Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

"Post-Materyalist Bilim", Şarlatanların Pazarladığı Sahtebilimi Gizlemek İçin Uydurulmuş Bir Maskeden İbaret!

"Post-Materyalist Bilim", Şarlatanların Pazarladığı Sahtebilimi Gizlemek İçin Uydurulmuş Bir Maskeden İbaret!
13 dakika
1,770
  • Fizik Safsataları

Sahtebilim, son birkaç on yıldır hızla zemin kazanıyor. Pazarladığı yalanlar açığa çıkarılmış olan Dr. Mehmet Öz ve benzerleri tarafından reklamı yapılan diyet takviyeleri ve homeopatik müstahzarlar, günümüzde artık milyarlarca dolarlık bir endüstri hâline geldi. Büyük üniversiteler; akupunktur, Reiki, Terapötik Dokunuş, qigong ve Vedik tıp dersleri veren ve Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) tarafından cömertçe finanse edilen "bütünleştirici sağlık merkezleri"ne ev sahipliği yapmaktadır. Saygın bir bilimsel yayıncı olan Elsevier, sahtebilime ayrılmış dergiler yayınlamaktadır. Vani Hari (nam-ı diğer "Food Babe") gibi popüler kültür ikonları, bilimsel olmayan taleplerini gıda endüstrisine kabul ettirmek için dilekçe imzalamaya hazır, yüz binlerce cahil vatandaştan oluşan bir ordu toplamıştır.

Bu tür yanlış bilgilerin en yıkıcı etkisi, halkın güvendiği profesyonellerden kaynaklanmaktadır: Etkileyici referanslara sahip birtakım tıp doktorları ve bilim insanları... Bu nedenle, bu sözde profesyonellerin mesajlarının gerçek içeriğini ortaya koymak ve sahadaki tanınmışlıklarına rağmen, mesajlarının, bir zamanlar uyguladıkları bilimle çeliştiğini göstermek elzemdir.

Bu Reklamı Kapat

Cengaver mi, Şarlatan mı?

Huffington Post'da düzenli olarak yazan David Pruett; spiritüalizm, parapsikoloji ve ölüme yakın deneyimlerin kuantum mekaniği seviyesine çıkarıldığı "yeni bir bilim paradigması"nı savunan bir doküman olan "Post-Materyalist Bilim Manifestosu"na övgü dolu bir yazı yayınladı. Belge; dört psikolog, bir sosyal antropolog, bir tıp doktoru, bir sinirbilimci ve bir biyolog tarafından imzalanmıştır ve hiçbiri kendi disiplinlerinin ana akımının bir parçası değildir. Bunlar arasında psikolog Gary Schwartz, Noetik Bilimler Enstitüsü'nden Marilyn Schlitz, zihin-beden tıbbı savunucusu Dr. Larry Dossey ve Rupert Sheldrake de dahil olmak üzere, Skeptical Inquirer'ın (ve Evrim Ağacı'nın) uzun dönem okuyucularının aşina olacağı birtakım "sınır bilim savunucuları" bulunmaktadır.

Manifestoyu hazırlayan üç kişiden biri, Gary Schwartz'tır. Arizona Üniversitesi'nde bir psikolog olan Schwartz, 2002 yılında, Arizona Üniversitesi'nde Biyolojik Alan Biliminde Sınır Tıbbı Merkezi'ni (CFMBS) oluşturmak için Ulusal Sağlık Enstitüleri Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp Merkezi'nden 1.8 milyon dolarlık bir fon almıştır. Merkezin bulguları, güya "ana akım dergiler için fazla tartışmalı" olduğundan, Schwartz bunları aynı zamanda CFMBS'nin kapatıldığı yıl olan 2007'de yayınladığı ticari bir kitapta derlemiştir.

Bu Reklamı Kapat

Şimdilerde Schwartz, zihin-beden ve alternatif ilaçların araştırıldığı bir araştırma laboratuvarı olan "Bilinç ve Sağlıkta Gelişmeler Laboratuvarı"nın direktörlüğünü yapıyor. Bu "laboratuvar", yayınlarını web sitesi üzerinden yapmaktadır. Yayınlar sekmesine tıklamak, sizi, Schwartz'ın "The G.O.D. Experiments" gibi ticari kitaplarını gösteren bir sayfaya götürmektedir. "Yayınlanmış Makaleler" altındaysa sadece tek bir cümle var: "Liste yakında eklenecek..." Aynı siteye 2022 itibariyle gidecek olsanız, "Yayınlanmış Makaleler" sekmesini göremeyeceksiniz; çünkü laboratuvarın yayınladığı hiçbir akademik makale bulunmuyor.

