Merhaba

Aslında burada mesele isimlendirmeden çok, fiziksel olarak neyi tarif etmeye çalıştığımızla ilgili.

Şöyle ki:

“Potansiyel fark” dediğimiz şey, iki nokta arasındaki bir durum farkını anlatır yani birim yük başına enerji farkını. Ama bu tanım tek başına bir akımın neden oluştuğunu açıklamaz, sadece sonucu tarif eder. Elektromotor kuvvet "EMK" kavramı ise biraz daha derine iner. Zira devrelerde özellikle pil, jeneratör gibi kaynaklar söz konusu olduğunda, yükleri hareket ettiren şey sadece elektrostatik alan değildir. Misal bir pilin içinde kimyasal süreçler devreye girer ve yükleri düşük potansiyelden alıp yüksek potansiyele “taşır”gibi... Bu, klasik anlamda bir elektrik alanın yaptığı iş değildir. Yani ortada elektrostatik olmayan kuvvetler vardır ve tam da bu yüzden “potansiyel fark” kavramı yetersiz kalır. Nitekim potansiyel fark, konservatif (yol bağımsız) alanlar için tanımlıdır. Halbuki "EMK" dediğimiz büyüklük, yükün kapalı bir devre boyunca karşılaştığı toplam işi ifade eder ve burada yol bağımlı, hatta bazı durumlarda zamana bağlı alanlar (örneğin indüksiyon durumları gibi) devreye girer.

Konuya biraz daha teknik olarak değinmek gerekirse:

EMK, birim yük başına yapılan toplam iştir ve bu iş yalnızca elektrostatik potansiyelden türemez. Özellikle değişen manyetik alanların olduğu durumlarda misal indüksiyon gibi, ortada tanımlı bir skaler potansiyel dahi yoktur lakin yine de bir akım oluşur. İşte bu durumda “potansiyel fark” demek zaten anlamını kaybeder, fakat "EMK" kavramı hala geçerli olacaktır. Kısacası "EMK" kavramı biraz zorunluluktan doğuyor. Keza potansiyel fark sadece elektrostatik durumları güzel açıklar lakin gerçek devrelerde işin içine kimyasal, manyetik ve zamana bağlı etkiler girer ve bu yüzden daha genel bir tanıma ihtiyaç duyulmuş ve "EMK" ortaya atılmıştır.

Benim kafamda şöyle oturuyor:

Potansiyel fark daha çok “harita”, EMK ise “motor” gibi. Biri durumun fotoğrafını çeker, diğeri süreci başlatan mekanizmayı anlatır.^[1] Umarım açıklayıcı olmuştur ve anlatabilmişimdir. Saygılarımla