Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Uzmanlığa veya Otoriteye Başvurma Safsatası: Mantık Safsataları Konusunda Uzman Değilsiniz, Dolayısıyla Haksızsınız!

Uzmanlığa veya Otoriteye Başvurma Safsatası: Mantık Safsataları Konusunda Uzman Değilsiniz, Dolayısıyla Haksızsınız! Twitter @geeklikotesine
18 dakika
8,986
  • Mantık Felsefesi
  • İfade ve Deyiş
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 12. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Uzmanlığa başvurma safsatası, bir argümanı ortaya atan kişinin uygun referanslara sahip olmadığı, dolayısıyla argümanının yanlış veya önemsiz olması gerektiği öne sürülerek argümanın reddedilmesiyle ortaya çıkan bir mantık safsatasıdır. Benzer şekilde, otoriteye başvurma safsatası, bir argümanın sahibinin ilgili alanda otorite olmasının, o argümanın otomatik olarak doğru olmasını gerektirdiğini düşünme hatasıdır. Uzmanlığa başvurma safsatası ile otoriteye başvurma safsatası eş anlamlı olarak kullanılabilir; ancak bazen

Örneğin, bir kişi siyasi bir politika hakkında endişelerini dile getirdiğinde, bu safsataya başvuran biri, bu endişeleri dikkate almaksızın argümanı öne süren kişinin argümana konu olan alanda uzman olmadığını, dolayısıyla endişelerinin önemsiz olduğunu söyleyerek argümanı bütünüyle reddeder.

Tüm Reklamları Kapat

Daha çarpıcı bir örnek olarak Einstein'a ait herhangi bir iddiayı düşünün: Einstein'ın bırakın fizik haricindeki fikirlerini, fizik dalında bile bir argüman üretmiş olması, o argümanın doğru olmasını gerektirmez. Einstein ne kadar başarılı olursa olsun, bu başarıları onun argümanını doğru kılmak için yeterli neden değildir. Einstein'ın iddialarını doğru kılan şey, o iddiaları Einstein'ın söylemesi değil, veri, kanıt, deney, gözlem gibi objektif gerçeklerdir. Benzer şekilde, alanında uzman bir hekimin homeopatik ilaçları önermesi, homeopatik ilaçların herhangi bir faydası olduğu anlamına gelmemektedir. Kişinin hekim olması, argümanını otomatik olarak doğru kılmaz.

Bu safsata birçok konu çerçevesinde doğan tartışmalarda sıklıkla kullanılmaktadır ve anlaşılması son derece önemlidir. Makalemizde bu safsata hakkında daha fazla bilgi edinecek, kullanımına yönelik bazı örnekler görecek ve bu safsata çerçevesinde öne sürülen argümanlara nasıl cevap verebileceğinizi öğreneceksiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Uzmanlığa Başvurma Safsatası Örnekleri

Otoriteye başvurma safsatasının temel formülü şöyledir:

  1. A Kişisi, S Alanı'nda otorite kabul edilmekte ya da otorite olduğu iddia edilmektedir.
  2. A Kişisi, S Alanı ile ilgili olarak, C İddiası'nda bulunmaktadır.
  3. O zaman C İddiası doğrudur.

Bu safsatanın bir örneği şu şekildedir:

Ares: Bilim dünyasında bu olguya yönelik oldukça büyük bir fikir birliği var.

Reklam
NordPass Ücretsiz şifre yöneticisi ile eksiksiz dijital güvenlik
  • Şifrelerinizi, kredi kartlarınızı ve kişisel bilgilerinizi güvenle depolayın.
  • İnternet sitelerine giriş bilgilerinizi tek tıkla yükleyin ve yeni şifreleri kolayca kaydedin.
  • Şifreniz çalınırsa, anlık bildirimler alın.
Fırsatı Yakalayın
30 günlük para iadesi garantisi

Billur: Senin doktoran yok, dolayısıyla bu konu hakkında söyleyebileceğin her şey önemsiz.

Burada Billur, Ares'in belirli sıfatlara (doktora) sahip olmaması sebebiyle görüşlerini ele almaksızın reddetmektedi\text{}\text{}r. Bu sıfatlara tartışma bağlamında ihtiyaç duyulmaması da durumu hiçbir şekilde değiştirmemektedir.

Bir başka örnek:

Ares: Eğer diğer insanlarla daha iyi bağlar kurmak istiyorsan daha az yüzleşmeci bir şekilde iletişim kurmayı denemelisin.

