Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Uzak Galaksiler Işık Hızından Hızlı Hareket Edebilir mi?

Uzak Galaksiler Işık Hızından Hızlı Hareket Edebilir mi? Hubble Telescope
11 dakika
5,449
  • Fiziksel Kozmoloji

Eğer uzak Evren'i incelerseniz; milyonlarca, milyarlarca, hatta on milyarlarca ışık yılı uzakta galaksilere rastlayacaksınız. Ortalama olarak, galaksinin size olan uzaklığı arttıkça sizden uzaklaşma hızı da artacaktır. Galaksinin içerisinde mevcut olan yıldızların renklerine veya galaksinin kendisine özgü olan emilim (absorbsiyon) ve yayılım (emisyon) çizgilerine bakıldığında, yıldızlarının renklerinin sistematik olarak kırmızıya kaydığı görülür.

Sonuç olarak, bizden çok uzakta olan galaksilerden gelen ışıkları o kadar şiddetli şekilde kırmızıya kaymış olarak göreceğiz ki galaksinin uzaklaşma hızı; ışık hızına gittikçe yaklaşacak, ışık hızına ulaşacak ve hatta belli bir mesafeye ulaştıktan sonra, ışık hızını aşacak. Gözlemlerimiz, sizi Görelilik Teorisi, fizik ve Evren hakkında bildiğimiz her şeyi sorgulamaya itebilir; ancak gördüğünüz şey gerçek - bu kırmızıya kaymalar ve anlattıkları şey, tamamıyla gerçek: Uzak galaksiler, gerçekten de bizden ışık hızından hızlı uzaklaşıyor![1]

Bu Reklamı Kapat

Sabit bir referans çerçevesinde bulunan bir kişiye nazaran, ışık hızına yakın hızlarda hareket eden bir yolcu için zaman, önemli ölçüde farklı geçecektir. Ancak, Evren'de yalnızca aynı "olay"da (veya uzamsal ve zamansal koordinatlar kümesinde) bulunan gözlemciler arasındaki saatleri (zaman) ve cetvelleri (mesafe) karşılaştırabilirsiniz. Herhangi bir uzaklıkla ayrılan gözlemciler, uzay-zamanın düz olmayan, statik olmayan özelliklerini de hesaba katmak zorundadır.
Sabit bir referans çerçevesinde bulunan bir kişiye nazaran, ışık hızına yakın hızlarda hareket eden bir yolcu için zaman, önemli ölçüde farklı geçecektir. Ancak, Evren'de yalnızca aynı "olay"da (veya uzamsal ve zamansal koordinatlar kümesinde) bulunan gözlemciler arasındaki saatleri (zaman) ve cetvelleri (mesafe) karşılaştırabilirsiniz. Herhangi bir uzaklıkla ayrılan gözlemciler, uzay-zamanın düz olmayan, statik olmayan özelliklerini de hesaba katmak zorundadır.
Twin Paradox

Işık Hızı Sınırını Doğru Anlamak...

Görelilik fikri pek çok insanın anladığını düşündüğü bir şey, ancak dikkatli olmak önemli; çünkü Einstein'in teorisini yanlış anlamak çok kolaydır. Evet, Evren'de nesneler için nihai bir hız olduğu doğru: "Işık hızı" denen bu hız, boşlukta 299.792.458 m/s. Sadece kütlesi olmayan tanecikler bu hızda hareket edebilir; gerçek bir kütlesi olan her şey bu hızdan daha küçük hızlarda hareket etmek zorundadır.[1]

Ancak, "ışık hızıyla sınırlandırılmış olmak" hakkında konuştuğumuz zaman, hepimizin fark edemediği bir varsayım yapıyoruz: Uzay-zamanda bir başka nesneyle aynı olay içinde olup da hareket eden bir nesneden bahsediyoruz: Bu, onların aynı anda, uzayda aynı konumda oldukları anlamına geliyor. Eğer birbirinden farklı uzay-zaman koordinatlarına sahip iki nesnemiz varsa, kesinlikle göz ardı edemeyeceğimiz bir diğer faktör daha var.