Pruett, sitede kendini iyice övdükten sonra şöyle yazıyor:

Manifesonun yazarlarının tümü, bakış açıları ana akım olmayan bilimsel başına buyruklardır. (...) Bununla birlikte, Kopernik, Galileo, Kepler veya Einstein'ın da ana akım olmadığını belirtmekte fayda var.

Bu, sahte bilim insanları tarafından şarlatanlığı teşvik etmek için sıklıkla kullanılan tipik bir "ana akımın karalanması" çabasıdır. Onlara göre ana akım bilimi takip edenler, herhangi bir devrimci fikir üretemezler. Sahte bilimciler, doğa anlayışımızın gidişatını değiştiren gerçek dahilerin ana akımın dışında olduğunu savunmaktadırlar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ancak gerçek, bundan daha uzak olamazdı.

Tıp doktorları da dahil olmak üzere, 3 tip bilim insanı vardır:

  1. Ana akım bilim yapanlar.
  2. Ana akım bilimin sınırlarını zorlayanlar.
  3. Ana akım bilimi terk edip şarlatana dönüşenler.

Bilim insanlarının ezici çoğunluğu ilk kategoriye aittir. Bilimin istikrarlı ve güvenilir ilerleyişini bunlara borçluyuz. Galileo, Newton, Curie, Dalton, Crick, Franklin, Planck ve Einstein gibi bilim insanları ikinci kategoridendir. Bilimsel devrimleri bunlara borçluyuz. Üçüncü kategoridekiler, bir zamanlar birinci kategorideki başarılı bilim insanları olabilirler; ancak çeşitli nedenlerle ana akım bilimi ve onunla birlikte de bilimin ta kendisini terk etmiştirler. Deepak Chopra, Andrew Weil, Dr. Mehmet Öz, Rupert Sheldrake, Fritjof Capra ve ve "manifesto"nun yazarları gibi insanlar, zaten kendi kabulleriyle de artık "ana akım bilim insanları" değildirler. Ancak bunlar, kesinlikle ikinci kategoriye ait de değildirler!

Pruett'in post-materyalist "bilim"in yüceltilmesine yönelik ana argümanı, manifesto yazarlarını Kopernik, Kepler, Galileo ve Einstein ile eşit düzeyde "cengaverler" olarak nitelendirmesi olduğundan, bu nitelemeyi çürütmek ve bu dört bilim insanının yanı sıra diğer tüm bilim devlerinin aslında ana akım bilim insanları olduğunu kanıtlamak çok önemlidir.

Bilimsel Devrimler

Devrimci fikirleri ana akım bilimin sınırları içinde ortaya koymak ile, saçma sapan şeyleri sorumsuzca atıp tutmak ve sırf ana akım bilim insanları iddialarınızı kabul etmiyor diye için kendinizi "devrimci" olarak adlandırmak arasında çok büyük bir fark vardır.

Bu Reklamı Kapat

Ana akım bilim insanlarının her iki türden iddiaya da (yani "gerçek devrimci" fikirlere ve "sözde devrimci" fikirlere) tepkisi aynı sebepledir: Bu fikirler, deney ve kanıtla ispatlanmış teorileri yıkmayı veya değiştirmeyi hedeflerler. Ama yeni bir fikre karşı çıkan aynı ana akım bilim insanları, kanıtlar o fikirlerin geçerliliğini doğruladığında, sonunda onun destekçisi olurlar. Ana akımın sınırları böyle zorlanır!

Öte yandan, sahtebilimcilerin anlamsız saçmalamaları, derhal ana akımın dışına atılır - ve eğer bunları teklif eden kişi kanıtlanmamış, denenmemiş ve doğrulanmamış fikirde ısrar ederse, onu öneren kişi de kapının önüne konur.

