Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Nöroçeşitlilik Nedir? İnsanların Beyinleri Birbirinden Farklı Çalışır mı?

Nöroçeşitlilik Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey!

Nöroçeşitlilik Nedir? İnsanların Beyinleri Birbirinden Farklı Çalışır mı? IDG Connect
8 dakika
2,404
  • Sinirbilim (Nörobiyoloji)

Nöroçeşitlilik (İng: "Neurodivergent"), herhangi bir nedenden ötürü beyinleri farklı gelişen veya çalışan insanlara verilen isimdir. Bu terim, kişinin beyinleri tipik şekilde çalışan veya gelişen insanlardan daha farklı zorluklarla yüzleştiği ve onlardan farklı yetenekleri olduğunu gösterir. Nöroçeşitli insanların bazılarında kimi sağlık sorunları/durumları görülse de bazılarına hiçbir tanı konamamıştır.

Nöroçeşitli Olmak Ne Demektir?

"Nöroçeşitli" terimi, beynindeki farklılıklardan dolayı beyni farklı çalışan insanlar için kullanılır. Nöroçeşitlilerin, bu farklılıklara sahip olmayan insanlardan daha farklı güçlü ve zayıf yönleri vardır. Olası zayıf yanlar tıbbi rahatsızlıklar, öğrenme güçlükleri ve başka durumlar olabilirken; olası güçlü yanları daha iyi hafıza, üç boyutlu cisimleri zihinde daha iyi canlandırabilme, karmaşık matematik problemlerini zihinden çözme yeteneği ve daha birçok farklı şey olabilir.

Bu Reklamı Kapat

"Nöroçeşitli" sözcüğü tıbbi bir terim değildir; insanları "normal" veya "anormal" kelimelerini kullanmadan tanımlamanın bir yoludur. Bunun önemli olmasının sebebi, insan beyninin çalışmasının tek bir "normal" yolu olmamasıdır.

Nöroçeşitli olmayan insanlara ise "nörotipik" adı verilir. Bu insanların zayıf ve güçlü yönleri, beynin çalışma şeklini etkileyen farklılıklardan etkilenmez.

Bu Reklamı Kapat

Neden Böyle Bir Terim Var?

"Nöroçeşitli" terimi, yine bu konuyla alakalı olan "nöroçeşitlilik" teriminden türemiştir. "Nöroçeşitlilik" terimi ise 1998 yılında otizmli Avustralyalı sosyolog Judy Singer tarafından her bireyin beyninin farklı geliştiğine dikkat çekmek üzere ortaya atılmıştır.

Tek yumurta ikizleri dahil herkesin parmak izinin farklı olması gibi, hiçbir beyin de birbirinin aynısı değildir. Bu nedenle de insan beyninin "normal" denebilecek bir kapasitesi yoktur.

Modern tıbbın birçok alanındaysa neyin "normal" olduğunu belirlemek çok önemlidir. Çoğu durumda sağlık çalışanları, hastaların sağlık durumunu basit bir evet/hayır sorusuyla ölçer: "Normal hissediyor musun?" Cevaba, sahip oldukları belirtilere ve yapıp yapamadıkları aktivitelere göre, kişinin hasta veya sağlıklı olduğuna karar verilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bunun günlük yaşamdan bir örneği, resim çizmekte yetenekli iki insanın karşılaştırmasında görülebilir:

  • 1. Kişi: Otizm Spektrum Bozukluğuna sahip, sosyallikte zorlanan 12 yaşında bir çocuk. Çocuğun otizmle ilgili ana problemleri sosyal zorluklar, resim çizmeye alışılmadık seviyede bir ilgi ve günlük bir rutine sıkı sıkıya uyma ihtiyacı. Çocuğun resme yeteneği, aldığı derslerden veya edindiği tecrübelerden değil, doğuştan geliyor.
  • 2. Kişi: 40 yaşında nörotipik bir yetişkin. 17 yaşında resim çizmeyi öğrenmiş, zaman ve sıkı çalışmayla bu yeteneğini geliştirmiş. Oldukça sosyal ve kolaylıkla arkadaş edinebiliyor.

Kimse, buradaki yetişkin bireyin çocukluğunda resim çizemediği için anormal veya sorunlu olduğunu düşünmez. Aynı şekilde, Otizm Spektrum Bozukluğu birçok farklı şekilde görülebilir. Resim gibi bu şekillerin çoğu otizm spektrumunda olmayan insanlarda da görülebilir.

