Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

DNA, Kromozom ve Hücre: Çizimler ve Animasyonlar, Gerçekte Olanı Tam Olarak Yansıtmıyor!

DNA, Kromozom ve Hücre: Çizimler ve Animasyonlar, Gerçekte Olanı Tam Olarak Yansıtmıyor!
6 dakika
7,145
Tüm Reklamları Kapat

Nükleotitlerin boncuk boncuk üzerine dizildiği, DNA'nın meşhur çift sarmal yapısı hepimizin zihinlerine kazınmış halde. Veya kromozomun X şeklindeki çizimleri... Hatta belki Harvard Üniversitesi tarafından hazırlanan şu meşhur hücre animasyonunu izlemiş olabilirsiniz:

Harvard Üniversitesi tarafından hazırlanan hücre animasyonu (2011).
XVIVO Scientific Animation

Bunlara baktığınızda, bu moleküllerin ve yapıların 3 boyutlu hallerini net bir şekilde gösteren fotoğraflarımız var da, o nedenle bu çizimleri yapıyoruz sanabilirsiniz. Halbuki DNA'ya ait bugüne kadar çekebildiğimiz en yüksek çözünürlüklü fotoğraf, böyle gözükür:

Tüm Reklamları Kapat

Bir elektron mikroskobuyla çekilmiş bir DNA ipliği fotoğrafı
Bir elektron mikroskobuyla çekilmiş bir DNA ipliği fotoğrafı
Enzo di Fabrizio

Evet, birkaç nanometrelik silikon sütunlar arasına gerilmiş bir DNA ipliği, elektron mikroskobu altında böyle gözüküyor. O çizimlerde gördüğümüz gibi bazların birbirine bağlandığını, bariz bir şekilde kendi etrafına kıvrılmış sarmal yapısını gözle göremiyoruz. Buna biraz daha yaklaştığımızda, kendini tekrar eden bir dizi görebiliyoruz; ama hepsi bu. Nükleotitler yok, sarmal gözükmüyor:

Fotoğrafın daha da büyütülmesiyle karşımıza çıkan DNA ipliği görüntüsü.
Fotoğrafın daha da büyütülmesiyle karşımıza çıkan DNA ipliği görüntüsü.
Enzo di Fabrizio

Elbette DNA'nın şeklini keşfetmek için onu illa direkt görmemiz gerekmiyor. Genetik materyalimizin X ışınlarıyla nasıl etkileştiğini ölçerek, üç boyutlu yapısı hakkında fikir edinebiliyoruz. Örneğin Rosalind Franklin tarafından çekilen ve Watson ile Crick'in DNA'nın çift sarmal yapısını keşfetmesini mümkün kılan X ışını kristalografisinde, DNA'nın ikili sarmal bir yapıya sahip olduğu görülebiliyor:

Tüm Reklamları Kapat

DNA X-Işını Kristalografisi
DNA X-Işını Kristalografisi
Rosalind Franklin

Ayrıca daha yüksek çözünürlüklü analizler yapabilmemizi sağlayan geçişli ya da transmisyon elektron mikroskobuyla DNA'ya baktığımızda, sarmal yapı birazcık daha belirgin hale geliyor:[2]

Transmisyon Elektron Mikroskobu ile çekişmiş bir DNA ipliği fotoğrafı
Transmisyon Elektron Mikroskobu ile çekişmiş bir DNA ipliği fotoğrafı
Science Advances

Ama yine, o karikatürize DNA çizimin yanına bile yaklaşamıyoruz. Fakat çok sayıda veri hattından gelen bilgileri birleştirerek, DNA'nın 3 boyutlu modelini çıkarmamız mümkün oluyor.

Peki Ya Kromozomlar X Şeklinde mi?