Bu Reklamı Kapat

Güneş Sistemi'mizdeki gezegenlerin ve Güneş'in uzayı bükmesi, bir uzay aracının veya başka bir gözlemevinin yapacağı herhangi bir gözlem için dikkate alınmalıdır. Uzay araştırmalarından GPS uydularına ve Güneş'in yakınından geçen bir ışık sinyaline kadar pek çok uygulamada, Genel Görelilik Teorisi'nin etkileri (hatta incelikli olan etkileri bile) göz ardı edilemez.
Güneş Sistemi'mizdeki gezegenlerin ve Güneş'in uzayı bükmesi, bir uzay aracının veya başka bir gözlemevinin yapacağı herhangi bir gözlem için dikkate alınmalıdır. Uzay araştırmalarından GPS uydularına ve Güneş'in yakınından geçen bir ışık sinyaline kadar pek çok uygulamada, Genel Görelilik Teorisi'nin etkileri (hatta incelikli olan etkileri bile) göz ardı edilemez.
NASA

Evren, Statik Değildir!

Anlık olarak bulunduğunuz uzay-zaman konumuna bağlı olarak gerçekleşen özel göreli harekete ek olarak, yalnızca Genel Görelilik açısından düşündüğünüzde ortaya çıkan bir etki: uzay-zamanın bükülmesi ve evrimi.

Özel Görelilik; bükülmemiş, statik boşluk ile ilgiliyken, gerçekte Evren içerisinde madde ve enerji bulunur. Madde ve enerjinin varlığı, uzay-zamanda bulunan nesnelerin statik ve stabil olamayacağı ve uzaydaki konumlarının uzay-zaman dokusu değiştikçe değişeceği anlamına gelir.

Bir yıldız veya kara delik gibi büyük bir kütlenin etrafında olduğumuzu varsayalım. Bu durumda uzay-zaman dokusu bükülecek ve bizler, kütleye doğru ivmelendiğimizi hissedeceğiz. Bu durum, uzay dokusuna göre bir hareketin olmadığı anlarda bile görülebilir. Uzay, adeta kendi akışıyla birlikte bütün nesneleri de sürükleyen bir nehir gibi davranır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bir Schwarzschild kara deliğinin olay ufkunun hem içinde hem de dışında uzay, onu nasıl görselleştirmek istediğinize bağlı olarak ya hareketli bir geçit ya da bir şelale gibi akar. Olay ufkunda ışık hızında koşsanız (ya da yüzseniz) bile sizi merkezdeki tekilliğe sürükleyen uzay-zaman akışının üstesinden gelemezsiniz. Ancak olay ufkunun dışında, diğer kuvvetler (elektromanyetizma gibi) sıklıkla yerçekiminin üstesinden gelebilir ve düşen maddenin bile kaçmasına neden olabilir.
Andrew Hamilton

Kabaca tek tip bir maddeyle dolu bir Evren'de, özellikle büyük ölçekte, uzay-zamanda görülen değişiklikler, bütün Gözlenebilir Evren'de geçerlidir. Özellikle, homojen ve izotropik (bütün yönlerde aynı) bir Evren statik kalamaz, ya genişlemek ya da küçülmek zorundadır.

Alexander Friedmann 1922'de bu teoriyi işaret eden denklemleri bulduğunda fazla ilgi gösterilmemişti. Beş yıl sonra, Georges Lemaitre tamamen bağımsız olarak aynı sonuçları bulduğunda, çalışmalarını Albert Einstein'a gönderdi. Einstein, çalışmayı incelemiş ve bir hata bulamamıştı; fakat araştırmanın sonucunu şöyle diyerek reddetmişti:

Hesaplamalarınız doğru; ama fiziğiniz berbat!

Ancak Friedmann'ın fiziğinin "berbat" olması bir yana dursun; tam tersine, Evren'in sırlarını çözebilecek olan anahtardı!

Yıldızlararası bulutların arasından parlayan ışık yankıları görünen, Değişken Yıldız RS Puppis. Değişken yıldızların birçok çeşidi vardır. Bunlardan biri olan "Cepheid değişkenleri", hem kendi galaksimizde hem de 50-60 milyon ışıkyılı uzaklıktaki galaksilerde görülebilir. Bu, kendi galaksimiz ile Evren'deki çok daha uzak yerler arasındaki mesafeyi tahmin etmemizi sağlar.
NASA

Spektroskopi Sayesinde Galaksi Mesafelerini Hesaplayabiliriz!

