Bir anı beynin içinde fiziksel olarak bir yerde duruyor mu? Eğer duruyorsa, ona dışarıdan dokunup açmak, değiştirmek ya da susturmak mümkün olabilir. Boston Üniversitesinden sinirbilimci Steve Ramirez ve laboratuvar ortağı Xu Liu, 2012'den itibaren tam olarak bunu farelerde denediler.

Anılar beyinde "anı izi" denen fiziksel değişikliklerle kodlanıyor: Belirli bir grup sinir hücresinin birlikte aktifleşmesi gibi. Ekip önce farelere hafif bir elektrik şoku verdi ve bu sırada beynin hafıza merkezi olan hipokampüste hangi hücrelerin aktifleştiğini işaretledi. Fareler, sinir hücrelerinin ışıkla uyarılabilmesi için genetik olarak değiştirilmişti. Bu yönteme optogenetik deniyor.

Sonra fareleri şoku hatırlatacak hiçbir şeyin olmadığı yeni bir ortama koydular ve aynı hücreleri fiber optik kabloyla ışık vererek uyardılar. Fareler korkudan donakaldı. Ortada ne şok vardı ne de tetikleyici bir işaret; anıyı açan şey sadece hücrelerin uyarılmasıydı.

Bir yıl sonra aynı yöntemle farelere sahte bir anı yerleştirdiler. Ayrıca şok verilirken farenin olumlu bir anısını aktive ettiklerinde, şokun anısının daha az olumsuz hale geldiğini gördüler. Ramirez ve ekibi 2022'de bunu bir adım ileri taşıdı: Bir anı her hatırlandığında kısa bir süreliğine değiştirilebilir hale geliyor. Bu pencerede olumlu bir anı aktive edildiğinde, olumsuz anı baskılandı ve korku tepkisi aylarca geri gelmedi.

Bu sonuçların hepsi farelerden geliyor. Ramirez, insan beyin hücrelerine doğrudan müdahale etmenin sağlam bir bilimsel ve tıbbi plan olmadan denenmemesi gerektiğini söylüyor. Yine de anıların değiştirilebildiği bu kısa pencere, insanlarda travma sonrası stres bozukluğu için kullanılan bazı terapilerin de dayandığı ilke.

✏️ Çeviren: Ferit Görür · Editör: Evrim Ağacı