Ana Akımın Gerçek Cengaverleri

Güneş merkezlilik ("heliosentrizm"), Ay ve Güneş'in boyutlarını ve Ay'ın tutulmalarının ve evrelerinin gözleminden elde edilen verileri kullanarak Dünya'ya olan uzaklıklarını hesaplayan Yunan astronom ve matematikçi Sisamlı Aristarchus tarafından keşfedildi. Bir Ay tutulması sırasında Dünya'nın Ay üzerindeki gölgesinin çizdiği yayı dikkatle inceleyen Aristarchus, Ay'ın çapının Dünya'nınkinin yaklaşık üçte biri olduğunu belirledi. Dolunayın gözlemlenen açısal boyutundan yola çıkarak, Dünya-Ay mesafesinin, Dünya çapının yaklaşık otuz katı olduğunu buldu.

Aristarchus'un (büyük ölçüde görmezden gelinmiş) Güneş ölçümleri, Dünya-Güneş mesafesinin Dünya-Ay mesafesinin yaklaşık yirmi katı olduğunu gösterdi. Ve her ikisi de gökyüzünde yaklaşık olarak aynı açısal boyuta sahip olduklarından, Güneş'in yirmi kat daha uzakta olması, Ay'dan yirmi kat veya Dünya'dan yaklaşık yedi kat daha büyük olmalıydı. Hatta Aristarchus, Dünya daha küçük olduğu için Güneş'in etrafında dönmesi gerektiği sonucuna vardı!

Bu Reklamı Kapat

Ama buradaki kritik detay şu: Tüm bu sonuçlar, tamamen o dönemin ana akım astronomları tarafından yapılan gözlemlere dayanıyordu.

Kopernik Devrimi

Kopernik'in Aristarchus'un hesaplamalarını bilip bilmediği bir tartışma konusudur. Tartışmalı olmayan şeyse, Ay tutulması ve Dünya-Ay mesafesine ilişkin verilerin, zamanının ana akım astronomi kitaplarında, özellikle de Ptolemy'nin Almagest'inde, Kopernik'in kullanımına hazır bir şekilde bulunduğudur. Ve Kopernik, Güneş-merkezli modelini geliştirirken bu verileri kullanmıştır.

Diğer tüm bilimsel faaliyetler gibi, Yunanlılardan sonra Batılı gözlemsel astronomi, Danimarkalı astronom Tycho Brahe eşi görülmemiş bir doğrulukla gözlemler yapana kadar uykuda kaldı. Brahe, Hipparchus ve Ptolemy gibi Yunan gökbilimcilerin geleneğini sürdürdü ve yıldızları gözlemleyen çok az kişiden biri olduğu için, özünde o da ana akımdandı.

Brahe'nin gezegenlerle ilgili kesin gözlemleri, hakim olan iki teorik modelle uyuşmadığını gösterdi: Ne Ptolemy'nin Dünya-merkezli modeli ne de Kopernik'in Güneş-merkezli modeli onun verileriyle aynı fikirdeydi. Tüm iyi bilim türlerinde olduğu gibi (ve dogmatik olarak inançlara dayanan sahtebilimin aksine), bir teori doğru olduğu bilinen gözlemlerle uyuşmuyorsa, değiştirilmesi gerekir. Matematik konusunda çok bilgili olmayan Brahe, değişikliği yapacak durumda değildi. Bu nedenle, o zamanlar tanınmış bir ana akım matematikçi ve fizikçi olan Johannes Kepler'i, topladığı verileri analiz etmesi için Prag'daki gözlemevine davet etti.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Yeryüzü Müzesi ve İlk (2'li Yerli Bilimkurgu Seti)

Bu seti edinerek elde edeceğiniz kitaplar şunlardır:

  1. Yeryüzü Müzesi, Kolektif
  2. İlk, Kolektif

Bu ürün, Evrim Ağacı okurlarına İthaki Yayınları tarafından sunulan bir fırsattır.

Devamını Göster
₺75.00
Yeryüzü Müzesi ve İlk (2'li Yerli Bilimkurgu Seti)

Hangi teorinin değiştirilmesi gerektiği, Kepler'e göre çok açıktı: Ptolemy'nin Dünya-merkezli modeli, yüzyıllar boyunca sayısız ince ayardan geçmişti. Kopernik'in Güneş-merkezli modeliyse çok daha basitti: Güneş merkezde ve tüm gezegenler onun etrafında dairesel yörüngelerde hareket ediyor...