Billur: Sen psikolog falan değilsin, seni dinlemem için hiçbir sebep yok.

Tüm Reklamları Kapat

Buna ek olarak bu safsata, bazı durumlarda resmiyette geçerliliği olmayan veya belirsiz sıfatlara dayanarak oluşturulur:

Ares: Çocuğunun o prizle oynamasına izin vermezsen daha iyi olabilir.

Billur: Eğer çocuğun yoksa işime karışma.

Veya:

Tüm Reklamları Kapat

Ares: Eğer medya sektöründe bir kariyer yapmak istiyorsan yüzüne dövme yaptırman iyi bir fikir olmayabilir.

Billur: Bana kariyer tavsiyesi verebilecek kadar deneyimin yok.

Pixabay

Birkaç diğer örneğe de bakalım. Diyelim ki Mete ve Babür, kürtajın etik sorunları üzerine tartışmaktadırlar:

  • Mete: "Bence kürtaj ahlaki ve etik olarak kabul edilebilirdir. Sonuçta bir kadının kendi vücudu konusunda karar verme hakkı olmalıdır."
  • Babür: "Kesinlikle katılmıyorum. Dr. Johan Skarn'ın dediğine göre kürtaj, durumlardan bağımsız olarak, her zaman ahlaki ve etik olarak yanlıştır. Haklı olmalı, sonuçta kendi alanında çok saygın bir bilim insanı."
  • Mete: "Dr. Skarn da kimmiş, hiç duymadım adını?"
  • Babür: "Soğuk füzyon konusunda yaptığı araştırmalarla Fizik dalında Nobel Ödülü'nü alan adam."
  • Mete: "Anlıyorum. Peki ahlak ya da etik konusunda herhangi bir uzmanlığı var mı?"
  • Babür: "Bilmem. Ama sonuçta dünyaca ünlü bir uzman, ona inanıyorum."

Az önce izah ettiğimiz gibi, bir kürtajla ilgili bir konuda bir fizikçinin -ya da başka daldan bir insanın- uzmanlığının herhangi bir geçerliliği bulunmamaktadır. Bir kişinin kendi uzmanlık alanı dışında yaptığı hiçbir açıklama "otorite açıklaması" değeri taşımaz. İster Nobel Ödülü almış olsun, ister daha da büyük başarılara imza atmış olsun. Hatta kişinin kendi uzmanlık alanında yaptığı argümanların bile her seferinde doğru olmak zorunda olmadığını hatırlayınız.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Senin Seçimin

DÜNYADA BİR MİLYONDAN FAZLA SATAN SENİN SEÇİMİN SERİSİ

İstediğin her yere gidebilecek olsaydın nereye seçerdin?
Deniz kenarı, orman, yanardağ, şehir, çöl ya da uzay?

Kiminle arkadaş olmak isterdin?
Bir korsan, bir uzaylı, bir peri, bir robot ya da Noel Baba?

Peki eğlenmek için hangisini tercih ederdin?
Paraşütle atlamak, maymun beslemek, deniz bisikleti sürmek, ormanda keşfe çıkmak ya da güneşlenmek?

Haydi… SEÇİM SENİN!

Pippa Goodhart’ın (kendisi Laura Owen mahlasıyla Sakar Cadı Vini serisinin de yazarı) dünyada 1 milyondan fazla satan Senin Seçimin serisi, 3-7 yaş arası çocuklara kendi öykülerini uydurmalarını sağlayacak bir alet çantası sunuyor. İçindeki yüzlerce görsel ve yönlendiren ama kısıtlamayan basit sorular sayesinde çocuklar her açtığında yepyeni masallar, maceralar, hikâyeler hayal ediyorlar.

