Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Uzaylılar Nerede? Fermi Paradoksu Nedir?

Büyük Filtre Hipotezi, Fermi Paradoksu'nu Çözebilir mi?

Uzaylılar Nerede? Fermi Paradoksu Nedir?
14 dakika
37,309
  • Astrobiyoloji

1950'nin sıcak bir yaz gününde Los Alamos Ulusal Laboratuvarında sıradan bir öğle yemeğiydi. Ancak böylesi üst düzey bir laboratuvardaki öğle yemekleri bile sıra dışı muhabbetlere sahne olabiliyor. Hele ki yemekte bir araya gelenler, dönemin en üst düzey nükleer fizikçileri olan Edward Teller, Herbert York, Emil Konopinski ve Enrico Fermi ise...

Bu isimler çoktan "insanlığın nükleer çağı" olarak bilinen dönemi inşa etmiş dehalardı. Bu isimler ve daha nicelerinin çalışmaları sonucunda hem nükleer santraller ve nükleer bombalar gibi teknolojiler mümkün oldu, hem de atom fiziğinde yepyeni devrimler yaratılabildi. Ancak bu hikayede bizi ilgilendiren, spesifik bir öğle yemeği sırasında bu arkadaşlar arasında geçen muhabbet.

Tüm Reklamları Kapat

Sohbet, yakın zamanlarda gazetede çıkan UFO haberleri üzerineydi. Uzayda yaşam ihtimalinden bahsediyorlardı. Özellikle de önlerindeki 10 yıl içinde ışıktan hızlı giden cisimler keşfetme ihtimalini tartışıyorlardı. İşte anlatılana göre bu sırada Enrico Fermi, olduğu yerde birden sıçrayarak o meşhur soruyu sordu: "İyi ama... Herkes nerede?"

Arkadaşları, o başka hiçbir şey söylemese de, bahsettiği şeyi biliyordu: İstatistiki olarak düşünülecek olursa, Evren yaşam kaynıyor olmalıydı. Evren'in baktığımız her köşesinde öyle veya böyle canlılığa rastlamalıydık. Fakat bugüne kadar ne UFO'ların gerçekten uzaylılara ait araçlar olduğunu ispatlayan tek bir kanıt üretilebildi, ne de teleskoplarımız ve uzay sondalarımızla canlılığa dair herhangi bir ize rastlayabildik. Bu durumda, tıpkı Enrico Fermi gibi, biz de size soruyoruz: Herkes nerede?

Tüm Reklamları Kapat

Yaşamın İstatistiki Olasılığı

Şunu bir düşünün: Sadece Samanyolu Galaksisi içinde, Güneş'imize benzer özelliklerde 20 ila 40 milyar adet yıldız bulunuyor. Gözlenebilir Evren içinde en azından 100 milyar galaksi olduğu düşünülüyor - ki bu sayı muhtemelen 300 milyarı geçiyor. Cüce galaksiler de buna dahil edilecek olursa, sayının 7.5 - 10 trilyon civarında olduğu hesaplanıyor! Yani Evren'de milyar kere trilyonlarca yaşam barındırma potansiyeline sahip yıldız bulunuyor.

Sadece Samanyolu Galaksisi içerisinde 40 milyar civarında Dünya-boyutlu, kendi yıldızlarının yaşanabilir bölgesinde bulunan gezegen olduğu düşünülüyor. Sadece Samanyolu Galaksisi'nde, bunun iki katı kadar uydu gök cisminin yaşanabilir olma potansiyeli bulunuyor. Bu yaşanabilir olma potansiyeli bulunan gezegenlerin 11 milyar civarı Güneş-benzeri yıldızların etrafında dönüyor.
Sadece Samanyolu Galaksisi içerisinde 40 milyar civarında Dünya-boyutlu, kendi yıldızlarının yaşanabilir bölgesinde bulunan gezegen olduğu düşünülüyor. Sadece Samanyolu Galaksisi'nde, bunun iki katı kadar uydu gök cisminin yaşanabilir olma potansiyeli bulunuyor. Bu yaşanabilir olma potansiyeli bulunan gezegenlerin 11 milyar civarı Güneş-benzeri yıldızların etrafında dönüyor.

