Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Kuantum Alan Teorisi Nedir? Kuantum Alanlar, Bütünleşik Bir Fizik Teorisini Doğurabilir mi?

Kuantum Alan Teorisi Nedir? Kuantum Alanlar, Bütünleşik Bir Fizik Teorisini Doğurabilir mi? Forbes
10 dakika
7,561
  • Standart Model

Okulda bize maddenin çok küçük parçacıklardan oluştuğu öğretilmişti. Aslında bazı üniversite derslerinde de kuark ve elektronların da tüm maddeleri oluşturan yapı taşları olduğu öğretilmeye halen de devam edilmekte. Ancak bu ifade bile, aslında daha derin olan bir gerçeği bizden gizlemektedir. Fizik sahasında yapılan en güncel gözlemlere göre, doğanın temel yapı taşları, "daha da küçük parçacıklar" değildir. Bunun yerine, tüm alana yayılmış, süreğen "sıvı-benzeri" yapılardır. Biz, bu yapılara fizikte "alanlar" demekteyiz.

Alanların en bilinen örnekleri, elektrik alan ve manyetik alandır. Ancak Evren'i oluşturan alanlar, yalnızca bunlardan ibaret değildir. Evren'in her yerinde yer alan bu alanlardaki dalgalanmalar, ışık dediğimiz şeyi veya daha genel olarak elektromanyetik dalgaları doğurur. Elektromanyetik dalgalara yeterince yakından bakarsak, bunların foton adı verilen parçacıklardan oluştuğunu gözlemleriz. Ne var ki kuantum mekaniğinin etkilerini dahil ettiğimiz zaman, elektrik ve manyetik alanların dalgaları, parçacıklara dönüşür. Yani aslında parçacıklar, "en temel olan" yapılar değillerdir: Temel olan şey, alanlardır ve bu alanların belirli kuantum mekaniği çözümleri, bizim "parçacık" olarak deneyimlediğimiz davranışlara karşılık gelmektedir!

Tüm Reklamları Kapat

Yani bu süreç, bildiğimiz tüm diğer parçacıklar için de geçerlidir; sadece elektromanyetizma için değil. Örneğin uzayda son derece ince bir şekilde yayılmış, "elektron alanı" denen bir yapı hayal edebilirsiniz. Elektron alanının dalgaları, kuantum mekaniği tarafından bir enerji demetine bağlanır. Ve bu enerji demeti bizim "elektron" dediğimiz şeydir. Buna benzer şekilde, bir kuark alanı, bir gluon alanı ve Higgs alanı vardır. Vücudunuzdaki her parçacık (aslında evrendeki her bir parçacık), kuantum mekaniğinin mekanizmasıyla bir parçacık haline getirilmiş, alttaki alanın küçük bir dalgasıdır.

Kuantum Alan Teorisi Neden Zordur?

Kuantum alanını tanımlamak birazcık zor; ancak kuantum alanının, karmaşık bir nesne olduğunu söyleyebiliriz. Bunun nedeni, kısmen, kuantum alanının var olan bütün fiziği içermesidir: Alan, sayısız farklı şekilde etkileşime giren, çok sayıda parçacığı tanımlayabilir ve bu parçacıklar da Standart Model çerçevesinde, var olan her şeyi inşa eder. Yine de, bu tür teorik zorluklara girmeden önce bile, kuantum alan teorisinin zor olmasının başka bir nedeni var. İzah edelim.

