Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Safsataya Başvurma Safsatası: Bir Argümanda Safsata Olduğunu Söylemenin Kendisi Neden Bir Argüman Değildir?

Safsataya Başvurma Safsatası: Bir Argümanda Safsata Olduğunu Söylemenin Kendisi Neden Bir Argüman Değildir? Existential Comics
11 dakika
3,199
  • Mantık Felsefesi
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 34. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Mantıksal safsataları bilmek ve öğrenmek, tartışmanın daha sağlıklı yürütülmesi açısından son derece önemlidir. Ama bazen başkalarının hatalarını görürken, kendi yaptığımız hataları görmek zor olabilmektedir. Yani mantık safsatası avcılığının kendisinin bir mantık safsatasına ve argümanlardan kaçınmak için bir araca dönüşmediğinden emin olunması gerekir.

İşte burada karşımıza "safsataya başvurma safsatası" çıkar. Özetle bu safsata, bir argümanın sırf bir mantıksal safsata içeriyor olmasını ileri sürerek, savunulan sonucun yanlış olmak zorunda olduğunu iddia etme hatasıdır. "Safsatacının safsatası", "safsata safsatası" ya da "kötü nedenler safsatası" olarak da bilinir.

Tüm Reklamları Kapat

Safsataya başvurma safsatası, tartışmalarda safsataların tespitinin önemli olmadığı anlamına gelmez. Bu safsata, bir tartışmadaki safsataları tespit etmenin, o tartışmanın yönünü düzeltici bir rolü olması gerektiğini, safsatayı vurgulamanın kendi başına bir argüman olamayacağını vurgulamaktadır. Dolayısıyla safsata tespiti karşı tarafın argümanlarını çürütmek için bir yöntem olarak değil, karşı tarafın argümanlarını safsatasız bir şekilde sunması talebinde bulunması amacıyla kullanılmalıdır.

Safsata Safsatası Nedir?

Safsata safsatası, diğer safsatalardan farklı olarak, mantıksal safsatalara çok hâkim olan kişilerin bile yapabildiği bir hata olması bakımından tehlikelidir. Bu yüzden, özellikle de mantıksal safsatalarla ilgiliyseniz, "safsata safsatası", anlamanız gereken en önemli mantık hatalarının başında gelmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Safsata safsatasının genel biçimi şu şekildedir:

  • X, Y sonucunu savunan bir argümandır.
  • X, mantıksal hata içeren bir argümandır.
  • Dolayısı ile argümanın savunduğu Y yanlıştır.

Görebileceğiniz gibi bu, anlaması kolay ama görmesi zor bir mantıksal hatadır. Mantıksal safsatalar, argümanlar ile sonucun güçlü/geçerli bir şekilde bağlanmadığını gösterebilir; ama sonucun doğruluğu veya yanlışlığı hakkında doğrudan bilgi vermez. Örneğin birçok matematiksel teorem, ispatlanmadan önce birçok hatalı ispat ile savunulmuştur; ama en sonunda gerçekten ispatlandığında, bu hatalı ispatların teoremin doğruluğunu değiştirmediği anlaşılmıştır. Bir diğer deyişle, durumu basit bir cümle ile de anlatabiliriz: "Doğru iddialar, yanlış savunmalarla da savunulabilir."

Bir örnek verelim: "Evrim gerçektir; önceden çocuktun, şimdi ise gençsin. Bu bile evrimin gözlenebilir bir kanıtıdır." diyen bir arkadaşımız olsun. Önceki yazılarımızda anlattığımız üzere, bireyin ömrü boyunca geçirdiği değişimlere gelişim diyoruz, evrim değil. Yani bu ikisi, birbiriyle elbette ilişkili ama en nihayetinde ayrı biyoloji sahalarıdır. Gelişim olan değişimler, evrim değildir. Evrim olan değişimler, gelişim değildir. Dolayısıyla bu arkadaşımız, evrimi yanlış bir şekilde anlatmakta veya savunmaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ne var ki onun bu yanlış savunusu, elbette evrimin gerçek olmadığı anlamına gelmez. Evrimin gözlenebilir kanıtları vardır, sadece bu argüman çerçevesinde yanlış bir şekilde savunulmuştur. Bir diğer deyişle tartışmacı, evrimi savunmak için kötü bir neden seçmiştir. Bu yüzden kötü savunma nedeninin savunulan sonucun gerçek olmadığını gösterdiğini sanma hatasına "kötü nedenler safsatası" da denilmektedir.

