Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Konformal Döngüsel Kozmoloji: Evrenin Nihai Sonu, Yeni Bir Büyük Patlama Yaratabilir mi?

Evren'in Entropik Ölümü, Büyük Patlama'nın Yaşandığı Şartlarla Birebir Aynı Olabilir mi?

Konformal Döngüsel Kozmoloji: Evrenin Nihai Sonu, Yeni Bir Büyük Patlama Yaratabilir mi? YouTube
13 dakika
5,277
  • Fiziksel Kozmoloji

Konformal Döngüsel Kozmoloji (İng: "Conformal Cyclic Cosmology" veya kısaca "CCC"), Nobel Ödüllü fizikçi Roger Penrose tarafından Genel Görelilik Teorisi kapsamında geliştirilen, Evren'in kendini sonsuz döngüler halinde tekrar ettiğini ileri süren bir kozmolojik modeldir.[1] Konformal Döngüsel Kozmoloji modelinde "gelecek" dediğimiz olgu, bir önceki evrenin zaman-benzeri sonsuzudur; yani uzay-zaman dokusundaki herhangi bir noktanın, var olabilecek herhangi bir zaman ölçeğinde varabileceği en uzak noktadır.[2]

Bu yazımızda böyle bir modele neden ihtiyaç olduğunu anlatacağız ve modelin ne dediğini biraz daha iyi anlamanızı sağlamaya çalışacağız.

Tüm Reklamları Kapat

Hiçbir Şey Yoktan Var Olamazsa, Evren Nereden Geldi?

Bu, herkesin mutlaka sorduğu bir sorudur: Hiçbir şey yoktan var olamazsa, bir şeyin var olabilmesi için ortada bir madde veya bileşen olması ve bunların olabilmesi için de başka bir şeyin var olması gerekiyorsa, Büyük Patlamayı yaratan materyal nereden geldi ve bu materyali yaratan neydi?

Bu soruya yönelik potansiyel cevapları buradaki yazımızda anlatmıştık. Ancak burada, sıklıkla göz ardı edilen bir açıdan bakmak istiyoruz: Evren'in başlangıcını daha iyi anlayabilmek için, belki de Evren'in sonunu daha iyi anlamamız gerekmektedir? Fizikçi Brian Cox, BBC'nin Evren adlı belgesel dizisinde şöyle söylüyor:[3]

Tüm Reklamları Kapat

Son yıldız da yavaş yavaş soğuyup sönecek. Onun yok olmasıyla Evren, bir kez daha ışıksız, yaşamsız ve anlamsız bir boşluk haline gelecek.

Bu son yıldızın yok oluşu, sonsuz, karanlık bir dönemin sadece başlangıcı olacak. Tüm madde sonunda devasa kara delikler tarafından tüketilecek, bunlar da en soluk ışık parıltılarında dağılıp yok olacak. Evren, o soluk ışık da etkileşime giremeyeceği kadar yayılana dek genişleyecek, hareket duracak.

Peki gerçekten böyle mi olacak? Veya tüm bunlar olduktan sonra ne olacak? Gariptir ki bazı kozmologlar, bizim evrenimizin uzak geleceğindeki gibi soğuk, karanlık bir evrenin bizim Büyük Patlamamızın kaynağı olduğuna inanıyorlar.

İlk Madde Nereden Geldi?

Bu konuya girmeden önce, "malzeme", yani fizikî maddenin ilk olarak nasıl ortaya çıktığına adım adım bakalım.

Reklam
Yılbaşı indirimi başladı! NordVPN’de %63 indirim
1 ve 2 yıllık planlarla 3 ay ÜCRETSİZ kullanın
  • Önde gelen VPN hizmetini edinin
  • Dosya indirirken kötü amaçlı yazılımları tespit edin
  • Parolalarınızı ve dosyalarınızı koruyun
Fırsatı Yakalayın
30 günlük para iadesi garantisi

İlk Atomların Ortaya Çıkışı

Atom ve moleküllerden oluşan dengeli maddenin kaynağını açıklamaya çalışıyorsak, şunu anlamamız lazım: Ne Büyük Patlama zamanında ne de ondan yüz binlerce yıl sonrasında bu maddelerin hiçbiri yoktu.