“Konuşmayı ve dinlemeyi geliştirmek için harika.” Times Eğitim Eki

“Çocukları hayal etmeye, düşünmeye ve kendi hikâyelerini yaratmaya itiyor.” Booktrust

Devamını Göster
₺67.00
Senin Seçimin

Başka bir örnek verelim. Diyelim ki Kaan ile Tuğrul, Stalin'in Sovyetler Birliği'ndeki hakimiyeti üzerine tartışmaktadırlar. Kaan, Stalin'in harika bir lider olduğunu düşünmekte, Tuğrul ise karşı çıkmaktadır. Şöyle bir diyalog hayal edelim:

  • Tuğrul: "Stalin'in harika bir lider olduğunu söyleyebildiğine inanamıyorum. Milyonlarca insanı öldürdü, Sovyet ekonomisini süründürdü, pek çok insanı korku içerisinde bıraktı ve tüm Doğu Avrupa'da etkili olacak vahşi kurumları kurdu."
  • Kaan: "Evet, bunu sen söylüyorsun. Öte yandan evimde Stalin'in herkesin iyiliği için çalıştığını anlatan bir kitap var. Öldürülen milyonlar devletin hain düşmanlarıydı ve masum vatandaşların korunması için öldürülmeleri gerekiyordu. Bu kitabı yazan bir tarihçi. Söyledikleri bu yüzden doğru olmalı."

Bu, Tanımlanamayan Otoriteye Başvurma durumuna bir örnektir. Kitabın yazarının bir "tarihçi" olması, onun güvenilirliği ile ilgili yeterli bir bilgi değildir. Söz konusu tarihçinin yazdığı bilgiler doğru veya yanlış olabilir. Ancak bu doğruluk değerleri, kişinin otorite olmasından bağımsız olarak doğru veya yanlıştır.

Uzmanlığa Başvurma Safsatası Nedir?

Uzmanlığa başvurma safsatası, bir tür serbest (informel) mantıksal safsatadır, yani safsata çerçevesinde sunulan argümanların öncüllerinde bir hata bulunur; zira safsata, bir kişinin belirli bir alanda uzmanlığı yoksa, ortaya koyduğu herhangi bir argümanın hemen reddedilebileceği öncülüne dayanmaktadır.

“İyi ama tabii ki bir doktorun tıp ile ilişkili bir konuda fikir beyan etmesi, sıradan bir insanın beyanından daha geçerli olacak. Bu neden safsata olsun ki?” dediğinizi duyar gibiyiz. Elbette! Bir uzman, boşuna "uzman" olmamaktadır. Dolayısıyla uzmanlık alanında ürettiği argümanların doğru olma ihtimali oldukça yüksek olacaktır. Ancak bu noktada "uzmanlığa güven" ile "otoriteye başvurma safsatası" arasındaki çizgi tespit etmesi kolay olmayan; fakat çok kritik bir çizgidir:

  • Bir uzmanın kendi uzmanlık alanındaki argümanının doğruluğu, onun uzmanlığından bağımsızdır.
  • Bir argümanın doğruluk (veya gerçeklik) değeri, onu söyleyenin uzmanlık alanından bağımsızdır.

Elbette uzmanlar, kendi alanlarında daha fazla sayıda doğru ve daha az sayıda yanlış bilgiye sahip olmalıdırlar. "Uzmanlık", bunu gerektirir. Fakat o doğru olan bilgilerin doğru olma nedeni, uzman söylediği için değildir. Uzman, gerçeğin aktarıcısı konumundadır; gerçeğin yaratıcısı değil. İşte bu nedenle uzmanlığı bir argümanın geçerliliği için yeterli neden olarak görmek hata olacaktır.

Bir başka açıdan bakacak olursak: Belirli tartışmalarda uzmanlığın dikkate alınması önemlidir; ancak bir kimsenin tartıştığı bir alana yönelik bir uzmanlığı yok diye söylediği her şeyin yanlış olacağını varsaymak da bir o kadar hatalıdır.

Uzmanlığa başvurma safsatası, argümanın kendisinden ziyade argümanın kökenlerine (yani argümanı ortaya atan kişiye) odaklanmaktadır. Bu çerçevede genetik bir safsata olarak sınıflandırılabilir ve bir ad hominem saldırısı olarak ele alınabilir.

Bu noktada, "yeterlilik" ve "geçerlilik" kavramlarını tanımlamak faydalı olacaktır. Ad hominem örneklerini hatırlayın. Bir kişinin tutarsız olması, o kişinin argümanlarının zayıf olması için geçerli bir nedendir; ancak yeterli bir neden değildir. Tutarsızlığın uyarı sinyallerini devreye sokması çok normaldir (tutarsızlık, "geçerli" bir nedendir). Ancak sırf tutarsızlıktan yola çıkarak argümanı yok saymak, safsata olacaktır (tutarsızlık, "yeterli" neden değildir). Benzer şekilde, bir uzmanın ağzından çıkan argümana güvenmek geçerli bir neden olsa da, yeterli bir neden değildir. Yeterlilik kıstasını sağlayacak olan, uzmanlıklardan veya kişisel özelliklerden bağımsız olarak, bilimsel ve objektif incelemeler ve bunların neyi gösterdiğidir. Muhtemelen bir uzmanın argümanı doğru olacaktır; ancak meşhur Dr. Mehmet Öz’ün mahkemelik olduğu iddialarında gördüğümüz gibi, uzmanlık dürüstlüğü garanti etmemektedir.