Tüm Reklamları Kapat

Alttaki animasyon, kelimenin tam anlamıyla "boş bir alanın" bilgisayar simülasyonunu göstermektedir. Aslında "boş" bir alanın, kelimenin tam anlamıyla, "boş" olmasını beklersiniz. Ancak Kuantum Alan Teorisi, Evren'de "boş" bir alanın bulunmadığını söyler: Tüm parçacıklardan yoksun bir uzay, işte aşağıdaki gibidir ve sizin de gördüğünüz gibi, bu simülasyon, durgun ve sıkıcı olmaktan epey uzaktır. Heisenberg Belirsizlik İlkesi, bir kuantum alanının hiçbir zaman sabit duramayacağı anlamına gelir. İlke, "uzay" dediğimiz şeyin, durgun olmak bir yana, sürekli olarak yaratılan ve yok edilen parçacıklar ve anti-parçacıklardan oluşan ve durmadan köpüren bir çorba gibi olduğunu belirtir.

Bu animasyon, boş bir alanın bir bilgisayar simülasyonunu göstermektedir.
Bu animasyon, boş bir alanın bir bilgisayar simülasyonunu göstermektedir.
Wikimedia Commons

Kuantum Alan Teorisi Nedir?

Kuantum Alan Teorisi (KAT), Klasik Birleşik Alan Teorilerini, Özel Göreliliği (SRT) ve Kuantum Mekaniği (KM) teorilerini tek bir teorik çerçeve altında toplayan bir üst-teoridir (buna "metateori" diyebiliriz). Kuantum Alan Teorisi, parçacık fiziğinde atom altı parçacıkların fiziksel modellerini oluşturmak için ve yoğunlaştırılmış madde fiziğinde yarı parçacıkların modellerini oluşturmak için kullanılır.

Kuantum Alan Teorisinde parçacıklar, parçacıklardan daha temel olan temel kuantum alanlarının uyarılmış halleri ("kuantize olma" olarak ifade edilen bir süreçten geçerek, "kuanta" olarak isimlendirilen hallerini) olarak ele alınır. Parçacıklar arasındaki etkileşimler, Lagrangian dönüşümlerine karşılık gelen kuantum alanlarını içeren etkileşim terimleriyle tanımlanır. Her etkileşim, kuantum mekaniğindeki Pertürbasyon Teorisi'ne göre, Feynman diyagramları ile görsel olarak temsil edilebilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Feynman Diyagramı örneği
Feynman Diyagramı örneği

Aslında Kuantum Alan Teorisi, pek çok diğer teorinin aksine, teorinin ne olduğuna dair değişmez bir tanım içermez. Yani biz, tümü kendi değerlerine ve sınırlarına sahip olan tamamen farklı birkaç açıklama formüle edebiliriz. Bu çeşitliliğin bir nedeni, Kuantum Alan Teorisi'nin çok karmaşık bir şekilde, art arda büyümesidir. Diğer bir neden de, Kuantum Alan Teorisi'nin yorumlanmasının özellikle belirsiz olması ve böylece seçenek yelpazesinin bile net olmamasıdır.

Muhtemelen en iyi ve en kapsamlı KAT anlayışı, başta Kuantum Mekanikleri olmak üzere diğer fiziksel teorilerle ilişkisi (başta klasik elektrodinamik, Özel Görelilik Teorisi ve Katı Hal Fiziği veya daha genel olarak İstatistiksel Fizik olmak üzere) üzerinde durularak kazanılır. Ancak, KAT ile bu teoriler arasındaki bağlantı da karmaşıktır ve adım adım, düzgün bir şekilde açıklanması pek kolay değildir. Eğer bu konuda kendinizi geliştirmek istiyorsanız, bu kitabı edinebilirsiniz.

Kuantum dalgalanmalarının büyük, çeşitli ve en küçük ölçeklerde önemli olduğu kuantum köpüğünden oluşan Evren uzayının bir örneği. Doğanın içsel bir parçası olan kuantum alanları iyi tanımlanmıştır, ancak parçacıkların veya dalgaların nasıl davranması gerektiğine dair sezgisel kavramlarımıza uymamaktadır.
Kuantum dalgalanmalarının büyük, çeşitli ve en küçük ölçeklerde önemli olduğu kuantum köpüğünden oluşan Evren uzayının bir örneği. Doğanın içsel bir parçası olan kuantum alanları iyi tanımlanmıştır, ancak parçacıkların veya dalgaların nasıl davranması gerektiğine dair sezgisel kavramlarımıza uymamaktadır.
NASA/CXC/M.WEISS

