Roma Dodekahedronları: Romalılar Bu Nesneleri Ne İçin Kullanıyordu?
Bir Roma İmparatorluğu kalıntısı bulduğunuzu düşünün. Onu kimin yaptığını, hangi döneme ait olduğunu belirlemek mümkün. Hatta yapıldığı malzemeyi bile inceleyebiliyorsunuz. Ancak en basit görünen sorunun cevabı yok: Bu nesne ne için kullanılıyordu? Roma dodekahedronları tam da böyle bir örnek. Genellikle bakır alaşımından yapılan, on iki beşgen yüzeye, farklı büyüklüklerde deliklere ve köşelerinde küçük çıkıntılara sahip bu nesneler, Avrupa’daki eski Roma topraklarında keşfedildi. Çoğu MS 2. ile 4. yüzyıllar arasına tarihlendiriliyor. İlginç olan ise bu kadar belirgin bir şekle sahip nesnelerin işlevi konusunda hâlâ genel kabul görmüş bir açıklamanın bulunmaması. Peki, ne işe yarıyorlardı? Ortaya atılan teoriler oldukça çeşitli. Ölçüm aleti, dokuma aracı, astronomik cihaz, hatta dinî törenlerde kullanılan bir nesne oldukları öne sürüldü. Ancak bu varsayımların hiçbiri mevcut kanıtlarla kesin olarak doğrulanmış değil. Deliklerin farklı boyutlarda olması ve nesnelerin farklı arkeolojik bağlamlarda bulunması da meseleyi karmaşıklaştırıyor. İlk bakışta, böyle bir nesnenin gündelik bir amaçla kullanıldığını düşünmek mantıklı. Sonuçta onu üretmek belirli bir emek ve malzeme gerektiriyordu. Fakat dodekahedronlar sıradan araçlarsa, kullanımlarına ilişkin daha açık izler neden yok? Yoksa bugün önemsiz gördüğümüz bir ayrıntının aslında ne kadar önemli olduğunu mu anlayamıyoruz? Elbette bu soruların hiçbiri dodekahedronların olağanüstü ya da gizemli bir teknoloji olduğunu kanıtlamıyor. Yalnızca elimizdeki kanıtların işlevlerini belirlemek için yeterli olmadığını gösteriyor. Arkeolojide ilgi çekici görünen her buluntunun ardında sansasyonel bir gerçek yatmak zorunda değil. Romalıların bu nesnelere baktıklarında ne düşündüklerini bilmiyoruz. Belki de kendi dönemlerinde işlevleri hiç kimse için bir sır değildi. Bize ulaşmayan şey, o bilginin kendisi. Ve bazen bilimsel araştırmanın en ilgi çekici yanı da tam olarak bu cevapsızlıktır.

Biz eğitimimizle bize verilenlerle toplumcu olarak yetiştirilmiş bir nesiliz. Biz her yerde işimizi hallederken toplumcu olarak halletmeye alışmışız. Bir yemek sipariş edileceği zaman, bir mekan seçimi yapılacağı zaman arkadaş grubunda 5 adam varsa 4'ü 'bana farketmez' der. Neden? Çünkü biri karar alsın istiyoruz. Biz böyle yetiştirildik çünkü. Yani bir karar alınsın biz onun peşinden gidelim gibi hissediyoruz.