Herkül Galaksi Kümesi

Bunlar, 500 milyon ışık yılı uzaktaki Herkül kümesinde bulunan galaksilerdir. Abell 2125 olarak da bilinen bu küme, gaz ve toz bakımından zengin, yıldız oluşumlarının gerçekleştiği sarmal galaksilerle doludur. Küme aynı zamanda, toz ve gaz barındırmayan ve bu sebeple yeni yıldızların oluşmadığı, nispeten az sayıda eliptik galaksiye de sahiptir. Derin uzayı gözler önüne seren bu birleşik görüntüdeki renkler, yıldız oluşumuna ev sahipliği yapan ve mavi tondaki galaksileri ve daha yaşlı yıldız popülasyonlarına sahip olan galaksileri açık bir şekilde göstermektedir. Bu nefes kesici görüntü, kümenin merkezindeki, yaklaşık 4 milyon ışık yılına denk gelen, yaklaşık 1/2 derecelik alanı kapsamaktadır. Daha parlak olan ve ön planda bulunan Samanyolu Galaksisi mensubu yıldızların parıltıları, görüntüyü yakalayan teleskobun ayna destek kanatları tarafından üretilmektedir. Bu kozmik manzarada, pek çok galaksi çarpışıyor ya da birleşiyor gibi görünmektedir. Bu, kümelenmiş galaksilerin çoğunlukla etkileştiğinin açık bir kanıtıdır. Aslında, Herkül kümesinin kendisi, daha küçük galaksi kümelerinin devam eden birleşmelerinin bir sonucu olarak görülebilir. Herkül kümesinin, erken evrendeki genç galaksi kümeleriyle benzer olduğu düşünülmektedir.

7 Kasım 2020 Günün Astronomi Fotoğrafı (NASA APOD)

📸 Kaynaklar ve Katkıda Bulunanlar:
Görsel Kaynağı & Telif Hakkı: Howard Trottier
Çeviren: Ege Can Karanfil

🔗 Tüm APOD içeriklerini görmek için:
https://evrimagaci.org/apod

Mars Ekspres’den Marslı Uydu Phobos

Neden Phobos bu kadar koyu? Phobos, Mars’ın iki uydusundan en büyüğü ve en içte olanı. Tüm Güneş Sistemi’ndeki en koyu renkli uydudur. Sıradışı yörüngesi ve rengi, yakalanmış buz ve koyu renkli kaya karışımından oluşan bir asteroit olabileceğine işaret ediyor. Phobos’un Mars‘ın kenarına yakın olan bu görüntüsü 2010 yılında, şu anda da Mars’ın yörüngesinde dönmekte olan robotik uzay aracı Mars Ekspres ile kaydedildi. Phobos çok krateri olan çorak bir uydudur ve en büyük krateri de uzak tarafında bulunuyor. Bunun gibi görüntüler sayesinde, Phobos‘un muhtemelen bir metre kalınlığında yumuşak bir toz tabakası ile kaplı olduğu belirlendi. Phobos Mars’a çok yakın bir yörüngede dönüyor. Bu yüzden bazı yerlerden günde iki defa doğup batıyor gibi görünüyor. Buna karşılık bazı yerlerden hiç görünmüyor. Phobos‘un Mars etrafındaki yörüngesi sürekli olarak küçülüyor. Yaklaşık 50 milyon yıl içinde, büyük olasılıkla Mars yüzeyine çarpıp parçalara ayrılacak.

8 Kasım 2020 Günün Astronomi Fotoğrafı (NASA APOD)

📸 Kaynaklar ve Katkıda Bulunanlar:
Görsel Kaynağı: G. Neukum (FU Berlin) et al., Mars Express, DLR, ESA; Teşekkürler: Peter Masek
Çeviren: Seda Baştürk

🔗 Tüm APOD içeriklerini görmek için:
https://evrimagaci.org/apod

Akdeniz’in Üzerinde Meteor ve Samanyolu

Bu görüntüyü unutulmaz kılan şey, titiz bir planlamaydı. Önce, bu yılki Perseid Meteor Yağmurunun başlangıcına denk gelen bir gece seçildi. Ardından, parlak Ay doğup da gecenin aydınlığını ele geçirmeden önceki saatler hedeflendi. Etkileyici ön plan için de Akdeniz kıyısında, Fransa’nın Le Dramont bölgesindeki kayalık bir plaj tercih edildi. O sırada île d’Or adası, Samanyolu Gökadasının merkez şeridinin ürpertici biçimde aşağı doğru indiği hattın yakınında konumlanıyordu. Her şey hazır olunca ve hava da yardımcı olunca, bu gerçeküstü görünen gece manzarası için gereken tüm kareler 15 dakika içinde çekildi. Göremediğiniz şey ise şu: Astrofotoğrafçı o gece babasını da yanında getirmişti. Babası modern gökyüzü çekim tekniklerinde usta olmasa da, bir zamanlar çocuğuna gökyüzünü öğretmeyi kendine görev edinmişti.