bir örnekle bunu görmek mümkündür. Şöyle düşünün: Evinize gelen bir tesisatçı "Borularınızı tıkayan şey kötü cinlerdir, bana inanın, tesisatçılık alanında ustalık belgem var!" deseydi tepkiniz ne olurdu? Burada sorgulanan şey tesisatçının yetenekleri değildir. Borulardaki tıkanıklığın sebebinin cinler olduğu argümanının geçerliliğidir. Unutmayın: Uzmanlık, bir argümanın doğruluğuna güvenmek için geçerli bir nedendir; ancak yeterli bir neden değildir!

Uzmanlık Nedir?

Uzmanlığa başvurma safsatası bağlamında sıfatlar, bir kimsenin bir konu hakkında yorum yapabilmesini mümkün kılacak nitelikte, genellikle belirli bir alanda uzmanlık belirten diploma, sertifika ve başarılar olarak kabul edilmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu sıfatlar birçok türde olabilir ve sıfatların geçerliliği alandan alana değişmektedir. Örneğin eğitim konusunda bir öğretmenlik deneyimi yeterli bir sıfat olarak kabul edilirken bilimsel bir konuda doktora sahibi olmak yeterli olarak görülebilir.

Safsata, bu bağlamda bazı durumlarda bir kimsenin belirli bir alanda resmi bir sıfata sahip olmamasının bu alanda uzman olamayacağı varsayımını da içermektedir. Bu varsayım hatalı olarak ortaya atıldığında "Kanıtın yokluğu, yokluğun kanıtı değildir." kavramıyla ele alınır. Yani bir kimsenin bir alanda uzmanlığını belirten resmi bir belgeye sahip olmaması, bu kimsenin ilgili alanda uzman düzeyinde bilgi sahibi olmadığı anlamına gelmek zorunda değildir.

Buna ek olarak uzmanlığa başvurma safsatası, konuyla ilgili veya gerekli olmadıkları durumlarda referanslara aşırı güvenme olgusu olan referanscılık kavramı ile de ilişkilendirilmektedir. Bununla beraber makaleye konu safsatamız, bir kimsenin sıfatlarının tartışılan argümandan bağımsız ve argümanı hiçbir şekilde etkilemeyecek durumlarda da kullanılabilmektedir. Bu durum özellikle bir kimsenin referans ve sıfat eksikliği herhangi bir mantığa dayanmadığında gözlemlenmektedir; örneğin bir kimse rakibinin sıfatsızlığın tartışılan konu ile alakasını açıklayamadığında, veya insanlar tartışmaya konu olan argümanı tamamen göz ardı ederek rakiplerinin sıfatlarını gündeme getirdiklerinde bu durum ortaya çıkmaktadır.

Uzmanlığa Başvurma Safsatasına Nasıl Cevap Verilir?

Bu afsataya aşağıda yer alan tekniklerle veya bu tekniklerin bir kombinasyonuyla cevap verebilirsiniz:

Tüm Reklamları Kapat

  • Hatalı akıl yürütmeye dikkat çekin. Bu teknik, bir argümanı ortaya atan kişinin belirli referanslardan yoksun olmasının genellikle argümanının mutlaka yanlış olduğu anlamına gelmediğini belirtmeyi içerir.
  • Tartışmayı orijinal argümana yönlendirin. Örneğin "Argümanın kaynağına yönelik kişisel saldırılar yerine argümanın kendisine odaklanabilir miyiz?" gibi bir şey söyleyebilirsiniz
  • Orijinal argümanı öne süren kişinin konuyla ilgili uzmanlığa sahip olduğunu gösterin. Örneğin argüman kaynağının belirli bir alanda formal bir eğitimi olmamasına karşın başkaca yollarla bu argümanı öne sürebilecek kadar deneyim kazandığını gösterebilirsiniz. Bu bilgiyi safsataya başvuran rakibiniz ile paylaşırken rakibinizin uygun sıfat ve eğitim kriterlerinin ne olduğunu da sorabilirsiniz.
  • Argümanın öne sürülmesi için uzmanlığın neden bir şart olmadığını açıklayın. Örneğin, bir kimse bir hata yaparsa ve siz de bu hatayı eleştirdiğinizde "Hatayı eleştirecek uzmanlığa sahip değilsin." türünde bir cevap alırsanız hatanın bariz açık olduğunu, görülmesi için ille de uzmanlığa gerek olmadığını belirtebilirsiniz. Nihayetinde duvara çarpmış bir arabanın kaza yaptığı gözleminde bulunmak için oto tamirci olmak gerekmez. Bu tekniğe başvururken rakibinize neden konu hakkında yorum yapabilmek için uzmanlığı şart koştuğunu da sorabilirsiniz.
  • Uzmanlığı temel bir kriter olarak almanın sebep olabileceği sorunları gösterin. Bu çerçevede, örneğin, aynı alandaki farklı güvenilir uzmanların çoğu zaman birbirleriyle aynı fikirde olmadığına dikkat çekebilirsiniz.

İçinde bulunduğunuz durumda kullanabileceğiniz tekniklerin uygunluğu, kimin uzmanlık safsatasına başvurduğu ve bu safsatanın sizi mi, yoksa konuyla ilgili bir başka kimseyi mi hedef aldığı gibi çeşitli sorular etrafında belirlenir.

Buna ek olarak uzmanlığa başvurma safsatasına cevap verirken uzmanlığın dile getirildiği her tartışmanın bir safsata olmadığını ve uzmanlığın birçok durumda konuyla ilgili ve gündeme getirilmesinin uygun olabileceğini unutmamak önemlidir. Örneğin herhangi bir kimse, kanıtlara dayanan ve genel kabul gören bilimsel bir olguyu eleştirdiğinde bu kimsenin alanda herhangi bir eğitimi olmaması, eleştirdiği olguyu yanlış anladığı anlamına gelebilir.

Ayrıca bir argüman temelinde uzmanlığa başvurma safsatasından faydalanılsa bile varılan sonuç yine de doğru olabilir. Örneğin, argümana konu alanda herhangi bir uzmanlığı bulunmayan bir kimsenin hatalı bir tavsiyede bulunduğu ve tavsiyesinin herhangi bir uzmanlığının olmaması nedeniyle reddedildiği bir durumda uzmanlığa başvurma safsatası uygulanmış, tavsiye tamamen göz ardı edilmiş ve dikkate alınmamıştır. Bu durum elbette bir safsatadır ve hatalıdır; ancak tavsiye gerçekten kötü bir tavsiyeyse argümanın vardığı sonuç doğrudur.

Not: Tartışma sırasında bu safsataya başvuran kişi, küfürle karışık ad hominem saldırılarında bulunuyor veya yanlış otoriteye başvurma safsatasını sergiliyorsa cevabınızda bunları da ele almanız gerekebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Pixabay

Otoriteye Başvurma Safsatasını Nasıl Savuşturursunuz?

Bu safsatadan korunmak için, daha önceki bir yazımızda verdiğimiz testi uygulayabilirsiniz. Ancak bu testin de ötesinde, şu noktalara dikkat etmek, internette sıklıkla görebileceğiniz hatalı argümanlardan korunmanızı sağlayabilecektir:

  • Söz konusu konuda yeterli ve geçerli uzmanlık eğitimlerinin alınmış olması: Bir uzmanın resmi eğitimi, akademik performansı, aldığı ve verdiği dersler, araştırma konuları, yayınları, profesyonel cemiyetlere üyeliği, sunulan makaleleri, kazanılan ödülleri, vs., o kişinin alanında ne kadar saygın ve güvenilir olduğunu belirleyen faktörlerdir.
  • İddia sahibinin uzmanlık alanında iddialarda bulunması: Ne yazık ki günümüzde herkesin, her konuda bir fikri var. Uzmanlık ise, fikir sahibi olmadan önce bilgi sahibi olmayı gerektirmektedir. Stephen Hawking’in Yapay Zeka ile ilgili görüşleri kıymetlidir; ancak bu konuda en güncel bilgileri ve gelecek tahminlerini Yapay Zeka Güvenliği alanında akademik çalışmalar yapan uzmanlardan almak daha sağlıklı olacaktır.
  • Söz konusu konuda, alanın diğer uzmanları arasında yeterli ortak kabulün bulunması: Çeşitli konularda bilim camiasında ortak kabuller (“konsensus”) bulunuyor olabilir. Bu, her zaman doğru bilgiyi garanti etmez (“yeterli” bir neden değildir); ancak doğru olan bilgiye işaret etmesi açısından değerli bir bilgi parçasıdır (“geçerli” bir nedendir). Örneğin birkaç bilim insanı evrimi reddediyor olsa da, sayısız akademik çalışmanın gösterdiği üzere, bilim camiasının %90’ından fazlası, biyoloji ve ilgili alanlardaki bilim insanlarının %99’undan fazlası evrimi bir gerçek olarak kabul etmektedir. Bu, şahsi bir inanç veya bir “cemaat” olmaktan değil, bilimsel gerçekleri anlamak ve araştırmaktan kaynaklanmaktadır. Bu nedenle bu tip bir konsensus, önemli bir dayanaktır.
  • İddiayı yapan kişinin belirgin bir ön yargısı olmaması: Bazı kişiler ön yargıları gereği gerçekleri kabullenmeye ayak direrler. Eğer ki münazara kuralları takip edilirse, bu kişiler kolaylıkla tespit edilebilir ve zaman kayıplarının önüne geçilebilir. Yaratılışçılığı savunan ve evrim hakkında hiçbir akademik geçmişi olmayan birinin herhangi bir kanıt sunmaksızın yaratılışçılığı savunması çok normaldir. Bu argümanların geçerli olma ihtimali dikkate değer miktarda düşük olacaktır.
  • İddia sahibinin uzmanlık alanı resmi bir alan olması: Ne yazık ki günümüzde pekçok uydurma uzmanlık alanı bulunmaktadır. Bunun en güzel örneği “astrolog” gibi unvanlardır. İngiliz "astrolog" Kenelm Digby'nin insan yaşamı hakkında ileri süreceği iddiaların geçerli olma ihtimali oldukça düşüktür; çünkü astroloji bir bilim veya uzmanlık değildir. Bu alandaki kişilerin akademik çalışmaları bulunmamaktadır.
  • Otoritenin tanımlanabilir olması: Bu madde, safsatanın özel bir türü olan Tanımlanamayan Otoriteye Başvurma safsatasını içermektedir. Bir argümanın içeriğindeki otoritelerin net olarak belirlenmesi gerekmektedir. Örneğin pek çok evrim karşıtı, iddialarını "Bilim insanlarının çalışmaları göstermiştir ki...", "Bilim evrimi yalanlıyor." gibi sansasyonel başlık ve içeriklerle sunmaktadırlar. Bu bilim insanlarının kim olduğu, ne tip araştırmalar yaptıkları, bunları nerelerde yayınladıkları, bilim camiasının bu araştırmalara ne tip tepkiler verdikleri gibi konular büyük öneme sahiptir. Bunların hiçbirine cevap verilemediği sürece, gösterilen bu kaynakların hiçbir değeri, önemi ve anlamı yoktur.

Bu ve bunun gibi bazı temel noktalara dikkat edildiği sürece, elbette ki otoritelere belli düzeylerde güvenmemiz normaldir. Örneğin bir doktora yüksek ateşle gittiğinizde, doktor size soğuk algınlığı teşhisi koyarsa, eğer doktor bu saydığımız kriterlere uyuyorsa, ona güvenmek makul ve mantıklıdır. Ancak yukarıdakilere uyulmayan durumlarda, belki argümanı hemen yok saymak iyi bir fikir olmasa da, en azından uyarı çanları çalmalıdır.

Uzmanlığa Başvurma Safsatasından Nasıl Kaçınabilirsiniz?

Uzmanlığa başvurma safsatasından kaçınmanın ana yolu, tartışma dahilinde uzmanlığın da konuşulmasını gerektiren bir durum olmadıkça öne sürülen argümanlara odaklanmaktır. Bu çerçevede eğer gerçekten argümanın ele alınabilmesi için uzmanlıkların ve sıfatların tartışılması gerektiğine inanıyorsanız aşağıdaki teknikleri uygulayabilirsiniz:

  • İfade tarzınızı gözden geçirin. Örneğin, "Bu kişinin uygun referansları yok, bu nedenle söyledikleri yanlış olmalı." demek yerine, "Bu kişinin uygun referansları yok, bu nedenle söylediklerine güvenme konusunda temkinliyim." ifadesinde bulunabilirsiniz. Bu, uzmanlık safsatasına başvurmaktan kaçınmanın ana yoludur; zira bu safsata bir argüman referans veya sıfat yetersizliği sebebiyle doğrudan yanlış veya önemsiz olarak adledildiğinde ortaya çıkar. Teknik dahilinde "temkinliyim" dediğiniz için de bu olasılığı ortadan kaldırırsınız.
  • Argümanınız kapsamında sıfat ve referansların neden önemli olduğunu açıklayın. Örneğin, "Bu alandaki kanıtları değerlendirecek kadar bilgim yok, bu nedenle uzmanların söylediklerine güvenmeyi tercih ediyorum." diyebilir, böylelikle referansları gündeme getirme kararınızı gerekçelendirebilirsiniz. Ancak gündeme getirdiğiniz referanslar konuyla alakalı olsa bile yine de uzmanlığa başvurma safsatası sergilediğinizi göz önünde bulundurmak önemlidir.
  • Argümana konu edilen kişinin neden uygun referanslara sahip olmadığına inandığınızı açıklayın. Bu açıklama sırasında geçerli olarak kabul ettiğiniz sıfat ve referansları da açıklamak faydalı olabilir. Bu teknik uzmanlığı gündeme getirmenize sebep olan etmenleri de gerekçelendirmenizi sağlar; ancak bir üst teknikte de belirtildiği gibi yine bir uzmanlığa başvurma sergilediğinizi göz önünde bulundurmanız önemlidir; zira ilgili kişinin sıfat ve uzmanlıkları geçerli ve tartışmanın gidişatını değiştirebilecek nitelikte olsa bile yine de uzmanlığı gündeme getirmiş olursunuz.

Buna ek olarak bir tartışma sırasında uzmanlıklardan bahsediyorsanız tartıştığınız kişiye tartıştığınız konu çerçevesinde uzmanlığın gerekli olup olmadığı, gerekliyse hangi sıfatları ve uzmanlıkları kabul ettiği hususlarına ilişkin görüşlerini sorabilirsiniz. Buna ek olarak herhangi birinin sıfat ve uzmanlığını dile getirmenizin kibirli bir kişisel saldırı olmadığını; tartışılan argüman ile doğrudan ilişkili olduğunu belirtmek de faydalı olacaktır.

Tüm Reklamları Kapat

İlgili Diğer Safsatalar

Birbirleriyle ve uzmanlığa başvurma safsatasıyla yakından ilişkili olan iki safsata, bir argümanın sırf otorite figürü olarak algılanan biri tarafından öne sürüldüğü için doğru olması gerektiği iddiasını konu alan otoriteye başvurma ve bir argümanın sırf belirli başarılara sahip biri tarafından öne sürüldüğü için doğru olması gerektiği iddiasını konu alan başarıya başvurma safsatalarıdır. Bu safsatalar, uzmanlığa başvurma safsatasının zıttı olarak görülebilir, zira uzmanlığa başvurma safsatası kapsamında sıfat ve uzmanlık eksikliği, öne sürülen argümanın yanlış olmasını gerektirir. Buna karşın otorite/başarıya başvurma safsataları kapsamında argümanı öne süren kişinin sıfat ve uzmanlığı, öne sürülen argümanın doğru olmasını gerektirmektedir.

Uzmanlığa başvurma safsatası, belirli bir duruşu reddetmek ve desteklenen görüşü savunmak amacıyla otorite/başarıya başvurma safsataları ile bir arada kullanılabilir. Buna ek olarak bu safsatalara başvuran bir kimsenin yanlış otoriteye başvurma safsatasında da bulunabileceğini göz önünde bulundurmak önemlidir. Yanlış otoriteye başvurma safsatası da başvurulan otoritenin otoritesi, bazı unsurlar çerçevesinde geçersiz olarak kabul ediliyorsa meydana gelir.

Not: İnsanların otoriteye/başarılara başvurmalarının ve böylesi safsataları kullanmaya eğilimli olmalarının bir nedeni de otorite bilişsel önyargısıdır; bu önyargı, insanları otorite figürü olarak algıladıkları kişilere inanmaya, desteklemeye ve itaat etmeye yatkın kılar.

