Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Neandertaller Konuşabiliyordu! Peki Dilleri Ne Kadar Gelişmişti?

Neandertaller Konuşabiliyordu! Peki Dilleri Ne Kadar Gelişmişti? Shutterstock
Neandertal kafatası (ön planda), Paleolitik çağdaki modern insanınkiyle tezat oluşturuyor.
6 dakika
1,988
Tüm Reklamları Kapat

Neandertaller (Homo neanderthalensis) hem araştırmacıları hem de kamuoyunu uzun zamandır ilgilendiren bir insan türü. Homo cinsinin (insanların ve akrabalarının dahil olduğu geniş biyolojik sınıflandırma) doğası hakkındaki tartışmaların merkezinde yer almaya da devam ediyorlar. Neandertaller bunun yanında türümüz Homo sapiens'in diğer insan türlerinden ne yönden farklı olduğunu anlamak için de hayati önem taşıyorlar.

Yaklaşık 600.000 yıl önce Neandertallerle ortak bir atamız vardı. Avrasya'ya birçok kez dağılmadan önce, biz Afrika'dayken onlar Avrupa'da gelişti. Biz Dünya'yı doldurup gelişmeye devam ederken Neandertaller'in nesli ise yaklaşık 40.000 yıl önce tükendi. İki türün böyle bambaşka yönlere evrimleşmesinin dil ve düşünce farklılıklarından kaynaklanıyor olma ihtimali ise uzun süredir tartışılan bir konu.

Mevcut kanıtlar, türümüzün ve Neandertaller'in beyinlerinde birbiriyle alakasız iki şeyi karşılaştırma becerisine olanak tanıyan önemli farklılıklara işaret ediyor. Neandertaller'de bulunmayan bu özellik, modern insanların (H. sapiens) metaforlar yoluyla soyut ve karmaşık fikirler üretmesine olanak sağlıyor. Yani bugün bunları yapabilmemiz için türümüzün beyin mimarisinin Neandertaller'den farklılaşması gerekiyordu.

Tüm Reklamları Kapat

Bazı uzmanlar iskeletler ve arkeolojik kanıtların da derin farklılıklara işaret ettiğini belirtiyorlar. Diğerleri bu durumu kanıtlayan hiçbir bulgunun olmadığına inanıyor. Bazıları ise orta yolu tutuyor.

Kemikler ve tarihi sanat eserleri gibi maddi kalıntılardan bu tür soyut çıkarımlar çıkarmaya çalışırken anlaşmazlıklar olması elbette şaşırtıcı değil. Kanıtlar parça parça ve belirsiz olduğundan, bize dilin nasıl, ne zaman ve neden evrimleştiğine dair ancak karmaşık bir bilmece sunabiliyorlar. Neyse ki, arkeoloji ve diğer disiplinlerdeki son keşifler bu dil bilmecesine birkaç yeni parça daha ekleyerek Neandertal zihninin geçerli bir resminin ortaya çıkmasını sağladı.

Yeni anatomik kanıtlar, Neandertaller'in bizimkinden önemli ölçüde farklı olmayan ses yolları ve işitsel yollara sahip olduklarını gösteriyor. Bu da anatomik açıdan bakıldığında, konuşma yoluyla iletişim kurma konusunda en az bizim kadar yetenekli olduklarını gösteriyor. Nihayetinde kendi türümüzde Neandertal genlerinin keşfi, türler arası etkili iletişim ve sosyal ilişkilerin mümkün olması anlamına geliyor ve ayrıca türler arası melezleşme olduğuna ve ırkların karıştığına işaret ediyor.

Neandertaller'in tahta mızraklarının keşfi ve ayrı bileşenlerden alet yapmak için reçine kullanmış olmaları da onların teknik becerilerine ilişkin görüşleri güçlendiriyor. Kuş pençelerinden yapılan kolyeler ve tüylerin vücut süsü olarak kullanılmasının yanı sıra taş ve kemik üzerine geometrik işlemelerin de sembolizm örnekleri olduğu iddia ediliyor.