Başka bir örnek ise şöyle verilebilir:

  • Yağmur yağıyorsa, gökyüzü bulutlu olur.
  • Gökyüzü bulutlu.
  • O halde yağmur yağıyor.

Buradaki hatayı fark etmişsinizdir. Gökyüzü bulutlu ise yağmur yağmak zorunda değildir. Bu argüman, "ardılla doğrulama mantık hatası" içermektedir. Yine de sadece argümandaki bilgilere dayanarak durumun bu olup olmadığından emin olamayız. Belki de yağmur gerçekten yağmaktadır! Bu nedenle, yağmur yağdığını savunmak için mantıksal hata içeren bir argüman öne sürüldüğünden, yağmur yağmadığını varsaymak yanlıştır. Kısacası, eğer ki bu argümana karşılık olarak "Hayır, ardılla doğrulama mantık hatası yaptın, dolayısıyla pencereden dışarı bakmama bile gerek yok, kesinlikle yağmur yağmıyor." derseniz, safsataya başvurma safsatasına düşmüş olursunuz.

Örneklerimize devam edelim:

  • Bütün kediler hayvandır.
  • Pamuk bir hayvandır.
  • O halde Pamuk, kedidir.

Bu akıl yürütme, yukarıdaki örnek gibi ardılla doğrulama mantık hatası içermektedir; ama bu, pamuğun kedi olmadığı anlamına gelmez. Akıl yürütme hatalı olabilir; ama Pamuk, gerçekten kedi olabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu durum, Tanrı tartışmaları gibi bitmek bilmez tartışmalarda da görülebilmektedir:

  • X argümanı, Tanrı'nın varlığı lehine sunulmuş bir argümandır.
  • X argümanı, Y mantıksal safsatası içermektedir.
  • Dolayısı ile Tanrı yoktur.

Bu argümanın mantıksal safsata içermesi, sonucu direkt olarak yanlış kılmaz. Sadece sonucu destekleyecek kadar güçlü/geçerli bir argüman olmadığını göstermektedir. Dikkat edilmesi gereken diğer nokta ise safsataya başvurma safsatası yapılıp "Tanrı yok." denildiği için "Tanrı var." sonucu da çıkmayacağıdır. Bu tehlikeli konuya, yazının ilerleyen kısımlarında döneceğiz.

Safsata Safsatası ile Nasıl Başa Çıkılır?

Bu safsataya siz maruz kaldıysanız, argümanı savunurken mantıksal hata yaptığınızı anlamış olmalısınız. Bu durumda da mantıksal hata yaptığınızı kabul etmeli ve bu durumun argümanın sonucunu doğru veya yanlış yapmadığını ve yanlış bir savunma yaptığınızı kabul edebilirsiniz.

Bu safsatayı yapmaktan kaçınmak içinse, mantıksal safsata içeren ya da hatalı bir savunma gördüğünüzde, bunun neden hatalı bir savunma olduğunu açıklayın. Mümkünse mantıksal safsataların ismini kullanmamaya çalışın, kullanıyorsanız bile mantığını açıklayarak neden hatalı bir akıl yürütme olduğunu anlatmaya çalışın. Mantıksal safsata içermesinin, sonucun direkt olarak hatalı olduğunu göstermediğini kabul edin ve mantıksal safsata ile iddiasını savunan kişiye iddiasını bu şekilde savunmasının iddiasına daha çok zarar verdiğini ve bunu yapmaması gerektiğini anlatın.

