Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Doğaya Başvurma Safsatası Nedir? "Doğal" Olan Şeyler Neden "Daha İyi" Olmak Zorunda Değildir (ve Tam Tersi)?

Doğaya Başvurma Safsatası Nedir? "Doğal" Olan Şeyler Neden "Daha İyi" Olmak Zorunda Değildir (ve Tam Tersi)?
doğal vs. yapay
11 dakika
2,566
  • Bilişsel (Kognitif) Psikoloji
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 6. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Bir mantıksal safsata olarak doğaya başvurma, bir şeyin "doğal" olarak algılandığında daha iyi, "doğal olmayan" (veya "yapay", "sentetik") olarak algılandığında daha kötü olduğunun iddia edilmesidir.

Örneğin, doğaya başvurma metodunu kullanan bir kişi, ciddi bir tıbbi rahatsızlığın tedavisinde, konuyla ilgili bilimsel araştırmaların ulaştığı sonuçların aksine, bitkisel ilaçların modern tedavilerden "daha doğal" olduğunu iddia ederek, bunları kullanmayı önerebilir.

Bu Reklamı Kapat

Çoğu zaman insanların içsel akıl yürütme süreçlerinde ve çeşitli konulardaki tartışmalarda rol oynadığı için bu türden yanıltıcı düşünme tiplerini anlamak oldukça önemlidir. Bu yüzden, bu makalede doğaya başvurma safsatası hakkında daha fazla bilgi edinecek, bunu kullanan insanlara karşı argümanlar üretmek için neler yapabileceğinizi görecek, ayrıca kendi kendinize bu yanılgıya düşmediğinizden emin olacaksınız.

Doğaya Başvurma Safsatasını Anlayın!

Doğaya başvurma safsatası dört ana şekilde kullanılır:

Bu Reklamı Kapat

  • "Doğal" olarak yansıtılan bir şeyin iyi olduğunu iddia etmek. Bu türden bir argüman, şu temel yapıya sahiptir: "X doğaldır (ve doğal olan iyidir), öyleyse X iyidir."
  • "Doğal olmayan" olarak yansıtılan bir şeyin kötü olduğunu iddia etmek. Bu türden bir argüman şu temel yapıya sahiptir: "X doğal değildir (ve doğal olmayan kötüdür), öyleyse X kötüdür."
  • Bir alternatif daha "doğal" olarak yansıtıldığı için, onun diğerinden daha iyi olduğunu iddia etmek. Bu türden bir argüman şu temel yapıya sahiptir: "X, Y'den daha doğaldır (ve doğal olan iyidir), öyleyse X, Y'den daha iyidir."
  • Bir alternatif daha "doğal olmayan" olarak yansıtıldığı için onun diğerinden daha kötü olduğunu iddia etmek. Bu türden bir argüman şu temel yapıya sahiptir: "X, Y'den daha doğal değildir (ve doğal olmayan kötüdür), öyleyse X, Y'den daha kötüdür."

Tüm bu argümanlar, genelde aynı yanlış öncül etrafında dönerler ve bu önermeyi kullanan her bir argüman türü, bunun biraz farklı bir uygulamasına odaklanır; ama burada da "doğal" olma niteliğinin zorunlu olarak "iyi" olması esas alınır.

Bu öncüllerde iki ana sorun vardır: Birincisi, "doğal" olma niteliğini tanımlamak zordur, ve doğaya başvurmayı kullanan kişiler çoğu zaman bunun ne anlama geldiğini açıklamakta başarısızdırlar, yahut bunu yanlış bir şekilde, hatta bazen argümanın kendi içindeki bağlamına çelişerek yaparlar. İkincisi ise, bir şeyin "doğal" olması, onun mutlaka iyi olduğu, ya da daha "doğal olmayan" alternatiflerine göre daha iyi olduğu anlamına gelmemesinden kaynaklanır.

