Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Alternatif Tıp Kısaca Nedir? Alternatif Tıp Hakkında Bilmeniz Gereken 10 Şey!

Alternatif Tıp Kısaca Nedir? Alternatif Tıp Hakkında Bilmeniz Gereken 10 Şey! Unsplash (@brookelark)
12 dakika
31,391
  • Alternatif Tıp
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al

Alternatif tıp ile ilgili özellikle magazin dergilerinde birçok iddia bulabilirsiniz. Gerçekten de, bazı alternatif tıp yöntemleri, "bazı insan gruplarında" çalışıyor gibi gözükebilir! Öyle ki, bazı alternatif tıp metotlarının "kaynınızda" çalıştığını bile görmüş olabilirsiniz! Size yalan söylüyorsunuz demiyoruz; ancak bu verdiğiniz örnek veya örnekler, bilimin ve gerçeğin sorgusunun gözünde en ufak bir değer taşımıyor.

Anektodal kanıt dediğimiz kanıt türü, Cem Yılmaz'ın şovuna ithafen, "kaynımda var" tipi kanıttır. Herhangi bir bilimsel araştırma, sorgu, inceleme ve uzmanlığa dayanmaksızın, kulaktan dolma veya "gözümle gördüm" türü argümanlar... Bu örnekler, herhangi bir genelleme yapmak için asla yeterli olmadığı gibi, geçerli bir veri türü bile değillerdir! Bilimde ise kontrol gruplarının varlığında, kontrollü deneylerin sonuçlarına göre genellemeler yaparız - ki bu genellemelerin geçerliliğinden bile ciddi anlamda şüphe duyar, kendimizi tekrar tekrar kontrol ederiz.

Bu Reklamı Kapat

Alternatif tıp, oldukça süslü bir şekilde pazarlanıyor olsa da, iddia edilenden çok daha ufak bir geçerlilik alanına sahiptir. Bilim özgürdür ve bu alanda çalışmalar yürütülmektedir; ancak çoğu "alternatif tıp" araştırması, bilimin en basit testlerini bile geçmeyi başaramamakta, dolayısıyla hiçbir geçerlilik kazanamamaktadır. Sözünü ettiğimiz testleri geçenlerse, "alternatif tıp" değil, "tıp" alanıdır.

Bu durumda, henüz tıbbi olarak ispatlanmamış her soru işaretine "alternatif tıp" deyip, hiçbir değer vermemeli miyiz? Elbette hayır ve böyle yapmıyoruz da... Bilimde (ve dolayısıyla tıp dahilinde) bilmediğimiz çok sayıda şey var. Bunlar sürekli olarak araştırılıyor ve insanlık olarak genel bilgisizliğimiz asla aşağılanacak bir şey değil. Sonuçta bilim sayesinde yok ettiğimiz şey tam olarak bu! Ancak "alternatif tıp" olarak bildiğiniz alanların sorunu, geçersiz oldukları tekrar tekrar gösterildiği halde, bunların ticari birer yöntem olarak halka pazarlanıyor olması... Yoksa bir şeyin bilinmiyor olması, bilim için heyecan verici bir şeydir, göz ardı edilmesi gereken bir şey değil. Ancak alternatif tıp, halka yalan satmaktadır ve bu nedenle önlenmelidir. Sahada yapılan, dürüst araştırmalar zaten akademik dergilerde yerini almakta, bilim insanları tarafından tekrar edilmekte ve desteklenmekte veya çürütülmektedir. 

Bu Reklamı Kapat

Dolayısıyla bilimsel bir iddia, bilimsel arenada sınanmalıdır. 

Halkın cüzdanlarında değil.

Alternatif Tıp Hakkında Bilmeniz Gereken 10 Şey!