Güneş-merkezli modeli Brahe'nin verileriyle uyumlu hale getirmek üzere revize etmesi Kepler'in neredeyse yirmi yılını aldı. Kepler, dairesel yörüngeleri eliptik olanlarla değiştirdi. Çalışması, mevcut olan teorik çerçeveyi, Brahe'nin ana akım gözlemlerini de açıklayabilecek şekilde geliştiriyordu.

Galileo'dan Kuantuma...

Galileo'nun bilime en büyük katkısı, deneylerin önemine yaptığı vurgu ve deneylerden elde ettiği sonuçlardı. Ancak hiç de Pruett'in iddia ettiği gibi ana akımın dışında değildi. Galileo'nun zamanında ana akım bilim yoktu, çünkü daha ortada bir akış yoktu! Yunan biliminin akışı, Romalı bir asker tüm zamanların en büyük bilim insanlarından biri olan Arşimet'i öldürdüğünde kurumuştu.

Arşimet sadece büyük bir matematikçi olarak değil, aynı zamanda aynı derecede büyük bir mucit olarak da biliniyordu. Bitirdiği tüm çalışmaları teorik nitelikte olsa da, mekanik ve sıvılar konusundaki araştırmaları matematiksel düşüncesini derinden etkiledi. Arşimet'in bazı önemli teorik keşiflerine ulaşmak için "mekanik" yöntemleri kullanması, modern bilimselde gözlemsel ölçümlere dayalı teoriler tasarlamaya çok benzerdir.

On altıncı yüzyıl Avrupası, 1800 yıllık bir aradan sonra bilimin yeniden canlandığını gördü. Bu sırada iki düşünce okulu ortaya çıktı: Bir okul, Platon ve Aristoteles'i takip etti ve zihnin önceliğini savundu. Diğeri, gözlemin önemini vurguladı ve bu bağlamda, eserleri Latinceye tercüme edilen ve empirizmi destekleyen Francis Bacon, yöntemi harekete uygulayan Galileo Galilei ve onu, elektrik ve manyetizmaya uygulayan William Gilbert da dahil olmak üzere, Rönesans-sonrası Avrupalı bilim insanlarının kullanımına sunulan Arşimet'i takip etti. Bacon, Galileo, Gilbert ve diğerleri, Arşimet'in "ana akım"ını yeniden başlattı.

19. Yüzyılda Kuantum Devrimi

Muhtemelen bilimde, kuantum kavramından daha devrimci bir fikir yoktur. Fizikçiler, ısıtılmış bir nesnenin nasıl elektromanyetik (EM) radyasyon ürettiğini anlamaya çalıştıkça, 19. yüzyılın son on yılında ana akım fizikte bir karışıklık yaşandı. Böyle bir nesne, siyah cisim yayıcısı olarak idealize edildi. Max Planck'ın, bir kara cisim yayıcısının dikkatli bir analizini yaparak kuantum olgusunu keşfinin kısa bir tarihi, bilimsel keşiflerin ana akım karakteristiklerini görmeye yardımcı olacaktır.

Kara cisim ışıması çalışması, Gustav Kirchhoff ile başladı. Kirchoff'u bilirsiniz, hani "ana akım" fizik derslerinde elektrik devresi yasalarına giriş kısmında öğretilen Kirchhoff... Onun çalışmaları, bir kara cisim yayıcısının parlaklığı için bir denklem keşfeden Joseph Stefan ve Ludwig Boltzmann tarafından devam ettirildi. Bu bulgular, kara cisim yayıcısının ayrıntılı davranışını açıklayan bir formül bulan Wilhelm Wien tarafından daha da geliştirildi. Planck, Wien formülünün yeni bir türevini keşfetti ve sonucunu ana akım bir fizik dergisi olan Annalen der Physik'te, Kasım 1899'da yayınladı. Aynı ay, iki deneyci, Alman Fizik Derneği'nin Berlin'deki toplantısında formül ve gözlemleri arasındaki tutarsızlıkları bildirdiler. Wien, formülünü dikkatle incelediğinde, formülünün yalnızca kısa dalga boyları için geçerli olduğu sonucuna vardı.