Ki burada sözünü ettiğimiz, bildiğimiz anlamıyla, karbon-temelli ve su barındıran gezegenlerde ortaya çıkan yaşam. Yaşamın alternatif formlarından söz etmiyoruz bile! Bu trilyon kere katrilyonlarca yıldızın en azından %25'inin etrafında, ortalamada 5 gezegen ve en azından 1 kayalık gezegen olduğu tahmin ediliyor. Dünya, bu kadar çok sayıda gezegenden sadece bir tanesi... 

Yaşam, Dünya'nın ömrünün ilk birkaç yüz milyon yılı içinde, yani günümüzden 4 milyar yıl kadar önce, abiyogenez ve kimyasal evrim yoluyla başladı. Yani yıldızlarına belli bir mesafede bulunan, yani Goldilocks Bölgesi içinde bulunan gezegenlerdeki koşullar, bildiğimiz anlamıyla yaşamın doğal yollarla evrimleşmesi için uygun gözüküyor - ki milyar kere trilyonlarca gezegenden birçoğu da, uygun bölgenin içinde bulunuyor olmalı. Dolayısıyla bunlarda yaşam, çoktan evrimleşmiş olmalı.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aşağıdan izleyebileceğiniz Simülasyon Teorisi ve Kardashev Ölçeği ile ilgili videolarımızda da anlattığımız gibi, bu canlılardan bir kısmı medeniyetler inşa edip, galaksilere yayılmaya başlamış olmalıdır.

Öyle ki, şu andaki aşırı yavaş uzay araçlarımızın erişebildiği hızlar sayesinde bile sadece birkaç milyon yılda Samanyolu Galaksisi'nin bir ucundan diğerine gidebilmeliyiz. Bu kulağa uzun bir süre gibi gelse de, jeolojik ve kozmolojik skalada milyonlarca yıl bir hiçtir! Yani teoride, bugüne kadar, uzaylılara ait olduğundan emin olduğumuz en az bir uzay aracı veya uzay sondası görmeliydik.

Bu konudaki görüşlerini sorduğumuz YouTube ailemiz buradaki gibi, Twitter ailemiz ise aşağıdaki gibi yanıtlar verdi:

İşin öteki yüzü olan pratik tarafta ise şu gerçek var: Bugüne kadar bırakın yıldızlarına veya galaksilerine hükmeden Tip-2 veya Tip-3 medeniyetleri, bırakın hipergerçekçi evrimsel tarih simülasyonları yaratan Tip-4 ve üzeri zeki medeniyetleri, canlı sayabileceğimiz hiçbir varlıkla, bir bakteriyle bile karşılaşmadık. UFO'ların gerçekten uzaylı olduğuna yönelik iddialarının istisnasız hepsi asılsız safsatalardan ibaret. Dolayısıyla yüksek olasılıklar veren hesaplarımız ile gözlemsel verilerimiz uyuşmuyor. İşte bu uyumsuzluğa Fermi Paradoksu adını veriyoruz.

Fermi Paradoksu'nun Olası Çözümleri

Peki paradoksu çözebilir miyiz? Henüz değil; çünkü elde yeterince veri yok. Ancak bilim ilerleyişini sürdürüp, veriler toplamaya devam ederken, paradoksa yanıt olabilecek bazı olasılıkları (yani hipotezleri) biriktirebiliriz. Yeni veriler ışığında bu hipotezleri eleyip, gerçeğe en yakın olanları bir araya getirerek Evren'de Yaşam Teorisi gibi bir teoriyi inşa etmeyi başarabiliriz. Gelin eldeki olasılıklara bir bakış atalım:

Tüm Reklamları Kapat

Büyük Filtre Hipotezi Nedir?

İlk olarak karşımıza Büyük Filtre Hipotezi çıkıyor. Evrim Ağacı okurları evrim mekanizmalarına aşinadır; dolayısıyla şöyle anlatalım: Büyük Filtre'yi, Doğal Seçilim'in kozmolojik bir versiyonu gibi düşünebilirsiniz. Yani türler bazında değil de, medeniyetler bazında işleyen bir seçilim mekanizması...