Bu olaylarla eş zamanlı olarak, 1910-1920, astronomlar uzak nesneler hakkında iki kilit ölçümü yapabilecekleri teknik kapasiteye erişmişlerdi.

  1. Spektroskopi tekniği yardımıyla bir nesneden gelen ışığı farklı dalga boylarına göre kıran astronomlar, belirli atomların varlığını kesin olarak saptayabiliyorlardı. Astronomlar, belirli dalga boylarında oluşan absorbsiyon ve emisyon çizgilerinin kayan sistematik değişiminden yola çıkarak uzak bir nesnenin toplam maviye veya kırmızıya kaymasını hesaplayabiliyorlardı.
  2. Astronomlar, uzak bir nesnenin nesne hakkındaki karakteristik özelliklerini taşıyan belirli özelliklerini tanımlayarak o nesnenin uzaklığını anlayabiliyorlardı. Bu karakteristik özelliklere örnek olarak bir yıldızın karakteristik parlaklığı, bir galaksinin gerçek boyutu veya görünür parlaklığı gibi özellikler verilebilir.
İlk olarak 1917'de Vesto Slipher tarafından fark edildiği üzere, gözlemlediğimiz bazı nesneler, belirli atomların, iyonların veya moleküllerin absorpsiyonunun veya emisyonunun spektral imzalarını yansıtır; ancak bu yansıtma, ışık spektrumunun kırmızı veya mavi ucuna doğru sistematik bir kayma ile beraber gelir. Hubble'ın mesafe ölçümleriyle birleştirildiğinde, bu veriler, genişleyen Evren'in ilk ipucunu verdi: Bir galaksi ne kadar uzaktaysa, ışığı o kadar kırmızıya kayar.
İlk olarak 1917'de Vesto Slipher tarafından fark edildiği üzere, gözlemlediğimiz bazı nesneler, belirli atomların, iyonların veya moleküllerin absorpsiyonunun veya emisyonunun spektral imzalarını yansıtır; ancak bu yansıtma, ışık spektrumunun kırmızı veya mavi ucuna doğru sistematik bir kayma ile beraber gelir. Hubble'ın mesafe ölçümleriyle birleştirildiğinde, bu veriler, genişleyen Evren'in ilk ipucunu verdi: Bir galaksi ne kadar uzaktaysa, ışığı o kadar kırmızıya kayar.
Vesto Slipher (1917)

Bir Galaksi Ne Kadar Uzaksa, Bizden O Kadar Hızlı Uzaklaşır!

Bilim insanlarının 1920'li yılların sonuna doğru uygulamaya başladığı bu iki gözlem yöntemini kullanan bilim insanları, bir kural bulmuşlardı: Bu kurala göre, galaksinin uzaklığı arttıkça kızıla kayma oranının daha yüksek olduğu ölçülmüştü.

Bu Reklamı Kapat

Özel olarak, ortaya çıkan fazladan kırmızı veya maviye kaymalar daima mesafeden bağımsızdır ve saniyede onlarca ile binlerce kilometre arasında değişen hızlara karşılık gelirler; ancak bundan daha hızlı değildirler. Ancak baktığınız galaksinin iki katı kadar uzaktaki galaksileri incelediğiniz zaman kızıla kayma miktarlarının da yakındakilere göre iki kat daha fazla olduğu görülür. Aradaki mesafenin on kat daha fazla olduğu senaryolarda kızıla kayma da on kat daha fazladır. Bu durum bakmak istediğimiz galaksinin uzaklığıyla orantılı olarak milyarlarca ışık yılı uzaktaki galaksilere kadar devam eder.

Evrenin Hubble genişlemesine ilişkin orijinal 1929 gözlemleri. Bundan sonra, daha ayrıntılı ama aynı zamanda daha belirsiz olan gözlemler yapıldı. Hubble'ın grafiği, öncekilere ve rakiplerine göre üstün verilerle kırmızıya kayma-mesafe ilişkisini açıkça göstermektedir; modern ölçümlerse bundan çok daha ileri gitmektedir.
Evrenin Hubble genişlemesine ilişkin orijinal 1929 gözlemleri. Bundan sonra, daha ayrıntılı ama aynı zamanda daha belirsiz olan gözlemler yapıldı. Hubble'ın grafiği, öncekilere ve rakiplerine göre üstün verilerle kırmızıya kayma-mesafe ilişkisini açıkça göstermektedir; modern ölçümlerse bundan çok daha ileri gitmektedir.
Robert P. Kirshner (Sağdaki grafik) ve Edwin Hubble (Soldaki grafik)

Hubble-Lemaitre Yasası Ne Söyler?

