Apollo 14: Antares’ten Bir Manzara

Apollo 14’ün Ay Modülü Antares, 5 Şubat 1971’de Ay’a indi. Görev süresinin sonlarına doğru astronot Ed Mitchell, bir pencereden dışarı bakarken Ay yüzeyinin bir dizi fotoğrafını çekti. Bu kareler, Apollo Lunar Surface Journal editörü Eric Jones tarafından birleştirilerek bu ayrıntılı mozaik hâline getirildi. Görüntü, Apollo 14 astronotları ikinci ve son Ay yürüyüşlerini tamamladıktan sonra, iniş noktasının kuzeybatısındaki Fra Mauro yaylaları üzerinden uzanan manzarayı gösteriyor. Ön planda dikkat çeken araç, aletleri ve örnekleri taşımak için kullanılan, iki tekerlekli ve rikşayı andıran Modular Equipment Transporter. Ufka yakın, üst orta kısımda “Turtle rock” (Kaplumbağa kayası) adı verilen, yaklaşık 1,5 metre genişliğinde bir kaya var. Kaplumbağa kayasının altındaki sığ kraterde ise Mitchell’in cirit atar gibi fırlattığı örnekleme aletinin uzun beyaz sapı görünüyor. Mitchell’in Ay’daki yürüyüş arkadaşı ve uzaya çıkan ilk Amerikalı Alan Shepard da, derme çatma bir altı numara demirle iki golf topuna vurmuştu. Shepard’ın toplarından biri, Mitchell’in “ciriti”nin hemen altında beyaz bir nokta olarak zar zor seçiliyor.

17 Ocak 2026 Günün Astronomi Fotoğrafı (NASA APOD)

📸 Kaynaklar ve Katkıda Bulunanlar:
Görsel Kredisi: Edgar Mitchell, Apollo 14, NASA; Mozaik - Eric M. Jones
Çeviren: Eyüp Akman

🔗 Tüm APOD içeriklerini görmek için:
https://evrimagaci.org/apod

🌍 Uzayın nerede başladığı, fiziksel ve teknik açıdan hâlâ net sınırı olmayan bir konu. Geleneksel olarak “uzay sınırı” yaklaşık 100 km yükseklikteki von Kármán çizgisi olarak kabul ediliyor; bu değer, hava taşıtlarının uçuşunun bittiği ve uzay araçlarının başlayabileceği yer olarak uluslararası standartlarda yaygın biçimde kullanılıyor.

📡 Ancak bazı bilim insanları, gerçek yörüngesel davranışlar ve uydu verileri incelendiğinde uzayın daha düşük irtifalarda dahi fiziksel olarak “uzay gibi” davranmaya başlayabileceğini ileri sürüyorlar. Bu yaklaşım, yeryüzüne daha yakın bölgede, örneğin 80 km civarında, bile atmosferik etkilerin azaldığı ve uzaya özgü süreçlerin devreye girdiği bir geçiş alanı olabileceğini düşündürüyor.

🛰️ Öte yandan uzay sınırını belirlemek salt fiziksel değil; aynı zamanda hukuki ve teknolojik ölçütlerle de ilişkili. Dünya’nın atmosferinin kademeli inceldiği ve belli bir “ani keskin çizgi” yerine süreklilik gösterdiği unutulmamalı; bu nedenle “Uzay nerede başlar?” sorusuna verilen yanıt hem bilimsel hem de tanımsal olarak farklılık gösterebiliyor.

🔭 Kısacası sadece belirli bir rakam üzerinden tanımlanan uzay sınırı, fiziksel gerçeklerin bir yansıması olsa da alternatif tanımlamalarla sanılandan biraz daha yakın bir sınırın mümkün olduğu düşünülüyor. Bu da uzay araştırmaları ve yörünge çalışmalarında kavramsal esneklik gerektiriyor.
Yazar: Sven Bilén
Çeviren: Damla Şahin Uçar

ℹ️ Bu içerik, Evrim Ağacı internet sitesinden derlenerek hazırlanmıştır. Derleme sırasında bazı önemli detaylar kaybolmuş olabilir. Konu hakkında eksiksiz bilgi almak ve kaynaklarımızı görmek için içeriği lütfen evrimagaci.org üzerinden okuyunuz.