1. Alternatif Tıp Geleneksel Tıbba Karşı

Bilimsel şüphecilik, her görüşe eşit yaklaşan bir şüpheci olmayı gerektirir. Alternatif tedavi yöntemleri, sözde-bilim ve şarlatanlık hakkında şüpheci olmalısınız. Ama aynı standartları, geleneksel tıbba da uygulamalısınız.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Geleneksel tıp hakkında fazla yazmıyoruz, çünkü buna pek ihtiyaç yoktur. Bilimin kendisi, yapısı gereği zaten doğal olarak şüphecidir ve tıbbi uygulamalarda daha iyi yöntemler ortaya çıktıkça, modern bilimi temel alan tıp sürekli olarak kendini eleştirir ve düzeltir.

Örneğin ABD'de aşırı ağrı kesici tüketimi bağımlılıklara yol açınca, bu yanlış gidişatı fark edip de durdurulması gerektiğini fark edenler kimlerdi dersiniz? Geleneksel tıp uzmanları! Yani tıp bilimi hatasız değil; hiçbir bilim hatasız değil! Ancak bir bilim dalının hata yapıyor olması, onun alternatiflerinin daha "iyi" olduğu anlamına gelmiyor. Önemli olan, bu alanlarda hangi metodolojinin takip edildiği ve bu metodolojinin güvenilir olup olmadığı.

“Tıp” sözcüğünün önüne “alternatif” sözcüğünü koymak, bir köpeğe işaret edip “Bak, bu benim alternatif kedim!” demek gibi bir şeydir. O, halen bir kedi değildir!" - Josh Thomas (Avustralyalı Komedyen)
“Tıp” sözcüğünün önüne “alternatif” sözcüğünü koymak, bir köpeğe işaret edip “Bak, bu benim alternatif kedim!” demek gibi bir şeydir. O, halen bir kedi değildir!" - Josh Thomas (Avustralyalı Komedyen)

Geleneksel tıbbın son derece anlaşılır ve bağımsız olarak sınanabilir bilimsel metodolojisi, tam olarak ne olduğu bile belli olmayan alternatif tıp yöntemlerine nazaran çok daha etkili, güvenilir ve isabetlidir.

2. Domuz Gribi Aşısı ve Korku Tüccarlığı

15 Nisan ve 24 Temmuz 2009 tarihleri arasında ABD’de 43,771 H1N1 Grip (Domuz Gribi) vakası doğrulandı, 5011 kişi hastaneye kaldırıldı ve 302 ölüm meydana geldi. Ölenlerin %39’u 25 ve 49 yaş arasındaki kişilerdi ve normal gribin aksine 65 yaş ve üstü kişilerin ölüm oranları %90’a ulaşıyordu.

Aşı karşıtı fanatikleri ve yaydıkları mesajlar korkunç idi. Deli değildiler belki ama kesinlikle aldatılmış ve yanlış yönlendirilmişlerdi. Domuz gribinin 1918’deki gibi yeniden yükselişe geçmemesini umalım; çünkü o salgında 50-100 milyon arası insanı öldürmüştü!. Ama eğer geçerse, bu insanların yaydığı yanlış bilgiler ve bunlara kanarak aşılardan korkup bu aşıları yaptırmayan çok ama çok sayıda insanın acı çekmesine ve ölmesine sebep olacaktır. Bu insanlar, sorumsuz korku tüccarlarıdır. Yanlış düşüncelere saplanmış, tehlikeli insanlardır.

Bu Reklamı Kapat

Hiçbir bilim insanı, bilim kuruluşu ve hatta ilaç firması bile inanılmaz detaycı ve dikkatli denetimleri aşarak “kendi istediği virüsü” yayıp sonrasında bu virüsün ilacını pazarlayamaz. Bu, sadece korku filmlerinin etkisinde kalınarak yaratılmış, gerçek ile uyumlu olmayan bir iddiadır. Tek bir ilacın ya da aşının piyasaya sokulması için gerekli olan testlerin ve sonrasındaki takibin maliyeti, muhtemelen bu ilaçtan kazanılacak gelirden bile fazladır. Hiçbir firma insanları önce hasta edip, sonra iyileştirecek kadar zengin, güçlü ve aptal değildir.