Çocuğu "nöroçeşitli" olarak tanımlamak, "farklı yeteneklere" sahip olduğunu kabullenmektir. Nöroçeşitlilik ise yetişkinin ve çocuğun farklı şekillerde gelişip kendi zorluk ve yeteneklerine sahip olmalarının normal olduğunu söyler.

Nöroçeşitli İnsanlar Engelli Midir?

Bazı nöroçeşitliler yeteneklerini göstermelerine fırsat vermeyen veya sürekli yeni zorluklar yaratan sistem veya süreçlerden ötürü sıkıntı çekerler.

  • Örnek 1: Çoğu nöroçeşitli insan, sosyalleşmekte zorluk çeker. Bu da iş görüşmelerinde zorluk yaşamalarına sebep olarak iş bulmalarını zorlaştırabilir. Ancak süreç içerisinde yetenekleri vurgulanır; örneğin bir yetenek testine tabi tutulurlarsa, işi alabilirler. İşi aldıktan sonra detaylara dikkat etmeleriyle öne çıkan bir muhasebeci veya kayıt memuru olabilirler; çünkü diğerlerinin sıkıcı bulabileceği verileri rahatlıkla işleyebilirler.
  • Örnek 2: Nöroçeşitlerden bazıları, gürültülü ortam veya olaylardan rahatsız olur. Yani gürültülü bir ofiste rahat hissedemeyebilirler. Ancak gürültü önleyici bir kulaklık onları takımlarındaki en üretken kişi yapmaya yetebilir; çünkü güçlü yanlarından biri de yaptıkları işe yoğun şekilde odaklanma yetenekleridir.

Her iki durumda da küçük düzenlemeler, kişilerin özel zorluklarını yenmesine yetmiştir. Engelliler için yapılan düzenlemeler genelde onların farklı olduğunu veya bazı zorlukları olduğunu kabul ederek, onlara başarılı olmak için bir yol veya araç vermektir. Yukarıdaki örneklerdeki gibi nöroçeşitli insanlar için yapılan düzenlemeler ise işe alım sürecindeki düzenlemeler ve gürültü önleyici kulaklıklardır.

Bu Reklamı Kapat

Engelliler için düzenlemeler yapmak, yeni bir fikir değildir. Bazı örnekleri şunlardır:

  • Fiziksel Engelliler: Tekerlekli sandalye kullananlar için rampalar veya otomatik kapılar.
  • Zihinsel Engelliler: Görme sorunları yaşayanların karşıdan karşıya geçmenin güvenli olduğunu anlayabilmesi için yüksek ses uyarılı yaya geçitleri.

Kimlere Nöroçeşitli Denir?

Nöroçeşitli adıyla anılan insanlar, çoğu zaman aşağıdaki durum veya bozukluklardan bir veya birkaçına sahiptir; ancak kimin nöroçeşitli olduğuna karar vermek için kullanılan tıbbi kriterler veya tanımlar olmadığından, bazı başka durumlar da bu terimin kapsamına girebilir. Ayrıca aşağıdakilere sahip bazı insanlar da kendilerini "nöroçeşitli" olarak tanımlamayabilir.

Kendilerini nöroçeşitli olarak tanımlayan insanlarda en yaygın görülen durum ve bozukluklar arasında şunlar vardır:

Nöroçeşitliliğin Belirtileri

Nöroçeşitlilik, genelde bir tanı sonucu fark edilir; ancak tabii ki tanıdan önce de nöroçeşitlilik mevcuttur. Nöroçeşitliliğin fiziksel veya duygusal bir yaralanma veya travma sonucu oluşması mümkün olsa da çoğu zaman doğuştan gelir.

Bu Reklamı Kapat

Otizm ve DEHB gibi bozuklukların genetik ve çevresel nedenleri hakkında araştırmalar devam etmektedir. Ayrıca bazı insanların normalin dışında beyinlerle doğduğu su götürmez bir gerçektir.

Düşüncelerin, davranışların ve duygusal yanıtların nöroçeşitlilik gösterebileceği birçok yol vardır. Ayrıca nöroçeşitliliğin kültürel bir yapı olduğunu göz önünde bulundurmak gerekir. Yani Dünya'nın bir yerinde "normal" sayılan davranışlar Dünya'nın başka bir yerinde veya başka bir zaman diliminde "anormal" sayılabilir.