Kromozomlara gelelim. Kromozomlar, DNA'nın yoğun bir şekilde paketlenmesi sonucu ortaya çıkan moleküler yapılara verdiğimiz isim. Onları hep X şeklinde gösteriyor olsak da, hücre döngüsü boyunca kromozomlar, önemsenmeyecek kadar kısa bir süreliğine X şeklinde oluyorlar. Sadece bölünme sırasında kromozomlar çoklanarak kromatit çiftleri halinde bir araya gelirler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aslında kromozomlar, X şeklini veren, birbirine sentromerden bağlı olacak biçimde yapışmış ikili yapıda da değildirler. Kromozomlardan genellikle X şeklinde bahsetmemizin 2 nedeni var: İlki, bir genin lokusunu, yani kromozom üzerinde bulunduğu yeri birbirimize anlatmayı kolaylaştırıyor. Mesela 4. kromozomun uzun kolu dediğimizde, genetikten anlayan biri tam olarak nereden söz ettiğimizi bilecektir. İkinci neden ise, kromozomların mikroskop altında en kolay görüldüğü zamanın, bölünme evresi olmasıdır. Bu evrede kromozomlar çoklanarak 2 katına çıktıkları ve kısmen X harfine benzeyen bir şekilde bulundukları için, kromozomun şekli de genellikle böyle hayal edilir. Ama bölünme haricinde kromozomların bu şekle sahip olmadığını bilmenizde fayda var.

Aslına bakarsanız, bölünmekte olmayan kromozomlar çubuk şeklinde de değiller. Daha ziyade, böyle gözükürler:

Kromozomların gerçekte katlanma biçimini gösteren bir çalışma.
Cambridge University

Bunu da 3 boyutlu bir şekilde modellediğimizde, karşımıza böyle bir şekil çıkıyor:

Kromozomun daha gerçekçi bir modellemesi.
bbsrcmedia

Burada gördüğünüz iplik, DNA ipliği. Ancak görebileceğiniz gibi, kromozom çiziminde gördüğümüz çubuk veya X şekline sahip değil, daha ziyade yamuk yumuk bir top gibi... Ki bu çok mantıklı, çünkü daha önceden de anlattığımız gibi, küresel bir şekle sahip olmak, daha sivri uçlara sahip şekillerde olmaya nazaran her zaman daha dengeli ve düşük enerjilidir. Ve cisimler, genellikle enerjilerini en aza indirmeye çalışırlar, bu da şekillerini ve hareketlerini belirler. Bir yaprak üzerindeki su damlasının, Dünya'nın küresel şeklinin ve DNA'nın bu şeklinin ardında yatan sebep de bu.

Hücre Animasyonları Doğru mu? Pek Sayılmaz...

Son olarak, hücre animasyonlarına gelelim... Bir ders kitabını açacak veya bir hücre animasyonunu izleyecek olursanız, hücre içerisindeki her şeyin muntazam, kusursuz, düzenli olduğunu sanabilirsiniz. Bu, Dünya'nın en çok okunan biyoloji ders kitabı olan Campbell Biyoloji kitabından alınmış bir hücre fotoğrafı:

Tüm Reklamları Kapat

Pearson Education

Ancak böyle bir sistem, moleküllerin adeta bilinçli olmasını, nerede ne zaman bulunmaları gerektiğini fiziksel yapılarından ötürü bilmelerini gerektirirdi. Halbuki atomların ve moleküllerin bilinci olmadığını biliyoruz. Bu durumda nasıl oluyor da kimyasal süreçler işleyebiliyor?

Çünkü hücre içerisinde muazzam bir kaos var; ancak bu kaos içerisinde sadece kimyasal olarak birbiriyle uyumlu olan tepkimeler yaşanabiliyor, diğerleri yaşanmıyor veya çok daha yavaş yaşanıyor. Lise derslerindeki enzimleri ve bunların kimyasal süreçleri nasıl hızlandırdığını hatırlıyor musunuz? İşte o enzimler yoksa, kimyasallar bir çorba gibi iç içe olsalar da, birbirleriyle anlamlı tepkimelere giremiyorlar veya bu çok uzun süre alıyor. Ne demek istediğimizi anlamak istiyorsanız, bu videoya bir göz atın:

3D sinaps ve üzerindeki 45 farklı proteinin difüzyon modeli
EMBO

Burada gördüğünüz, sizin nöronlarınız. Sinir hücrelerinizin ucundaki sinaps bölgelerinde yaşanan kimyasal hareketliliği görüyorsunuz. Bunu, Harvard Üniversitesi'nin animasyonu ile kıyaslayınca, arada epey bir fark var gibi gözüküyor, değil mi? Çünkü biri gerçekten olanı gösteriyor, diğeri ise öğrencilere kolaylaştırılmış bir şekilde konuyu anlatmayı hedefliyor. Olanı biteni gözlerinde canlandırabilmelerini sağlamaya çalışıyor. Burada gördüğünüz, gerçekte olan.