Aşılar hakkında daha fazla bilgi almak için buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

3. Kayropraktik: Biraz Fizik Tedavisi ve Bolca Saçmalık

Bir bakkal ve aynı zamanda bir manyetik şifacı olan D. D. Palmer, 18 Eylül 1895’te kayropratiği icat etti. Sağır bir adamın sırtına bir şey yaptı. Adam tekrar duymaya başladığını söyledi. Bu oldukça ironiktir, çünkü kulağa giden sinirler omuriliğin yakınından bile geçmiyor ve bugün hiçbir kayropraktisyen sağırlığı tedavi edebileceğini iddia etmiyor. Kayropraktik teorisi, 3 temel prensip üzerine kuruludur: 

  1. Yer değiştiren (olması gereken yerde olmayan) kemikler her türlü hastalığa sebep olabilir;
  2. Yer değiştiren kemikler sinir fonksiyonlarını engeller; 
  3. Engeli kaldırmak, bedeni iyileştirmek için doğal (*vitalistik güç) bir gücün yolunu açar. 

Bilmeyenler için vitalizm, ilke olarak hem ruhtan hem de organizmadan ayrı bir hayatı kabul eden fizyolojik öğretidir.

Bu Reklamı Kapat

Ne var ki, bahsedilen prensiplerin üçü de yanlıştır.

  1. Kayropraktik çıkıklar asla ve hiçbir klinik çalışmada gözlemlenmemiştir. 
  2. Kendiliğinden yer değiştiren kemiklerin sinir fonksiyonlarında azalmaya neden olduğu asla kanıtlanmamıştır. 
  3. Bahsedilen vitalistik güce dair hiçbir veri tespit edilmemiş; iddia sahipleri hiçbir zaman iddialarını ispatlayamamıştır.

4. Aşı ve Otizm: Ölümcül Bir Dedikodu

Bilimsel camiada hiçbir aşı-otizm tartışması yoktur. Kanıtlar çok net bir şekilde elimizdedir ve herkesçe erişilebilirdir. Bu konuyu bağımsız olarak inceleyen bilim kurumlarının her biri, aşıların otizme sebep olmadığı sonucuna ulaşmıştır.

Ancak halk arasında, aşı karşıtları tarafından oluşturulmuş sahte bir tartışma bulunmaktadır ve bu sözde-bilim, dürüst olmayan araştırmacılar, profesyonel yanıltıcılar, açık bir şekilde sahtekarlık yapanlar, yalanlar, yanlış beyanlar, sorumsuz haberler, talihsiz medya tanıtımları, yanlış yargılar, ünlüler ve daha iyi bilmesi gereken bazı başına buyruk doktorlar; kendilerini tüm tıbbi bilimlerden, bilimsel metodolojiyi takip ederek ortaya konan güvenilir verilerden ve bu alandaki on binlerce araştırmacıdan daha üstün sanıyorlar. Değiller.

Binlerce ebeveyn çocuklarına aşı yaptırmaktan endişeye düşerek ya reddetmiş ya da ertelemişlerdir. Bunun sonucunda İngiltere’de endemik kızamığa ve ABD’de aşıyla önlenebilir çeşitli salgın ve hastalıklara karşı bağışıklık oranı bir hayli düşmüştür. Toplumsal bağışıklık kayboldu. Kamu sağlığında meydana gelen bu sonuçlar çok ciddidir ve daha kötüye gitmesi son derece olasıdır. Bir yığın bilim dışı saçmalık, hepimizi bir riske sokuyor.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Dünya Küresi: Fiziki, 30 cm, Işıksız, 360 Derece

Özel tasarımlı eksen yapısıyla her yöne dönebilen 360 fiziki yerküremiz, kullanım kolaylığı ile öne çıkmaktadır. Yeryüzünün dağlarını, ovalarını, nehirlerini kısaca fiziki durumunu gösteren ürünümüzü, hem gerçek bir eğitim materyali hem de şık bir aksesuar olarak kullanabilirsiniz.