Nöroçeşitliliğin Zorlayıcı Belirtileri

Nöroçeşitliliğe sahip olmak, tanım gereği "diğerlerinden farklı olmak" olduğu için, nöroçeşitli insanlar bazı zorluklarla karşılaşır. Sosyal anlamda çoğunluğa uymakta, beklenen şekilde hareket etmekte veya değişime uyum sağlamakta zorlanabilirler. Nöroçeşitliliğin yaygın zorlayıcı semptomları arasında şunlar vardır:

  • Sosyal iletişim zorlukları,
  • Konuşma ve dil zorlukları,
  • Öğrenme zorlukları,
  • Duyusal etkilere beklenmedik tepkiler verme (Işık, ses, soğuk, sıcak, basınç, kalabalık ve başka uyaranlara aşırı veya çok az duyarlılık),
  • Alışılmadık fiziksel davranışlar (Sallanma, tikler, aniden bağırmak),
  • Esnek olmama (Yaşa veya duruma göre ilgiler edinmek veya bunları değiştirmekte zorluk).

Nöroçeşitliliğin Yararlı Belirtileri

Nöroçeşitlilik bazı yönlerden hayatı zorlaştırabileceği gibi belirli görevleri de oldukça kolaylaştırabilir. Bazı durumlarda Dünyayı görme ve anlamanın nöroçeşit yolları şaşırtıcı keşiflere veya ilgi çekici sonuçlara yol açabilir. Nöroçeşitliliğin olumlu bazı belirtileri şunlardır:

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Modern Dünya Küresi: Siyasi, 26 cm, Işıksız

Yeryüzü dağlarını, ovalarını, nehirlerini, kısaca fiziki durumunu gösteren ürünümüzü, hem gerçek bir eğitim materyali hem de şık bir aksesuar olarak kullanabilirsiniz.

ESTETİK: Modern seri ürünlerimiz grafik, eksen ve ayak tasarımlarıyla bütüncül ve yeni bir estetik yaklaşıma sahiptir. Geliştirmiş olduğumuz yeni üretim teknolojimiz sayesinde demonte yapıya sahip olan yeni serimizde ekvator çizgisinin ışıklandırılması tasarımın güzelliğini ön plana çıkarmaktadır.

ÇEVRE DOSTU: Gürbüz Yayınları olarak tüm ürünlerimizde orijinal ham madde kullanarak sebep olunabilecek çevresel sorunları kendi bünyemizde minimize ettiğini taahhüt ediyoruz. Aynı zamanda modern seri ürünlerimizin demonte yapısı sayesinde, paketleme ve stoklama organizasyonlarında daha az karton ambalaj kullanarak yeşili koruyan çevre dostu bir tutumu destekliyoruz.

  • Harita Türü: Siyasi
  • Çap: 26 santimetre
  • Işık Durumu: Işıksız
Devamını Göster
₺215.00
Modern Dünya Küresi: Siyasi, 26 cm, Işıksız

  • Belirli bir aktivite veya ilgi alanında uzun süre odaklı kalma yeteneği,
  • Yenilikçi sonuçlara yol açabilecek kalıpların dışında düşünme,
  • Güçlü gözlem yeteneği ve detaylara dikkat etme,
  • Kod ve davranışlardaki şemaları görmede üstün yetenek,
  • Müzik, sanat, teknoloji, bilim gibi alanlarda üstün yetenek.

Tabii ki bunlar oldukça genelleştirilmiş betimlemelerdir. Her birey farklı olduğu gibi bazı özellikler örneğin otistik birinde diskalkulisi olan birine göre daha sık görülür.

Nöroçeşitli İnsanlar Başarılı Olabilir Mi?

Tabii ki! Nöroçeşitli birçok insan oldukça başarılıdır. Her geçen gün nöroçeşitliliklerinden bahseden insan sayısı artıyor. Başarılı ve ünlü nöroçeşitli insanlara örnekler verebiliriz:

  • Hayvan bilimci ve yazar Temple Grandin,
  • Oscar ödüllü yazar Sir Anthony Hopkins,
  • Müzisyen ve şarkıcı Florence Welch,
  • Olimpik altın madalya sahibi Simone Biles,
  • İklim aktivisti Greta Thunberg.

