Cell dergisinde yayımlanan iki tamamlayıcı çalışma, farelerin burnundaki koku alıcılarını benzeri görülmemiş bir ayrıntıyla haritalayarak olfaktör sistemin nasıl çalıştığına ilişkin 30 yıllık yerleşik anlayışı alt üst etti.
Harvard Tıp Okulu'ndan nörobiolog Sandeep Robert Datta ve ekibi, yüzlerce fareden yaklaşık 5 milyon nöron inceledi. Tek hücre dizileme ve mekansal transkriptomik yöntemlerini birleştiren araştırmacılar, burun epitelindeki yaklaşık 1.100 koku alıcısının rastgele dağılmadığını; aksine burnun üstünden altına uzanan yatay şeritler halinde son derece düzenli bir konumsal örüntü sergilediğini ortaya koydu.
Bu bulgu, otuz yıldır ders kitaplarında yer alan "burun epitelinin birkaç geniş bölgeye ayrıldığı ve her bölgede alıcı seçiminin temelde rastgele gerçekleştiği" modelini doğrudan çürütüyor. Karolinska Enstitüsü'nden psikolog ve deneysel nörobilimci Johan Lundström, çalışmayı "olfaktör organizasyonun temel ders kitabı modelini yıkan çığır açıcı bir makale" olarak nitelendirdi.
Araştırmacılar aynı zamanda bu düzenin nasıl oluştuğunu da açıkladı: Retinoik asit adlı molekül, burundaki farklı konumlarda farklı konsantrasyonlarda bulunarak her nöronun hangi tür koku alıcısını ifade edeceğini yönlendiriyor. Bu keşif, koku alma duyusunun gelişimsel mekanizmasına ilişkin uzun süredir yanıt bekleyen temel bir soruyu da yanıtlamış oluyor.