Kuantum Mekaniği'ni bir parçacığın (veya belki de çok az parçacığın) modern teorisi olarak düşünürsek, Kuantum Alan Teorisi’ni birçok parçacığa ve dolayısıyla çok sayıda dereceye sahip sistemlerin analizi için Kuantum Mekaniği'nin bir uzantısı olarak düşünebiliriz. Bu bağlamda, Kuantum Mekaniği'nden Kuantum Alan Teorisi'ne geçmek kaçınılmaz değil, pragmatik nedenlerden dolayı, faydalıdır. Bununla birlikte, elektromanyetik alan gibi alanlar söz konusu olduğunda, Kuantum Mekaniği çerçevesinde başa çıkması imkansız olan genel bir eşik aşılır. Böylece, Kuantum Mekaniği'nden Kuantum Alan Teorisi'ne geçiş, hem parçacıkların hem de alanların tek tip bir teorik çerçeve içinde işlenmesine izin verir.

Tüm bunlar bir kenara, parçacık sayısına veya sırasıyla serbestlik derecelerine odaklanmak, ünlü renormalizasyon grubu yöntemlerinin (basit bir şekilde, sonsuzluğa giden işlemlerden kurtulma yöntemleri) neden Kuantum Alan Teorisi'nde ve İstatistiksel Fizik'te uygulanabileceğini de açıklar. Bunun nedeni, basitçe, her iki disiplinin de ya Kuantum Alan Teorisi'nde olduğu gibi alanlarla ilgilendiği için ya da İstatistiksel Fizik'te çok yararlı bir yapay olan termodinamik limiti çalıştığı için, büyük ya da sonsuz sayıda serbestlik derecesine sahip sistemleri inceliyor olmalarıdır.

Dahası, incelenen parçacık sayısı ile alakalı sorunlar, Kuantum Mekaniği'ni genişletmemiz için başka bir neden daha ortaya koymaktadır. Ne Kuantum Mekaniği ne de onun Klein-Gordon ve Dirac denklemleriyle olan göreli uzantısı, değişken sayıda parçacığa sahip sistemleri tanımlayabilir. Bununla birlikte bu, bir türden parçacıkların yok edilirken diğerlerinin yaratıldığı bir sistemde, saçılma süreçlerini tanımlaması beklenen bir teori için bunu izah edebilmek çok önemlidir.

Tüm Reklamları Kapat

Daha önce de belirttiğimiz gibi Kuantum Alan Teorisini, Kuantum Mekaniği ve Özel Görelilik Teorisi'nin başarılı bir şekilde birleştirilmesinin sonucu olarak tanımlayabiliriz. Buradaki ilk sorunu anlamak için, Kuantum Mekaniği'nin sadece Özel Görelilik Teorisi ile potansiyel bir çatışmada olmadığını, daha doğrusu, dolaşık kuantum sistemlerinin meşhur Einstein-Podolsky-Rosen korelasyonları (bkz. EPR paradoksu) nedeniyle, Özel Görelilik Teorisi'nin bir yerellik varsayımı olduğunu anlamak gerekir. Dinamikler düzeyinde, Kuantum Mekaniği ve Özel Görelilik Teorisi arasında bariz bir çelişki vardır. Kuantum mekanik durum fonksiyonlarının zamansal evrimi için temel yasa olan Schrödinger denklemi, göreliliğin temellerine göre doğanın tüm fiziksel yasalarının Lorentz dönüşümlerine göre değişmez olması gereksinimine büyük oranda uymayacaktır. 1920'lerde Schrödinger denkleminin göreli analoglarının araştırılmasıyla ortaya çıkan Klein-Gordon ve Dirac denklemleri, Lorentz değişmezliği gerekliliğine uymaktadır. Yine de bunlar, nihayetinde tatmin edici olmaktan çok uzaktır; çünkü alanların ilkesinin, kuantum-mekaniksel bir şekilde tanımlanmasına izin vermemektedirler.