Bu arada, Planck'ın deneysel meslektaşlarından biri, ona kara cisim yayıcılarının uzun dalga boyundaki davranışına ve bunun İngiliz fizikçi Lord Rayleigh tarafından türetilen bir formülle uyuşmasına ilişkin yakın tarihli bir gözlemsel bulguyu bildirdi. Bu haberi aldıktan sonra Wien formülünün yeniden türetilmesi kendisine diğer teorisyenlere göre avantaj sağlayan Planck, kara cisim ışıması spektrumunun her iki ucuyla da uyumlu yeni bir denklem bulmayı başardı ve sonucunu, Wien'in Spektral Yasası'na Bir Geliştirme şeklinde mütevazı bir başlıkla Ekim 1900'de Alman Fizik Derneği'nde sundu. Planck için şimdi acil soru, yeni denklemin neden işe yaradığıydı.

Planck, yeni formüle ulaşmak için tamamen termodinamik bir akıl yürütme kullanmıştı. Bununla birlikte, termodinamik bilimi dahilinde, istatistiksel teknikleri kullanan başka bir mekanik ve materyalist düşünce okulu vardı. Planck bu gruba ait değildi ve aslında böyle bir düşünce tarzına karşıydı. Ancak, yeni formülünün başarısından sonra, istatistiksel mekaniğe giderek daha fazla eğilmeye başladı. Planck, aldığı Nobel ödülü için verdiği derste, bu proselitizmden ve bunun elektromanyetik radyasyonun nicelenmesi ilkesine nasıl yol açtığından bahsetti.

Einstein, 1905'te Planck'ın makalesini yayınladığı Annalen der Physik'te üç makale makale yayınlayarak sahneye çıktı:

Bu Reklamı Kapat

  • Fotoelektrik etkiyle ilgili ilk makale, Planck'ın elektromanyetik dalgalarının nicelenmesi fikrine dayanıyordu. Bu, Einstein'ın 1921'de Nobel Fizik Ödülü'nü kazandığı makaledir.
  • Brown hareketi üzerine ikinci makale, şimdiye kadar ana akım bir konu haline gelen atomun madde teorisini ve istatistiksel mekaniği içeriyordu.
  • Üçüncü makale, Maxwell'in 1865'te elektromanyetik dalgaları öngörmesi ve 1887'de keşfi ve üretilmesinden sonra ana çalışma alanlarından biri olan elektrodinamik üzerineydi.

Birçok deneysel ve teorik fizikçinin dahil olduğu tek bir araştırma alanı, hareketli ortamdaki elektromanyetik dalgaların davranışına odaklanmıştı. Einstein bu fenomeni açıklamak için Özel Görelilik Teorisi'ni icat etti.

İşte tam da bu nedenle Pruett'in; Kopernik, Galileo, Kepler ve Einstein'ın ana akım bilim insanları olmadığını söylemesi tamamen hatalıdır!

Kuantum, "Ana Akım" Bilimdir!

Çok fazla ayrıntıya girmeden, ("manifesto"daki önemlerinden dolayı) kuantum mekaniğinin başlıca beş kurucusunun ana akım katkılarını listelemek istiyoruz:

  • Hidrojen Atomunun Bohr Modeli: Neils Bohr, hidrojen atomuna ilişkin kuantum teorisini, daha önce J.J. Thomson ve Ernest Rutherford'un devrimci makalelerinin yayınlandığı ana akım bir jurnal olan Philosophical Magazine'de yayınladı.
  • Dalga-Parçacık İkiliği: 1923'te Louis de Broglie, ana akım bir bilimsel organizasyon olan Paris Akademisi'ne, maddenin dalga teorisinin temellerini özetlediği üç bildiri sundu. Bu bildiriler, 1924'te bir doktora tezine dönüştü ve 1925'te ana akım bir dergide makale olarak yayınlandı.
  • Belirsizlik İlkesi: Hidrojen atomunun mekaniği üzerinde çalışan Werner Heisenberg, bu ilkeyi ortaya attı ve ana akım bilim dergisi Zeitschrift für Physik'te yayınladı. Heisenberg, diğer fizikçileri araştırmalarına katılmaya davet etmesiyle tanınırdı. Heisenberg ile işbirliği yapan fizikçiler arasında Felix Bloch, Rudolf Peierls, I.I. Rabi, Edward Teller ve Victor Weisskopf, önde gelen ana akım fizikçilerdi.
  • Schrödinger Denklemi: Schrödinger, denklemini, 1926'da Einstein ve Plank'ın makalelerini yayınladığı Annalen der Physik'te yayınladı. Denklemi, hidrojen atomunun mekaniğini ve enerji seviyelerinin kuantizasyonunu tanımladı.
  • Göreli Kuantum Mekaniği: 1928'de P.A.M. Dirac, özel görelilik teorisini ve kuantum mekaniğini birleştiren ve antimaddeyi öngören makalesini bir başka ana akım dergide yayınladı.