Görüldüğü üzere, ölçülen kızıla kayma ve uzaklık arasındaki ilişki, sıra dışı uzaklıklar için de görülmeye devam eder. Uzaklık-kızıla kayma ilişkisi, yakın dönemde Hubble-Lemaitre Yasası olarak değiştirilene kadar, uzun bir dönem boyunca Hubble Yasası olarak bilindi. Ancak Hubble konuyla ilgili çalışmasını yayınlayana kadar, hem Lemaitre hem de Howard Robertson tarafından birbirlerinden bağımsız olarak keşfedilmişti. Bulunan bu bağlantı, astronomi tarihinde keşfedilmiş en önemli deneysel bağlantılardan birisi oldu.

Bu bağlantı, her nesnenin karakteristik kırmızı veya maviye kayma oranını göz önünde bulundurarak her nesnenin kırmızıya(veya maviye) kaymasına ek iki nokta olduğu şeklinde yorumlandı:

  1. Evren'in genel genişlemesinden kaynaklanan bileşen (yani kırmızıya kayma-mesafe ilişkisi), özellikle büyük mesafelerde kırmızıya kaymanın çoğundan sorumluydu.
  2. Her galaksinin uzay boyunca kendi hareketinden kaynaklanan ve ana eğilim çizgisinde düzensizlikleri açıklayan bileşen, genişleyen uzay dokusuna göre özel göreli hareketten kaynaklanıyordu.
Yakınımızdaki Evrenin aşırı yoğun (kırmızı) ve az yoğun (mavi/siyah) bölgelerinin iki boyutlu bir dilimi. Çizgiler ve oklar, etrafımızdaki galaksiler üzerindeki yerçekimsel itme ve çekmeler olan tuhaf hız akışlarının yönünü göstermektedir. Bununla birlikte, tüm bu hareketler genişleyen uzayın dokusuna gömülüdür, bu nedenle ölçülen/gözlemlenen kırmızıya kayma veya maviye kayma, uzayın genişlemesi ile uzaktaki, gözlemlenen bir nesnenin hareketinin birleşimidir.
Yakınımızdaki Evrenin aşırı yoğun (kırmızı) ve az yoğun (mavi/siyah) bölgelerinin iki boyutlu bir dilimi. Çizgiler ve oklar, etrafımızdaki galaksiler üzerindeki yerçekimsel itme ve çekmeler olan tuhaf hız akışlarının yönünü göstermektedir. Bununla birlikte, tüm bu hareketler genişleyen uzayın dokusuna gömülüdür, bu nedenle ölçülen/gözlemlenen kırmızıya kayma veya maviye kayma, uzayın genişlemesi ile uzaktaki, gözlemlenen bir nesnenin hareketinin birleşimidir.
Cosmography of the Local Universe

Kırmızıya ve Maviye Kaymanın Farklı Versiyonları

Özel göreli hareketleri anlamak kolaydır. Bir dondurma kamyonunun sesinin dalga boyundaki kaymaya benzer şekilde, ışığın dalga boyunda bir kaymaya neden olurlar. Size doğru yaklaşan bir dondurma kamyonunun sesi sıkıştırılmış, daha yüksek perdeden olacaktır. Işık için bu durum maviye kaymaya benzetilebilir. Sizden uzaklaştığı durumda ise dalga tepeleri arasındaki mesafe artacaktır. Bu ise sesin daha düşük perdeden duyulmasına neden olacaktır, tıpkı kırmızıya kayma gibi.[1]

Bu Reklamı Kapat

Ancak uzayın genişlemesi özellikle geniş ölçekte düşünüldüğünde çok daha önemli bir rol daha oynar. Uzay dokusunu oyun hamuru ve galaksiler gibi kütlesel olarak yoğun nesneleri üzüm taneleri gibi hayal edecek olursanız, her bir üzüm tanesi yakınındaki diğer üzümlerden tüm yönlerde yavaşça uzaklaşıyor gibi gözükecektir. Üzüm taneleri oyun hamuruna göre hareket etmese de üzüm taneleri arasındaki uzaklık arttıkça birbirlerinden daha hızlı uzaklaşacaklardır. Oyun hamuru tam olarak uzay dokusu gibi genişleyecektir ve gözlemleyebileceğimiz tek şey, genel kızıla kayma olacaktır.