Tüm Reklamları Kapat

Örneğin evrimi hatalı bir şekilde savunan birini gördüğünüzde bu hatalı savunmanın evrimi direkt yanlış kılmadığını ama savunmasının hatalı olduğunu ve hatalı bir şekilde savunmanın doğru olmadığını, diğer kişilerin evrimi hatalı bir şekilde öğrenmesine sebep olabileceğini anlatıp hatasını açıklayabilirsiniz. Yani kısaca, bu safsatadan kaçınmak için yapacaksanız yapıcı eleştiri yapın!

İlişkili Diğer Safsatalar

Safsataya Başvurma Safsatası Safsatası

Safsataya başvurma safsatasının ilginç bir yanı, tekrarlanabilir bir yapıya sahip olmasıdır. Safsata, kendi içinde tekrarlanarak "safsataya başvurma safsatası safsatası"na düşmeye neden olabilir.

Safsataya başvurma safsatasını öğrenen biri, bu safsataya karşı koymak için "Safsataya başvurma safsatası yaptın, yani söylediğin yanlış." derse bu da mantık hatasıdır. Örneğin yukarıdaki Pamuk örneğimizde, Pamuk'un bir aslan olduğunu düşünelim. Tartışmacı, "Ben Pamuk'un kedi olmasını mantıksal safsatalarla savunmuş olabilirim ama senin yaptığın safsataya başvurma safsatası, yani hatalısın, Pamuk bir kedi." derse, elbette bu da mantık hatası olacaktır. Buna da "safsataya başvurma safsatası safsatası" diyebiliriz.

Tabii ki bu mantıksal safsata kendini "Safsataya başvurma safsatası safsatası yaptın yani seninki yanlış." gibi sonsuza kadar tekrar edebildiğinden, bu hataya düşmemek için dikkatli olmalısınız.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Jimi Hendrix: Sıfırdan Başlamak

“Yirmi sekiz yaşımı görebileceğimden emin değilim, fakat bir yandan da son üç yılda o kadar çok güzellik yaşadım ki…

Dünya bana hiçbir şey borçlu değil.”

“Jimi ilk kez kendi cümleleriyle; saf ve sansürsüz. Okurken kafamın içinde sesini duyabiliyorum.” Leon Hendrix, kardeşi

“İçten ve büyüleyici.” Observer

NME dergisi “2013’ün En İyi Müzik Kitapları” seçkisinde

“Öğretmen, ‘Kendini nasıl hissediyorsun?’

diye sorardı ve ben,

‘Bu Mars’ta insanların kendilerini nasıl hissettiğine bağlı,’

gibi uçuk bir karşılık verirdim.

Ona başka ne diyeceğimi bilemezdim.”

Bu cevabı ceza aldırmıştı çocuk Jimi’ye. 25 yaşına geldiğinde ise artık kendisi değil onun müziğini dinleyenler Jimi Hendrix’in başka bir gezegenden olduğunu düşünüyordu. “Sesler duyuyorum ve onları ben bir araya getirmezsem kimse getirmeyecek” diyordu Hendrix. Müziği ve gitarıyla yaptıkları öylesine özgün ve çarpıcıydı ki hayallerinin peşinde sırtında gitarı yola çıkan “otoban çocuğu”, sadece dört yıl içinde zamanının -ve sonrasında tüm zamanların- en büyük müzik ikonlarından birine dönüştü.

Bu kitabı gerçekten Jimi Hendrix yazdı, her bir cümle ona ait. Sigara paketlerinden otel kırtasiyelerine dek elinin altındaki her kağıt parçasına bir şeyler karalama takıntılı bu genç adam, yaşamın üstünde bıraktığı izleri günlükler, şarkı sözleri, mektuplar ve küçük notlar halinde yazıya dökmüş, yazmadıklarını da röportajlarında seslendirmişti. Sıfırdan Başlamak bu çok parçalı yapbozun birleştirilmesiyle ortaya çıktı. Bu onun hayat hikâyesi. Sadece kendisinin anlatabileceği türden bir hikâye; fazlasıyla dürüst ve saf. Önce yokluk sonra bolluk ve şöhretle başa çıkmak zorunda kalmış bir müzik dahisinin telaşlı, meraklı, yaratıcı ve çelişkilerle dolu zihnine yolculuk.