Medeniyetler Kendi Kendilerini Yok Ediyor Olabilirler

Biyolojik yollarla evrimleşen beyinlerimiz sayesinde ürettiğimiz teknolojiler, bir noktada kontrolümüzden çıkarak medeniyeti yok ediyor olabilir. Bunu, Yapay Zeka'nın kontrolden çıkması gibi bilimkurgusal şekillerde de düşünebilirsiniz, nükleer bomba teknolojisinin kullanılmasıyla medeniyetlerin yerle bir olabileceği gerçeği şeklinde de... Her nasıl olursa olsun, medeniyetler kusursuz zekalara sahip olamadıkları ve belli düzeyde güç, üstünlük ve baskınlık gibi ihtiraslar taşıdıkları için kendilerini yok ediyor olabilirler. Ya da G.O.R.A.'dan Bob Marley Faruk'un deyimiyle: "Belki de kendi kendimizi yok etmeye programlanmışızdır?"

Medeniyetler Birbirlerini Yok Ediyor Olabilirler

Daha da ürkütücü bir olasılık, yaşamın kendi kendisini değil, birbirini yok etmeye programlanmış olmasıdır. Sonuçta Dünya'daki yaşamın büyük bir kısmı birbirini yemeye veya birbirine karşı savunmaya yönelik evrimleşmiştir. Bir aslanın bir gazelin gırtlağını parçalaması şiddet ve vahşettir; ancak doğal dengenin bunun üzerine kurulduğunda hemfikirizdir. O gazel ölmezse, sevimli aslan yavruları asla hayatta kalamazlar. İş insanlara gelince aynı fikirden rahatsız oluruz; çünkü kültürel olarak başkalarının yaşamlarına müdahale etmenin kötü bir şey olduğuna kanaat getirmişizdir.

Fakat oyun alanı bütün evren, oyuncular birbirinden farklı güçlerdeki medeniyetler olduğunda, aslan ile gazel arasındaki var oluş mücadelesi, yani Doğal Seçilim devreye giriyor olabilir. Medeniyetler birbirleriyle karşılaştıklarında, en uyumlu ve güçlü olanların hayatta kalması şeklinde bir rekabet beliriyor olabilir. Bu durumda da çok az sayıda medeniyet ayakta kalabilir ve birçoğu birbirini süreç içinde yok edecektir. Bu da, bizlerin uzayda neden medeniyetler görmediğimizi açıklayabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu sadece birbiriyle karşılaşan medeniyetlerde görülmüyor da olabilir. Doğal gelişimlerinin bir uzantısı olarak uzaya açılan medeniyetler, diğer medeniyetleri katlediyor olabilir. Çünkü insanı düşünün: İnsan-benzeri duygulara sahip türler, az miktarda teknoloji ve bol miktarda egolarıyla yola çıkıp, tıpkı bizlerin Dünya'da yaptığımız aptallığı takip ederek diğer yaşamları katlediyor olabilirler. Mesela diğer medeniyetlerle irtibat kurmayı seçen medeniyetler, habersiz bir şekilde kozmik olarak dezavantajlı konuma düşerek evrimsel süreçte eleniyor olabilir; çünkü baskın medeniyet, yaşamın olduğunu tespit ettiği gezegenleri yok ediyor, kolonize ediyor veya malzeme olarak kullanıyor olabilir. Sonuçta gelişmiş düzeydeki ilk medeniyetler, diğer medeniyetlerin kendilerine rekabet yaratmasını istemiyor ve potansiyel gördükleri medeniyetleri engelliyor olabilirler.

Tabii bir olasılık da, bu üstün yaşam formlarının diğer yaşam formlarını basitçe umursamıyor olmaları olabilir. Bir ev inşa etmeniz gerektiğinde, inşaat alanında yaşayan karıncaların, sincapların veya farelerin hayatını umursuyor musunuz? Tip-2 veya Tip-3 bir medeniyet, daha Tip-1 bile olamamış düşük bir medeniyetle karşılaştığında, sistem veya galaksilerini umursamazca tüketiyor olabilir. Sonuçta biz yaşamı ilk gördüğümüzde elbette şaşıracağız ve eğer tehdit unsuru değilse, belki korumaya da çalışacağız. Ancak bu şekilde yüzlerce, binlerce yaşam formuyla karşılaştığımızda artık bu sıradan bir olay haline gelecek ve basitçe, "işimize bakacağız". Her neye ihtiyacımız varsa onu alacak, bu süreçte yok olan medeniyetleri umursamayabileceğiz.  