Uzay (hamur) genişledikçe göreli mesafelerin arttığı, genişleyen Evren2in "üzümlü ekmek" modeli. İki üzüm birbirinden ne kadar uzaksa, ışığın bize ulaşmasıyla gözlenen kırmızıya kayma o kadar büyük olacaktır. Genişleyen Evren tarafından öngörülen kırmızıya kayma-mesafe ilişkisi, gözlemlerde doğrulanmıştır ve 1920'lerden beri bilinenlerle tutarlıdır.
NASA

Eğer genişleme oranını hesaplayacak olursanız sonucunuzun birim uzaklık başına hız cinsinden ifade edildiğini göreceksiniz. Örneğin, kozmik mesafe merdiveni yardımıyla, 73 km/s/Mpc olan genişleme hızı olan H0H_0 değerini elde ederiz. (Bir Mpc veya "megaparsek", yaklaşık olarak 3,26 milyon ışık yılıdır). Kozmik mikrodalga arka plan ışıması veya büyük ölçekli yapıların özelliklerini kullanmak da az önceki sayıya yakın, ancak biraz daha küçük bir değer bulmamızı sağlar: 67 km/s/Mpc.

İki şekilde de bir galaksinin görünen hızının ışık hızını aştığı kritik bir uzaklık vardır. Bu mesafe 13 ile 15 milyar ışık yılı arasında değişir. Bunun dışında, galaksilerin ışık hızından hızlı olarak uzaklaştığı görülür; ancak bu, gerçekten ışık hızından daha hızlı bir hareket değildir, evrenin genişlemesinden kaynaklanır. Bu genişleme ise daha önce de bahsettiğimiz gibi uzak nesnelerden gelen ışığın kırmızıya kaymasına neden olur. Bu ilişkinin karmaşık detaylarını incelediğimizde "hareket" açıklamasının verilerle eşleşmediği sonucunu kesin olarak çıkarabiliriz.

Kırmızıya kayma/mesafeler (noktalı çizgi) için yalnızca harekete dayalı açıklama ile, genişleyen Evren'deki mesafeler için genel göreliliğin tahminleri (düz çizgi) arasındaki farklar. Açık bir şekilde görüldüğü üzere, sadece Genel Relativite'nin tahminleri gözlemlediklerimizle eşleşir.
Kırmızıya kayma/mesafeler (noktalı çizgi) için yalnızca harekete dayalı açıklama ile, genişleyen Evren'deki mesafeler için genel göreliliğin tahminleri (düz çizgi) arasındaki farklar. Açık bir şekilde görüldüğü üzere, sadece Genel Relativite'nin tahminleri gözlemlediklerimizle eşleşir.
Wikimedia

Galaksilerin Uzaklaşmasının Ana Nedeni

Evren, gerçekten de genişliyor ve bizim uzak gezegen veya galaksilerden ışığı bu kadar ciddi bir şekilde kırmızıya kaymış görmemizin nedeni, galaksilerin uzay içerisindeki hareketinden değil, genişleyen uzay dokusundan kaynaklanıyor. Aslında, galaksiler, uzay içerisinde görece olarak yavaş hızlarda hareket ediyorlar. Bu hızlar ise ışık hızının binde beşi ile yüzde biri arasında değişiyor.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
English Grammar Practice 1 (A-1)

ISBN: 9786053557913
Sayfa Sayısı: 218
Baskı Sayısı: 1
Ebatlar: 19,5 X 27,5

Devamını Göster
₺85.00
English Grammar Practice 1 (A-1)

Ancak genişleyen Evren'in inkar edilemez etkilerini görmek için çok da uzağa gitmenize gerek yok, sadece 100 milyon ışık yılı mesafeye bakmanız tamamıyla yeterli olacaktır. Evren, gözümüze ulaşmadan önce bu çok uzak ışığı genişletmeye ve germeye devam ederken, bize görülebilen en uzak gökadalar şimdiden 30 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Bizler, Hubble döneminden James Webb dönemine doğru ilerlerken, daha uzaktaki galaksileri de görebilmeyi umuyoruz. Ancak teknolojimiz ne kadar gelişirse gelişsin Evren'deki galaksilerin çoğu, ulaşabileceğimiz sınırların sonsuza dek ötesinde kalacaktır.