Ama ortamın karmaşık maddenin kararlı hale gelmesini sağlayacak kadar soğumasıyla ilk atomların nasıl daha küçük parçacıklardan oluştuğunu ve bu atomların daha sonra yıldızlarda kaynaşarak nasıl daha ağır elementler meydana getirdiği konusunda ayrıntılı bilgiye sahibiz. Ne yazık ki bilgilerimiz, bir şeyin yoktan var olup olmadığı konusunu açıklayamıyor.

Proton ve Nötronların Ortaya Çıkışı

Öyleyse biraz daha geçmişe gidelim. İlk uzun ömürlü madde parçacıklar, atom çekirdeğini de oluşturan protonlar ve nötronlardır. Bunlar, Büyük Patlama'dan saniyenin on binde biri kadar bir zaman sonra ortaya çıktılar. Bundan önce bildiğimiz anlamda hiçbir malzeme yoktu. Ancak fizik, zaman akışını geriye doğru izlemeye devam etmemize olanak sağlar. Herhangi bir kararlı maddeden önce gelen fiziksel süreçlere kadar!

Kuarkların Ortaya Çıkışı

Bu bizi, "Büyük Birleşik Çağ" (İng: "Grand Unified Epoch") denilen döneme götürür.[4] Bununla, aslında spekülatif fizik alanına girmiş oluyoruz; çünkü şu anda Dünya'da sürdürdüğümüz deneylerimizde, o zamanda ne tür süreçlerin gerçekleşmekte olduğunu inceleyebilmek için yeterli enerji üretemiyoruz.

Akla yakın bir hipotez, fiziksel evrenin, protonların ve nötronların yapı taşları olan kuarkları da içeren kısa ömürlü temel parçacıklardan oluşan bir karışımdan oluştuğudur. Bu dönemde madde ve antimadde, kabaca aynı miktardadır; kuark gibi her madde parçacığının, kendisiyle neredeyse aynı olan ve yalnızca bir açıdan farklılık gösteren bir yansıması olan antimadde eşi bulunur. Ne var ki madde ve antimadde bir araya geldiğinde, bir enerji patlamasıyla yok olurlar; yani bu parçacıklar sürekli olarak ortaya çıkıp ortadan kaybolurlar.

Tüm Reklamları Kapat

Peki bu parçacıklar nasıl var oldular? Kuantum alan teorisine göre, boş uzay-zamana karşılık gelmesi gereken bir vakum bile, aslında enerji dalgalanmaları şeklindeki fiziksel hareketlilikle doludur. Bu dalgalanmalar, aniden beliriveren ve hemen sonra yok olan parçacıkların oluşmasına neden olabilir. Bu, gerçek fizikten çok matematiksel bir gariplik gibi görünse de bu gibi parçacıklar sayısız deneyde gözlenmiştir.

Kuantum dalgalanması görselleştirmesi

Uzay-zaman boşluğu, sanki sürekli olarak "hiç yoktan" yaratılıp yok edilen parçacıklarla kaynamaktadır. Ancak belki de bunun gerçekte bize anlattığı, buradaki yazımızda da izah ettiğimiz gibi, kuantum vakumunun hiçlikten başka bir şey olduğudur. Düşünür David Albert, bu yolla hiçlikten bir şey çıkarma yolundaki Büyük Patlama açıklamalarını etkili bir şekilde eleştirmiştir.[5], [6]

Uzay-Zaman Dokusunun Ortaya Çıkışı

Peki, "Uzay-zaman nasıl var oldu?" sorusunu soracak olursak, daha da gerilere, çok daha eski olan "Planck Dönemi"ne gitmeliyiz. Bu, Evren'in tarihinde öylesine erken bir dönemdir ki Genel Görelilik Teorisi gibi en sağlam fizik teorilerimiz bile artık işlemez duruma gelir.

Planck dönemi, Büyük Patlama'dan sadece saniyenin trilyonda birinin trilyonda birinin trilyonda birinin on milyonda biri sonrasında gerçekleşti. Bu noktada uzay ve zaman kuantum dalgalanmalarına maruz kaldı. Fizikçiler genel olarak parçacıkların mikro dünyasında geçerli olan kuantum mekaniği ve büyük, kozmik ölçeklerde geçerli olan genel görelilik ile ayrı ayrı çalışırlar; ancak Planck dönemini gerçekten anlayabilmek için ikisini birleştiren eksiksiz bir kuantum kütleçekim teorisine gerek vardır.