Ayrıca uzmanlar hayatlarından kanıtlara dayanarak bazı başarılı tarihi figürlerin de nöroçeşitli olduğunu düşünüyor:

  • Nobel ödüllü fizikçi ve kimyager Marie Curie,
  • Nobel ödüllü teorik fizikçi Albert Einstein,
  • Sanatçı Vincent van Gogh,
  • Kâşif ve mühendis Nikola Tesla,
  • Yazar F. Scott Fitzgerald.

Sonuç olarak, sorunun cevabı kesinlikle evettir. Nöroçeşitli insanlar başarılı olabilir ve bunun birçok örneği mevcuttur.

Nöroçeşitliliğin Eleştirisi

Nöroçeşitlilik oldukça yeni bir paradigmadır ve henüz genel geçer kabul görmemektedir. Özellikle de otizm savunucuları arasında nöroçeşitlilik paradigması eleştirilmektedir.

Nöroçeşitliliğe yönelik yaygın bir eleştiri, nöroçeşitliliğin gereğinden fazla geniş olduğu yönündedir. Her ne kadar aksi yönde güçlü çabalar sarf ediliyor olsa da tıpta baskın olan paradigma engelliliğin tıbbi modeli olarak bilinen bir modeldir ve buna göre tipik beyinlerden yaşanan sapmalar bozukluk, eksiklik ve disfonksiyon olarak tanımlanır. Bu bakış açısına göre, bu yazıda "nöroçeşitli" olarak tanımlanan zihinsel durumların hepsi tıbbi sorunlardır ve tedavi edilmelidir. Ancak nöroçeşitlilik çok geniş bir zihinsel sapma skalasını "normal çeşitlilik" olarka tanımladığı için, bu kişilerin tedavi görmesine ve sorunlarının giderilmesine engel olmaktadır.

Nöroçeşitliliğe yönelik bir diğer eleştiri, tıpta gereksiz görülen ve halihazırda karşılığı bulunan bir terminolojiyi popülarize etme çabası olduğu yönündedir. Örneğin otizm teşhisi almamış çok sayıda kişinin birçok otistik özellikleri olduğu zaten bilinmektedir. Bu, geniş otizm fenotipi olarak isimlendirilmektedir; yani tıpta hiçbir zaman iddia edildiği gibi bimodal (ikili) bir otizmli/normal ayrımı olmamıştır.

Nöroçeşitlilikle ilgili bir diğer eleştiriyse, yeni icat edilen "nörotipik" sözcüğüne yöneliktir. Nörotipik bireylerin net bir tanımını yapmak mümkün değildir ve bu durumda her birey "nöroçeşitli" olarak tanımlanabilecektir. Bunun tıbbi anlamda herhangi bir faydası olmadığı gibi, yukarıda da izah edildiği gibi teşhise zarar verme riski bulunmaktadır.

