Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Goldilocks Bölgesi: Yaşanabilir Sınır

Goldilocks Bölgesi: Yaşanabilir Sınır
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Astrobiyolojide ''Goldilocks bölgesi'', diğer adıyla ''yaşanabilir sınır'', yüzeyinde sıvı su tutabilmek adına yeterli atmosferik basınca sahip bir gezegen için, yıldız etrafında teorik olarak mümkün olan bölgeyi niteleyen, bilimsel bir terimdir. Kavramın önemi, sıvı suyun, yaşamın bilinen tüm formları için gerekli olmasından ve yeryüzündeki hayat için elverişli koşulların, uzaydaki benzerlerini keşfetmemiz şansını bize tanımasından gelir. Yıldızlar arası yaşam bölgesi, yıldızın etrafındaki uzayı çevreleyen hayali bir küre olarak düşünülebilir. Bu kürenin içinde bulunan bir gezegenin yüzey sıcaklığı, üzerindeki suyu sıvı halde kalmasına izin vermektedir.

Yaşanabilir bölge, genel olarak hayata elverişli bölgeleri nitelemek amacıyla kullanılır. Kübalı astronom, Guillermo Gonzalez'in 1995 yılında ortaya attığı hipotezi, Dünya'nın Samanyolu Galaksisi içindeki konumu itibariyle (sadece Dünya için değil; diğer olası gezegenler için de) bir ''galaktik yaşanabilir bölge'' olduğunu söyler. Eğer farklı türlerde yaşanabilir sınırlar kabul edilirse, bunların kesişim bölgeleri, hayat içermesi en muhtemel bölgeler olarak görülür.

Gezegenlerin ve doğal uyduların yerleri, yıldızlarının yörüngesinde, belli bir yaşanabilir sınırda bulur, fakat yaşanabilirin hemen dışında da gezegensel yaşanabilirlik mümkün olabilir. ''Goldilocks gezegeni'' terimi ise ''gezegensel bölgenin yaşanabilirliği'' anlamında kullanıldığında, Dünya ile kabaca karşılaştırılabilecek koşullardaki gezegenleri betimleyebilir. Ancak bu terim, her an bir çöküntü veya ekstrem bir olayın içine girebilecek (meteor yağmuru, büyük çaplı volkan patlamaları, vs.) durumdaki gezegenlerin gezegensel yaşanabilir bölge olmalarını engellemez; yani bunlar için de kullanılabilir. ''Goldilocks'', ''düğün çiçeği'' demektir ve bu ismin kaynağı ise orijinal adı ''Goldilocks and Three Bears'' olan ''Üç Ayı'' masalı. Masalda, bir küçük kız, her şeyi ''çok büyük/çok küçük, çok sıcak/çok soğuk, vs.'' kriterlerle sınıflandırır ve sürekli bir ''orta yollu''sunu bulmaya meyleder. Goldilocks bölgesinin cazibesi de burada ''ortalama'' şartlarda bulunmasıdır. Kepler uydusundan gelen bilgilere göre, Samanyolu'nda en az 500 milyonu aday olmak üzere, 54'ü kesin aday, bir düzinesi de kesinlikle yaşanabilir bölgede bulunan gezegen vardır.

Bununla birlikte, yaşanabilir suınırlar, sabit değildir. Bir yıldızın hayatı boyunca, oluşturduğu yaşanabilir bölge de belli değişikliklere uğrar. Astronomik nesneler, söz konusu sınırda konuşlanırken, Güneş patlamalarından, gelgit kuvvetlerinden ve diğer zararlı etkilerden izole bir yerde konuşlanmışsa, yaşanabilirlik katsayısı artar.

Galaktik yaşanabilirlik ile birlikte, bu ve diğer bazı dışlayıcı faktörler, zıt bir teori olan ve yıldızlararası, hayatın var olamayacağı bir bölge fikrini güçlendiriyor (Nadir Dünya Hipotezi).