Doğa Yasaları Büyük Filtre'ye Takılıyor Olabilir

Ancak Büyük Filtre illa medeniyetler düzeyinde işlemek zorunda değil. Süreçler de filtreye takılıyor olabilir.

Örneğin abiyogenez yoluyla yaşamın evrimi, yani cansız moleküllerin kimyasal evrim sonucunda canlılığı ortaya çıkarması, eğer ki aşırı düşük olasılıklı bir olaysa, devasa yıldız ve gezegen sayısı bile canlılığın tekrar tekrar ortaya çıkabilmesi için yeterli olmayabilir. Sonuçta devasa büyük bir sayıyla, inanılmaz küçük bir olasılığı çarparsanız, bu ikisi arasındaki dengeye bağlı olarak çok küçük bir sayı elde etmeniz de mümkündür. Dünya, bu düşük olasılıklardan birinin yaşandığı nadir vakalardan biri olabilir. 

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Çoluk Çocuk

“Bir başyapıt, daha önce hiç açılmamış bir hazine sandığının içini görmek için ayrıcalıklı bir davet.” Johnny Deep

COLTRANE’in öldüğü yazdı, aşkın ve isyanların yazıydı ve Brooklyn’de tesadüfi bir karşılaşmanın iki genç insanı sanat, bağlılık ve başlangıçlarla dolu bir hayat yolculuğuna çıkarttığı yazdı.

Pek çok eleştirmen tarafından 2010’un en iyi kitapları arasında olarak gösterilen ve son olarak prestijli National Book Awards’u kazanan ÇOLUK ÇOCUK, bir aşk hikâyesi olarak başlayıp bir ağıt olarak sona eriyor.

Altmışların sonu, yetmişlerin başındaki New York’a, onun zengin ve fakir insanlarına, sanatçılarına ve serserilerine bir selam çakıyor. Yolun başında birbirlerine göz kulak olmaya söz vermiş iki genç sanatçı, Patti Smith ve Robert Mapplethorpe’un yu¨kselişini ve şöhret kapısını aralayışlarını nefes kesici bir içtenlik ve saflıkta anlatan bu kitap, gerçek bir masal.

“…Robert hakkında, bizim hakkımızda yazabileceğim daha pek çok hikâye var. Ancak anlattığım hikâye bu. Anlatmamı istediği hikâye bu. Sözümü tuttum. Dünyanın kara ormanına dalan Hansel ile Gretel gibiydik. Asla hayal bile edemeyeceğimiz cazibelerin, cadıların ve iblislerin yanı sıra ancak bir kısmını hayal ettiğimiz ihtişamlarla karşılaştık. Bu iki genç adına hiç kimse ne konuşabilir, ne de birlikte geçirdikleri günler ve geceler hakkında doğruyu söyleyebilir. Bunu sadece Robert ile ben anlatabiliriz. Onun deyişiyle, bu bizim hikâyemiz. Ve o gittiği için, bunu size anlatma görevini bana bıraktı. “

Devamını Göster
₺90.00
Çoluk Çocuk

Tabii Büyük Filtre abiyogenezden ötesinde de devreye giriyor olabilir. Mesela abiyogenez epey olası bir süreçse bile; belki de mitoz bölünmeden mayoz bölünmenin evrimleşmesi çok zor bir olaydır? Bu durumda yine galaksiye yayılabilecek medeniyetlerin ortaya çıkma ihtimali çok düşük olabilecektir. Benzer şekilde, evrimin tüm basamakları olası olabilir ve belki de medeniyetler sıradan şekillerde tekrar tekrar evrimleşiyordur; ancak bunlar doğal felaketlerin, örneğin bir göktaşı çarpması veya süpervolkanizma gibi olayların aşırı sık yaşanmasından ötürü yok olup duruyorlardır. Yani Büyük Filtre Hipotezi, Doğal Seçilim'in amansız düzeydeki bir versiyonu olabilir.

Zekanın Evrimi Çok Nadir Olabilir

Öte yandan belki de bu tip bir seçilim baskısının şiddeti sandığımız kadar güçlü değildir ve gerçekten de canlılık Evren'de milyonlarca defa evrimleşmiştir. Bu durumda, bu canlılığı tespit edemiyor oluşumuzu açıklayan bir olasılık, zeki canlılığın henüz evrimleşmemiş veya aşırı az sayıda evrimleşmiş olmasıdır.