Tüm bu nedenlerle, nöroçeşitliliğin geçerli bir bilimsel terminoloji olup olmadığını zaman ve akademik tartışmalar gösterecektir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 19
  • Tebrikler! 11
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 8
  • Bilim Budur! 4
  • İnanılmaz 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Cleveland Clinic | Arşiv Bağlantısı
  • Verywell Health. The Neurodivergent Brain: Everything You Need To Know. Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2022. Alındığı Yer: Verywell Health | Arşiv Bağlantısı
  • Cleveland Clinic. Neurodivergent: What It Is, Symptoms & Types. Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2022. Alındığı Yer: Cleveland Clinic | Arşiv Bağlantısı
  • F. Happé, et al. (2020). Annual Research Review: Looking Back To Look Forward – Changes In The Concept Of Autism And Implications For Future Research. Wiley, sf: 218-232. doi: 10.1111/jcpp.13176. | Arşiv Bağlantısı
  • K. Leadbitter, et al. (2021). Autistic Self-Advocacy And The Neurodiversity Movement: Implications For Autism Early Intervention Research And Practice. Frontiers in Psychology. doi: 10.3389/fpsyg.2021.635690. | Arşiv Bağlantısı
  • R. K. Schuck, et al. (2021). Neurodiversity And Autism Intervention: Reconciling Perspectives Through A Naturalistic Developmental Behavioral Intervention Framework. Journal of Autism and Developmental Disorders, sf: 1-21. doi: 10.1007/s10803-021-05316-x. | Arşiv Bağlantısı
  • M. Dekker. (2020). From Exclusion To Acceptance: Independent Living On The Autistic Spectrum. Palgrave Macmillan, Singapore, sf: 41-49. doi: 10.1007/978-981-13-8437-0_3. | Arşiv Bağlantısı
  • R. A. Charlton, et al. (2021). “It Feels Like Holding Back Something You Need To Say”: Autistic And Non-Autistic Adults Accounts Of Sensory Experiences And Stimming. Research in Autism Spectrum Disorders, sf: 101864. doi: 10.1016/j.rasd.2021.101864. | Arşiv Bağlantısı
  • E. Griffin, et al. (2009). Student Experiences Of Neurodiversity In Higher Education: Insights From The Brainhe Project. Wiley, sf: 23-41. doi: 10.1002/dys.383. | Arşiv Bağlantısı
  • A. Ne’eman. (2021). When Disability Is Defined By Behavior, Outcome Measures Should Not Promote “Passing”. AMA Journal of Ethics, sf: 569-575. doi: 10.1001/amajethics.2021.569.. | Arşiv Bağlantısı
  • J. Dinishak. (2016). The Deficit View And Its Critics. The Ohio State University Libraries. doi: 10.18061/dsq.v36i4.5236. | Arşiv Bağlantısı
  • J. D. Houting, et al. (2019). A Portfolio Analysis Of Autism Research Funding In Australia, 2008–2017. Journal of Autism and Developmental Disorders, sf: 4400-4408. doi: 10.1007/s10803-019-04155-1. | Arşiv Bağlantısı
  • G. Russell. (2020). Critiques Of The Neurodiversity Movement. Palgrave Macmillan, Singapore, sf: 287-303. doi: 10.1007/978-981-13-8437-0_21. | Arşiv Bağlantısı
  • T. Wang, et al. Benefits And Challenges For Social Media Users On The Autism Spectrum. (15 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 30 Temmuz 2022. Alındığı Yer: ACM Conferences doi: 10.1145/3406865.3418322. | Arşiv Bağlantısı
  • K.  Bumiller. (2015). The Geneticization Of Autism: From New Reproductive Technologies To The Conception Of Genetic Normalcy. Signs: Journal of Women in Culture and Society, sf: 875-899. doi: 10.1086/597130. | Arşiv Bağlantısı
  • N. Bitman. (2022). “Authentic” Digital Inclusion? Dis/Ability Performances On Social Media By Users With Concealable Communicative Disabilities. SAGE Publications, sf: 401-419. doi: 10.1177/14614448211063183. | Arşiv Bağlantısı
  • T. W. Frazier, et al. (2018). Brief Report: A Survey Of Autism Research Priorities Across A Diverse Community Of Stakeholders. Journal of Autism and Developmental Disorders, sf: 3965-3971. doi: 10.1007/s10803-018-3642-6. | Arşiv Bağlantısı
  • L. Mottron. (2011). The Power Of Autism. Nature, sf: 33-35. doi: 10.1038/479033a. | Arşiv Bağlantısı
  • M. Mcgee. (2012). Neurodiversity. SAGE Publications, sf: 12-13. doi: 10.1177/1536504212456175. | Arşiv Bağlantısı