Kuantum Alan Teorisi’nin Tarihsel Gelişimi

Kuantum Alan Teorisi’nin tarihsel gelişiminin, günümüze kadar çok öğretici olduğunu söylemek yanlış olmaz.[3] Bu sahanın ilk başarısı olan elektromanyetik alanın kuantizasyonu, büyük fizikçi Weinberg’in sözleriyle, "hala başarılı olan bir kuantum alan teorisinin paradigmatik (dizibilimsel) bir örneğidir".

Sıradan Kuantum Mekaniği, değişken parçacıkların asal durumunu oluşturan fotonların açıklamasını veremez. Fotonlar "sıfır" durağan kütleye sahip olduklarından ve buna karşılık olarak uzay boşluğunda ışık hızında hareket ettiklerinden, sıradan Kuantum Mekanikleri gibi değişken olmayan bir teorinin yaklaşık bir açıklama verebileceği ihtimali bile görmezden gelinir.

Örneğin fotonlar, bir atomun elektronlarından biri daha yüksek bir enerji düzeyinden daha düşük bir enerji düzeyine geçiş yaptığında, varsayılması gereken emisyon ve soğurma süreçlerinde dolaylı olarak yer alır.

Tüm Reklamları Kapat

Kuantum mekaniğinin kavramsal çerçevesi geliştirilir geliştirilmez, küçük bir grup teorisyen, yöntemleri hemen elektromanyetik alanlara genişletmeye çalıştı. İyi bir örnek olarak, Max Born, Werner Heisenberg ve Pascual Jordan'ın (1926) üç kişilik ünlü makalesini ele alabiliriz. Özellikle Pascual Jordan, o sıralarda ışık miktarları ile ilgili literatürle tanıştı ve Kuantum Alan Teorisine önemli katkılarda bulundu. Bu hipotezdeki temel argüman, Kuantum Alan Teorisi alanındaki niceliklerin, yani elektrik ve manyetik alanın, Kuantum Mekanikleri konumunda olduğu gibi matrislerle temsil edilmesi gerektiğidir.

Tüm Bunlar Nasıl Başladı?

Kuantum Alan Teorisi'nin başlangıcı, genellikle Dirac'ın "Radyasyonun Emisyonu ve Soğurulmasının Kuantum Teorisi" adındaki ünlü makalesi ile 1927'ye tarihlenir. Dirac, bu makale ile birlikte Kuantum Alan Teorisi'nin ilk geliştirilen parçasına "Kuantum Elektrodinamiği" adını verdi. Dirac, elektromanyetik radyasyon alanının kuantizasyonunda fotonların nasıl göründüğüne dair teorik bir açıklama yaptıktan daha sonra, Dirac'ın açıklamaları diğer alanların kuantizasyonu için de bir model haline geldi.

Science Focus

Buradan anlıyoruz ki, Kuantum Alan Teorisi'nin yöntemleri elektron gibi parçacıkların Kuantum Mekaniksel muamelesinden ortaya çıkan denklemlere (örneğin Dirac denklemi) uygulanabilir. Kuantum Alan Teorisi'nin, özellikle de kuralsal kuantizasyon (kuralsal kuantizasyon, klasik teorinin simetrileri gibi biçimsel yapısını mümkün olan en geniş ölçüde korumaya çalışırken, klasik bir teorinin kuantize edilmesi için bir prosedürdür) yönteminin ilk kapsamlı açıklaması, Heisenberg ve Pauli tarafından 1929'da sunulmuştur. Jordan’ın ikinci kuantizasyon prosedürü, alanın normal modlarının katsayıları için geçerliyken, Heisenberg ve Pauli alanların kendileriyle başladı ve onları kuralsal bir prosedüre tabi tuttu. Heisenberg ve Pauli böylelikle, Kuantum Alan Teorisi'nin günümüze kadar herhangi bir giriş kısmında bulunabilen temel yapısını oluşturdu.