23 Ağustos 2022 Günün Astronomi Fotoğrafı (NASA APOD)

📸 Kaynaklar ve Katkıda Bulunanlar:
Görsel Kaynağı ve Telif Hakkı: Julien Looten
Çeviren: Eyüp Akman

🔗 Tüm APOD içeriklerini görmek için:
https://evrimagaci.org/apod

🔐 Kriptografi, bilgiyi yetkisiz erişimden korumayı amaçlayan matematiksel ve algoritmik yöntemler bütünüdür. Günümüzde internet üzerinden gönderilen mesajlardan banka işlemlerine, dijital imzalardan kimlik doğrulamaya kadar pek çok sistem, kriptografik altyapılar üzerine kuruludur.

📏 Bu alanın dikkat çekici yönlerinden biri, soyut matematik kavramlarıyla doğrudan ilişkili olmasıdır. Özellikle sayı teorisi, asal sayılar, modüler aritmetik ve hesaplama karmaşıklığı gibi konular; modern kriptografi sistemlerinin güvenliğini belirleyen temel unsurlar arasında yer alır. Bu noktada “sonsuzluk” kavramı, teorik sınırların ve hesaplama olanaklarının tartışılmasında önemli bir çerçeve sunar.

🧠 Örneğin bazı şifreleme yöntemleri, pratikte çözülmesi son derece zor olan matematiksel problemlere dayanır. Bu problemlerin teorik olarak çözülebilir olması, fakat hesaplama süresi bakımından neredeyse erişilemez olması, kriptografinin güvenlik mantığının temelini oluşturur. Bu da bilgisayar bilimi ile matematiğin kesiştiği noktada, “hangi problemler çözülebilir?” sorusunu gündeme getirir.

💡 Ayrıca kriptografi yalnızca gizlilik sağlamakla sınırlı değildir. Veri bütünlüğü, kimlik doğrulama ve inkâr edilemezlik gibi kavramlar da bu alanın kapsamına girer. Bu nedenle kriptografi, hem teorik bilgisayar bilimi hem de günlük dijital yaşam açısından merkezi bir rol üstlenir.

🔎 Kısacası kriptografi; sonsuzluk, matematiksel soyutlama ve bilgisayar biliminin sınırlarını bir araya getiren, hem felsefi hem teknik yönleri olan çok katmanlı bir disiplindir.

Yazar: Sibel Özkan
Editör: Damla Şahin Uçar

ℹ️ Bu içerik, Evrim Ağacı internet sitesinden derlenerek hazırlanmıştır. Derleme sırasında bazı önemli detaylar kaybolmuş olabilir. Konu hakkında eksiksiz bilgi almak ve kaynaklarımızı görmek için içeriği lütfen evrimagaci.org üzerinden okuyunuz.

Güneş’te Uzun, Kıvrıla Kıvrıla Uzanan Bir Filament

Bu ayın başlarında Güneş, kayıtlardaki en uzun filamentlerden birini sergiledi. Görüntünün merkezine yakın yerde parlak, kıvrımlı bir iz olarak seçilen bu yılan gibi filamentin toplam uzunluğunun, Güneş yarıçapının yarısından fazla olduğu hesaplandı — 350.000 kilometreden uzun. Filament, Güneş’in manyetik alanının yukarıda tuttuğu sıcak gazdan oluşur; yandan bakılsaydı, yükselmiş bir prominans gibi görünürdü. Güneş’in kenarında aynı anda görülen daha küçük, farklı bir prominans da var. Öne çıkan görüntü, yalnızca filamenti değil, Güneş’in halı gibi dokulu kromosferini de vurgulamak için sahte renklendirilmiş ve renkleri ters çevrilmiş. Sağ üstteki parlak nokta ise aslında, yaklaşık Dünya büyüklüğünde koyu bir güneş lekesi. Güneş filamentleri genellikle saatlerden günlere uzanan sürelerde kalır; sonunda çöker ve sıcak plazmayı yeniden Güneş’e geri bırakır. Ama bazen patlayıp parçacıkları Güneş Sistemi’ne savururlar; bunların bir kısmı Dünya’da kutup ışıklarını tetikler. Fotoğraftaki filament eylül başında belirdi ve yaklaşık bir hafta boyunca yerini korudu.

