi sayma biçimimizi bir kez daha güncelleme vakti geldi de geçiyor. İnsanlık tarihini herhangi bir peygamberin doğumundan başlatmak, türümüz tarihinin en önemli başarılarını görmezden gelmek ve onlara yabancılaşmak oluyor. Kursgezagt’ın enfes bir şekilde anlattığı gibi, tarihimizi, tüm kültürleri eşit olarak kapsayacak bir şekilde tarihlendirebilmek için, takvimlerimizi yaklaşık 10,000 yıl geriden, yani ülkemizin Göbeklitepe’sindeki ilk tapınağın inşası ve ilk yerleşik hayatın başlangıcından başlatmak iyi bir tercih. İsa’nın doğumu değil ama türümüzün bu ilk inşaatı, kendimizi vahşi doğadan ayırıp, medeniyetler inşa etmeye başlamamızın da temeli oldu. Bunu “başlangıç” ilan etmek, o günden bu güne kadar yaşanan olayları ve geçen süreyi çok daha iyi anlamamızı mümkün kılacaktır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 1
  • 3
  • 0
  • 1
  • 0
  • 0
  • 0
  • 1
  • 0
  • 1
  • 0
  • 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/07/2019 05:54:06 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7715

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder