Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Bir Yazarın, Yazının ve/veya Kaynağın Bilimsel Değerini Anlamak Amacıyla Uygulanacak Test

Bir Yazarın, Yazının ve/veya  Kaynağın Bilimsel Değerini Anlamak Amacıyla Uygulanacak Test Pixabay
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Bilimsel Yöntem yazı dizisinin 7. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Bu yazımızda Evrim Ağacı olarak hazırladığımız ve sunumlarınızda, tartışmalarınızda, günlük hayatınızda veya herhangi bir yerde kullanacağınız veya size karşı sunulan kaynakların bilimsel değerini anlayabilmeniz için takip edebileceğiniz bir dizi soru-cevap sunacağız. Bu soru-cevapların sonucuna göre söz konusu kaynağın ne kadar bilimsel ve tarafsız, ne kadar bilim-dışı ve taraflı olduğunu anlayabilirsiniz.

Evrim Ağacı'ndaki kurallarımız gereği, sadece ve sadece bilimsel kaynaklardan faydalanmaktayız ve bize sunulacak bilgilerin kaynakları olarak, bu şekilde bilimsel ve tarafsız kaynakları kabul etmekteyiz. Bize sunduğunuz kaynakları aşağıdaki bize ait ve bizim tarafımızdan ortaya konulmuş testten geçirmekteyiz ve bu sonuca göre kaynaklarını geçerli veya geçersiz olarak kabul etmekteyiz. Siz de bu testi paylaşımlarınızdan önce uygular ve buna göre davranırsanız seviniriz.

Bir Kaynağın Bilimsel Değerini Anlamak Amacıyla Uygulanacak Test:

Soru Seti 1: Yazının yazarı kimdir?

  • Yazdığı konunun akademik eğitimini almış mıdır? 
  • Bilimsel bir unvanı var mıdır? (Dr., Doç. Dr., Prof. Dr. vb.)
  • Bu bilimsel unvanı, fahri (onursal) olarak olmadan, gerçek bir üniversiteden, gerçek akademik çalışmalar sonucunda mı almıştır?
  • Herhangi bilimsel kabul edilen ve bu şekilde bir geçmişi olan bir dergide yayınlanmış bir makalesi var mıdır?
  • Impact (Etki) Faktörü yüksek bir dergide yayınlanmış bir makalesi var mıdır?
  • Yazar, bilim çevresinde tanınan, saygın ve sözü geçen biri midir? 
  • Akademik bir hayatı varsa, bu hayatında yaptığı çalışmalar ve araştırma konuları bilimsel midir?
  • Yaptığı çalışmalar bilim camiasında ses getirmiş veya bilimsel olarak değer gören çalışmalar mıdır?
  • Yazarın akademik çalışmalarını yürüttüğü üniversite/akademi/kurum saygın mıdır? 
  • Yazarın yazılarına katkı sağlayan diğer kişiler var mıdır? 
  • Yazarın yazısına katkı sağlamış diğer yazarlar, yukarıdaki sorulardan geçebilmekte midir?

Yukarıdaki sorulara vereceğiniz cevaplardaki "Evet" cevabının çokluğuna göre, yazarın bilimsellik değerini anlamanız mümkündür. Soruların tümüne "Evet" cevabı verilebiliyorsa, bu yazar gerçekten de bilimsel açıdan saygın ve geçerli sayılabilecek düşüncelere sahip bir yazar olma adayıdır. Eğer ki soruların büyük bir kısmına "Evet" cevabı verilebiliyorsa, yine yetkin bir yazar olma ihtimali vardır. İki durumda da yazarın yazısı, aşağıdaki soru setleriyle de desteklenmelidir. Eğer bu sorulara Evet yanıtını vermek güçse veya hiç verilemiyorsa, yazarın bilimsel bir geçerliliği bulunmaz; ancak yine de aşağıdaki sorular da test edilmelidir. Ayrıca, yazarla ilgili olarak şu sorulara verilecek "Evet" cevabının çokluğuna göre, yazarın bilimsel değeri azalır veya tamamen sıfırlanır:

  • Yazarın geçmişinde "çalıntı eser" (plagiarism) durumu var mıdır? 
  • Yazar tüm yazılarını tek başına mı yazmıştır?

Soru Seti 2: Yazarın kullandığı dilin özellikleri ve yazarın tutumu nedir?

  • Yazar, yazılarında bilimsel, tarafsız ve sakin bir dil kullanmakta mıdır?
  • Yazar, yazısında bilimsel terimlere yer vermiş ve bunları anlaşılır bir şekilde açıklamış mıdır?
  • Yazarın yazısındaki diğer kaynaklar güçlü ve bilimsel midir?
  • Yazar, açık ve net cümleler kurmakta mıdır?
  • Yazar, kaynaklarını açık ve net bir biçimde belirtmekte midir?
  • Yazarın kaynakları, Soru Seti 1'de verilen sorulardan geçebilmekte midir?

Yukarıdaki sorulara vereceğiniz cevaplardaki "Evet" cevabının çokluğuna göre, yazarın bilimsellik değerini anlamanız mümkündür. Soruların tümüne "Evet" cevabı verilebiliyorsa, bu yazar gerçekten de bilimsel açıdan saygın ve geçerli sayılabilecek düşüncelere sahip bir yazar olma adayıdır. Eğer ki soruların büyük bir kısmına "Evet" cevabı verilebiliyorsa, yine yetkin bir yazar olma ihtimali vardır. İki durumda da yazarın yazısı, aşağıdaki ve yukarıdaki soru setleriyle de desteklenmelidir. Eğer bu sorulara Evet yanıtını vermek güçse veya hiç verilemiyorsa, yazarın bilimsel bir geçerliliği bulunmaz; ancak yine de aşağıdaki sorular da test edilmelidir. Ayrıca, yazarla ilgili olarak şu sorulara verilecek "Evet" cevabının çokluğuna göre, yazarın bilimsel değeri azalır veya tamamen sıfırlanır:

  • Yazar, yazısında bilim çevresini yermekte, "dinsizlik" gibi konuyla ilgisiz ögelerle suçlamakta ve kimi bilim adamına hakaret eden, yeren, küçük düşüren ibareler kullanmakta mıdır?
  • Yazar, toplumun veya en azından yazının ana dilinden uzak kelimeler ve cümleler kullanmakta mıdır?
  • Yazar, bilimsel terimlerden uzak durmakta ve gereğinden fazla sade bir dil kullanmakta mıdır?
  • Yazar, yazılarında saldırgan bir dil mi kullanmaktadır?
  • Yazar, yazılarında "Darwinciler", "evrimciler" gibi bilim-dışı tabirler kullanmakta mıdır?
  • Yazar, yazılarında düşüncelerini kesin, kendinden emin, tartışılmaz bir tutumda mı kaleme almaktadır?

Soru Seti 3: Yazarın açıklamalarının sahte-bilim (pseudoscience) ve din ile ilişkisi nedir?

  • Yazar yazılarını tamamen bilimsel ve tarafsız bir dille mi yazmaktadır?
  • Yazarın yazılarındaki bilgiler bilimsel olarak test edilebilir mi? 
  • Yazarın savunduğu görüşlerin oluş metotları tamamen açıklanmış mıdır? Bu metotlar bilimsel olarak açıklanabilir midir?
  • Yazarın savunduğu konuları inceleyen üniversite bölümleri veya bilimsel akademiler mevcut mudur?
  • Yazarın savunduğu konularla ilgili makalelerin yayınlandığı, Impact Faktörü yüksek dergiler mevcut mudur?

Yukarıdaki sorulara vereceğiniz cevaplardaki "Evet" cevabının çokluğuna göre, yazarın bilimsellik değerini anlamanız mümkündür. Soruların tümüne "Evet" cevabı verilebiliyorsa, bu yazar gerçekten de bilimsel açıdan saygın ve geçerli sayılabilecek düşüncelere sahip bir yazar olma adayıdır. Eğer ki soruların büyük bir kısmına "Evet" cevabı verilebiliyorsa, yine yetkin bir yazar olma ihtimali vardır. İki durumda da yazarın yazısı, aşağıdaki ve yukarıdaki soru setleriyle de desteklenmelidir. Eğer bu sorulara Evet yanıtını vermek güçse veya hiç verilemiyorsa, yazarın bilimsel bir geçerliliği bulunmaz; ancak yine de aşağıdaki sorular da test edilmelidir. Ayrıca, yazarla ilgili olarak şu sorulara verilecek "Evet" cevabının çokluğuna göre, yazarın bilimsel değeri azalır veya tamamen sıfırlanır:

  • Yazarın yazısında, yazarın dini görüşünü anlayabileceğimiz ibareler bulunmakta mıdır?
  • Yazar, yazısında bilimi din ile mi açıklama çalışmaktadır?
  • Yazar dini bilgilerini, yazısına karıştırmakta mıdır?
  • Yazar, gerçekliği veya doğruluğu bilimsel olarak ispatlanmamış olgulara yer vermekte midir?
  • Yazar, test edilemez, şahsi ve inanca dayalı görüşlere yer vermekte ve iddialarını bunlar üzerine mi kurmaktadır?
  • Yazar, iddialarını savunmak için dini kitapları veya dini bireylerin sözlerini kaynak (referans) göstermekte midir?

Soru Seti 4: Yazarın amacı ve yöntemi nedir?

  • Yazar, bilimsel bir olguyu, bilimsel bir dil ve yöntemlerle açıklamaya mı çalışmaktadır?
  • Yazarın amacı, henüz tam olarak açıklanamamış bir konuya açıklamalar getirmek midir?
  • Yazar, amaçlarına ulaşmak için sistematik, test edilebilir, tekrarlanabilir yöntemlere başvurmakta mıdır?
  • Yazarın amacı, bilimsel bilginin yayılması mıdır?
  • Yazar yazısında okurlarını araştırmaya yönlendirmekte midir?

Yukarıdaki sorulara vereceğiniz cevaplardaki "Evet" cevabının çokluğuna göre, yazarın bilimsellik değerini anlamanız mümkündür. Soruların tümüne "Evet" cevabı verilebiliyorsa, bu yazar gerçekten de bilimsel açıdan saygın ve geçerli sayılabilecek düşüncelere sahip bir yazar olma adayıdır. Eğer ki soruların büyük bir kısmına "Evet" cevabı verilebiliyorsa, yine yetkin bir yazar olma ihtimali vardır. İki durumda da yazarın yazısı, yukarıdaki soru setleriyle de desteklenmelidir. Eğer bu sorulara Evet yanıtını vermek güçse veya hiç verilemiyorsa, yazarın bilimsel bir geçerliliği bulunmaz; ancak yine de aşağıdaki sorular da test edilmelidir. Ayrıca, yazarla ilgili olarak şu sorulara verilecek "Evet" cevabının çokluğuna göre, yazarın bilimsel değeri azalır veya tamamen sıfırlanır:

  • Yazar, şahsi inançlarını bilime ve/veya bilimsel olgulara karşı savunma amacında mıdır?
  • Yazar bilim ile dini birleştirmekte midir? Bu tutumunu anlayabileceğimiz ibarelere yer vemekte midir?
  • Yazar, bilim ile dinin birbirini bütünleştirdiğini göstermeyi mi amaçlamaktadır?
  • Yazar, dini veya sahte-bilimi veya bunların bir kısmını ispatlamayı mı hedeflemektedir?

Yukarıdaki sorular zaman içerisinde güncellenebilir, geliştirilebilir veya yazıdan kaldırılabilir. Soruların bir kısmı fazla tutucu, bir kısmı ise göreceli olarak daha gevşektir. Bu şekilde bir test hazırlamamızın amacı, kaynakları sorgulayan bireylerin şahsi tercihlerine göre ne kadar tutucu veya rahat olacaklarını seçebilmeleridir. Unutmamak gerekir ki bütün sorular hesaba katılarak ortaya konacak bir kaynak, gerçekten son derece bilimsel ve kabul görmüş bir kaynak olacaktır. Bunun haricindekiler ise, göreceli olarak daha güvenilmez ve bilim-dışı kaynaklar olacaktır. Sorulara verilecek cevaplara göre, çok bilimsel ile bilim-dışı arasında bir yelpazede sonuçlar elde edilecektir. Soruların tamamı "Evet" cevabı miktarı üzerine kurulmuştur.

Not: Bu test Evrim Ağacı tarafından hazırlanmıştır ve geliştirilmektedir. İzinsiz olarak kopyalanıp kullanılabilir; ancak kaynaksız olarak kopyalanamaz ve kullanılamaz. Evrim Ağacı, kullanıcılarından habersiz olarak test sorularını değiştirme, güncelleme, silme veya yeni test soruları ekleme hakkını saklı tutar.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 1
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 31/10/2020 11:13:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/66

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Sağlık
Metabolizma
Sinir Hücresi
Diyet
İhtiyoloji
Ölümden Sonra Yaşam
Element
Yas
Tedavi
Hastalık Kontrolü
Zihin
İnsan
Çocuk
Enzim
Mutasyon
Yılan
Yeni Koronavirüs
Sinir
Kütleçekimi
Entropi
Molekül
Diş Sorunları
Hamile
Saç
Covid-19
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Sanat bendir; bilim biz...”
Claude Bernard
Geri Bildirim Gönder