Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Yanlış Öncül: Kötü Temeller Üzerine İnşa Edilmiş Argümanlar Neden Tehlikelidir?

Yanlış Öncül: Kötü Temeller Üzerine İnşa Edilmiş Argümanlar Neden Tehlikelidir? Pexels
11 dakika
1,301
  • Mantık Felsefesi
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 16. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Yanlış bir öncül, bir argümanın temelini oluşturan ve onu mantıksal olarak geçersiz kılan yanlış bir önerme veya varsayımdır. Örneğin, "Bütün kuşlar uçabilir ve penguenler uçamaz, bu nedenle penguenler kuş değildir." argümanında, "Tüm kuşlar uçabilir." öncülü yanlıştır, çünkü bazı kuşlar uçamaz ve bu, argümanı mantıksal olarak geçersiz kılar.

Yanlış öncüller yaygın olduğundan ve birçok mantıksal yanlışlığın merkezinde yer aldığından, onları anlamak önemlidir. Bu nedenle, bu makalede, yanlış öncüller hakkında daha fazla bilgi edinecek, bunların başkaları tarafından kullanımına nasıl tepki verebileceğinizi görecek ve bunları kendiniz kullanmaktan kaçınmak için neler yapabileceğinizi anlayacaksınız.

Bu Reklamı Kapat

Yanlış Öncül Örnekleri

Yanlış önermeye bir örnek olarak, "Bütün kuğular beyazdır." önermesi verilebilir. Bu önerme, mantıksız olan şöyle bir argümanda kullanılabilir: "Bütün kuğular beyazdır; o halde bir hayvan siyahsa, kuğu olamaz."

Yanlış bir öncülün başka bir örneği aşağıdaki kıyasta ortaya çıkar:

Bu Reklamı Kapat

  • 1. Öncül: Cadde ıslaksa, yağmur yağmıştır.
  • 2. Öncül: Cadde ıslaktır.
  • Sonuç: Yağmur yağmıştır.

Bu örnekte 1. önerme ("Cadde ıslaksa, yağmur yağmıştır.") yanlıştır, çünkü cadde ıslaksa bu mutlaka yağmur yağdığı anlamına gelmez. Örneğin, bir yangın musluğu patlamış ve her yere su püskürtmüş olabilir.

Bu argüman yanlış bir öncüle dayandığından, "mantıksız" olduğu düşünülebilir; fakat bu, argümanın sonucunun mutlaka yanlış olduğu anlamına gelmez; çünkü hatalı argümanlar bile doğru sonuçlara sahip olabilir: Yani gerçekten yağmur yağmış olabilir!

Ayrıca, çeşitli mantık safsataları sonucu, yanlış öncüllerin başka örnekleri de verilebilir: Örneğin, doğaya başvurma safsatası, bir şeyin "doğal" olduğu için iyi olduğunu iddia etmeyi içerebilen mantıksal bir yanılgıdır. Burada, "doğal" şeylerin sizin için mutlaka iyi olduğu önermesi yanlıştır; çünkü bazı bitkiler tarafından doğal olarak üretilen ölümcül bir toksin olan siyanür gibi, sizin için "kötü" olan birçok "doğal" şey vardır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Mantıksal bir yanılgının özünde yer alan yanlış öncüllere başka bir örnek, sınırlı sayıda seçeneğin yanlış bir şekilde birbirini dışladığı durumlarda hatalı ikilem safsatasında ortaya çıkar. Hatalı ikilemler, aşağıdaki yanlış öncüllerden en az birini içerir:

  • Birbirini Dışlama (Karşılıklı Münhasırlık): Birbirini dışlama, herhangi bir zamanda mevcut seçeneklerden yalnızca birinin doğru olduğu veya olabileceği anlamına gelir. Birbirini dışlama öncülü yanlış olduğunda, bu, mevcut seçenekleri, bunlardan yalnızca birinin doğru olabileceğini önerecek şekilde sunmayı içerdiği anlamına gelir; oysa gerçekte ikisini veya daha fazlasını seçmek mümkündür. Örneğin, gerçekte her ikisi de aynı anda doğru olabilse de bu, A veya B'den sadece birinin doğru olduğunu söylemeyi içerebilir.
  • Ortak Kapsamlılık: Ortak kapsamlılık, sunulan seçeneklerin mevcut olan tek seçenekler olduğu anlamına gelir. Ortak kapsamlılık öncülü yanlış olduğunda, bu, sınırlı sayıda seçeneğin mevcut olan tek seçeneklermiş gibi sunulması anlamına gelir; fakat gerçekte farklı seçenekler de vardır. Örneğin C seçeneği de mevcut olsa bile, A veya B seçenekleri arasında seçim yapmanız gerektiğini söyler.