Bazı gezegen bilimciler, basit ve sınırlı bir şekilde, kabataslak bir yaşanabilir bölge tasvir edebiliyorlar. Yıldızların etrafında, diğer çözücü sıvıların dengeli miktarda bulunduğu (metan ve amonyak gibi) eşdeğer bölgelerin de desteği, bu konuda ihmal edilemez. Astrobiyologlar bu ortamları, alternatif biyokimyevi ortamlar olarak değerlendiriyorlar. Ayrıca bir olasılık da, Dünya-dışı gezegenlerde, yeraltı okyanusları olasılığıdır. Burada da yukarıda söz konusu olan sıvıların bolca bulunması söz konusudur. Yaşanabilir sınırlar için bu istisnalar da göz önünde bulundurulmalıdır.

Peki...

Goldilocks bölgeleri nedir, neyi nitelemez, ne anlama gelmez?

Öncelikle şunu anlamamız gerekmektedir: bu yaşanabilir sınırlar, yani ''goldilocks bölgeleri'', ÖNCEDEN ÖZELLİKLE SEÇİLMİŞ ya da BELİRLENMİŞ DEĞİLLERDİR. Bu sınırların ya da bölgelerin oluşması, Güneş Sistemi'nin ya da söz konusu sınırların bulunduğu bir başka sistemin evrimi sürecinde devinen fiziksel yasalarca yönetilir. Bu bölgelerin oluşmasında, ana yıldız kadar, diğer bütün gezegenlerin katkısı vardır; katkısı ihmal edilebilecek hiçbir gezegen olamaz. Kütlelerinin sebep olduğu gravitasyonel kuvvet, sistemdeki yıldızlararası maddeyi ve diğer bazı maddeleri yönlendirmede önemli rol oynar. Bu sadece bir örnektir. Kısaca söylemek gerekirse, bu bölgeler zaten oluşacaktır.

Açıklayalım: herhangi bir yıldız düşünelim. Bu yıldız ne kadar büyük ve ne kadar sıcak olursa olsun; belli bir sınıra varıncaya kadar, ilettiği sıcaklığının ve etkinliklerinden kaynaklanan etkilerinin azalacağını biliriz. Bu sınırdan sonra ise bir ''ortalama'' kuşak başlar ve bunun da sonrasında, soğuk kuşak gelir. İşte bu ortalama kuşak, eğer başka faktörler söz konusu değilse (meteor kuşağının etkisi altında olan bölgeler gibi), goldilocks bölgeleri için ilkel adaylar olarak düşünülebilir.

Belli başlı bazı ''kaynak''lar, bu bölgelerin ya da sınırların, bazı inançların kutsal kitaplarında yer alan pasajlarca bildirildiğini söyleyebilseler de, hepimizin tahmin edebileceği gibi, bunlar, mızrağı çuvala sığdırma çabalarıdır. Biz, ''Bunlar bizim için oluşturuldu!'' diye düşünebiliriz. Bu, bizim elimizdedir. Belli bir sonuç bulur, objektiflikten uzak bir şekilde ona nedenler uydurmaya çalışabiliriz. Ancak bilimsel yöntem, bu değildir.

Umarız faydalı olur.

Sevgiler.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/09/2020 21:44:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/867

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Sinir Hücresi
Albert Einstein
İspat
Çin
Gıda
Fosil
Dünya Dışı Yaşam
Köpek
Sinek
Moleküler Biyoloji
Sosyal Mesafelendirme
Nobel Ödülü
Bağışıklık Sistemi
Hayvan Davranışları
Avrupa
Molekül
Yiyecek
Beslenme Davranışları
Seçilim
Allah
Galaksi
Kelebek
Tedavi
Davranış
Arı
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Hızlı gitmek istiyorsan, yalnız git. Uzağa gitmek istiyorsan, birlikte gidelim.”
Afrika Atasözü
Geri Bildirim Gönder