Devamını Göster
₺91.00
Jimi Hendrix: Sıfırdan Başlamak

Örneğin ikili konuşmalardan örnek verecek olursak:

  • Ahmet: Çok popüler bir diyetisyene gittim, abur cuburun zararlı olduğunu söyledi.
  • Beril: Sırf çok popüler olduğu için söyledikleri doğru olacak diye bir şey mi var? Ad populum yapıyorsun, demek ki ben doğruyum. Abur cubur yemek sağlıksız değildir.
  • Ahmet: Hayır, asıl sen hatalısın çünkü benim safsata yapmam savunduğum şeyi hatalı yapmaz. Safsataya başvurma safsatası yapıyorsun.
  • Beril: Benim safsataya başvurma safsatası yapmam da hatalı olduğumu göstermez, sen hatalısın.

Genelde böyle devam eden tartışmalarda savunulan konu bile unutulur, asıl amaç haklı çıkmak haline gelir. Bu da mantıksal safsataları engelleyip sağlıklı bir tartışma ortamının yaratılması amacıyla çıkılan bir tartışma ortamından ayrılıp hiçbir entelektüel değeri olmayan ve sonsuza kadar süren bir atışmalar dizisine düşmeye sebep olmuştur. "Sadece haklı çıkmak için tartışmak", bu yüzden son derece hatalı bir harekettir.

Safsataya Başvurma Safsatası Safsatası ile Nasıl Başa Çıkılır?

Bu safsata ile başa çıkmanın en kolay yolu, safsataya başvurma safsatası yapmaktan kaçınmaktır; çünkü safsataya başvurma safsatası yapmazsanız, bu safsataya da maruz kalma ihtimaliniz kalmayacaktır.

Yine de bu safsataya maruz kalırsanız ya da daha doğrusu bu safsataya maruz kaldığınızı fark ederseniz, kendinizin de safsataya başvurma safsatası yaptığınızı anlamış olmalısınız. Bunu anladığınız anda, yukarıda bahsettiğimiz safsataya başvurma safsatasından uzak durma yöntemlerini uygulayın, safsataya başvurma safsatanızı geri çekerek, mantıksal safsata içermesinin argümanın sonucunu yanlış kılmadığını ama doğru da kılmadığını anlatın ve diğer kişinin de neden hatalı olduğunu ve neden bunu yapmaması gerektiğini de anlatın, haklı çıkmak veya alay etmek için tartışmayın.

Ters Safsataya Başvurma Safsatası

Safsataya başvurma safsatasının ters biçimi olarak görülebilecek "Ters safsataya başvurma safsatası", argümanın sonucunun doğru olmasından yola çıkarak argümanın kendisinin mantıksal olarak sağlam olduğunu varsayma hatasıdır. Genel biçimi şu şekildedir:

  • X argümanı, Y önermesini destekler.
  • Y önermesi doğrudur.
  • X argümanı mantıksal olarak sağlamdır.

Bir örnekle daha anlaşılır olacaktır.

  • Ali: Köpeklerin dişleri var, yani memeliler.
  • Bahar: Bir canlının memeli olup olmadığını bu şekilde belirleyemezsin.
  • Ali: Hayır, bak, köpeklerin memeli olduğu yazıyor. Demek ki dişlerine bakarak memeli olup olmadığını anlayabiliyormuşum, değil mi?

Burada fark edebileceğiniz üzere yanlış yöntemler de şans eseri doğru sonuca götürebilmektedir. Sonucun doğru olması yöntemin de doğru olduğunu garanti etmemektedir.

Ters Safsataya Başvurma Safsatası ile Nasıl Başa Çıkılır?