Hem de bu bile tam olarak gerçeği yansıtmıyor, çünkü sinapslarda bulunan bütün kimyasal hareketliliği değil, sadece 45 farklı proteini takip ediyorlar. Bunu yapabilmek için araştırmacılar, yüksek yoğunluklu bir lazer kaynağı ile hücre zarının ilgilendiğimiz kısmındaki flüoresan proteinleri parlatıyorlar ve bu bölgenin etrafındaki partlatılmamış proteinlerin hareket etmesiyle, parlatılmış olanlar ve olmayanlar birbirleri içinde dağılıyor. Buna, FRAP metodu deniyor.[1]

Tüm Reklamları Kapat

Yani hücrelerimizin için, bir evin odaları gibi düzenli bir şekilde kompartmantalize edilmiş, her kimyasalın sadece belirli yerlerde bulunabileceği yapılar değiller. Elbette hücre içinde belirli büyüklükteki organeller genellikle belirli yerlerde bulunuyorlar; ancak bunlar da sürekli hareket halindeler. Hücrenin genel bir görüntüsünü yansıtmaya çalışan çizimler, organellerden daha küçük ama sayıca kat kat daha fazla olan moleküllerin karmaşık doğasını yansıtamıyor. Organellerden çok ama çok daha küçük olan bu kimyasallar, hücre içine karmakarışık bir şekilde dağılmış halde bulunuyorlar. Her şeyin iç içe ve üst üste olduğu; ancak gerek enzimlerle, gerek genetik materyalin ürettiği diğer protein yapılar ve ortamda bulunan katalizörlerle, hangi kimyasalların hangileriyle tepkimeye girebileceği sınırlandırılıyor.

Bu, o katalizörleri, enzimleri ve proteinleri kodlayan genetik materyalin son 4 milyar yıldır durmaksızın evrimleşmesinin bir ürünü. Bunda yapılan hatalar, domino etkisi gibi birçok süreci değiştirebiliyor ve çeşitlilikler yaratıyor. Eğer bunlar, canlıya herhangi bir avantaj sağlıyorsa seçilim nedeniyle daha yaygın hale geliyor, zarar veriyorsa hızla eleniyor ve yok oluyor. Böylece canlılık, adım adım evrimleşmeyi ve bulunduğu ortama uyum sağlamayı sürdürüyor.

Ancak bir dahaki sefere, bir DNA, kromozom veya hücre çizimi gördüğünüzde, bunun sizin kolayca anlayabilmeniz için hazırlanmış bir karikatürizasyon olduğunu hatırlayın. Gerçekte hücreler içinde olup bitenler, bizim kağıt üzerinde gösterebileceğimizden çok ama çok daha karmaşık ve kaotik. Bilim, azimle araştırmayı sürdürdükçe, bu ilginç dünyaya dair yepyeni şeyler öğrenmeye devam ediyoruz.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
48
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 15
  • Muhteşem! 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 7
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Bilim Budur! 4
  • Umut Verici! 4
  • Korkutucu! 4
  • Tebrikler! 2
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/03/2024 16:24:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9346

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Madde
Görüş
Toplumsal Cinsiyet
Uzay Görevleri
Argüman
Plastik
Element
Akademi
Boyut
Çeviri
Video
Ağız
Moleküler Biyoloji
Elektron
Uzaylı
Hasta
Diş Hekimi
Kertenkele
Anksiyete
Meteor
Normal Doğum
Beslenme Davranışı
Ateş
Hastalık
Fotoğraf
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
"Domates Gribi" Hastalığı Neyin Nesi?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. DNA, Kromozom ve Hücre: Çizimler ve Animasyonlar, Gerçekte Olanı Tam Olarak Yansıtmıyor!. (15 Eylül 2020). Alındığı Tarih: 3 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9346
Bakırcı, Ç. M. (2020, September 15). DNA, Kromozom ve Hücre: Çizimler ve Animasyonlar, Gerçekte Olanı Tam Olarak Yansıtmıyor!. Evrim Ağacı. Retrieved March 03, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9346
Ç. M. Bakırcı. “DNA, Kromozom ve Hücre: Çizimler ve Animasyonlar, Gerçekte Olanı Tam Olarak Yansıtmıyor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 15 Sep. 2020, https://evrimagaci.org/s/9346.
Bakırcı, Çağrı Mert. “DNA, Kromozom ve Hücre: Çizimler ve Animasyonlar, Gerçekte Olanı Tam Olarak Yansıtmıyor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, September 15, 2020. https://evrimagaci.org/s/9346.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close