Yanlış Öncüller ve Mantıksal Hatalar

Mantık hatası, ya mantıksal yapısında ya da öncüllerinde kusur olan bir muhakeme modelidir.

Birçok mantık hatası, yanlış öncüllere dayanır. Bazı örnekler vermek gerekirse:

  • Yeniliğe Başvurma: Bir şey, sırf "yeni" olduğu için "daha iyi" olduğu düşünüldüğünde ortaya çıkar. Örneğin, yeniliğe başvurma safsatasını kullanan bir kişi, bir ünlünün daha yeni geliştirdiği bir egzersiz planının, sırf daha yeni olduğu için geleneksel alternatiflerinden daha iyi olduğunu iddia edebilir. Bu, yeni olan bir şeyin mutlaka eski şeylerden daha iyi olduğu anlamına geldiği şeklindeki hatalı öncüle dayanmaktadır.
  • İnanılmazlık Argümanı: Bir kişinin bir şeye inanmasının güç olmasından ötürü o şeyin yanlış olması gerektiği sonucuna varıldığında ortaya çıkar (ve bunun tersi de geçerlidir). Örneğin, bu argümanı kullanan biri, Evrim Teorisi gibi bilimsel bir teorinin nasıl olup da doğru olabileceğini anlamadığı için, o teorinin yanlış olması gerektiğini iddia edebilir. Bu, bir şeyin doğru olduğuna inanılmamasının, onun mutlaka yanlış olması gerektiği anlamına geldiği şeklindeki yanlış öncüle dayanır.
  • Safsata Safsatası: Bir argüman bir mantık safsatası içeriyorsa, sonucunun yanlış olmak zorunda olduğu varsayıldığında ortaya çıkar. Örneğin, safsataya başvurma safsatası kullanıldığında, belirli bir siyasi pozisyon lehinde olan bir argümanın safsataya dayalı olması durumunda, bu pozisyonun mutlaka yanlış olması gerektiğini iddia edilebilir. Bu, bir argüman mantıksal bir hata içeriyorsa, aslında illâ böyle olmasa bile, sonucunun yanlış olması gerektiği şeklindeki yanlış öncülü temel alır.

Yanlış öncüller, informel mantık safsataları olarak bilinen bir safsata grubunun özelliğidir. Bu safsatalar, bir argümanın öncüllerinde hata olduğunda ortaya çıkarlar ve argümanın mantıksal olarak zayıf olmasına neden olurlar. Bu safsatalara ek olarak formel mantık safsataları da vardır. Bu tür safsatalarsa argümanın mantıksal yapısında bir hata olduğunda çıkar ve argümanın mantıksal olarak geçersiz olmasına neden olurlar.

Ancak informel safsatalar da hatalı öncüller haricinde nedenlerle mantık safsatası olabilirler. Örneğin kırmızı sazan (tahrik) safsatası durumunda olduğu gibi, bir argüman, eldeki tartışma konusuyla alakasız öncüllere dayanıyor ve bu nedenle mantıksal olarak hatalı olabilir.

Bu Reklamı Kapat

Açık Öncüller ve Örtük Öncüller

Öncüller, açık veya örtük olarak kullanılabilir. Açık öncüller, argümanın direkt bir parçası olarak ileri sürülen öncüllerdir. Örtük öncüller ise, direkt olarak ifade edilmeksizin, argümanın bir parçası olarak değinilen veya gönderme yapılan öncüllerdir.

Örneğin, "Bütün kuşlar uçabilir ve penguenler uçamaz, öyleyse penguenler kuş değildir." argümanında, tüm kuşların uçabileceği öncülü doğrudan ifade edilmiştir. Tersine, "Penguenler uçamaz, bu yüzden kuş değillerdir." argümanında, tüm kuşların uçabileceği öncülü üstü kapalı olarak verilir.