Daha iyi anlaşılması için, son bir örneği de matematik sorularından verebiliriz. Tabii ki burada çok karmaşık bir örnek vermeyeceğiz. Örneğin bir öğrenci 64/16 işlemini şu şekilde yapmaktadır:

  • Öncül: "64" ve "16" sayılarındaki 6'ları silip sadeleştirelim. Geriye ne kalır? 4/1. Bu yüzden sonuç 4'tür.
  • Öncül: Hesap makinesi ile kontrol edildi ve 64/16 işleminin sonucunun 4 olduğu doğrulandı.
  • Hatalı Sonuç: Bu yüzden, öğrencinin çözüm yöntemi doğrudur.

Görebileceğiniz gibi öğrenci, doğru bir sonuca yanlış bir yöntemle ulaşmıştır. Bu mantıksal hatayı düzeltmenin yolu, bu yöntemin şans eseri doğru çıktığını ve her zaman işe yaramayacağını göstermektir. Örneğin başka bir işlemde, 68/16 işleminde 6'lar sadeleşip sonuç 8/1 olmamaktadır. Bunu gösterdikten sonra neden hatalı çıktığını ve doğrusunun nasıl olması gerektiğini ayrıntılı şekilde anlatın. Herhangi bir önermeyi desteklemek için, pratik olarak sonsuz miktarda argüman kurulabilir. Bunların her zaman mantıksal olarak sağlam olamayacağını anlamak önemlidir. Tabii ki sırf hatalı bir yöntem olduğu için sonucunun da hatalı olduğunu iddia etmemelisiniz.

Safsata Olmayan Durumlar

Tartışmacı, sonucun bu safsata nedeniyle yanlış olduğunu savunmaz ve sadece kullanılan mantıksal safsatalara işaret ederse, bu durum safsataya başvurma safsatası olmaz.

Tüm Reklamları Kapat

Özellikle saman adam ve kırmızı sazan safsatası gibi sonucu saptırma amacı güden mantıksal safsataların varlığına işaret etmek, tartışmayı daha sağlıklı bir zemine oturtmak için önem taşımaktadır. Bu tür safsatalar bariz bir şekilde mevcutsa sonuç ille de yanlış olmak zorunda değildir ama tanımı gereği alakasızdır, doğruluğunun veya yanlışlığının bir önemi yoktur.

Örneğin şu örnek, safsataya başvurma safsatası değildir:

  • Arif: Evrim varsa kanıtları nerede?
  • Bora: Şimdi kanıtları sayacak olursak...
  • Arif: Ama bu yine de Tanrı'nın var olmadığını göstermez ki.
  • Bora: Saman adam safsatasına düştünüz. Evet, sonuç olarak var olmadığını göstermez doğru, ama evrimin böyle bir iddiası yok ki zaten. Ayrıca konumuz da Evrim ve Tanrı üzerine değildi. Konuyu saptırma safsatasına da düştünüz. Onu da daha sonra konuşabiliriz ama önce bu konuyu çözelim. Lütfen tartıştığımız konuya sadık kalın.

Sonucu destekleyen çok sayıda argüman ve mantık hatası olabileceğinden, bütün hataları tek tek göstermek zor olabilir. Bu durumda, kolay bir yöntem olarak, bu durumun neden böyle olamayacağını anlatmak daha iyi bir yöntem olabilir. Örneğin astrolojiyi savunan birinin hatalarını tek tek anlatmaktansa, temel olarak neden işe yaramadığını anlatabilirsiniz.

Peki, diyelim ki "neden olmadığını" anlatamadığımız bir durumdayız. Neden olmadığını açıklayamadığımız için kabul mü edeceğiz? İkna edici/sağlam bir argüman ile desteklenmemiş bir iddiayı sağlam bir argüman gelene kadar yok saymak, safsata olmayacaktır. Bunu "Mantıksal safsata ile savundun, demek ki hatalısın." olarak görmemelisiniz. (Çünkü bu, "safsataya başvurma safsatası safsatası" olacaktır.)

