Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Otizm Nedir? Otizm, İnsan Zihninin Evrimi Olabilir mi?

Ezbere Dünya Haritaları ve Şehir Silüetlerini Çizebilen Dehaların Otizm ile İlişkisi Nedir?

Otizm Nedir? Otizm, İnsan Zihninin Evrimi Olabilir mi?
8 dakika
43,175
  • Psikoloji
  • Evrimsel Psikoloji

Otizmdeki şok artış, beraberinde ortalama seviyenin üstündeki bir zeka seviyesini de getirdi.

2008'de dünyada her 130 bebekten birinde görülen otizm, 2012 yılında açıklanan sayılara göre 88'de 1 düzeyine yükseldi. Sadece Türkiye’de 550.000 otizmli çocuk olduğu düşünülüyor. ABD’de 1966 yılında popülasyonun %0.05’i otizmli olarak tanımlanırken, günümüzde bu oran %2’ye ulaşmış vaziyette! Kanada’nın Quebec bölgesinde 2000 yılından beri otizmli kişi sayısı her yıl ortalama %24 oranında arttı. Son 10 yıla bakıldığında, otizmin katlanarak arttığına şahit oluyoruz. Neler oluyor?

Bu Reklamı Kapat

Normalde bu yazıya otizmin tanımıyla giriş yapmamız gerekir; ancak bunu yapmakta zorlanıyoruz. Herkes zorlanıyor. Çünkü otizmin tam olarak ne olduğunu bilemiyoruz. Akademide kesin ve net çizgilerle belirlenmiş bir otizm tanımı bulunmuyor. 21 Ağustos 2019’da JAMA Psychiatry dergisinde yayımlanan bir makale, zihinsel hastalıkların kataloglanmasını sağlayan DSM el kitabının farklı sürümlerinde bile bu konuda çok ciddi uyumsuzluklar olduğuna dikkat çekiyor.

Araştırmalar, beyazlarda ve erkek bebeklerde sayının çok daha yüksek olduğunu gösteriyor. Ama daha da dikkat çekici bir sonuç var ki, bu otizme bakış açımızı tamamen değiştirebilir. Uzun yıllardır yapılan incelemeler değerlendirildiğinde, otizm spektrumundaki hızlı artışın beraberinde, ortalama seviyenin üstündeki bir zeka seviyesini de getirdiği görüldü. Bu oran 2012 yılında %30 civarındayken artık %50'ye dayandı.

Bu Reklamı Kapat

Otizmi Nasıl Tanımlarız?

Otizm genellikle sosyal ilişki kuramama, sözlü iletişim kullanamama, aşırı hareketlilik değişimleri tolore edememe gibi belirtiler üzerinden anlaşılıyor. Ancak araştırmacılar anlaşılmasının giderek zorlaştığı görüşünde birleşiyorlar. Çünkü bu çocuklar artık birçoğumuzdan daha zekiler ve bilişsel kabiliyetleri de oldukça yüksek.

Otizmle ilgili güncel çalışmalar, otizmli bireylerin “genel popülasyon”a nazaran şu 7 başlıkta farklılık gösterdiğini ortaya koyuyor:

  • Duyguları tanıma,
  • Zihin teorisi (diğer insanların kendi niyetleri olduğunu anlayabilme yetisi),
  • Bilişsel esneklik (bir işten diğerine geçiş yapabilme yetisi),
  • Aktivite planlama,
  • Davranışları baskılama,
  • Tepki uyarımı (sinir sisteminin duyu organlarından gelen uyarılara yanıt verebilmesi),
  • Beyin hacmi.

Halk arasındaysa yaygın olarak sosyal etkileşim ve iletişim sorunları çekme ve kısıtlandırılmış, kendi kendini tekrar eden davranışlarla tanımlanıyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Otizm günümüzde “kategorik bir hastalık” olarak görülmüyor; daha ziyade “spektrum hastalığı” olarak görülüyor. Yani “ya otizmlisiniz, ya değilsiniz” gibi bir durum söz konusu değil. Yukarıdaki 7 kategorinin her birinde ne durumda olduğunuza bağlı olarak, otizmli olmak ile olmamak arasındaki yelpazede herhangi bir noktada bulunuyor olabilirsiniz. İşte bu durum da, otizm tanısını ve teşhisini zorlaştırıyor, bu alandaki istatistiklerin anlamını muğlaklaştırıyor.