13 Eylül 2022 Günün Astronomi Fotoğrafı (NASA APOD)

📸 Kaynaklar ve Katkıda Bulunanlar:
Görsel Kaynağı ve Telif Hakkı: Alan Friedman (Averted Imagination)
Çeviren: Eyüp Akman

🔗 Tüm APOD içeriklerini görmek için:
https://evrimagaci.org/apod

🌌 Gaz devi olarak bilinen Uranüs ve Neptün, Güneş Sistemi’nin dış bölgelerinde yer alan iki büyük gezegen. Ancak iç yapılarının ne olduğuna dair bilimsel çalışmalar, bu gezegenlerin yalnızca gaz ve buzdan ibaret olmayabileceğini düşündürüyor. Bazı modellerde bu iki gezegenin iç kısımlarında yüksek basınç altında “sıvı kayaçlara” benzeyen katmanlar bulunabileceğini öne sürülüyor.

🔬 Geleneksel olarak Uranüs ve Neptün, “buz devleri” olarak tanımlanır: çekirdek, buzlu bileşikler ve gazlı atmosferlerden oluşan katmanlı yapılar. Fakat yüksek basınç altında buzlu bileşiklerin amorf ya da sıkışmış hâldeki formları, kayaç benzeri davranış gösterebilir. Bu da “kaya benzeri iç yapı” düşüncesini akla getiriyor.

🔭 Bu gezegenlerin çekirdekleri hâlâ tam olarak bilinmiyor; zira doğrudan ölçümler mevcut değil. Ancak yerçekimi verileri ve manyetik alan analizleri, “saf gaz / saf kayaç” gibi iki uç model yerine, karmaşık ve yüksek basınçla dönüştürülmüş maddelerden oluşan bir iç yapı olabileceği fikrini destekliyor.

🧠 Kısacası Uranüs ve Neptün’ün iç yapısı, klasik “gaz devi” tanımının ötesinde, çok daha karmaşık ve belki de “sıkışmış, kaya benzeri” katmanları içerebilecek türden olabilir, bu da onları Güneş Sistemi’ndeki diğer dev gezegenlerden ayıran ilginç bir potansiyele işaret ediyor.

Yazar: University of Zurich
Uyarlayan: Cemgil Bilici
Editör: Damla Şahin Uçar

ℹ️ Bu içerik, Evrim Ağacı internet sitesinden derlenerek hazırlanmıştır. Derleme sırasında bazı önemli detaylar kaybolmuş olabilir. Konu hakkında eksiksiz bilgi almak ve kaynaklarımızı görmek için içeriği lütfen evrimagaci.org üzerinden okuyunuz.

Hubble'dan Yıldızlararası Ziyaretçi 3I/ATLAS

Şili'nin Rio Hurtado kentindeki, NASA destekli ATLAS (Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System) tarama teleskobuyla 1 Temmuz'da keşfedilen 3I/ATLAS, Güneş Sistemimizden geçtiği bilinen üçüncü yıldızlararası cisim olduğu için bu adı aldı. 2017'de 1I/ʻOumuamua'yı, 2019'da ise kuyrukluyıldız 2I/Borisov'u izlemiş oluyor. C/2025 N1 adıyla da bilinen 3I/ATLAS bir kuyrukluyıldız. Artan Güneş ışığıyla ısınan buzlu çekirdeğinden kopup fırlayan tozun oluşturduğu, gözyaşı biçimli bir bulut; 21 Temmuz'da çekilen bu Hubble Uzay Teleskobu'nun keskin görüntüsünde seçiliyor. Hubble, iç Güneş Sistemi'ne doğru yol alan şimdiye dek kaydedilmiş en hızlı kuyrukluyıldızı izlerken poz sırasında arka plandaki yıldızlar çizgi gibi uzamış görünüyor. Hubble görüntüsünün analizi, doğrudan görülemeyen katı çekirdeğin çapının büyük olasılıkla 5,6 kilometreden küçük olduğunu gösteriyor. Bu kuyrukluyıldızın yıldızlararası kökeni, Güneş'in çevresinde bir tur atıp geri dönmeyen; eksantrik, belirgin biçimde hiperbolik olduğu saptanan yörüngesinden anlaşılıyor. Bu yörünge, 3I/ATLAS'ı yeniden yıldızlararası uzaya taşıyacak. Dünya gezegeni için bir tehdit oluşturmayan bu dışarıdan gelen ziyaretçi, şu anda Güneş'e Jüpiter'in yörünge uzaklığının içinde bulunuyor; Güneş'e en yakın geçişinde ise Mars'ın yörünge uzaklığının az da olsa içine girecek.

9 Ağustos 2025 Günün Astronomi Fotoğrafı (NASA APOD)

📸 Kaynaklar ve Katkıda Bulunanlar:
Görsel Kaynağı: NASA, ESA, David Jewitt (UCLA) et al. - İşleme; Joseph DePasquale (STScI)
Çeviren: Eyüp Akman

🔗 Tüm APOD içeriklerini görmek için:
https://evrimagaci.org/apod