Hem doğru hem de yanlış öncüller, doğrudan veya üstü kapalı olabilir. Ancak bu iki öncül türü birbirini karşılıklı olarak dışladıkları için, örtük öncüller açık olamaz; açık öncüllerse örtük olamazlar.

Belirli bir öncülün açık mı yoksa örtük mü olacağı kararı, çeşitli faktörlere bağlıdır. Örneğin birisi, bir tartışma sırasında argümanını üstü kapalı olarak belirli bir doğru önermeye dayandırmayı seçebilir; çünkü bu önermenin tüm katılımcılar için aşikar olduğuna inanırlar. Bu yüzden onu açıkça belirtmenin bir anlamı yoktur. Tersine, birisi bir konuşma yaparken, örtük bir şekilde yanlış bir önermeyi ileri sürebilir, çünkü bu öncülü üstü kapalı yapmak, dinleyicilerin onunla ilgili sorunları fark etmesini zorlaştırır.

Bu Reklamı Kapat

Yanlış Öncüllere Nasıl Cevap Verilir?

Yanlış öncüllerin kullanımına yanıt vermek için, genellikle onların yanlış olduğunu açıkça ilan etmeniz, neden yanlış olduklarını açıklamanız ve yanlış olmalarının onların parçası oldukları argümanı nasıl geçersiz kıldığını da açıklamanız gerekir. Örneğin, birisi "Bu ürün tamamen doğal, bu yüzden sizin için iyi." diyorsa, bir şeyin doğal olmasının sizin için iyi olduğu anlamına gelmediğini açıklayabilir ve ardından bunu gösteren ilgili örnekler verebilirsiniz.

Bunu yaparken, yanlış öncüllerin açık değil de örtük olarak kullanılabileceğini hatırlamak önemlidir. Örneğin, "Bu ürün tamamen doğaldır, bu yüzden satın almalısınız." argümanında, doğal olan şeylerin sizin için iyi olduğu şeklindeki yanlış önerme, doğrudan bahsedilmediği için örtük bir öncüldür. Durum böyle olduğunda, onun yanlış olduğunu öne sürmeden önce, argüman içinde böyle bir öncülün varlığına ve argümanda oynadığı role de dikkat çekmeniz gerekebilir.

Ek olarak bazen, yanlış önermeye güvenen kişiden bu önermeyi desteklemesini istemek de faydalı olabilir. Örneğin bu, diğer kişinin muhakemesindeki hataları fark etmesine ve içselleştirmesine yardımcı olduğu durumlarda veya ilk başta belirli bir öncülün yanlış olup olmadığından emin olmadığınız durumlarda faydalı olabilir. Bunu yaparken karşınızdaki kişiye, iddiayı ortaya atan kişi olduğu için ispat yükünün onlarda olduğunu da hatırlatabilirsiniz.

Son olarak, yanlış öncüllere yanıt verirken akılda tutulması gereken iki önemli uyarı vardır. Birincisi, yanlış öncüllerin varlığı bir argümanı mantıksal olarak geçersiz kılsa da, sonucunun mutlaka yanlış olduğu anlamına gelmez. Örneğin:

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Solucanlara Piyano Çalan Adam
Yaşamının çok büyük bir bölümünü üniversite koridorlarında geçirmiş ve her şeye rağmen genç kalabilmeyi başarmış bir bilim insanı olarak Sargun Tont bu kitabında bilim ve futbol ilişkisinden sanatkâr mikroplara, şarabın kültürel ekolojisinden kurtarıcı robotlara, Eric Kandel’in Nobel ödülüne uzanan sıra dışı yaşam öyküsünden Charles Darwin’in en çok takdir ettiği hayvanlara kadar bilinmedik pek çok konuda okuyucularını unutulmayacak bir yolculuğa çıkarıyor.