Evrenin gözlemlenebilir (sarı) ve erişilebilir (eflatun) kısımları, uzayın genişlemesi ve Evrenin enerji bileşenleri nedeniyle bu şekilde adlandırılır. Gözlemlenebilir Evren'imizdeki galaksilerin %97'si eflatun dairenin dışında yer alır; Işık ve uzay-zamanın özelliklerinden dolayı, onların geçmişlerini görebilsek de, bugün oldukları versiyonlarını asla bilemeyecek, göremeyecek ve onlara erişemeyeceğiz.
Evrenin gözlemlenebilir (sarı) ve erişilebilir (eflatun) kısımları, uzayın genişlemesi ve Evrenin enerji bileşenleri nedeniyle bu şekilde adlandırılır. Gözlemlenebilir Evren'imizdeki galaksilerin %97'si eflatun dairenin dışında yer alır; Işık ve uzay-zamanın özelliklerinden dolayı, onların geçmişlerini görebilsek de, bugün oldukları versiyonlarını asla bilemeyecek, göremeyecek ve onlara erişemeyeceğiz.
Ethan Siegel

Asla Erişemeyeceğimiz Galaksiler

Evren'deki belli bir uzaklığın ötesindeki bütün galaksiler, bizden ışık hızından daha yüksek hızlarda uzaklaşıyor gibi görünüyor. Bugün ışık hızında bir foton salsaydık, fotonumuz bu mesafenin ötesindeki hiçbir galaksiye ulaşamayacaktı. Bu, o galaksilerdeki olayların bizler tarafından hiçbir zaman görülemeyeceği anlamına geliyor. Ancak galaksilerin kendisi ışık hızında hareket ettiği için değil, daha önce de söylediğimiz gibi, uzay dokusunun kendisi genişlediği için...

Bu yazımızı okuduğunuz 7 dakika içerisinde Evren öylesine genişledi ki 15.000.000 yıldız daha o kritik eşiği geçti ve tamamen ulaşılamaz oldu. Bu gezegenler ancak kırmızıya kaymanın tamamen özel bir göreli açıklamasında ısrar edersek, ışıktan daha hızlı hareket ediyor gibi görünürler. Bu, özel göreliliğin doğrulandığı bir zamanda, pek zekice görünmüyor. Fakat bu, bizleri daha rahatsız edici bir sonuca götürüyor: Işık hızında bile gidebiliyor olsaydık, Gözlemlenebilir evrendeki 2 trilyon galaksinin yalnızca %3'ü şu anda erişebileceğimiz mesafededir.

Eğer Evren'in mümkün olan bütün kısımlarını keşfetmek istiyorsak, gecikmeye tahammülümüz olmamalı. Her geçen bir saniyeyle birlikte, zeki bir canlıyla karşılaşma ihtimalimiz sonsuza kadar kayboluyor.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 7
  • Tebrikler! 6
  • Korkutucu! 5
  • Bilim Budur! 3
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Forbes | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b c Elizabeth Howell. Özel Görelilik Teorisi Nedir? Einstein, Işık Hızının Doğasını Açıklamayı Çalışırken Evreni Nasıl Çözdü?. (26 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 30 Mayıs 2022. Alındığı Yer: Evrim Ağacı | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/06/2022 00:54:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11852

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Cinsellik Araştırmaları
Mitler Ve Gerçekler
Fotoğraf
Gözlem
Tercih
Bilim İnsanları
Oksijen
Beslenme Bilimi
Biyokimya
Çocuk
Canlı Cansız
Makine
Süpernova
Solunum
Balıkçılık
Dağılım
Paleontoloji
Elektromanyetizma
Güneş Sistemi
Elektrik
Madde
Tüy
Hidrotermal Baca
Maskeler
Charles Darwin
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.