Tüm Reklamları Kapat

Hala eksiksiz bir kuantum kütleçekimi teorisine sahip değiliz ancak sicim teorisi (İng: "string theory") ve döngüsel kuantum kütleçekimi (İng: "loop quantum gravity") gibi girişimler var. Bu girişimlerde bildiğimiz uzay ve zaman, genellikle derin bir okyanusun yüzeyindeki dalgaların oluştuğu şekilde oluşuyormuş gibi düşünülür. Bizim uzay ve zaman olarak algıladığımız şey, makroskopik dünyada yer alan yaratıklar olarak bizlere pek anlam ifade etmeyen, daha derin, mikroskobik ölçüde gerçekleşen kuantum süreçlerinin ürünüdür.

Planck döneminde bildiğimiz uzay ve zaman anlayışı bozulur; bu nedenle bildiğimiz neden sonuç anlayışına da artık güvenemeyiz. Buna rağmen tüm kuantum kütleçekimi aday teorileri, Planck döneminde gerçekleşmekte olan fiziksel bir şeyi anlatır: bildiğimiz uzay ve zamanın kuantum başlangıcı.

Fakat bu nereden gelmiştir?

Bilinen şekilde nedensellik geçerli olmasa bile, Planck dönemi evreninin bir bileşenini bir diğeriyle açıklamak mümkün olabilir. Ancak ne yazık ki en üst düzey fizik bilgimiz bile şimdiye kadar bir yanıt bulabilmiş değil. "Her şeyin teorisi"ne doğru daha fazla ilerleme kaydetmedikçe, buna kesin bir yanıt veremiyoruz. Bu aşamada güvenle söyleyebileceğimiz şey, fiziğin şimdiye kadar bir şeyin yoktan var olmasının doğrulanmış bir örneğini bulamamış olmasıdır.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Clipboard Laptop Masası ve Düzenleyici

– Dizüstü bilgisayar standı.
– 13″ – 16″ dizüstü bilgisayarlar için yardımcı kemer.
– Masa düzenleyici.
– Dizüstü bilgisayara takmak için silikon bant

Devamını Göster
₺195.00
Clipboard Laptop Masası ve Düzenleyici

Konformal Döngüsel Kozmoloji: Neredeyse Hiçlikten Gelen Sonsuz Sayıda Evren!

Bir şeyin yoktan nasıl var olabileceği sorusunu tam olarak yanıtlayabilmek için, Planck döneminin başlangıcındaki tüm Evren'in kuantum halini açıklamamız gerekir. Bunun için girişilen çabaların tümü büyük ölçüde kurgusaldır. Örneğin bazıları, süpergüçlü bir tasarımcı gibi doğaüstü güçlere başvurur.[7] Ancak diğer aday açıklamalar, sonsuz sayıda paralel evren içeren çoklu evren modeli veya tekrar tekrar yeniden doğan döngüsel evren modeli gibi, fiziğin alanı içinde kalan hipotezlerdir.

2020'de Nobel Ödülü'nü alan fizikçi Roger Penrose, "Konformal Döngüsel Kozmoloji" (İng: "Conformal Cyclic Cosmology") adı verilen, ilgi çekici fakat tartışmalı bir döngüsel evren modeli ortaya atmıştır.[8] Penrose, Evren'in Büyük Patlama sırasında olduğu gibi çok sıcak, yoğun ve küçük hali ile uzak gelecekte olacağı gibi aşırı soğuk, boş, genişlemiş hali arasındaki ilginç bir matematiksel bağlantıdan esinlenmişti. Bu bağlantıyı açıklayan radikal teorisi, Evren'in her iki halinin de sınırları zorlandığında, matematiksel olarak özdeş hale geldikleri üzerine kuruluydu. İlk etapta çelişkili gibi gözükse de gerçekten de maddenin tamamen yok olduğu durum, Evren'imizdeki tüm maddenin oluşmasını sağlamış olabilir.

Bu görüşe göre Büyük Patlama, neredeyse bir hiçlikten ortaya çıkar. Bu hiçliğe yakın hal, bir evrendeki tüm maddenin kara delikler içine çekilerek fotonlara dönüşüp boşlukta kaybolmalarından sonra geriye kalandır. Tüm evren, (başka bir fiziksel bakış açısından bakıldığında) hiçliğe olabilecek en yakın halden oluşmuştur. Ancak bu hiçlik, yine de bir şeydir; yine de fiziksel bir evrendir, sadece bomboştur.