Ancak buraya not olarak eklenmelidir ki, doğaya başvurma, onu mantıksal bir perspektiften geçersiz kılan yanıltıcı önermelere dayandığından, bir serbest/informal safsata (İng: "informal fallacy") olarak kabul edilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bazı Doğaya Başvurma Örnekleri

Doğaya başvurma argümanlarının temel örneklerinden bazıları aşağıdaki gibidir:

  • "Bitkisel ilaçlar doğaldır, bu yüzden sizin için daha iyidir."
  • "Antibiyotikler doğal değil, bu yüzden senin için kötüdürler."

Bu temel argümanların yanında, bu metot, aşağıdaki örnekte göreceğimiz gibi karşılaştırma tarzı bir argümanda da kullanılabilir:

  • "Bitkisel ilaçlar antibiyotiklerden daha doğaldır, bu yüzden sizin için daha yararlıdırlar."

Doğaya Başvurma Argümanının Cazibesine Karşı Çıkmak

Daha önce gördüğümüz gibi, doğaya başvurma argümanlarında iki ana iddia vardır:

  1. Doğaya başvurma genellikle "doğal"ın, "tabii olan"ın ne anlama geldiğini tam olarak tanımlamaz.
  2. Doğaya başvurma genellikle hatalı bir şekilde "doğal"ın "iyi" olanı kapsadığını varsayar.

Doğaya başvurma argümanına karşı koymak için, yanıtlarınızda bu konulara odaklanmanız gerekir. Bir doğaya başvurma savı, bunlardan ya birini ya da her ikisini birden içerecektir; eğer her ikisi de varsa, bu iddiaların hangisinin doğaya başvurma argümanında en etkili şekilde kullanılabileceğine odaklanmalısınız. Gerekirse, argümanınızı daha sonra genişletebilir ve karşınızdakinin argümanındaki diğer kusuru da ele alabilirsiniz.

Aşağıda, bu mantıkî meselelerin her birine karşı nasıl bir strateji üretilmesi gerektiğine dair bazı özel ipuçlarını göreceksiniz.

Bu Reklamı Kapat

"Doğal" Olanı Tanımlamak Zordur

Bir şeyi "doğal" olarak vasıflandırmanın net bir yolu yoktur ve insanlar, kendi kıstaslarına göre yargıladıklarında bile bir şeyin doğal olup olmadığı hususunda genellikle yanılırlar.

Örneğin, insanlar bir şeyin doğal olmadığını (ve dolayısıyla kötü olduğunu) belirtmek için genellikle "kimyasallar" gibi genel terimler kullanırlar. Bununla birlikte, böyle bir ayrımın genellikle bir anlamı olmaz; çünkü "kimyasal"ın tam olarak ne olduğunu tanımlamak zordur ve bu terimi kullanan çoğu insana sorsanız, bunun ne demek olduğunu size açıklayamazlar. Ayrıca, amonyak gibi doğal olarak oluşan ve insanların kendi tanımlarına göre "doğal" sınıfına sokmadıkları birçok "kimyasal" vardır.

Bu nedenle, doğaya başvurma argümanlarına itiraz etmenin bir yolu, karşınızdakinden "doğal" ile ne kastettiğini açıklamasını istemek olmalıdır. Ardından, onların tanımlarına göre doğal olarak algıladıkları, ancak doğallık açısından kendi argümanlarıyla çelişen şeylere örnekler verebilirsiniz.

Bir başka strateji de, insanların doğal olmadığını varsaydığı bazı şeylerin aslında düşündüklerinden daha da doğal olduğunu anlatmaktır. Örneğin antibiyotikler, ilk olarak küf mantarından elde edilmiştir ve bugün bitkiler, yeni antimikrobiyal ilaçların üretimi hala için bir kaynak görevi görmektedir.[1]

Bu Reklamı Kapat

Son olarak, "doğal" olma tanımının zamanla değiştiği gerçeğine de işaret edebiliriz. Bu yaklaşım, özellikle doğaya başvurma argümanı sosyal gelenekler açısından ele alındığında, mesela eşcinsel ilişkinin kabul edilebilirliği veya iki farklı ırktan insanın evlenmesinin doğal olmadığı gibi daha arkaik toplumsal inançlara karşı, karşınızdakinin mevcut görüşlerini karşılaştırarak bir noktaya temas edebilmeniz konusunda faydalı olur.[2] Böylelikle sosyal pratikleri, "doğal" veya "doğal olmayan" şekinde bir sınıflandırmayla ortaya çıkan problemlere işaret ederken, diğer yandan da karşınızdakinin argümanının içerdiği ekstra sorunları, mesela ırkçı veya cinsiyetçi yorumları da vurgularsınız.

"Doğal" Olmak, Otomatikman "İyi" Olmak Anlamına Gelmez!

"Doğal" kavramını tanımlayarak bu meseleyi masaya yatırmanın yanı sıra, bir şeyin "doğal" olmasının, onun iyi olduğu anlamına gelmediğini, aynı şekilde, bir şey "doğal" olmamasının da ona kötü demek olmadığını göstererek doğaya başvurma argümanına karşı koyabilirsiniz.

Bunu yapmanın en iyi yolu, belli karşıt örnekler kullanmaktır. Mesela, "doğal"ın mutlaka "iyi"ye eşit olmadığını savunmak için aşağıdaki örneği kullanabilirsiniz:[3]

Siyanür de doğaldır, çünkü kiraz, elma ve şeftali çekirdeklerinde bulunur, bu nedenle doğal şeyler ille de iyi olacak diye birşey yok.

Aynı şekilde, örneğin, "doğal olmayan"ın her zaman "kötü" anlamına gelmediğini iddia etmek için aşağıdaki örneği verebilirsiniz:

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Gezegenimiz ve Biz Seti (4 Kitap): Su Damlasının Macera Dolu Yolculuğu, Biz Çöp Değiliz, Görünmeyen Düşmanlarımız, İki Turnanın Dünya Seyahati

Bu seti alarak edineceğiniz kitaplar şöyle:

  • Su Damlasının Macera Dolu Yolculuğu

Su damlası doğanın kendi döngüsü içinde oradan oraya savrulmaktadır. Önce soğuk bir yörede kar olarak toprağa düşmekte, eriyip toprağın derinliklerinde temizlenip yeryüzüne çıkmaktadır. Daha sonra yaramaz bir çocuğun su ihtiyacını gideren damlacık, onun vücudundan tekrar doğaya dönerken başından birçok macera geçmektedir. En son kendisini okyanusta bir damla olarak bulan bu su damlası orada da yeni maceralara hazırlanmaktadır.

  • İki Turnanın Dünya Seyahati

Bir başka bilgiye ulaşana kadar, bildiğimiz evrendeki tek uygarlık bizlerin oluşturduğu uygarlık. Adına Dünya dediğimiz, aslında pek de büyük olmayan bu gezegende yaşıyor, insanı ayrıcalıklı kılan akıl sayesinde gezegeni değiştiriyoruz.

İyi hoş da, biz insanlar, çok hassas dengeler üzerine kurulu gezegenimizin geleceğini düşünüyor muyuz? Onu tanıyor, seviyor ve koruyor muyuz? Gerçekler bunu göstermiyor. Gezegenimizi hızla bir yok oluşa doğru sürüklüyoruz. Üstelik bunu, gidebileceğimiz bir başka gezegen olmadığını bilerek yapıyoruz. Eğer böyle giderse, açlık, susuzluk kapımızı çalacak, bir parça yeşil görmek için resimlere bakar olacağız. Gezegen hızla çölleşecek ve bizler yaptıklarımızdan pişman olacak zaman bile bulamayacağız.