  • Harita Türü: Fiziki
  • Çap: 30 santimetre
  • Işık Durumu: Işıksız
  • Ekstra: 360 derece dönebilir yapıdadır.
Devamını Göster
₺275.00
Dünya Küresi: Fiziki, 30 cm, Işıksız, 360 Derece

Aşılar hakkında daha fazla bilgi almak için buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

5. Plasebo Etkisi

Plasebo, gerçek bir ilaç yerine, ilaca benzeyen şekerlerdir. İçinde hiçbir etken madde bulunmamasına rağmen, bu şekerleri alan insanlar da, sırf tedavi edildiklerine inandıkları için iyileşirler. İşte buna da plasebo etkisi demekteyiz. Alternatif tıp adı altında pazarlanan birçok şeyin plasebo etkisi sonucudur.

Şu 4 şey, insan zihnini kandırabilecek kadar güçlüdür: Beklenti, motivasyon, şartlanma ve endorfin salgılaması. 

  1. Beklenti: Eğer bir acıyı hissetmeyi bekliyorsak, bu acıyı gerçekten hissetme olasılığımız artar. Eğer bize güçlü bir şekilde ağrının kesileceği söylenirse, ağrımızın kesilmesi daha olasıdır. Bu durumun nörolojik temelleri net bir şekilde bilinmektedir.
  2. Motivasyon: İyileşmek için yeterince motive olmuş hastalar daha uysaldırlar ve sağlık tavsiyelerini daha çok dikkate alırlar. Ve plasebo haplarını almaya meyilli kişiler genellikle bu plasebo haplarından daha fazla yanıt alırlar.
  3. Şartlanma: İnsanlar, bu ilaçları tıbbi tedaviyle eşzamanlı olarak aldıklarında daha çok rahatlama belirtisi gösterirler. 
  4. Endorfin salgılama: Beyinde üretilen ağrı giderici kimyasallar afyon, morfin gibi ilaçların etkilerine benzer etkilere sahiptir. Hastalar plasebolara yanıt verdiğinde beynin bu kimyasallardan daha fazla ürettiğine dair kanıtlar vardır. İnsanlara plasebo hapının bir ağrı kesici olduğu söylendiğinde, görüntüleme çalışmaları, beyindeki opioid reseptörlerin (uyuşturucu sinirlerin) aktif olduğunu göstermiştir.

6. Ne Yemeli: Gıda Elbette, Ama Çok Değil. Genellikle Sebze…

"Organik" kelimesi, artık günümüzde çok anlamsız bir terim haline gelmiştir. Artık bir ürünün üzerinde "organik" kelimesini gördüğümüzde çekiniyoruz ve o ürünü almamaya meyilli oluyoruz; çünkü anlamını tamamen yitirdi. En başta aslen istediğimiz; çevreye en az zararı veren, besleyici gıda üreten, tadı iyi ve içinde gereksiz hiçbir kirletici madde bulunmayan sürdürülebilir bir tarımdı.

Ancak şu an tanımlanan organik gıda ile bu amaçlara ulaşmıyor. Üretimleri fosil yakıtlar kullanılarak kamyonlarda kilometrelerce taşınmış olabilir, yerel ürünlere göre daha az taze olabilirler, daha yüksek fiyatlara mâl olabilir ve daha kötü görünebilirler. Toprak verimli kullanılmayabilir. Eksik pestisid (böcek öldürücü kimyasallar) ile bitkiler kendilerini korumak için daha yüksek oranda doğal pestisid üretebilirler.

Bu bizim için kötü olabilir mi? Bazen teknik olarak “organik” olmayan, ama yerel olarak yetiştirilmiş gıdalar daha iyi bir tercih olabilir. Refleks olarak her gıdanın organik olanını almaktansa bunları sorgulamalıyız.