Önceden çeşitli kategorilerde incelenen bu durum CDC'nin (Amerika Hastalık Kontrol Merkezi) 2012 yılındaki raporunda DSM-5 adı altında tek bir kategoriye indirilmişti. Asperger Sendromu olarak bilinen, sosyal iletişimde zorluklar ve duygusuz semptonik yaklaşım olarak özetlenebilecek olan bozukluk da bu kategoriye dahil edildi. Fakat yeni bulgular, tekrar gruplandırma yapılmasını kaçınılmaz kılıyor. DSM-5 kriterleri tüm otizm vakalarında hakim olsa da, zeka seviyesinin yükselmesi, kriterlerin gözden geçirilmesi gerektiğini gösteriyor.

Otizm Tanısı Neden Önemlidir?

Otizmin tanımına yönelik muğlaklık sadece tanı ve istatistikleri etkilemiyor; aynı zamanda otizm araştırmalarının nasıl yapılacağını da doğrudan etkiliyor. Otizmin tanımı muğlaklaşıp, otizmli olarak tanımlanan popülasyonun sayısı arttıkça, otizm araştırmaları yapabilmek için gereken en küçük popülasyon sayısı da hızla genişliyor. Bu durum, hem eski araştırmaların sonuçlarına gölge düşmesine neden oluyor hem de yeni çalışmaların daha fazla katılımcıya ihtiyaç duymasıyla sonuçlanıyor. Buna bağlı olarak da uzmanların otizme nasıl yaklaşacağı da kökünden değişiyor. Doğal olarak bu da, eğer otizmli bir akrabanız varsa, sizi doğrudan etkiliyor.

Bir çalışmada uzmanlar, yapılan otizm tanımına bağlı olarak genel popülasyon ile otizmli insanlar arasındaki farkların yıldan yıla ne kadar azaldığını incelediler. Az önce bahsettiğimiz 7 kategoriden 5 tanesinde, genel popülasyon ile otizmli insanlar arasındaki farkın son yıllarda %45 ila %80 arasında bir oranda azaldığını buldular. Bu, otizm tanımımız genişledikçe, otizmli bireyleri popülasyonun geri kalanından ayırt etmekte zorlanmaya başlayacağımız anlamına geliyor.

Otizm, normalleştirme konusunda en örneklerden birisi... Örneğin araştırmacılar şizofreni tanımımızın yıldan yıla değişimini de incelediler, ancak istatistiki olarak anlamlı herhangi bir farklılık bulamadılar. Montreal Üniversitesi’nin basın bildirisinde araştırmacılar şöyle diyor:

Bu Reklamı Kapat

Otizm tanısında kullanılan kriterlerden 3 tanesi sosyalleşme ile ilgilidir. Bundan 50 sene önce otizm işaretlerinden birisi, diğer insanlara ilgi duymamaktı. Günümüzde ise bunun yerini ‘diğer insanlardan daha az arkadaş sahibi olmak’ aldı.

Her ne kadar otizmli bireylerin “anormal” olmadığı, daha ziyade “insan popülasyonu içi bir çeşitlilik” oldukları düşüncesi genel olarak kabul görse de, otizmin getirdiği problemlerin gereğinden fazla “sıradanlaştırılmasının” otizmlilere faydadan çok zarar getirmesi de mümkün. Örneğin son dönemde bazı araştırmacılar, otizmin tıbbi bir durum olmadığını, dolayısıyla tıbbi tedavinin gerekli olup olmadığını sorgulamaya başladılar. Bu durum, otizmin tedavi edilebilir bir durum olduğunu düşünen diğer hekimler tarafından problemli ve kısıtlandırıcı bulunuyor.

Eğer tanımı fazla sıradanlaştırır, bir problem olarak görmekten çıkarırsak, otizm araştırmaları bu kişilere yapılması gereken yardımları tespit etmekte zorluk çekebilir. Son 10 yılda otizm araştırmalarında dikkate değer bir atılım yapılamamış olmasının sebeplerinden birisi de bu olabilir.

Otizmin Tarihi

Yirminci yüzyılın ortalarına kadar bir adı bile olmayan otizm, ilk kez 1943'te Dr. Leo Kanner tarafından tanımlanmıştı. Hakkında bilinçlenmemiz ve onu anlayabilmemiz için çok daha uzun yıllar geçmesi gerekti. Aslında hala tam olarak çözebilmiş değiliz. Nedenleri bilinmiyor. hatta bir hastalık olup olmadığı bile belli değil. Günümüzde birçok farklı ülkede otizmin bir hastalık olmadığı kabul edilerek, otizmli bireylere tedavi sunulacağına saygı gösterilmesi için kitlesel hareketler başlatıldı.