  • Yayın Tarihi: 09.08.2019
  • Baskı Sayısı: 1. Baskı
  • Sayfa Sayısı: 244
  • Cilt Tipi: Karton Kapak
  • Kağıt Cinsi: Kitap Kağıdı
  • Boyut: 13.5 x 21 cm
  • ISBN: 9786058067882
Devamını Göster
₺48.00
Solucanlara Piyano Çalan Adam

  • 1. Öncül: Meteoroloji uzmanı yarın yağmur yağacağını söyledi.
  • 2. Öncül: Meteoroloji uzmanı her zaman haklıdır.
  • Sonuç: Yarın yağmur yağacak.

Meteoroloji uzmanı her zaman haklı değilse, bu argümandaki 2. önerme yanlış olabilir. Ancak durum böyle olsa bile, yarın hala yağmur yağma ihtimali olduğundan, bu argümanın sonucunun yanlış olduğu anlamına gelmez.

İkincisi, yanlış öncüller pratik açıdan her zaman çok önemli değildir ve bir argümanın ana noktasını illâ geçersiz kılmak zorunda değildirler. Bu, örneğin, yanlış öncül argümanda nispeten küçük bir rol oynuyorsa veya argüman, öncülle ilgili sorunu açıklamak için kolayca gözden geçirilebiliyorsa olabilir. Bu gibi durumlarda, ya yanlış öncülü tamamen görmezden gelmek ya da argümanın ana noktasının hala geçerli olduğunu kabul ederken onunla ilgili soruna işaret etmek daha iyi olabilir.

Bu bağlamda, David Hackett Fischer tarafından yazılan Historians’ Fallacies: Toward a Logic of Historical Thought isimli eserden yapılan aşağıdaki alıntıyı hatırlamak faydalı olabilir:[1]

Bütün büyük tarihsel ve felsefi argümanlar, muhtemelen bir bakıma yanlıştı. Ancak herhangi bir genişletilmiş argümanın aslında tüm açılardan yanlış olması olası değildir. Karmaşık tezler, büyük akıl yürütme zincirleridir. Zincirdeki bir halkanın kusurlu olması, diğer halkaların da mutlaka hatalı olduğu anlamına gelmez. Argüman tek bir zincir ise ve bir bağlantı başarısız olursa, zincirin kendisi de onunla birlikte başarısız olur. Ancak çoğu tarihçinin argümanları tek zincir değildir. Daha çok, bir kısmı arızalanabilen ve yine de şeklini ve işlevini koruyan bir tür zincir zırh gibidirler. Zincir zırh hayati bir noktada başarısız olursa, içindekinin vay haline fakat zincir zırhın tüm noktaları hayati noktalar değildir.

Genel olarak, yanlış öncüllerin kullanımına yanıt vermek için, onları yapan kişiden onları haklı çıkarmasını isteyebilir, öncüllerin yanlış olduğunu söyleyebilir ve neden yanlış olduklarını açıklayabilir ve gerekirse bunların yanlış olmasının argümanı nasıl geçersiz kıldığını da açıklayabilirsiniz. Bunu yaparken, yanlış öncüllerin üstü kapalı olabileceğini ve varlıklarının bir argümanın ana fikrini geçersiz kılmayacağını veya argümanın sonucunun mutlaka yanlış olduğu anlamına gelmediğini unutmayın.

Yanlış Öncül Kullanmaktan Nasıl Kaçınılır?

Yanlış öncüller kullanmaktan kaçınmak için, argümanınızın dayandığı tüm öncüllerin farkında olmanız ve bu öncüllerin doğru olduğundan emin olmalısınız. Gerekirse, öncüllerinizin ne olduğunu, sonuçlarının ne olduğunu ve öncüllerinize dayanarak bu sonucu nasıl elde ettiğinizi belirterek, öne sürdüğünüz argümanları net bir şekilde özetleyebilirsiniz. Ayrıca, argümanlarınıza başka biri tarafından sunulmuş gibi davranarak kendi kendinize mesafe koyabilirsiniz, bu da argümanlarınızı daha rasyonel bir şekilde analiz etmenize yardımcı olabilir.

Bunu yaparken, yalnızca argümanlarınızdaki açık önermeleri değil, örtük önermeleri de dikkate almak önemlidir. Ek olarak, bir iddiada bulunduğunuzda, iddialarınızı gerektiği gibi desteklemek için ispat yükünün sizde olduğunu ve desteklenmeyen iddialarınızı çürütmenin genellikle diğer insanların sorumluluğunda olmadığını hatırlamak önemlidir.