7. Homeopati: Bunca Yıl Sonra Hala Çılgıncadır!

Homeopati 1700'lü yılların sonunda Samuel Hahnemann tarafından icat edilmiştir. Modası geçmiş “benzeri ile tedavi” yöntemine dayanır ve doz ne kadar seyreltilmiş ise homeopatinin etkisi o kadar iyidir.

Peki, ne kadar seyreltilmiş? O kadar seyreltilmiştir ki, dünyadaki tüm suların içinde sadece bir damlacığın seyreltilmesi kadardır.

Homeopatik seyreltilerde orijinal maddeden bir molekül bile kalmayınca, çoğu homeopatik kişi suyun ne ile temas ettiğini ''hatırlaması'' gerektiğini vurgulamıştır. Yani su kümelerindeki moleküller sözde şifalı maddeler ile kurdukları teması bir şekilde hafızalarında tutuyorlar.

Maalesef, homeopatlar suyun hatırlaması "gereken" şeyleri hatırlayıp da, temas ettiği sayısız artık maddeleri, zararlı olabilen elementleri, ölümcül bakterileri ve yüzme esnasında başka ne olup bittiyse onlara dair tüm anılarını "doğru bir şekilde" nasıl unuttuğunu açıklamayı başaramamıştır.

Bu Reklamı Kapat

Homeopatların size söylediği şeyi şöyle düşünün: "Ördek karaciğeriyle başlayın, karaciğeri olmadan ördeği seyreltin ve suyun ördeği hatırlamasını bekleyin. Bu sırada suyun Oscillococcinum'u hatırlamadığını umun."

Homeopati hakkında daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan alabilirsiniz.

8. Akupunktur

Başlangıçta 360 tane akupunktur noktası vardı. Bu sayı, temel anatomi gerçekleri yerine, bir yıl içindeki gün sayısı temel alınmıştır. Hani şu rastgele belirlediğimiz gün sayısı...

Şu anda insan vücudunda "keşfedilen" 2000’in üzerinde akupunktur noktası olduğu söylenmektedir. Bu durumda sormak gerekir: İnsan vücudunda akupunktur noktası olmayan bir deri parçası var mı?

Bu Reklamı Kapat

Akupunkturculara göre insan vücudaun ya 9, ya 10 ya da 11 meridyen bulunur. İstediğinizi seçebilirsiniz; isterseniz 3, 5, 24, 37 veya 42'yi de seçebilirsiniz. Çünkü şimdiye kadar hiçbir araştırmada akupunktur noktalarının ya da meridyenlerin veya akupunkturun dayandığı Chi’nin varlığı belgelenmemiştir.

Akupunkturun, ağrı, bulantı ve diğer sübjektif semptomları hafifletmek için işe yaradığı söylenir, ancak şu zamana kadar herhangi bir hastalığın doğal seyrini değiştirdiğine rastlanmadı. Çalışmalar, akupunkturun beyindeki doğal opioid ağrı kesicilerin salgılanmasını sağladığını göstermiştir, yani endorfinler...

Veterinerler, römorka yükleme sırasında bir atın, ya da sopa atınca bir köpeğin endorfin salgıladıklarına dikkat çekmişlerdir. Başparmağınıza çekiçle vurmanızla da endorfin salgılamış olursunuz ki bu da baş ağrınızın üzerinden dikkatinizi çekmiş olur.

Yani akupunktur bir tedavi değil; acının veya ağrının başka bir acıya veya ağrıya yönlendirilmesi çabasıdır. Geriye kalan noktalar, tütsüler ve yüksek meblağlı tedavi masrafları ise işin şovu ve “yeşil” kısmıdır; bilirsiniz...

Bu Reklamı Kapat

Akupunktur hakkında daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan veya buradaki yazımızdan alabilirsiniz.

9. Ama Bu Doğal, Doğalsa İyidir!

Durup düşündüğünüzde, sizce bir şey sırf doğal olduğu için daha iyi bir ilaç olduğuna dair bir sebebin olması gerekir mi? Doğada baldıran zehirinden striknin isimli ölümcül kimyasala kadar pek çok doğal zehir bulunmaktadır. Bitkiler de diğer düşmanlarından korunmak zorundadır ve bunun için bir dizi kimyasal savunmalar üretmişlerdir. Bunların hepsi "doğal"dır ve doğada bulunur.