Sizleri, iki meraklı turnanın gözünden gezegenimizde bir yolculuğa çıkarıyoruz. Gezegenimizi daha yakından tanımanız, onu daha çok sevmeniz ve korumak konusundaki duyarlılığınızı daha da ileriye götürmeniz için. Turnalarımız gördükleri karşısında çok şaşırıyorlar. Bakalım sizler ne düşüneceksiniz…

Haydi, takılın turnalarımızın peşine ve gezegeni dolaşmaya başlayın. Gördüklerinizi dönünce arkadaşlarınızla paylaşırsınız. İyi yolculuklar.

  • Biz Çöp Değiliz

“Biz Çöp Değiliz” Gezegenemiz ve Biz Dizisi’nin ikinci kitabı. İki Turnanın Dünya Seyahati’nden sonra çevre sorunlarını irdeleyen, bu sorunlar karşısında daha aktif bir tavır almanın peşinde koşan, geleceğimizden ödünç aldığımız bu dünyayı bizden sonrakilere sorunsuz devretme peşinde olanların, çevre sorunları karşısında daha duyarlı ve bilinçli olan çocuklarımızın kitabı. Büyüklere ithaf olunur.

  • Görünmeyen Düşmanlarımız – Virüsler Bakteriler Parazitler

Emre iki gündür ateşli bir halde bitkin yatıyor. Muhtemelen, kişisel temizliği konusunda yeterince özenli olmadığı için mikrop kapmış olmasının sonucu bu. Ailesi, ateşi düşmediği için endişeleniyor. Bunun nedeninin Covid-19 olup olmadığını öğrenmek için hastalık kontrol merkeziyle iletişime geçtiler. Emre’yi hasta yatağına düşüren neydi? Emre’ye Covid-19 bulaşmış olabilir mi? Emre’nin hikayesini, görünmeyen düşmanlarımız olan virüsler, bakteriler, parazitler hakkında şaşırtıcı şeyler öğrenerek okuyacaksınız.

Devamını Göster
₺200.00
Gezegenimiz ve Biz Seti (4 Kitap): Su Damlasının Macera Dolu Yolculuğu, Biz Çöp Değiliz, Görünmeyen Düşmanlarımız, İki Turnanın Dünya Seyahati

Arabalar ve uçaklar da doğal değil, yani bu onları asla kullanmamamız ve yalnızca yürümemiz gerektiği anlamına mı gelir?

Elbette, karşı örnekleri bu şekilde sıralarken, genellikle eldeki argümanla doğrudan ilintili olanları seçmeye ve doğaya başvurmanın kullanıldığı asıl konuyla ilgili olmalarına dikkat etmek daha faydalıdır.

Doğaya Başvurma Safsatasına Yanıt Verirken Doğru Yaklaşımı Kullanın!

Doğaya başvurma savlarını kullanan insanlarla tartışırken, çatışmacı bir tavır takınacak olursanız, karşınızdakilerin sizin söylediklerinizi dinlemeye meyilli olmayacaklarını aklınızda tutmalısınız. Ayrıca, insanlar bazen, bu inançların yanlış olduğunu gösteren kanıtlar sunulduğunda, onların önceden var olan inançlarını arttıran, geri tepme etkisi dediğimiz bilişsel bir önyargıya yönelmeye daha da yatkın hale gelebilirler. Özellikle bu, karşıdaki kişinin fikrini gerçekten değiştirmede en iyi hareket tarzının, onların mantıklarındaki boşluğu görmelerine yardımcı olma esnasında argümanlarınızı sakince ortaya koymak ve konuyu orijinal haliyle içselleştirmelerini desteklemek olduğu anlamına gelir.

Örneğin, bir şeyin doğal olmasının, bunun iyi olduğu anlamına gelmediğini belirtmek istiyorsanız, bunu doğrudan söylemek yerine, bununla ilgili bilgileri sunarak karşıdaki kişinin bu sonuca kendi kendine varmasına yardımcı olabilirsiniz. Mesela, birisi belirli bir bitkisel ilacın bitki bazlı olduğunu ve dolayısıyla "doğallığının" onu güvenli yaptığını söylerse, içgüdünüz sizi ilk olarak şunu söylemeye itebilir:

Pekala, siyanür de bitki bazlı ve doğal bir şey, o yüzden bir şeyin doğal olması, sanırım onun hep güvenli olduğu anlamına gelmiyor.

Ancak amacınız onların fikirlerini değiştirmelerini sağlamaksa, muhtemelen aşağıdaki argümanları kullanmak daha yararlı olacaktır:[4]

Demek istediğini anlıyorum, ama yine de bunun test edildiğinden ve güvenli olduğunun gösterildiğinden emin olman lazım diye düşünüyorum. En basitinden, bazı bitki çaylarının oldukça ciddi tıbbi komplikasyonlara neden olmasına dair vaka örnekleri okumuştum ve anladığım kadarıyla buna yol açan sorunlardan biri de bu çayların genellikle denetimden geçmemeleri. Bu yüzden üreticiler, normal ilaçların aksine, potansiyel yan etkileri paket üzerine yazma gereği duymuyorlar.

Yukarıda belirtildiği gibi, yaklaşımınız, bu konuyu tartışmakla neyi elde etmeye çalıştığınıza bağlıdır. Özellikle, karşınızdakinin sadece hatalı olduğunu söylemek isteyip istemediğinizi kendinize sormanız gerekir - ki bu, bazı durumlarda gayet yeterlidir. Örneğin, asıl amacınız tartışmayı izleyen bir kitleyi ikna etmek veya diğer kişinin konuyu gerçekten anlamasını ve gerçekten akıl yürütmeyle içselleştirmesini istediğiniz durumlarda gayet uygun bir yaklaşımdır.

Doğaya Başvurma Safsatasına Kendiniz Düşmeyin!

Bu tür yanıltıcı bir akıl yürütme metotudunu, istemeden kendi üzerinizde de kullanabileceğiniz gerçeğini göz önünde bulundurmanız önemlidir.

Durumun gerçekten böyle olup olmadığını anlamak için, kendinize bir şeyin "doğal" veya "doğal olmayan" diye baktığınızda, onun lehine mi yoksa aleyhine mi tutum aldığınızı sormalısınız. Eğer durum gerçekten böyleyse, bu argümanlara karşı koymak için yukarıda gördüğümüz teknikleri kullanarak kendi akıl yürütmenizi sorgulayın. Bunu yapmak, olayları daha rasyonel bir şekilde ele almanızı ve dolayısıyla daha iyi, daha bilinçli kararlar vermenizi sağlar.

Doğaya Başvurma ile Doğalcı Safsata Arasındaki Fark Nedir?

"Doğalcı Safsata" terimi bazen hatalı olarak doğaya yapılan referansı ifade etmek için kullanılır. Bununla birlikte, benzer bir ismi olmasına rağmen, bu terimler farklı şeyleri ifade eder; ancak "doğalcı safsata" terimi de birden fazla kavramla ilişkilendirilmektedir.

Konu hakkında Evrimsel Psikolojide Doğalcı Safsatanın Kullanımının Uygunsuzluğu Üzerine başlıklı bir makale, doğalcı safsata ile ilgili ana kavramları şöyle anlatır:[5]

Doğalcı safsata terimiyle alakalı olarak iki felsefi iddia ortaya atılmıştır; bunlardan biri David Hume’a (1739) ve diğeri ise G. C. Moore’a (1903) aittir. Hume, etik ifadelerin yalnızca olgusal ifadelerden çıkarılamayacağını iddia etti. Bu evrimsel psikologların "doğalcı safsata" terimiyle ilişkilendirdikleri iddiadır. Moore ise, "iyi" ve "doğru" gibi etik özelliklerin "kırmızı olmak" veya "mutlu olmak" gibi doğal özelliklerle aynı olmadığını ve daha derin bir biçimde, "iyi" ve "doğru" özelliklerinin doğallık açısından tanımlanamayacağını iddia etti. Bu nedenle, Moore'a göre, etik özellikler, doğal özelliklerden metafiziksel olarak bağımsızdır ve kendi başlarına yer alırlar. Böylece, etik özellikleri (örneğin, "iyi") doğal özelliklerle (örneğin, "mutluluk") tanımlama girişimini "doğalcı safsata" olarak adlandırdı.

Burada alıntılanan Hume eseri İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme, Moore eseri ise Principia Ethica'dır.

Bu Reklamı Kapat

Ayrıca konuyla ilgili diğer çalışmalar, "doğalcı safsata" teriminin hatalı bir şekilde kullanıldığı bir dizi yanlışlık tespit etmiştir:[6] Örneğin eğer şeyler şu anda belirli bir halde ise olması gereken böyledir, fikrini öne süren dayatma safsatası gibi. Bunlar arasında en dikkat çekici ve doğaya başvurmaya en yakın olanı, doğal olan, fikri ve ahlaki açıdan da iyidir argümanıdır.[6] Buna göre, doğaya başvurmanın belirli kullanım şekilleri, özellikle bir şeyin doğal olduğu için ahlaki olarak da iyi olduğunu iddiası, "doğalcı safsata" teriminin atıfta bulunduğu kavramların kapsamına dahilmiş gibi görülebilir. Ancak, bu terimle ilişkilendirilen ana kavram bu değildir ve kendi içinde hata barındırdığı kabul edilebilir. Bu nedenle, "doğalcı safsata" terimi, doğaya yapılan referansı ifade etmek için kullanılmamalıdır. Aynı şey bunun tersi için de geçerlidir.

Kısa Özet ve Sonuç

Doğaya başvurma, bir şeyin doğal olarak algılanmasından ötürü iyi, veya doğal olmamasından ötürü kötü olduğu iddia edildiğinde ortaya çıkan mantıksal bir yanılgıdır. Örneğin, doğaya başvurmayı kullanan bir kişi, ciddi bir tıbbi durumun tedavisinde, etkisi olmayan bitkisel ilaçları, onların modern alternatiflerden daha doğal olması tezi üzerinden savunabilir.

Bu türden bir akıl yürütmedeki ilk ana problem, "doğal"ın ne anlama geldiğini tanımlamanın zor olmasıdır; bunu, karşınızdakinden "doğal" olanı açıklamasını isteyerek ve tanımları gereği "doğal" olan ama ama aslında onların böyle olduğunu düşünmedikleri şeyler üzerinden örnekler verebilirsiniz.

Bu türden bir akıl yürütmedeki ikinci ana problem, bir şeyin "doğal" olmasının onun iyi olduğu anlamına gelmemesinden veya bir şeyin "doğal olmayan" olmasının onun "kötü" olduğu demek olmamasından kaynaklanır; bunu da kötü olarak algılanan "doğal" şeyler ve iyi olarak algılanan "doğal olmayan" şeyler üzerinden belirli karşıt örnekler vererek açıklayabilirsiniz.

Karşınızdakinin fikrini değiştirmek amacıyla bir doğaya başvuru argümanını cevaplarken, onların akıl yürütmelerindeki hatayı içselleştirerek çözmesine yardımcı olmak için, ilgili bilgileri onlara sunarak, daha dolaylı bir biçimde, çatışma içermeyen bir üslup kullanmak daha faydalı olacaktır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Umut Verici! 2
  • İğrenç! 2
  • Muhteşem! 1
  • Güldürdü 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Korkutucu! 1
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 6. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/08/2022 17:34:47 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11268

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Hormon
İnsanlar
İngiltere
Yangın
Evrimsel
Hominidae
Kimyasal
İnsan
Hastalık Kataloğu
Asit
Eşeyli Üreme
Vaka
Ağız
Botanik
Karadelik
Hareket
Algı
Hematoloji
Kadın Doğum
Yeşil
Öğrenme
Kuş
Stres
Endokrin Sistemi
Şehir
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.