Tüm Reklamları Kapat

Burada kastedilen, bilimdeki boş hipotez kavramı ile benzer bir mantıktır. Kesin olarak "doğru" veya "yanlış" gibi bir yargıda bulunmaktan kaçınarak, yeterli miktarda ikna edici veri gelene kadar o konu hakkında yorum yapmamak, o konuyu yok saymaktır. Benzer şekilde tartışmacı, şöyle diyebilir:

Bu konu ile ilgili bütün savunmalar mantık hataları içerdiği ya da yeterli miktarda ikna edici argümanlar olmadığı ve iddianın doğru olduğuna inanmak için bir sebebim olmadığı için bu konuyu yok sayıyorum, ikna edebilecek kadar sağlam argümanlar gelirse düşüncemi gözden geçirebilirim ama şu anda inanmak için bir sebebim de olmadığı için inanmamayı seçtim.

Bu durumda ispat yükünün iddianın savunucularında olduğunu gösterip onu yok saymak, safsata değildir. Hatta Cehalete Başvurma Safsatasına düşmeyi engelleyen bir hareket olacaktır.

Sonuç

Tekrar vurgulamakta fayda görüyoruz: Safsataya başvurma safsatası, tartışmalarda safsataların tespitinin önemli olmadığı anlamına gelmez. Bu safsata, bir tartışmadaki safsataları tespit etmenin, o tartışmanın yönünü düzeltici bir rolü olması gerektiğini, safsatayı vurgulamanın kendi başına bir argüman olamayacağını vurgulamaktadır. Dolayısıyla safsata tespiti karşı tarafın argümanlarını çürütmek için bir yöntem olarak değil, karşı tarafın argümanlarını safsatasız bir şekilde sunması talebinde bulunması amacıyla kullanılmalıdır.

Sonuç olarak mantıksal safsataları öğrenmek, tartışmanın sağlıklı bir şekilde ilerlemesinin anahtarıdır; ama bu anahtarı yanlış kapıda kullanmamaya özen göstermeliyiz. Aksi takdirde başka mantık hatalarına düşebilir ve hatalı yönlendirmelere sebep olabiliriz. Bu yüzden mantığın doğru anahtarını doğru kapıda kullanmayı öğrenmek, her tartışmacının yapması gerekendir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 34. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
30
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 22
  • Muhteşem! 11
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 7
  • İnanılmaz 5
  • Umut Verici! 5
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Güldürdü 1
  • İğrenç! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/01/2023 01:18:43 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10393

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kütle
Eğilim
Enzim
Tüyler
Sağlık Bakanlığı
Vejetaryen
Dalga
Amerika
Sahte
Genetik Değişim
Evren
Arı
Beslenme Bilimi
Köpekbalığı
Balık Çeşitliliği
Öne Çıkan
Analiz
Manyetik
Moleküler Biyoloji
Kan Hastalıkları
Mikoloji
Stephen Hawking
Doğa Yasası
Güve
Gazetecilik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
U. Derin, et al. Safsataya Başvurma Safsatası: Bir Argümanda Safsata Olduğunu Söylemenin Kendisi Neden Bir Argüman Değildir?. (1 Mayıs 2021). Alındığı Tarih: 27 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10393
Derin, U., Bakırcı, Ç. M. (2021, May 01). Safsataya Başvurma Safsatası: Bir Argümanda Safsata Olduğunu Söylemenin Kendisi Neden Bir Argüman Değildir?. Evrim Ağacı. Retrieved January 27, 2023. from https://evrimagaci.org/s/10393
U. Derin, et al. “Safsataya Başvurma Safsatası: Bir Argümanda Safsata Olduğunu Söylemenin Kendisi Neden Bir Argüman Değildir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 01 May. 2021, https://evrimagaci.org/s/10393.
Derin, Ufuk. Bakırcı, Çağrı Mert. “Safsataya Başvurma Safsatası: Bir Argümanda Safsata Olduğunu Söylemenin Kendisi Neden Bir Argüman Değildir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, May 01, 2021. https://evrimagaci.org/s/10393.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.