Aynı hal nasıl olur da bir bakış açısıyla soğuk ve boş bir evren, başka bir bakış açısıyla ise sıcak ve yoğun bir evren olabilir? Bunun yanıtı, bir cismin büyüklüğünü değiştirirken şeklini koruyan bir geometrik dönüşüm olan, "uyumlu yeniden ölçeklendirme" (İng: "conformal rescaling") adı verilen karmaşık bir matematiksel prosedürdedir.

Penrose, soğuk ve boş hal ile sıcak ve yoğun halin uzay-zaman şekillerinin (büyüklüklerinin değil) böyle bir yeniden ölçeklendirme yoluyla eşleştirilerek nasıl ilişkilendirilebileceğini göstermiştir. Kuşkusuz ki farklı büyüklükte oldukları halde iki cismin bu şekilde nasıl özdeş olabildiklerini kavramak zordur; ancak Penrose, büyüklük kavramının böylesi aşırı fiziksel ortamlarda anlamını yitirdiğini savunur. Tıpkı aşağıdaki gibi Escher-benzeri örüntülerin, dairenin kenarlarına gittikçe sonsuza kadar kendilerini aynen tekrar etmeleri ama buradan bakıldığında giderek küçülüyorlarmış gibi gözükmeleri gibi:

Penrose'un teorisini desteklemekte kullandığı, sınırlara doğru yaklaştıkça sonsuz kere kendini tekrarlayan Escher-benzeri çizimler.
Penrose'un teorisini desteklemekte kullandığı, sınırlara doğru yaklaştıkça sonsuz kere kendini tekrarlayan Escher-benzeri çizimler.
MDPI

Konformal Döngüsel Kozmoloji'de ifadenin yönü, eski ve soğuktan yeni ve sıcağa doğrudur; yani sıcak ve yoğun hal, soğuk ve boş hal nedeniyle vardır. Ancak bu neden, zamanla ardından bir sonuç gelen bildiğimiz neden değildir. Bu gibi aşırı durumlarda sadece büyüklük değil zaman da geçerliliğini yitirir. Soğuk ve boş hal ile sıcak ve yoğun hal aslında farklı zaman akışlarında yer almaktadır. Soğuk ve boş hal, kendi zamansal geometrisindeki bir gözlemciye göre sonsuza kadar devam eder; ancak neden olduğu sıcak ve yoğun hal, kendi zaman akışına etkin bir şekilde yerleşir.

Sıcak ve yoğun halin, neden-sonuç ilişkisi olmadan soğuk ve boş halden oluştuğunu düşünmek, daha kolay anlaşılmasına yardımcı olabilir. Belki de sıcak ve yoğun halin soğuk ve boş halden doğduğunu veya kaynaklandığını veya bu soğuk ve boş hal tarafından meydana getirildiğini söylememiz gerekir.

Bu belirgin şekilde metafizik fikirler, bilim felsefecileri tarafından da (özellikle de bilindik neden-sonuç ilişkisinin bozulduğu kuantum kütleçekimi bağlamında) kapsamlı olarak incelenmiştir.[9] Bilgimizin sınırlılığı, fizik ve felsefeyi birbirinden ayırmayı güçleştirir.

Hiçlikten Bir Şey: "Peki O Nereden Geldi?"

Konformal Döngüsel Kozmoloji, Büyük Patlama'nın nereden kaynaklandığı sorusuna (kurgusal da olsa) ayrıntılı bazı yanıtlar sunar. Ancak gelecekte evrenbilimin ilerlemesi ile Penrose'un görüşleri doğrulansa bile daha derin bir felsefi soru, fiziksel gerçekliğin nereden kaynaklandığı sorusu daha yanıtlanmamıştır. Tüm bu döngüsel sistem nasıl ortaya çıkmıştır? En sonunda da metafiziğin en büyük sorularından biri olan "Neden hiçlik yerine bir şeyler var?" şeklindeki kuramsal soruyla karşı karşıya kalıyoruz.

