Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Kötü Bilim Nedir? Abartılı ve Yanlış Araştırmaların Arkasında Yatan Tehlikeli Psikoloji!

Kötü Bilim Nedir? Abartılı ve Yanlış Araştırmaların Arkasında Yatan Tehlikeli Psikoloji!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Her bilimsel ürün, iyi insanların elinde iyi, kötü insanların elinde kötü olabilecek potansiyele sahiptir. Sadece bilimsel ürünler değil, bilimin ta kendisi de böyledir! Sanmayın ki bütün bilim insanları iyi niyetli insanlardır. İnsanlığın içerisindeki kötülük var olduğu müddetçe, bilim gibi harika bir uygulama bile kötüye kullanılabilecektir. Gerçi burada söz edeceğimiz, nükleer silahlar gibi kötüye kullanılmış bilimden ziyade, bilimsel metodolojilerin insan menfaatlerine göre çarpıtılmasından ötürü doğan, "kötü bilim"dir.

Kötü bilim ile sahtebilim birbirinden ayrı şeylerdir. Sık sık işlediğimiz, eleştirdiğimiz ve çürüttüğümüz üzere sahtebilimi icra edenler neredeyse hiçbir zaman bilim insanları değildir. Kimi zaman aralarına, hasbelkader "doktor" unvanı alabilmiş insanlar giriyor olsa da, çoğunlukla "kişisel gelişim koçu" gibi tuhaf unvanlarla kendilerini pazarlayan, bilimsel bir tabanı veya arka planı olmayan insanlardır. Sahtebilimin en popüler örnekleri astroloji, evrim karşıtlığı, yaratılışçılık, akıllı tasarım, aşı karşıtlığı, falcılık, UFO sevicilik, homeopati, mineralleri kullanarak şifa arama, frenoloji (kafatasçılık), parapsikoloji, paranormal faaliyet avcılığı, bilinçaltı mesaj işleme, bel çekme, iyileştirici dokunma, uçma (levitasyon), astral seyahat, psikokinezi, telepati, hayalet avcılığı, kuantum mistisizmi ve diğerleridir.

Kötü bilimi icra edenlerse, sahtebilimci şarlatanların aksine genellikle sıradan insanlar değillerdir! Gerçekten sağlam bir bilimsel altyapıya sahip olan; ancak genellikle saplantılı kişilikleri nedeniyle bu bilgilerini kötüye kullanan insanlardır. Bu kişilerin yaptıkları, sahtebilimciler gibi bilimsel kabulleri çürütmek veya kendi şahsi inançlarını bilimselmiş gibi pazarlamak değildir. Ancak yaptıkları, kimi durumda bundan bile kötü sonuçlar doğurabilecek bir hainliktir: iddia ettikleri bilimsel hipotezleri ispatlamak için, yaptıkları deney sonuçlarını çarpıtırlar! Veri üretirler, veri saptırırlar, veriler arasındaki bağlantılarda hile yaparlar, deney düzenekleriyle oynayarak istedikleri sonuçları almaya çalışırlar, işlerine gelmeyen verileri göz ardı ederler ve daha nicesi...

Bilimin kendi iç dinamikleri sayesinde kötü bilim çoğu zaman kolaylıkla ayırt edilebilir. Örneğin çok eski zamanlarda, paleontoloji henüz yaygın bir bilim değilken ve daha ziyade antika ve eski eşya tutkunları tarafından hobi olarak yapılan bir uğraşken nadiren de olsa popüler olan "sahte fosiller", tarafsızl bilim insanları tarafından yapılan incelemeler ile kolaylıkla ortaya çıkarılabilmektedir. Bilim tarihinde keşfedilen yüz binlerce fosilden sadece 1-2 avuç tanesinin sahte olduğu tespit edildiyse de, bu fosilleri sahte olacak şekilde inşa edenler, kendilerini ve iddialarını popülarize etmek için bu yalanlara başvurmuşlardır.

Tüm bunları demişken... Bilimin bu olumsuz tarafını yanlış yorumlamamak lazım. Kötü bilim insanlarının kötü biliminin yalanlarını fark eden, iyi bilim insanlarının iyi bilimidir! Dolayısıyla kimse, bilimin kötü tarafından kendine pay çıkarmaya çalışmamalıdır. Bilimin iç dinamikleri sayesinde, kötü bilim er ya da geç fark edilecektir. Zaten kötü bilim amaçlı elde edilen veriler, neredeyse hiçbir zaman diğer bilimsel çalışmalarla uyumlu sonuçlara sahip olmayacaktır. Böylece, söz konusu kötü bilimin bağlandığı diğer noktaların araştırılması, kısa sürede kötü bilimi açığa çıkarıverecektir. Bu nedenle, aşağıdaki görseldeki sayılar korkutucuysa da, söz konusu kötü bilim icracıları çok kısa sürede yakalandığı ve akademi dışına itildikleri için, bilimin aslen gücünü sağlayan ve kalbinde yatan kısım tertemiz kalabilmektedir.

Visually

Bilimi yorumlamak çok zordur. Çok güçlü bir bilimsel arka plan, incelenen alana son derece yüksek bir hakimiyet gerektirir. Belki herkes yeterli çalışmayla bu seviyeye erişebilir; ancak gerçekte çok az insan bu seviyeye ulaşabilecek dirence ve ilgiye sahiptir. Evrim Ağacı olarak biz, hayatımızı bilime adamış insanlar olarak, elimizden geldiğinde siz değerli okurlarımız üzerindeki yükü hafifletmeye çalışıyoruz. Yazılarımızı hazırlarken, elimizden geldiğinde kötü bilimden uzak durmaya ve bunları tespit etmeye çalışıyoruz. Bu sayede en temiz ve en iyi içeriğe ulaşmayı hedefliyoruz. Elbette hata yaptığımız zamanlar oluyordur; ancak bunları da en aza indirmek için hırsla çalışmayı sürdüreceğiz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/09/2020 05:15:48 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3774

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Tıp
Kanat
Koku
Arı
İklim
Ornitoloji
Adaptasyon
İnsanlar
Homeostasis
Su Ayısı
Değişim
Yumurta
Zihin
Popülasyon
Diş Hekimliği
Genel Halk
Sinir Hücresi
Dinozor
Eczacılık
Kalıtım
Teknoloji
Karadelik
Uzay Görevleri
Algı
Çiftleşme
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Şansı en az hak edenler, onu en çok arzularlar.”
Moliere
Geri Bildirim Gönder