İçerikler

Hayvanlar dünyasında eş cinsel davranışların oldukça yaygın olduğunu biliyoruz ancak farklı türler arasında böylesi yakınlaşmaların gerçekleştiğine son derece nadir rastlıyoruz. Etiyopya'da kaydedilen yeni bir vaka, bir boğa ile erkek eşek arasında gelişen sıra dışı bağı belgeleyerek türler arası sosyal ilişkilerin doğasına dair önemli veriler sunuyor.

İtalya'daki Pisa Üniversitesinden araştırmacılar Etiyopya'da gerçekleştirdikleri saha gözlemlerinde Achille adı verilen bir boğanın, Patroclo adlı erkek bir eşeğe mart ayı boyunca yalnızca iki haftalık bir sürede 51 kez biniş yaptığını kaydetti. İkili, bu eylemlerin ardından araştırmacıların biniş sonrası temas olarak adlandırdığı yalanma ve sürtünme gibi davranışlar sergiledi.

Yeni bir bilimsel araştırma manşetlere taşınır. Bu çalışma belirli bir diyetin işe yaradığını, bir gıda takviyesinin hafızayı güçlendirdiğini, yeni bir öğretim yönteminin okuma becerilerini geliştirdiğini veya bir yönetim yaklaşımının ekip verimliliğini artırdığını gösterir. Biz de beslenme alışkanlıklarımızı, ebeveynlik tarzımızı ya da çalışma düzenimizi hemen buna göre ayarlarız; bilimin yolundan gideriz.

Birkaç ay sonra bir başka haber başlığı çıkar ve ilkini tamamen çürütür. Örneğin yumurtanın sağlığa zararlı olduğu söylenirken birden faydalı olduğu ilan edilir. Kırmızı şarap kalbi korur mu, korumaz mı? Bitter çikolata, az yağlı diyetler, ayakta çalışma masaları veya bir salgın sırasındaki maske kullanımı gibi konularda bilimsel temelli olduğu belirtilen öneriler durmaksızın değişir. Sonunda insanlar “araştırmaların gösterdiği” iddialara güvenmeyi bırakır.

Ters fonksiyon (İng: "inverse function"), başlangıçtaki bir fonksiyonun girdisini kendi çıktısına, başlangıçtaki fonksiyonun çıktısını ise kendi girdisine dönüştüren matematiksel eşlemedir.^[1] Bir fonksiyon aldığı sayısal girdiyi belirli bir kurala göre işleyerek tek bir sonuç ürettiğinde, bu işlemin tersi üretilen sonuçtan yola çıkıp başlangıçtaki girdiyi geri vermektedir.^[1][2] Cebirsel bir formülle tanımlanan bire bir yapıdaki bir fonksiyonda ters fonksiyonu bulmak için önce y = f(x) denkleminde x girdi değişkeni yalnız bırakılmaktadır.^[1] Ardından x ile y yer değiştirmekte, yeni y değişkeninin yerine de f⁻¹(x) sembolü yazılmaktadır.^[1]

Günlük hayatta sıcaklık birimlerini birbirine dönüştürürken ya da gidilen mesafeden harcanan süreyi hesaplarken aslında bir fonksiyonun çıktısından girdisine geri dönülmektedir.^[1] Örneğin 75 Fahrenheit derecesinin yaklaşık 24 Celsius derecesine karşılık geldiğini bildiğimizde, 26 Celsius derecesinin yaklaşık 79 Fahrenheit derecesi ettiğini bulmak ters yöndeki dönüşümü çalıştırmaktır.^[1] Ne var ki her kural geri sarılabilen bir yapıda değildir.^[1] Ayrıca f⁻¹(x) yazılışındaki üst indis, ilk bakışta yanıltıcı biçimde bir kuvvet alma işlemi gibi algılanabilir.^[1][8]

İvme (İng: "acceleration"), hareket halindeki bir cismin hızının zaman içinde hangi oranda değiştiğini belirten vektörel bir fiziksel büyüklüktür.^[3] Uluslararası Birimler Sistemi'ndeki (SI) birimi metre bölü saniye karedir (m/s²).^[10] Bu birim, cismin hızının her bir saniyede kaç metre bölü saniye (m/s) arttığını veya azaldığını doğrudan ifade etmektedir.^[3] Fizikte hız, hem büyüklüğü hem de yönü olan bir niceliktir. Bu nedenle bir cismin süratinin değişmesi, hareket yönünün değişmesi veya her ikisinin birden değişmesi ivme yaratmaktadır.^[3]

Doğadaki ve teknolojideki pek çok hareket, hızın saniyeler içindeki bu değişimiyle şekillenmektedir.^[3][4] Örneğin başlangıç kapısından durgun halde fırlayan bir yarış atı, 1,80 s içinde batıya doğru 15,0 m/s hıza ulaşmaktadır, dolayısıyla bu sırada ortalama ivmesinin büyüklüğü 8,33 m/s² olmaktadır.^[3] Bir drag yarış otomobilinin ivmesi ise çok daha yüksektir ve durgunluktan harekete geçen böyle bir otomobil, 26,0 m/s² ortalama ivmeyle 5,56 s boyunca hızlanarak 402 m yol almaktadır.^[4] Günlük dilde hız ile sürat birbirinin yerine kullanılabilse de fizikte bu iki terim aynı anlama gelmemektedir.^[2] Negatif işaretli ivme de her zaman yavaşlama demek değildir.^[3] Bu yazımızda önce konum ve hız değişimini ele alacağız, ardından sabit ivmeli hareketin matematiksel modellerini, hareket grafiklerinin eğim ve alan ilişkilerini ve serbest düşme hareketini inceleyeceğiz.

Yapay zekâ ajanlarına siyasi görüşler verin, bu görüşleri savunmalarını ve birbirlerini ikna etmelerini isteyin, ardından hangi bağlantıları sürdüreceklerine kendileri karar versin. Nature Communications'ta yakın zamanda yayımlanan bir deney, tekrarlanan etkileşimlerin sonunda tanıdık bir tablonun ortaya çıktığını gösterdi: kendi çevresini giderek daha çok tercih eden karşıt kamplar.

Çin'deki Tsinghua Üniversitesinden Jinghua Piao ve meslektaşlarının oluşturduğu simülasyonlarda ajanlara benzer düşünenleri tercih etmeleri ya da yankı odaları oluşturmaları söylenmedi. Buna rağmen etkileşimleri, giderek ayrışan görüşler ve ağlar üretti. Bu bölünmeler yerleşince araştırmacılar onları gevşetmeye çalıştı. Ajanların karşılaştığı kişileri değiştirmek mi işe yarardı, yoksa ajanların dinleme biçimine dair farklı talimatlar mı gerekliydi?