Hava durumu tahminleri son birkaç yıl içinde yapay zekâ sayesinde çarpıcı bir dönüşüm geçirdi. Küresel ölçekte geliştirilen yapay zekâ tabanlı hava durumu modelleri günümüzde dünyanın en iyi fizik temelli tahmin sistemleriyle doğrudan yarışabilecek tahminler üretebiliyor.

Bu kayda değer ilerlemenin arkasında üç temel etken görüyoruz: devasa miktardaki hava durumu verisi, yapay zekâ modellerindeki yenilikler ve tarihte benzeri görülmemiş bir hesaplama gücü. Hava tahminlerinde yapay zekâyı daha da geliştirmeye yönelik tartışmaların büyük kısmı yeni modellere veya gelişmiş donanımlara odaklansa da verinin oynadığı rol kritik bir önem taşıyor.

Pittsburgh şehri de dâhil olmak üzere Apalaş Dağları ve Pas Kuşağı bölgesinde eski sanayi alanları yeni yerleşim bölgelerine, araştırma merkezlerine ve teknoloji üslerine dönüştürülüyor. Ancak bu alanların zemininde onlarca yıldır çok daha farklı bir dönüşüm yaşanıyor.

Kahverengi alan olarak adlandırılan bu yerler, geçmişte sanayi veya ticaret amacıyla kullanılmış arazileri ifade ediyor. Buralardaki yeniden yapılaşma süreçleri, geçmişten kalan kirlilik nedeniyle oldukça karmaşık bir hâl alabiliyor. Bu alanlar genellikle geride bıraktıklarıyla tanımlanıyor; terk edilmiş fabrikalar, boş araziler ve kanserojen bileşiklerle kirlenmiş topraklar bu alanların tipik özelliklerini oluşturuyor.

Nisan 1986'da Çernobil Nükleer Santralinin 4 numaralı reaktöründe meydana gelen patlama, insanlık tarihinin şahit olduğu en yıkıcı nükleer felaketlerden birini tetikledi. Patlamanın ve ardından günlerce süren yangının etkisiyle atmosfere devasa miktarda radyoaktif madde saçıldı, radyoaktif kirleticiler Sovyetler Birliği ve Avrupa genelinde yaklaşık 100.000 km²'lik bir alana yayıldı. Yüz binlerce insan evlerinden tahliye edilirken felaket insan sağlığı, çevre ve nükleer enerjinin geleceği üzerinde silinmesi güç izler bıraktı.

Ancak yaşanan bu büyük yıkımın ortasında beklenmedik bir tablo ortaya çıktı. Terk edilen reaktör ve etrafındaki Çernobil Yasak Bölgesi, bilim insanlarının kasıtlı olarak asla tasarlayamayacağı ölçekte, tesadüfi ve uzun vadeli bir deney alanına dönüştü. Aradan geçen kırk yılı aşkın sürede araştırmacılar kimyadan evrimsel biyolojiye ve canlıların aşırı çevre koşullarına karşı gösterdiği olağanüstü dirence kadar pek çok alanda son derece çarpıcı bulgular elde etti. Çernobil'in radyoaktif kalıntılarında keşfedilen bu sıra dışı gerçekleri birlikte inceleyelim.

Hayır, Milton Kasırgası'nı ABD Başkanı Joe Biden üretmedi. Yüksek irtifada seyreden uçakların arkasında bıraktığı buz kristallerinden oluşan yoğunlaşma izleri, hükümetlerin hava durumunu kontrol etmek ya da toplumları manipüle etmek amacıyla havaya sıktığı kimyasal püskürtme izleri değildir. Dubai'deki rekor düzeydeki sellerin sorumlusu da devlet eliyle yürütülen bulut tohumlama çalışmaları değildi.

Ne var ki bu tür iddiaların internet ortamında hızla yayıldığını ve giderek siyasi söylemlerde de yer bulduğunu görüyoruz. Bu durum, hava durumunu manipüle etmeye yönelik komplo teorileri ile güneş jeomühendisliği hakkındaki son derece gerçek bilimsel tartışmalar arasındaki ayrımın bulanıklaşmasına yol açıyor.

Bugün İngiltere'nin doğu kıyılarına baktığımızda oldukça sakin ve durağan bir doğa manzarasıyla karşılaşıyoruz ancak Dünya'nın derinlikleri bizlere çok daha fırtınalı bir jeolojik geçmiş anlatıyor. Bilim insanları, İngiltere'nin doğu kıyısında yerin derinliklerine gömülü vaziyette, günümüzdeki Etna Yanardağı'ndan birkaç kat daha güçlü, devasa ve kadim bir yanardağ keşfetti.

Norfolk ve Lincolnshire kontluklarının altında yatan bu kadim yanardağ, günümüzden yaklaşık 454,4 milyon yıl önce birkaç bin hidrojen bombasının patlama gücüne eşdeğer bir şiddetle püskürdü ve volkanik küllerini İskandinavya'ya kadar savurdu. Araştırmacılar, bu patlamanın günümüzde Norveç, İsveç, Baltık bölgesi, Belarus ve Polonya genelinde varlığını sürdüren devasa volkanik kül tabakasının, yani Kinnekulle tefrasının oluşumundan sorumlu olduğuna inanıyor.