Bir öncülün doğru mu yanlış mı olduğundan emin değilseniz, argümanınızı buna göre değiştirdiğiniz sürece, onu makul bir şekilde argümanınıza dahil edebilirsiniz. Örneğin, şunu söyleyerek bunu yapabilirsiniz:

Bu öncülün doğru olduğundan emin değilim, ama öyle olduğunu varsayarsak, benim argümanım şu ki...

Son olarak, yanlış öncüllerden kaçınmanıza yardımcı olmak için, doğaya başvurma ve safsataya başvurma safsatası gibi yanlış öncüllerle ilişkili yaygın safsatalar hakkında bilgi edinmek faydalı olabilir. Bu, bunlarla ilişkili belirli yanlış öncüllerden kaçınmayı öğrenmenize yardımcı olabilir ve ayrıca diğer yanlış öncül türlerini tanımlamanıza ve anlamanıza yardımcı olabilir. Ayrıca bu, size bu tür öncülleri tanımlamayı ve anlamayı öğreterek, başkaları tarafından yanlış öncüllerin kullanımına karşı koymada daha iyi olmanıza yardımcı olabilir.

Genel olarak, yanlış öncüller kullanmaktan kaçınmak için, argümanınızın dayandığı tüm öncüllerin farkında olduğunuzdan ve bu öncüllerin doğru olduğundan emin olmalısınız. Bunu başarmak için, argümanınızı net bir şekilde ana hatlarıyla belirtmeli, argümanınızı başka biri tarafından sunulmuş gibi analiz etmeli, kendinize argümanı kanıtlama yükünüzü hatırlatmalı ve yanlış öncüllere dayanan yaygın yanılgılara aşina olmalısınız.

Özet ve Sonuçlar

  • Yanlış bir öncül, bir argümanın temelini oluşturan ve onu mantıksal olarak geçersiz kılan yanlış bir önerme veya varsayımdır.
  • Örneğin, "Bütün kuşlar uçabilir ve penguenler uçamaz, bu nedenle penguenler kuş değildir." argümanında, "Tüm kuşlar uçabilir." önermesi yanlıştır, çünkü bazı kuşlar uçamaz ve bu, argümanı mantıksal olarak geçersiz kılar.
  • Yanlış öncüllerin kullanımına cevap vermek için, onları yapan kişiden onları haklı çıkarmasını isteyebilir, öncüllerin yanlış olduğunu söyleyebilir ve neden yanlış olduklarını açıklayabilir ve ayrıca gerekirse yanlış olmalarının, neden argümanlarını geçersiz kıldığını açıklayabilirsiniz.
  • Yanlış öncüllere yanıt verirken, yanlış öncüllerin üstü kapalı olabileceğini ve onların varlığının bir argümanın ana noktasını mutlaka geçersiz kılmayacağını veya argümanın sonucunun mutlaka yanlış olduğu anlamına gelmediğini unutmayın.
  • Yanlış öncüller kullanmaktan kaçınmak için, argümanınızın dayandığı tüm öncüllerin farkında olduğunuzdan ve bu öncüllerin doğru olduğundan emin olmalısınız. Bunu başarmak için, argümanınızı net bir şekilde ana hatlarıyla belirtmeniz, argümanınızı başka biri tarafından sunulmuş gibi analiz etmeniz, kendinize kanıtlama yükünüzü hatırlatmanız ve yanlış öncüllere dayanan yaygın yanılgılara aşina olmanız size yardımcı olabilir.
Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Bilim Budur! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ D. H. Fischer. (1970). Historians' Fallacies: Toward A Logic Of Historical Thought. ISBN: 9780061315459. Yayınevi: Harper Perennial.
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 16. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/09/2022 19:57:40 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11331

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Memeli
Maymun
Virüsler
Zehirli Mantar
Çevre
Okyanus
Koronavirüs
Diş Hekimliği
Yeni Koronavirüs
Koruma
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Doğal Seçilim
Molekül
Evrenin Genişlemesi
Antikor
Modern
Deney
Balık
Eğitim
Elektron
Beyin
Evrim Teorisi
Balina
Bebek Doğumu
Pandemik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.