  • E. Pellicano, et al. (2021). Annual Research Review: Shifting From ‘Normal Science’ To Neurodiversity In Autism Science. Wiley, sf: 381-396. doi: 10.1111/jcpp.13534. | Arşiv Bağlantısı
  • A. J. Calhoun, et al. (2020). “I Feel Like I Know Them”: The Positive Effect Of Celebrity Self-Disclosure Of Mental Illness. Academic Psychiatry, sf: 237-241. doi: 10.1007/s40596-020-01200-5. | Arşiv Bağlantısı
  • C. Jose, et al. (2020). “We Are The Stakeholders With The Most At Stake”: Scientific And Autism Community Co-Researchers Reflect On Their Collaborative Experience In The Connect Project. Research Involvement and Engagement, sf: 1-15. doi: 10.1186/s40900-020-00233-2. | Arşiv Bağlantısı
  • Elia. (2022). Discussions Of Asperger Syndrome On Social Media: Content And Sentiment Analysis On Twitter. JMIR Formative Research, sf: e32752. doi: 10.2196/32752. | Arşiv Bağlantısı
  • H. Stuart. (2006). Media Portrayal Of Mental Illness And Its Treatments. CNS Drugs, sf: 99-106. doi: 10.2165/00023210-200620020-00002. | Arşiv Bağlantısı
  • J. Cook, et al. (2021). Camouflaging In Autism: A Systematic Review. Clinical Psychology Review, sf: 102080. doi: 10.1016/j.cpr.2021.102080. | Arşiv Bağlantısı
  • P. Jaarsma, et al. (2012). Autism As A Natural Human Variation: Reflections On The Claims Of The Neurodiversity Movement. Health Care Analysis, sf: 20-30. doi: 10.1007/s10728-011-0169-9. | Arşiv Bağlantısı
  • C. Brownlow, et al. (2015). Exploring The Potential For Social Networking Among People With Autism: Challenging Dominant Ideas Of ‘Friendship’. Scandinavian Journal of Disability Research, sf: 188-193. doi: 10.1080/15017419.2013.859174. | Arşiv Bağlantısı
  • R. Mackenzie, et al. (2011). Is Our Legal, Health Care And Social Support Infrastructure Neurodiverse Enough? How Far Are The Aims Of The Neurodiversity Movement Fulfilled For Those Diagnosed With Cognitive Disability And Learning Disability?. Tizard Learning Disability Review, sf: 30-37. doi: 10.5042/tldr.2011.0005. | Arşiv Bağlantısı
  • K. Bottema-Beutel, et al. (2021). Avoiding Ableist Language: Suggestions For Autism Researchers. Autism in Adulthood, sf: 18-29. doi: 10.1089/aut.2020.0014. | Arşiv Bağlantısı
  • S. K. Kapp, et al. (2012). Deficit, Difference, Or Both? Autism And Neurodiversity.. American Psychological Association (APA), sf: 59-71. doi: 10.1037/a0028353. | Arşiv Bağlantısı
  • W. Ai, et al. (2022). Reconsidering Autistic ‘Camouflaging’ As Transactional Impression Management. Trends in Cognitive Sciences, sf: 631-645. doi: 10.1016/j.tics.2022.05.002. | Arşiv Bağlantısı
  • T. Armstrong. (2011). The Power Of Neurodiversity: Unleashing The Advantages Of Your Differently Wired Brain. ISBN: 9780738215242. Yayınevi: Da Capo Lifelong Books.
  • S. Tekin. (2019). The Bloomsbury Companion To Philosophy Of Psychiatry. ISBN: 9781350024069. Yayınevi: Bloomsbury Publishing.
  • S. K. Kapp. Autistic Community And The Neurodiversity Movement: Stories From The Frontline. ISBN: 9789811384370.
  • M. Corker. (1999). Disability Discourse. ISBN: 9780335202225. Yayınevi: Open University Press.
  • S. Antonetta. (2005). A Mind Apart. Yayınevi: Tarcher.
  • U. Frith. (2008). Autism: A Very Short Introduction. ISBN: 9780191578656. Yayınevi: OUP Oxford.
  • T. Armstrong. (2012). Neurodiversity In The Classroom: Strength-Based Strategies To Help Students With Special Needs Succeed In School And Life. ISBN: 9781416614838. Yayınevi: ASCD.
  • A. Kirby. (2021). Neurodiversity At Work. ISBN: 9781398600256. Yayınevi: Kogan Page Publishers.
  • T. Armstrong. (2010). Neurodiversity: Discovering The Extraordinary Gifts Of Autism, Adhd, Dyslexia, And Other Brain Differences. ISBN: 9780738213545. Yayınevi: Da Capo Lifelong Books.
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 11/08/2022 14:26:52 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12138

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Veri Bilimi
Kuşlar
Kilo
Kedigiller
Karanlık Madde
Dinozorlar
Algı
Nükleotit
Oyun Teorisi
Kemik
Alzheimer
Salgın
Avrupa
Siyah
Normal Doğum
Bağışıklık
Viroloji
Abiyogenez
Antik
Ahlak
Atmosfer
İnternet
Evrimsel Antropoloji
İhtiyoloji
Genel Görelilik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.