Tüm bunları okurken, hidrojen atomunun kuantum mekaniğinin gelişimindeki rolünü akılda tutmak önemlidir.

Bu Reklamı Kapat

Kuantum Mekaniği: Materyalist Bir Teori

Kuantum mekaniği, her türlü sahte bilimin favori konusudur. Qi, Taoizm, Ayurveda, Karma ve diğer birçok Doğulu mistik kavramın oyuncağı haline getirilmiştir.

Manifestoda söylenenleri tekrar eden Pruett, şöyle diyor:

Ancak kuantum mekaniği, Newton mekaniğinin yerini aldı ve böylece materyalizmin klasik varsayımını baltaladı.

Bu, gerçeğin tamamen çarpıtılmasıdır! Kuantum teorisinin en nihayetinde hidrojen atomunun davranışı etrafında geliştirilmiş olması, onun materyalist doğasının bir kanıtıdır ve post-materyalist bilim insanlarının "Kuantum mekaniği, atomların ve atom altı parçacıkların gerçekten katı nesneler olmadığını göstererek dünyanın maddi temellerini sorgulamıştır." iddiasının yanlışlanmasıdır.

Bu açıklama ne anlama geliyor? Sadece katı nesnelerin maddi olduğunu mu? Buz erir erimez maddiliğinin buharlaştığını mı? Maddenin sıcaklığa bağlı olarak gelişen üç hali olan katı, sıvı ve gaz, büyük bir atom veya molekül kümesinin toplu özellikleridir ve bu atom ve moleküller, malzemenin özelliklerinden hiçbirine sahip değildir. Bu ifade, insan hücrelerinin gülüp ağlamadıkları için insan olmadıklarını söylemeye benzer. Bu konuyla ilgili olarak Parça-Bütün Safsatası yazımızı okumanızı da öneririz.

Bu Reklamı Kapat

"(Maddesel olarak) bir parçacığın tam olarak ne olduğu" gibi daha derin olan soruya bir cevap, Eugene Wigner'in 1939'da yine bir başka ana akım dergide yayınlanan Nobel Ödüllü makalesinde verildi. Wigner, ister atom altı parçacık ister bir kamyon olsun, enerjisi ve momentumu olan her şeyin iki sayı ile tanımlanabileceğini matematiksel olarak kanıtladı: kütlesi ve spini (bunların her ikisi de sıfır olabilir). Bu nedenle, matematiksel bir kesinlikle, atomlar, atom altı parçacıklar ve (kütlesiz) fotonlar dahil olmak üzere tüm parçacıkların materyal olduğu ve onları inceleyen herhangi bir bilimin doğası gereği materyalist olduğu sonucuna varabiliriz.

Kuantum mekaniğinin "materyalizmin klasik varsayımını baltaladığı" iddiası, ana akımın kapısının önüne konmuş, "yoldaşları" cezbetmek için bir "manifesto" yazmaktan tatmin olan ve paranormal "bilim insanları" tarafından kaleme alınmış bir saçmalıktır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 13
  • Bilim Budur! 5
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Skeptical Inquirer | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/08/2022 14:10:45 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12033

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Cansız
Kuantum Fiziği
Beslenme
Evren
Göç
Fosil
Sinek
Anksiyete
Görüş
Araştırmacılar
Böcek
Genel Halk
Hastalık Kontrolü
Göğüs Hastalığı
Uydu
Abd
Teknoloji
Eşcinsellik
Nobel Ödülü
Skeptisizm
Biyolojik Antropoloji
Eğitim
İnsanlar
Asteroid
Ekoloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.