Sonuçta evrimin bir amacı yok; medeniyetler inşa edebilecek düzeyde zeki canlıların ortaya çıkması şart değil. Ve eğer ki insandan bile gelişmiş medeniyetler henüz yaygın değilse, teleskoplarımızın düşük çözünürlüğü ve uzayda taradığımız hacmin küçüklüğü düşünülecek olursa, bu basit yaşamın izlerini göremiyor olabiliriz. Sonuçta Mars'tan Dünya'ya baktığınızda bile Dünya'da yaşam olduğuna dair hiçbir iz göremezsiniz. Kaldı ki on milyonlarca ışık yılı uzakta bulunan gezegenlerdeki, yani günümüzden on milyonlarca yıl öncesine ait ışığın bize ulaştığı gezegenlerdeki canlılığı tespit edebilelim.

Mars'tan Dünya...
Mars'tan Dünya...
NASA
Uzaydan Dünya...
Uzaydan Dünya...

Öyle ki, uzayın baktığımız bölgelerinde şu anda aslında medeniyetler olabilir ve biz bunu göremiyor bile olabiliriz. Çünkü bu medeniyetlerin evrimleştiği son birkaç bin yılda üretilen ışık, henüz Dünya'ya ulaşmamıştır ve milyonlarca yıl boyunca da ulaşmayacaktır! Çünkü ışık hızı sonsuz değil, sınırlıdır. Dolaysıyla uzayın derinliklerine baktığımızda, gezegen ve yıldızların milyonlarca yıl önceki geçmişlerini görüyoruz; bugünlerini değil. 

Bunu şöyle anlatalım: 70 milyon ışık yılı uzaktan, hiper bir teleskopla Dünya'ya bakan biri, insanların değil, dinozorların hükmettiği bir Dünya görecektir; çünkü günümüzden 70 milyon yıl önce yola çıkan ışığı toplayabilmekte ve görebilmektedir.

Bu arada şunu da söylemekte fayda var: En gelişmiş teleskoplarımızın çözünürlükleri bile gezegenler üzerindeki canlıları görebilecek kadar hassas değildir. Hatta gezegenleri bile çoğu zaman bulanık noktalar ve hatta yıldızları üzerine gölge düşüren ufak sinyal gürültüleri olarak görebiliyoruz. Yani teleskopların nasıl çalıştığı da iyi anlaşılmalı.

Tabii medeniyetler evrimleşmiş olabilir; ancak tıpkı bizler gibi sınırlı teknolojiye sahip olabilirler. Dolayısıyla henüz görebileceğimiz büyüklükte medeniyetler inşa edememiş olabilirler. Sonuçta burada da anlattığımız gibi, bizim medeniyetimiz de oldukça gülünç bir seviyede; henüz Tip-1 bir medeniyet bile değiliz! Yaşam 4 milyar yıllık tarihe sahip olsa da, türümüz sadece son 300.000 yıldır var, profesyonel sayılabilecek anlamda bilime ise sadece son 200-300 yıldır sahibiz. Yani eğer Büyük Patlama, herhangi bir yılın 1 Ocak'ında saat 00:00'da yaşanmış olsaydı, insanlık o yılın 31 Aralık gününde, saat gece 22:24 civarında ilk defa evrimleşirdi. Tarıma ve yerleşik yaşama, 31 Aralık'ta gece 23:59'u 32 saniye geçe geçmiş olurduk. Biz, bu kadar yeni bir türüz! Diğer medeniyetler de aynı durumdan muzdarip olabilirler. 

Evren'in Ücra Bir Köşesinde Evrimleşmiş Olabiliriz

Bir diğer olasılık ise, aslında bol miktarda bulunan medeniyetlerden çok uzakta, Evren'in ücra bir köşesinde bulunuyor olma olasılığımızdır. Sonuçta Evren devasa bir yapı ve biz, şanssız bir köşesinde evrimleşmiş olabiliriz.

Evren Çok Genç veya Ufak Olabilir

Veya Evren halen aşırı genç olabilir. Sonuçta daha katrilyon kere katrilyon kere katrilyonlarca yılın bile yanında ufacık kalacağı kadar ömrü olan bir yapıdan söz ediyoruz. 13.82 milyar yıl, yaşam kaynayan bir yapıya bürünmek için çok kısa olabilir. Hele ki Çoklu Evrenler Teorisi doğruysa, akıl almaz sayıdaki evrenin her biri, akıl almaz sürelerdir var olabilir. Bunlar yanında bizim evrenimiz belki de çok minik ve çok gençtir, kim bilir?