Otizmin tam olarak ne olduğu ve bir "gelişim bozukluğu" olup olmadığı konusunda farklı görüşler mevcut. Bilim insanlarının çoğu, otizmin bir gelişim bozukluğu olduğunda hemfikir gibi: Örneğin CDC, otizm spektrum bozukluğunu gelişimsel bir engel olarak tanımlıyor. Benzer şekilde, Ulusal Sağlık Enstitüsü de böyle görüyor.

Bu Reklamı Kapat

Ancak tüm otizmli bireylerin aynı derecede öğrenme zorluğu çekmemesi ve farklı şekillerde yaklaşıldığında birçok otizmli bireyin öğrenme konusundaki güçlükleri kolaylıkla aşabilmesinden ötürü bunun bir bozukluk olarak tanımlanmaması gerektiğini savunanlar da var. Örneğin Exeter Üniversitesi'nden Ginny Russell ve arkadaşları, 100.000 otizmli bireye odaklanan 301 akademik çalışmayı kullanarak yaptıkları bir meta-analizde, otizmlilerin %94'ünde entelektüel bir engel olmadığını gösterdiler.

Otizmli bireyler, otizmli olmayan diğer bireylerle olan ilişkilerinde sorunlar yaşıyorlar; ancak evcil hayvanlarla veya diğer otizmli bireylerle bir araya geldiklerinde bu sorunlar ortadan kalkıyor gibi gözüküyor. Sonuçta doğru yaklaşım ve iyi bir eğitimle muhteşem kabiliyetler sergileyebilen bireylere dönüşüyorlar. Görünen o ki otizmle ilgili en büyük sorun bizim onu algılayış şeklimizde olabilir. Zaten yukarıda anlattığımız tanımsal problemler de birazcık bundan kaynaklanıyor.

Kendi içinde bile çeşitli varyasyonları olan otizm, doğum öncesinden başlayan fakat bebekliğin ilk 3 yılında ortaya çıkan bir durum. DCD yöneticilerinden Coleen Boyle, "Otizm algısı değişiyor" diyor. Ama değişen tek şey algı değil. Araştırmaların odağı da değişmeye başladı.

Otizmle ilgili yaklaşık 800 farklı mutasyon var ve araştırmalar otizmli bireylerde beynin farklı çalıştığını gösteriyor. Bu noktada tüm gözler kök hücre araştırmalarına çevrilmiş durumda. Çünkü sıradan bir dokuyu yeniden programlayarak kök hücre üretebildiğimiz bu devirde (Shinya Yamanaka, 2012 Nobel Ödülü), otizmli bir çocuktan deri hücreleri alıp, onları sinir hücrelerine çevirmek mümkün. Bu sayede tam olarak ne tür bi otizme sahip olduğu ve bunun tedavi gerektiren bir durum mu, yoksa zihinsel bir gelişimin farklı bir aşaması mı olduğu anlaşılabilir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Dünya Küresi: Fiziki, 33 cm, Işıksız

Yeryüzü dağlarını, ovalarını, nehirlerini, kısaca fiziki durumunu gösteren ürünümüzü, hem gerçek bir eğitim materyali hem de şık bir aksesuar olarak kullanabilirsiniz.

  • Harita Türü: Fiziki
  • Çap: 33 santimetre
  • Işık Durumu: Işıksız
Devamını Göster
₺560.00
Dünya Küresi: Fiziki, 33 cm, Işıksız

Ayrıca otizmli bireylerde görülen yüksek ateş etkisi gibi durumlar da, bu ilginç zihinsel durumu tam olarak anlamadığımızı gösteriyor. Yani daha çok araştırmaya ihtiyaç var diyebiliriz.

Otizm Riskini Arttıran Genler Zekayı da Arttırıyor Olabilir!

Edinburgh ve Queensland Üniversiteleri tarafından yapılan bir araştırmada, İskoçya popülasyonundan seçilen 10.000 kişinin bilişsel becerileri test edildi ve DNA’ları analiz edildi. Bu çalışma sonucunda, bireyler arasında otizm ile ilişkilendirilen genleri taşıyan bireylerin bilişsel beceri testlerinde daha başarılı olduğu gösterildi. Aralarındaki ilişki tam olarak bilinmese de, otizmli insanların bir kısmının daha yüksek sözsüz zeka sahibi olduğu düşünülüyor.