Pixabay

Özet ve Sonuçlar

  • Uzmanlığa başvurma safsatası, bir kişinin bir argümanı, argümanı ortaya atan kişinin uygun sıfat veya uzmanlığa sahip olmadığını, dolayısıyla argümanının yanlış veya önemsiz olması gerektiğini öne sürerek reddetmesi durumunda yaşanan bir mantık safsatasıdır.
  • Örneğin, bir kişi siyasi bir politikayla ilgili endişelerini dile getirdiğinde bu safsatayı kullanan biri, dillendirilen endişeleri ele almaksızın argümanı öne süren kişinin bu alanda uzman olmadığını, dolayısıyla endişelerinin önemli olmadığını söyleyerek reddedebilir.
  • Bu safsataya cevap vermek için hatalı akıl yürütmeye dikkat çekebilir, tartışmayı orijinal argümana geri yönlendirebilir, orijinal argümanı öne süren kişinin ilgili uzmanlığa sahip olduğunu gösterebilir, argümanı öne sürmek için neden bir uzmanlık gerekmediğini açıklayabilir veya uzmanlığa güvenmeye ilişkin potansiyel sorunları gösterebilirsiniz.
  • Bu safsataya başvurmaktan kaçınmak için, başvurmanızı gerektiren bir neden olmadıkça, argümanları öne süren kişilerin sıfat ve uzmanlıklarından öte doğrudan argümanları ele almaya odaklanmalı, argümanınızı nasıl ifade edeceğinizi dikkatlice düşünmeli ve şayet sıfat ve uzmanlıkları gündeme getirecekseniz ilgili sıfat ve uzmanlıkların argüman ile ilişkisini açıklamalı ve neden argümanın öznesi olan kişinin bu sıfat ve uzmanlıktan yoksun olduğunu düşündüğünüzü belirtmelisiniz.
  • Bütün bunlara ek olarak uzmanlık ve sıfatların dillendirildiği her argümanın bir safsata olmayabileceğini; uzmanlık ve sıfatların argüman ile ilgili ve gündeme getirilmesinin uygun olduğu birçok durum olduğunu, ve bir argüman bu safsatayı temel alsa bile sonucunun yine de doğru olabileceğini göz önünde bulundurmalısınız.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 12. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
42
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Sıkça Sorulan Sorular

Bir argümanı ortaya atan kişinin uygun referanslara sahip olmadığı, dolayısıyla argümanının yanlış veya önemsiz olması gerektiği öne sürülerek argümanın reddedilmesiyle ortaya çıkan bir mantık safsatasıdır.

Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/02/2023 08:14:50 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13469

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Galaksi
Gıda Güvenliği
Sosyal
Hızlı
Ölümden Sonra Yaşam
Stephen Hawking
Evrim Kuramı
Doğa Olayları
Filogenetik
Köpekbalığı
Müfredat
Ortak Ata
Dünya
Sosyal Mesafelendirme
Sürüngen
Evrimsel Biyoloji
Oyun
Evrim Teorisi
Sağlık Bakanlığı
Yumurtalık
Manyetik
Yanlış
Egzersiz
İyi
Entomoloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
I. Shatz, et al. Uzmanlığa veya Otoriteye Başvurma Safsatası: Mantık Safsataları Konusunda Uzman Değilsiniz, Dolayısıyla Haksızsınız!. (8 Aralık 2022). Alındığı Tarih: 1 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13469
Shatz, I., Karagözoğlu, M., Bakırcı, . (2022, December 08). Uzmanlığa veya Otoriteye Başvurma Safsatası: Mantık Safsataları Konusunda Uzman Değilsiniz, Dolayısıyla Haksızsınız!. Evrim Ağacı. Retrieved February 01, 2023. from https://evrimagaci.org/s/13469
I. Shatz, et al. “Uzmanlığa veya Otoriteye Başvurma Safsatası: Mantık Safsataları Konusunda Uzman Değilsiniz, Dolayısıyla Haksızsınız!.” Edited by Mert Karagözoğlu. Evrim Ağacı, 08 Dec. 2022, https://evrimagaci.org/s/13469.
Shatz, Itamar. Karagözoğlu, Mert. Bakırcı, . “Uzmanlığa veya Otoriteye Başvurma Safsatası: Mantık Safsataları Konusunda Uzman Değilsiniz, Dolayısıyla Haksızsınız!.” Edited by Mert Karagözoğlu. Evrim Ağacı, December 08, 2022. https://evrimagaci.org/s/13469.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.