Medeniyetler Gezegenlerine Hapsoluyor Olabilir

Başka olasılıklar da var: Örneğin Kardashev Cetveli ile ilgili yazımıza da haklı olarak gelen bir soru, Tip-2 veya Tip-3 medeniyetlerin nereden malzeme bulacağı konusuydu.

Tüm Reklamları Kapat

Gezegenlerin madde miktarı son derece sınırlı ve asteroidler de fazlasıyla ufak ve uzak cisimler... Belki de medeniyetler, her ne kadar büyük potansiyele sahip olsalar da, malzeme yetersizliğinden ötürü evrimleştikleri gezegende hapsoluyorlardır?

Bu, kozmik bir şaka olurdu; ancak devasa yapılar inşa etmek için aşırı düzeyde malzeme gerekiyor ve buna erişim sağlamak çok zor olabilir.

SETI Paradoksu: Yanlış Zamanda Yanlış Şeyi Yapıyor Olabiliriz

Daha da fenası, yanlış zamanda yanlış şeyi yapıyor olmamızdan ötürü yaşamı bulamıyor olma ihtimalimiz de var. SETI Paradoksu olarak bilinen bir paradoksa göre, medeniyetler diğer medeniyetlere sinyal göndermeye çalışmak yerine, diğer medeniyetleri dinlemeye çalışıyor olabilirler.

Bu durumda kimse sinyal göndermediği için, kimse de birbirini duyamıyor olabilir. Sonuçta biz bile uzaya sadece birkaç defa kastî sinyaller gönderdik; çoğu zaman sadece dinleme halindeyiz. Hatta diğer medeniyetler anlamlı sinyalleri çok kısa bir süreliğine gönderiyorlarsa, bunları doğru zamanda ve doğru şekilde dinlemek ve tespit etmek aşırı güç olabilir. Bu nedenle medeniyetler birbirlerinin asla farkına varamıyor olabilirler.

Tüm Reklamları Kapat

Tabii eğer ki sinyallerin tipi veya doğası farklıysa ve biz doğru frekansta dinlemiyorsak da kimseyi duymayı bekleyemeyiz. Sonuçta biz genellikle radyo sinyallerini takip ediyoruz; ancak Tip-3 bir medeniyetin radyo sinyalleri kullanmak zorunda olmadığı aşikar. Doğru bir frekansı veya dalga türünü tutturduğumuzda, intergalaktik bir sohbetle karşılaştığımız anı düşünsenize!

Hayvanat Bahçesi Hipotezi: Medeniyetler Bizimle Bilerek İrtibat Kurmuyor Olabilir

Tabii daha çılgın olasılıklar da var: Medeniyetler bizimle bilerek irtibat kurmuyor olabilir... Çünkü bu, Birinci Direktife yani Prime Directive'e aykırıdır.

Star Trek izleyenler bilirler: Galaktik bir medeniyet, uzaylı medeniyetlerin iç işlerine ve doğal gelişimine karışmamalıdır. Yani Hayvanat Bahçesi Hipotezi olarak da bilinen bu açıklamaya göre, uzaylılar varlığımızın farkında olup da bize karışmıyor olabilirler; sonuçta bizler de hayvanat bahçesindeki hayvanları gözleriz ve onlara pek müdahale etmemeye çalışırız. 

İnsanlar ve Yaşam Gerçekten "Özel" Olabilir

Bir diğer olasılık ise, bunların hepsinin hatalı olması ihtimali. Belki de insanlar gerçekten özel bir türdür ve gerçekten de bilinçli bir varlık tarafından, özenle var edilmişlerdir?

Tüm Reklamları Kapat

Bu bilinç bir tanrı veya bir tanrıdan ayırt edemeyeceğimiz kadar gelişmiş bir diğer medeniyet olabilir. Bu medeniyet veya bilinç, kutsal kitaplarda anlatıldığı gibi de olabilir; ancak bambaşka bir doğaya da sahip olabilir.