Her ne kadar otizmli bireylerin %70’i entelektüel bozukluklara sahip olsa da bozukluğa sahip bireylerin bir kısmı iyi korunmuş ya da ortalamanın üstünde sözsüz zekaya sahipler.

Otizm, önemli seviyelerde dil ve konuşma bozukluklarına sebep olabilecek bir bozukluk. Sözsüz zeka, hemen hemen hiç dil kullanılmayan, görsel ve pratik zeka gerektiren kompleks problemlerin çözümünde kullanılıyor.

Sözsüz zeka tipinde daha iyi sonuçlar almak için otizm bozukluğu sahibi olmaya gerek yok.

Otizmin Ezber Gücüne Etkisi Var mı?

New York şehri üzerinde sadece 20 dakika süren bir helikopter turu sonrasında, otizmli sanatçı Stephen Wiltshire, sadece bir kalem ve hafızasını kullanarak şehrin siluetini çizebildi. Bu, Wiltshire'ı özel kılan bir yetenek. Muhteşem bir görsel hafızaya sahip ve bu hafızası sayesinde harika işler başarabiliyor.

Wiltshire'ın sitesine buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz. Kendisinin İstanbul'a geldiğinde yaptığı muhteşem çizimleri yapması sırasında çekilen fotoğraflar ise şöyle:

Wiltshire bunu yapabilen tek kişi değil! Reddit kullanıcısı "bobitis" lakaplı kişinin kızının sınıfında ağırlanan 11 yaşındaki otizmli bir erkek çocuğu tahtaya ezberinden bir Dünya haritası çizdi. Ortaya böyle bir tablo çıktı. Aşağıdan da bu çizme işlemi sırasında çekilen bir diğer fotoğrafı görebilirsiniz:

Reddit
Reddit

Otizmli insanların hafıza konusunda sıradan insanlardan çok daha üstün olması mümkün. Tabii ki belirtmek gerekiyor ki her otizm herkeste aynı şekilde ortaya çıkmamaktadır. Bu şekilde aşırı gelişmiş bir hafızaya sahip olanlar, genellikle otizm skalasında Asperger Sendromu olarak bilinen duruma sahiptir. Dolayısıyla tanıdığınız bazı diğer otizmliler bu şekilde üstün yeteneklere sahip değilse, bu normaldir. Bu tarz deha durumlarıyla ilgili olan savantlık ile ilgili daha fazla bilgi almak için buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İlginizi Çekebilecek Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 17
  • İnanılmaz 8
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Muhteşem! 3
  • Grrr... *@$# 2
  • Bilim Budur! 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • University of Edinburgh. Autism Risk Genes Also Linked To Higher Intelligence. (10 Mart 2015). Alındığı Tarih: 24 Ekim 2019. Alındığı Yer: Science Daily | Arşiv Bağlantısı
  • Ç. M. Bakırcı. Dünyada Otizm Teşhisi Konulan Kişi Sayısı Artıyor!. (25 Ağustos 2019). Alındığı Tarih: 24 Ekim 2019. Alındığı Yer: BirGün | Arşiv Bağlantısı
  • G. Russell, et al. (2019). Selection Bias On Intellectual Ability In Autism Research: A Cross-Sectional Review And Meta-Analysis. Molecular Autism. | Arşiv Bağlantısı
  • E. Rødgaard, et al. (2019). Temporal Changes In Effect Sizes Of Studies Comparing Individuals With And Without Autism: A Meta-Analysis. JAMA Psychiatry, sf: 1124-1132. | Arşiv Bağlantısı
  • T. Clarke, et al. (2015). Common Polygenic Risk For Autism Spectrum Disorder (Asd) Is Associated With Cognitive Ability In The General Population. Nature Psychiatry, sf: 419-425. | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/06/2022 16:26:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2263

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Nöron
Eşeyli Üreme
Çocuklar İçin Bilim
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Karanlık Madde
Tüy
Tardigrad
Yapay Zeka
Biyografi
Öğrenme Alanı
Dağılım
Uçak
Yüksek
İnfografik
Ateş
İntihar
Çocuk
Erkek
Doğa Yasaları
Çocuklar
Bağışıklık
Hayvan
Aslan
Burun
Süt
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.