1970'lerin başlarında, yavaş bir başlangıçtan ve birçok engelden sonra, Kuantum Alan Teorisi, göreceli atom altı parçacıklar arasındaki etkileşimleri anlamak için üstün bir doktrin olarak ortaya çıktı.[2] Değişken bir teorik alan modelinin yeniden normalleştirilebilir olması için gerekli koşullar oluşturulduktan sonra, bu yaklaşımın kabulünü hızlı bir şekilde hızlandıran iki gelişme daha vardı: Brout-Englert-Higgs mekanizması ve Asimptotik Özgürlük (asimptotik özgürlük, enerji ölçeği arttıkça ve uzunluk ölçeği azaldıkça, iki parçacık arası bağın asimptotik olarak zayıflamasına neden olan bir ayar teorisidir). Birlikte, bunlar bize teorinin tedirgin edici sektörünün tam bir anlayışını verdi, ve bu anlayış genellikle "Standart Model" olarak adlandırılan modelin ayrıntılı bir resmini vermek için yeterlidir. Bu anlayış için çok önemli olan şey ise, çok sayıda deneysel bulgunun sağladığı güçlü göstergeler (Higgs bozonu örnek verilebilir) ve teşviklerdi.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Dâhiler Sınıfı - Nikola Tesla: Geleceği Keşfeden Adam

DÂHİLER SINIFI: OKUMASI KOLAY, UNUTMASI ZOR

Olağanüstü bir hayal gücü, yaşadığı çağın çok ötesinde fikirler ve akılalmaz buluşlar…

Nikola Tesla hayatlarımızı değiştirdi, hem de kendisi oldukça zor bir hayat yaşarken. Çok sonradan anladık ki Nikola Tesla, geleceği keşfetti.

Büyük ilgi gören Dâhiler Sınıfı serisi NIKOLA TESLA: GELECEĞİ KEŞFEDEN ADAM ile devam ediyor.

Dâhiler Sınıfı Serisi Hakkında:

Bunlar, her biri kendi yöntemiyle; kelimeleriyle, icatlarıyla, seçimleriyle ve hatta kaderleriyle dünyayı değiştirmiş kadınların ve erkeklerin hayat hikâyeleri; şaşkınlık ve hayranlık duymanızı sağlayacak, hayal gücü ve merak duygunuzu harekete geçirecek büyüleyici hikâyeler. Dâhiler Sınıfı serisi bu özel insanları çocuklarla (9 yaş ve üstü) tanıştırmak üzere tasarlandı. İlk olarak yayımlandığı İtalya’da büyük övgü toplayan ve ardından pek çok dile çevrilen Dâhiler Sınıfı, minik ebadı, renkli illüstrasyonları, bilgiyi heyecan ve macerayla birleştiren anlatımıyla çocukların kolay okuyacağı, zor unutacağı, onlara öğrendiklerinden daha da fazlasını merak ettirecek bir seri.

Devamını Göster
₺69.00
Dâhiler Sınıfı - Nikola Tesla: Geleceği Keşfeden Adam

Daha sonra, kuantum alan teorilerinin pertürbatif olmayan (farklı bir probleme bağlı olmayan, çözülebilir) özellikleri ele alındı ve tamamen birleşik kuantum alan teorileri için ilk öneriler başlatıldı. İleri matematiğin diğer konuları ile birlikte her türden sürekli simetrinin kullanımının çok önemli olduğu kabul edildiğinden, Higgs parçacığı, Süpersimetri ve Baryon sayısı ihlali gibi birçok yeni tahmine dikkat çekildi.

Kuantum Alan Teorisi "Gerçek" Mi?

