Bir "İnsanlık" Hikayesi: Darwin'in İnsani Büyüklüğü ve Wallace'ın Mütevazılığı

Bildiğiniz gibi Charles Robert Darwin, kuramını daha tam olarak tamamlamamışken, kendisinden binlerce kilometre uzakta, Borneo'da 3 yıldır ormanlarda araştırma yapan Alfred Russell Wallace'tan kendi kuramını 20 sayfada özetleyen bir makale alır ve şaşkına döner. Yıllar süren emeğinin bir kopyası, genç bir bilim insanı tarafından kısacık özetlenmiş ve Darwin'e "bilirkişi olarak okuması ama yayınlamaması" için gönderilmiştir. Bu bilgilerin yayınlanması, Darwin'in emeklerini çöpe atacak ve değersiz kılacaktır.

Arkadaşları Darwin'i cesaretlendirir, çünkü kendisinin Wallace'tan çok daha fazla örneği ve açıklaması vardır. Wallace'ınki kısa bir özet gibidir. Hatta arkadaşları, Wallace'ın mektubu binlerce kilometre uzaktan geldiği için kaybolmuş gibi davranabileceklerini ve Darwin'in 220 sayfalık mini kitabını makale olarak yayınlayabileceklerini söylerler. Darwin'in, Lyell'a gönderdiği mektupta aynen şu sözler geçer:

Ben veya herhangi birinin böylesine değersiz bir ruha sahipmiş gibi davranabileceğini düşünmektense, bütün kitabımı yakarım daha iyi. Makalesinin basılmasını istemediğini söyledi bana; ama ben bastıracağım. Tabii önce herhangi bir dergiye gönderilmesini kabul edip etmeyeceğini kendisine soracağım.

Mektubun orijinalini buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

Bu mektuptan 1 ay sonra Lyell ve Hooker'ın önerisi ve Darwin'in kabulü üzerine, Darwin'in kitabı ve Wallace'ın makalesi birlikte Linnean Cemiyeti'nde birlikte okunur. Bundan 1 sene sonra da, son haliyle Türlerin Kökeni basılır.

Wallace ise Darwin'den söz ederken her zaman bir adım geride durmuştur ve asla günümüzdeki acınası haldeki insanlar gibi büyüklük yarışına girmemiştir:

Asla kendimi, Charles Darwin'in dehasıyla kıyaslayamam. Onunla aynı sonuçlara, ondan tamamen bağımsız olarak ulaşmak gerçekten benim için onur verici.

Ne yazık ki Wallace, ilerleyen yaşlarında kendini ruhçuluğa (spiritualism) vermiş ve bilimden uzaklaşmıştır. Bu sebeple, bilim dünyasında yüksek potansiyelini boşa harcayan bir bilim tutkunu olarak anılmaktadır.

Darwin gibi etik değerlere saygılı bir bilim insanını kötülemeye çalışan zavallıları üzüntüyle kınıyor, büyük dehayı sevgiyle anıyoruz. Onunla birlikte, ne olursa olsun, Wallace'ı da benzer şekilde sevgiyle anıyoruz.