NGC 7023: İris Bulutsusu

Bu kozmik bulutlar, Cepheus takımyıldızının bereketli yıldız alanlarında, 1.300 ışık yılı ötede çiçek açmış gibi görünüyor. İris Bulutsusu diye anılan NGC 7023, çiçekleri çağrıştıran tek bulutsu değil. Yine de bu derin teleskopik görüntü, çevresindeki yıldızlararası toz alanlarına gömülü İris Bulutsusu’nun renk çeşitliliğini ve simetrilerini gözler önüne seriyor. İris’in içinde, tozlu bulutsu maddesi sıcak ve genç bir yıldızı sarıyor. Daha parlak yansıma bulutsusunun baskın rengi mavi; bu da yıldız ışığını yansıtan toz taneciklerinin tipik bir özelliği. Yansıma bulutsusunun merkezdeki ipliksi yapıları, bazı toz tanecikleri yıldızın görünmez morötesi ışımasını görünür kırmızı ışığa etkili biçimde dönüştürdüğü için, soluk kırmızımsı bir fotolüminesansla parıldar. Kızılötesi gözlemler, bu bulutsunun PAH olarak bilinen karmaşık karbon molekülleri içerdiğini gösteriyor. İris Bulutsusu’nun tozlu mavi taç yaprakları yaklaşık altı ışık yılı genişliğe yayılır.

16 Ocak 2026 Günün Astronomi Fotoğrafı (NASA APOD)

📸 Kaynaklar ve Katkıda Bulunanlar:
Görsel Kredisi & Telif Hakkı: Justus Falk
Çeviren: Eyüp Akman

🔗 Tüm APOD içeriklerini görmek için:
https://evrimagaci.org/apod

Plato ve Ay Alpleri

Karanlık tabanlı, 95 kilometre genişliğindeki Plato krateri ile Ay Alplerinin (Montes Alpes) Güneş ışığıyla aydınlanan zirveleri, Ay yüzeyinin bu keskin teleskopik karesinde özellikle öne çıkıyor. Dünya gezegenindeki Alpler, kıtasal levhaların yavaş yavaş çarpışmasıyla milyonlarca yıl içinde yükselirken; Ay Alpleri büyük olasılıkla Mare Imbrium (Yağmurlar Denizi) adı verilen dev çarpma havzasını oluşturan ani bir çarpışmanın ürünü. Dağ silsilesinin hemen altında, denizin genel olarak pürüzsüz ve lavla kaplanmış tabanı görülüyor. Dağların içinden dümdüz bir çizgi gibi geçen belirgin yapı ise Ay Alpin Vadisi (Vallis Alpes). Mare Imbrium ile kuzeydeki Mare Frigoris’i (Soğuk Denizi) birbirine bağlayan bu vadi, sağ üst köşeye doğru uzanıyor; yaklaşık 160 kilometre uzunluğunda ve en fazla 10 kilometre genişliğinde. Elbette Plato kraterinin aşağısında ve sağında görülen büyük, parlak Ay alp dağına da Mont Blanc adı verilmiş. Atmosferi olmadığı gibi kar da olmadığından, Ay Alpleri muhtemelen bir kış tatili için pek uygun sayılmaz. Yine de 68 kilogramlık bir kayakçı Ay’da yalnızca yaklaşık 11 kilogram gelirdi.

15 Ocak 2026 Günün Astronomi Fotoğrafı (NASA APOD)

📸 Kaynaklar ve Katkıda Bulunanlar:
Görsel Kredisi & Telif Hakkı: Luigi Morrone
Çeviren: Eyüp Akman

🔗 Tüm APOD içeriklerini görmek için:
https://evrimagaci.org/apod