Örneğin belki de bizler, uzaylılar tarafından yapılan deneylerin ürünüyüzdür? Daha önceden detaylarını anlattığımız Simülasyon Teorisi'nin bir formu olan Planetaryum Hipotezi, uzaylılar için Dünya'nın deneysel bir simülasyondan ibaret olduğunu söylemekte...

Medeniyetler Çoktan Aramızda Olabilir

Tabii belki de diğer medeniyetler bizimle çoktan irtibata geçti ve hatta aramızda bulunuyorlar!

Ancak UFOloji sahası öylesine çok sayıda komplo teorisi ve yalanla örülü ki, bu yazımızda bu olasılığa ve benzeri uçuk iddialara girmek istemiyoruz. Hoş, yukarıdakiler daha az uçuk mu emin değiliz ama...

Tüm Reklamları Kapat

Sonuç: Bilimin Boş Hipotezi

Anlayacağınız, elde çok sayıda hipotez ve çok az sayıda veri var. En basitinden, uzaylı bir medeniyet varsa bile neler yapmak isteyeceğini hayal etmesi bile güç! Belki de yayılmak istemiyorlardır? Belki de insanlar ilgilerini çekmiyordur? Belki de psikolojik yapıları "yayılma", "işgal", "kolonizasyon" gibi kavramları algılayamayacak kadar farklı evrimleşmiştir? Belki de bu olasılıkların hepsi hatalıdır ve tamamen başka bir olasılık doğrudur? 

İşte yine aynı noktaya geliyoruz: Hayal gücünün sınırlarını zorladığımızda, karşımıza çıkan olasılıkların sonu yok ve diğer yazılarımızda da anlattığımız gibi yine, bilimin boş hipotezi, bu saydığımız hipotezlerin hepsinin hatalı olduğunu varsaymamızı gerektiriyor.

Yapmamız gereken, bu hipotezleri aklın bir köşesinde tutup, daha çok veri geldikçe bunları elemek, şekillendirmek, gözden geçirmek... Asla ve asla bunlardan birine saplanıp kalmamak ve hoşumuza giden bir tanesinin nihai gerçek olduğunu varsaymamak. Çünkü bunu yapacak olursak, gerçekten de doğru olan olasılığı tutturma ihtimalimiz yok denecek kadar az. Bu durumda, bilimin ilerleyişine ve gerçeğe ulaşma olasılığımıza da ket vurmuş olacağız.

Orada bir yerlerde en azından basit düzeyde yaşamın var olması çok olası. Ancak henüz ona ulaşamadık. Bu da, çok daha fazla çalışmamız, gözümüzü çok daha fazla uzaya dikmemiz ve yaşamı çok daha yakından tanımaya başlamamız gerektiği anlamına geliyor. Ya da usta bilimkurgu yazarı Arthur C. Clarke'ın da dediği gibi:

İki olasılık var: Ya Evren'de yalnızız, ya da değiliz. Her iki olasılık da, eşit derecede ürkütücü...
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
122
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 41
  • Merak Uyandırıcı! 24
  • Muhteşem! 16
  • Bilim Budur! 16
  • İnanılmaz 11
  • Korkutucu! 10
  • Umut Verici! 8
  • Üzücü! 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Güldürdü 2
  • İğrenç! 2
  • Grrr... *@$# 1
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/02/2023 17:16:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1084

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Bilgi
Gezegen
Sağlık Bilimleri
Kuyruk
Toprak
Antibiyotik
Teyit
Algoritma
İklim Değişimi
Balina
Bilinç
Analiz
Deri
Diyabet
Coğrafya
Bilimkurgu
Antikor
Bağırsak
Hidrotermal Baca
Maske
Zehirli Mantar
Kuş
Kadın Doğum
Bakteri
Uyku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Uzaylılar Nerede? Fermi Paradoksu Nedir?. (4 Ağustos 2019). Alındığı Tarih: 5 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/1084
Bakırcı, Ç. M. (2019, August 04). Uzaylılar Nerede? Fermi Paradoksu Nedir?. Evrim Ağacı. Retrieved February 05, 2023. from https://evrimagaci.org/s/1084
Ç. M. Bakırcı. “Uzaylılar Nerede? Fermi Paradoksu Nedir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 04 Aug. 2019, https://evrimagaci.org/s/1084.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Uzaylılar Nerede? Fermi Paradoksu Nedir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, August 04, 2019. https://evrimagaci.org/s/1084.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.