Buna birçok metafizik cevap verilebilir; ancak burada üzerinde durduğumuz konu, fizik alanı içinde kalan açıklamalardır. Döngülerin nasıl başladığı konusundaki daha derin soru için üç ana seçenek vardır:

Tüm Reklamları Kapat

  1. Bunların hiçbir fiziksel açıklaması olmayabilir (bunlar, "katı gerçek" dediğimiz, izahsız gerçekler olabilir);
  2. Her biri kendinden önceki evrenin bir özelliği tarafından belirlenen ilk kuantum haline sahip olan kendine özgü evrenlerin sonsuz döngüleri olabilir;
  3. Kendi sonunun bir özelliği ile belirlenen bir başlangıça sahip tek bir döngü ve tekrarlayan tek bir evren olabilir.

Son iki yaklaşım, somut bir nedeni olmayan herhangi bir olaya duyulan ihtiyacı ortadan kaldırdığından, belirgin bir ilgi uyandırmıştır. Hiçbir şey, fizik tarafından açıklanmamış bir şekilde bırakılamaz.

Konformal Döngüsel Kozmoloji'ye göre, ayrık evrenlerin süregelen döngüleri böyle gözükür.
Konformal Döngüsel Kozmoloji'ye göre, ayrık evrenlerin süregelen döngüleri böyle gözükür.
Roger Penrose

Bu Fikirler Deneysel Olarak Test Edilebilir mi?

Penrose, kuantum teorisinin kendi tercih ettiği yorumuyla kısmen ilişkili nedenlerden dolayı, sonsuz yeni döngüler dizisini öngörmektedir. Kuantum mekaniğinde bir fiziksel sistem, aynı anda birçok değişik halin süperpozisyonunda var olur ve biz onu ölçümlediğimizde, sadece birini, rastgele seçer. Penrose'a göre her döngü, farklı şekillerde sonuçlanan rastgele kuantum olayları içerir; yani her döngü, kendinden önceki ve sonraki döngüden farklı olacaktır. Bu görüş, aslında deneysel fizikçiler için sevindiricidir; çünkü bu, Planck uydusu tarafından gözlenen Büyük Patlamadan arta kalan radyasyondaki belli belirsiz izler veya anomaliler aracılığıyla, bizim Evren'imizin oluşmasına neden olan eski evrene bir an için göz atmamızı sağlayabilir.

Penrose ve çalışma arkadaşları Planck'tan gelen verilerdeki örüntüleri önceki evrendeki süper kütleli kara deliklerden gelen radyasyonla ilişkilendirerek bu izleri saptamış olabileceklerine inanıyorlar.[10] Ancak savundukları bulgulara diğer fizikçiler tarafından itiraz edilmesi, bu konuda bir görüş birliğine varılmasını engelliyor.[11]

Kozmik Mikrodalga Artalan Işımasının haritası.
Kozmik Mikrodalga Artalan Işımasının haritası.
ESA

Sonsuz yeni döngüler, Penrose'un görüşünün kilit noktasıdır. Ancak uyumlu döngüsel kozmolojiyi çok döngülü yapıdan tek döngülü yapıya dönüştürmenin doğal bir yolu vardır. Bu durumda fiziksel gerçeklik, Büyük Patlama'dan uzak gelecekteki maksimum derecede boş hale gelen ve sonra yine aynı Büyük Patlama'nın yine aynı evreni yeni baştan yarattığı tek bir döngüden ibarettir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu son olasılık, kuantum mekaniğinin çoklu dünyalar yorumu (İng: "many-worlds interpretation") olarak adlandırılan başka bir yorumuyla uyumludur. Çoklu dünyalar yorumuna göre üstdüşümdeki bir sistemi her ölçümlediğimizde, bu ölçüm rastgele bir hali seçmez; ölçümün sonucu olasılıklardan bir tanesi yani kendi evrenimizde gerçekleşendir. Diğer ölçüm sonuçlarının tümü, çoklu evrende bizim evrenimizden tam anlamıyla ayrılmış diğer evrenlerde gerçekleşir. Yani bir şeyin gerçekleşmesi için ne kadar küçük bir olasılık olursa olsun, sıfır olasılıklığa sahip olmadığı sürece kuantum paralel dünyaların birinde gerçekleşecektir. Başka dünyalarda piyangoyu kazanan, acayip bir tayfun tarafından bulutlara sürüklenen, kendiliğinden tutuşan veya üçünü aynı anda yapan tıpkı sizin gibi insanlar vardır.