Yazının önceki kısımlarında da bahsettiğimiz gibi Kuantum Alan Teorisi, aslında bir metateoridir. Bu da Kuantum Alan Teorisi'nin kendi deneysel çalışmaları dışında, bünyesinde barındırdığı teorilere bağlı olduğu anlamına gelir. Dolayısıyla gücü ve kapsamı, bu teorilere bağlıdır; bağımsız değil.

Bir örnekle açıklayalım: Bir karışım yaptığımızı varsayalım. Bu karışımı yaparken 3 tane meyve kullanmaktayız ve bu meyvelerin karışımı neticesinde gerçekten lezzetli bir karışım çıkacağını bu meyvelerin kendi tatlarına göre düşünmekte, iddia etmekteyiz. Ancak diyelim ki kullandığımız meyvelerin "hepsinin" tatlarını da kesin olarak bilmemekteyiz. Sadece diğer tatlı meyvelerde görülen çoğu özellik bu meyvede de var olduğundan, bu meyvelerin de bir kısmının tatlı olduğunu düşünmekteyiz. Ancak bu tatlı olduğunu varsaydığımız meyve, aslında çok acı veya kesinlikle kötü tadı olan bir meyve ise, karışımımızın neticesi düşündüğümüz gibi olmayacaktır.

İşte bu yüzden Kuantum Alan Teorisi de, içinde barındırdığı teorilerin gücüne ve kapsamına bağlı olarak güç ve kapsama erişen bir teori konumundadır. Bu bakımdan, fiziğin en güçlü teorilerini barındırıyor olması, onu çok güçlü bir metateori konumuna yükseltmektedir; fakat açıklayıcı gücünün nereye erişeceği veya artıp azalması gibi durumlar, ancak zaman içerisinde bu alt teorilerin gücü ve kapsamı değiştikçe belirlenecektir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
39
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 12
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 8
  • Bilim Budur! 7
  • Muhteşem! 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • D. Tong. What Is Quantum Field Theory?. (14 Ocak 2021). Alındığı Tarih: 14 Ocak 2021. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • ^ G. Hooft. The Evolution Of Quantum Field Theory, From Qed To Grand Unification. (17 Mart 2015). Alındığı Tarih: 13 Ocak 2021. Alındığı Yer: Arvix | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Kuhlmann. The History Of Qft. (10 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 13 Ocak 2021. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/02/2023 09:18:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9955

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kişilik
Galaksi
Evrenin Genişlemesi
Uydu
Kuşlar
Süpernova
Kuantum
Astrofotoğrafçılık
Covıd-19
Mikrobiyoloji
Antropoloji
Teori
Kimyasal
Değişim
Sinek
Damar
Korku
Sağlık Bakanlığı
Kuantum Fiziği
Kök Hücre
Mit
Manyetik Alan
Öğrenme Teorileri
Allah
Orman
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
D. Çevik, et al. Kuantum Alan Teorisi Nedir? Kuantum Alanlar, Bütünleşik Bir Fizik Teorisini Doğurabilir mi?. (21 Ocak 2021). Alındığı Tarih: 8 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9955
Çevik, D., Bakırcı, Ç. M. (2021, January 21). Kuantum Alan Teorisi Nedir? Kuantum Alanlar, Bütünleşik Bir Fizik Teorisini Doğurabilir mi?. Evrim Ağacı. Retrieved February 08, 2023. from https://evrimagaci.org/s/9955
D. Çevik, et al. “Kuantum Alan Teorisi Nedir? Kuantum Alanlar, Bütünleşik Bir Fizik Teorisini Doğurabilir mi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 21 Jan. 2021, https://evrimagaci.org/s/9955.
Çevik, Deniz. Bakırcı, Çağrı Mert. “Kuantum Alan Teorisi Nedir? Kuantum Alanlar, Bütünleşik Bir Fizik Teorisini Doğurabilir mi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, January 21, 2021. https://evrimagaci.org/s/9955.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.