Pestisidlerin yemeğimizin içinde olduğunu hiç düşünmeden, rahatlıkla organiğe yöneliriz; ancak aslında yediklerimizin %99’unda doğal pestisid mevcuttur. Bitkilerin bize yardımcı olma gibi niyetleri yoktur; tam tersine, bitki bizler gibi kendini yiyen canlılara ve diğer parazitlere karşı evrimsel süreçte zehirler üreterek kendilerini savunmaya çalışmaktadırlar!

Dolayısıyla bir şeye “doğal” diye “sağlıklı” etiketini yapıştırmadan önce iyi düşünün. Unutmayın ki en azından 10.000 yıldır vahşi doğada değiliz ve hangi bitkilerin, nasıl tüketildiğinde bize ne gibi faydaları ve zararları olabileceğini doğal yollarla bildiğimiz zamanlar üzerinden çok geçti.

Bu Reklamı Kapat

Dolayısıyla, siz siz olun, doğalı seçmeden önce bilimsel testlerden geçmiş olan besinleri tercih edin. O besinler aynı zamanda “doğal” ise, ne ala!

Kimyasallar hakkında daha fazla bilgi almak için buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

10. Detoksla Gitsin!

Detoksa başvurmak isteyen insanlar genel olarak "toksin" kelimesinin ne demek olduğundan bihaberler. Belli belirsiz bir şekilde modern hayattaki pek çok şeyin bizi kirlettiğini ve bunlardan kurtulmamız gerektiğini düşünüyor olabilirler. Bu durum dini oruç ile arınma ayinlerini andırıyor.

Ortodoks kadınlar, doğum ve adet sonrasında tekrar saflık kazanmak için bir ritüel bir banyoya (Mikveh) girerler. Şamanlar dumanı arınmak için kullanırlardı. Oruç olayı sayısız dinde gözlemlenmiştir. Kızılderililer, arınmak için ve kutsal törenler için "ter alanları" (sauna gibi) kullanırlardı. Buna mistisizm denir, bilim değil.

Bu Reklamı Kapat

Vücudumuz, evrimsel tarihimiz içerisinde ciğer, böbrek, mide, bağırsak, enzimler ve metabolik süreçlerle donatılarak bu tarz toksinlerle dışarıdan yardım almadan başa çıkabilecek şekilde özelleşmiştir. Günümüzde aldığımız besinler ve bulunduğumuz ortamlar da, bu organlar ile süreçleri eskiye nazaran biraz daha zorlasa da, halen güvenilmez ve asılsız yöntemlere başvurmamızı gerektirecek kadar tehlikeli düzeylerde değildirler. ''Detoksifikasyon''un faydalı olduğunu ya da diğer yöntemlerini destekleyecek hiçbir tıbbi kanıt bulunmamaktadır.

Dolayısıyla sizi “arındıracağını” iddia eden şahıslara 5 kat şüpheyle yaklaşmanızı tavsiye ederiz. Çünkü bu o kadar da kolay bir iş değil ve muhtemelen bu kişilerin arındırmak istediği siz değil, cüzdanınızdaki "gereksiz" paralardır.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 10
  • Bilim Budur! 5
  • Güldürdü 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 1
  • İnanılmaz 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Skeptic.com | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2022 05:55:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1099

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Cinsellik Araştırmaları
Sürüngen
Botanik
Ekoloji
Nöron
Normal Doğum
Diş Hekimi
Vejetaryen
Arı
Ara Geçiş Türleri
Sars-Cov-2
Karar
Sağlık Örgütü
Aşılar
Evrim Teorisi
Bilimkurgu
Mikrobiyoloji
Gezegen
Obezite
Mikoloji
Dünya Dışı Yaşam
Viral Enfeksiyon
Ölüm
Duygu
Yemek
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.