Bazıları bunun gibi paralel evrenlerin, bizim evrenimizle başka bir evrenin çarpışmasının kalıntıları şeklindeki kozmolojik verilerde gözlemlenebileceğine de inanmaktadır.[12]

Çoklu dünyalar kuantum teorisi, konformal döngüsel kozmoloji alanına (Penrose buna katılmasa da) yeni bir bakış getiriyor. Büyük Patlama, hepsi aynı anda var olan sonsuz sayıda evreni içeren bir tek kuantum çoklu evrenin yeniden doğuşu olabilir. Olası olan her şey olur ve tekrar tekrar olmaya devam eder.

Eski Bir Mit!

Bir bilim felsefecisi olarak benim için Penrose’un görüşü çok etkileyici. Açıklamaları bilinen neden-sonuç ilişkisinin ötesine taşıyarak Büyük Patlamayı açıklayan yeni olasılıklar ortaya koyuyor. Bu nedenle fiziğin dünyamızı açıklamakta kullanabileceği farklı yolları keşfetmek için önemli bir deneme. Filozofların daha fazla ilgisini hak ediyor.

Tüm Reklamları Kapat

Aynı zamanda bir mitoloji meraklısı olan, Birmingham Üniversitesi Felsefe Profesörü Alastair Wilson için de Penrose'un görüşü hayranlık vericidir. Penrose'un savunduğu çoklu döngü yapısı, öncekilerin küllerinden doğan, sonu gelmez dünyaları öngörüyor. Tek döngü yapısı, kadim ouroboros yani dünya yılanı fikrinin modern anlamda çarpıcı bir çağrışımı. İskandinav mitolojisinde yılan Jörmungandr, kurnaz hilekar Loki ile dev Angrboda’nın çocuğudur. Jörmungandr kendi kuyruğunu yer ve yaratılan bu döngü, dünyanın dengesinin sürmesini sağlar. Bununla birlikte, ouroboros efsanesine eski Mısır da dahil olmak üzere tüm dünyada rastlanmıştır.

Tutankhamun'un mezarındaki Ouroboros hiyeroglifi
Tutankhamun'un mezarındaki Ouroboros hiyeroglifi

Tek döngüsel evrenin ouroboros'u, gerçekten de görkemlidir. Karnında bizim evrenimizle birlikte, kuantum fiziğinin izin verdiği olası tüm garip ve olağanüstü alternatif evrenleri de barındırır; kuyruğu ile kafasının buluştuğu noktada tam olarak boştur fakat yine de trilyonlarca santigrat derecelerdeki enerjiyle hareket halindedir.

Şekil değiştiren Loki bile bundan çok etkilenirdi.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
61
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 12
  • İnanılmaz 8
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • Muhteşem! 5
  • Tebrikler! 4
  • Umut Verici! 3
  • Bilim Budur! 1
  • Güldürdü 1
  • Korkutucu! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/02/2023 21:27:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13180

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Beslenme Davranışları
Yok Oluş
Kuş
Hormon
Makroevrim
Genetik Mühendisliği
Doğa Gözlemleri
Eşey
Antikor
Biyocoğrafya
Doğa Yasası
Böcek Bilimi
Hız
Vejetaryen
Bilim İnsanı
Besin
Köpekgil
Kozmoloji
Radyasyon
Komplo
Kromozom
Bakteri
Robot
Enerji
Epidemik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. Wilson, et al. Konformal Döngüsel Kozmoloji: Evrenin Nihai Sonu, Yeni Bir Büyük Patlama Yaratabilir mi?. (20 Kasım 2022). Alındığı Tarih: 2 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13180
Wilson, A., Öztürk, İ. C., Bakırcı, Ç. M. (2022, November 20). Konformal Döngüsel Kozmoloji: Evrenin Nihai Sonu, Yeni Bir Büyük Patlama Yaratabilir mi?. Evrim Ağacı. Retrieved February 02, 2023. from https://evrimagaci.org/s/13180
A. Wilson, et al. “Konformal Döngüsel Kozmoloji: Evrenin Nihai Sonu, Yeni Bir Büyük Patlama Yaratabilir mi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 20 Nov. 2022, https://evrimagaci.org/s/13180.
Wilson, Alastair. Öztürk, İsmet Celal. Bakırcı, Çağrı Mert. “Konformal Döngüsel Kozmoloji: Evrenin Nihai Sonu, Yeni Bir Büyük Patlama Yaratabilir mi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, November 20, 2022. https://evrimagaci.org/s/13180.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.