Tüm Reklamları Kapat

Tarih öncesi mağara resmi
Tarih öncesi mağara resmi
Encyclopædia Britannica

Mağara Sanatçıları

En çarpıcı iddialardan biri, Neandertaller'in İspanya'da mağara duvarlarına kırmızı pigmentle resim yaparak sanat yaptıklarıdır. Ancak, bu mağara sanatı iddialarının bazıları halen sorunlarından arınmış değil. Neandertal mağara sanatıyla ilgili kanıtlar, çözülmemiş metodolojik sorunlardan dolayı tartışmalı ve doğru olma ihtimalleri düşük.

Avrupa'da modern insanların 40.000 yıl öncesindeki varlığına ilişkin hızla biriken kanıtlar, Neandertaller'in bu geometrik tasarımları yaptığı, ya da en azından sembolizm kullanan modern insanların etkisinden önce bunu yaptıkları fikrine meydan okuyor. Dahası, ne kadar iyi yapılmış olursa olsun tahta bir mızrak, sivri uçlu bir sopadan fazlası değildir ve Neandertal varlığının tamamı boyunca teknolojik ilerleme kaydedildiğine dair bir kanıt da yoktur.

Arkeolojik kanıtlar tartışılmaya devam etse de sinirbilim ve genetikten elde edilen bulgular, H. neanderthalensis ile H. sapiens arasındaki dilsel ve bilişsel farklılıklara dair ikna edici bir kanıt sunuyor.

Bir çalışmada, dijital ortamda 3 boyutlu bir Neandertal beyni şeklinde bir kalıp yapıldı. Bu kalıba deforme edilmiş bir H. sapiens beyni yerleştirildi. Neandertal beyni şeklinde olan kalıptaki H. sapiens beyni, bu iki beyin yapısında önemli farklılıklara işaret ediyor: Neandertaller'in nispeten büyük bir oksipital lobu vardı. Ayrıca görsel işlemeye daha fazla beyin maddesi ayırıyor ve dil gibi diğer görevlere daha az yer veriyorlardı.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ayrıca nispeten küçük ve farklı şekilli bir beyincikleri vardı. Belirtmek gerekir ki, nöronlarla dolu olan bu alt beyin yapısı dil işleme, konuşma ve akıcılık gibi birçok göreve katkıda bulunur. Modern insan beyninin benzersiz küresel şekli, ilk Homo sapiens'in 300.000 yıl önce ortaya çıkmasından sonra gelişmiştir.

Bu gelişimle ilişkili genetik mutasyonların bazıları, nöronal gelişimle ve nöronların beyindeki bağlantılarıyla ilişkilidir. H. sapiens'e özgü olduğu bilinen tüm mutasyonlara ilişkin kapsamlı bir çalışmanın yazarları şu sonuca varıyor:

Modern insanın evriminde biliş veya öğrenmeyi etkileyen karmaşık bir ağda bazı değişiklikler meydana gelmiş gibi gözüküyor.

Yansıma Sözcükler

Yukarıda bahsedilen kanıtlar elde birikirken bizim dil anlayışımız da değişti. Bu konuda üç gelişme özellikle önemlidir. Bunlardan ilki, 2016 yılında beyin taraması yoluyla kelimeleri, daha doğrusu kelimelerle ilişkilendirdiğimiz kavramları beyin yarımkürelerinde sakladığımızın ve beyindeki benzer kavramları da beyinde kümeler halinde veya semantik (anlamsal) gruplarda sakladığımızın keşfidir. Bu oldukça önemli bir keşif, çünkü bu fikir kümelerinin birbiriyle bağlantılı olup olmaması H. sapiens ve Neandertaller'de muhtemelen farklılık gösteriyordu.

İkincisi, yansıma seslerin (temsil ettikleri şey hakkında duyusal bir izlenim sağlayan sesler) 6 milyon yıl önceki ortak atamızın maymun benzeri sesleri ile Homo'nun söylediği ilk kelimeler arasında evrimsel bir köprü oluşturduğunun kabul edilmesidir. Elbette bu ortak atanın hangi tür olduğundan kesin olarak emin değiliz.

Açıklığa kavuşturmak gerekirse yansıma kelimeler; kelimenin temsil ettiği kavramın ses, boyut, hareket ve dokusunun çeşitli yönlerini yakalayarak günümüz dillerinde de yaygın olarak kullanılmaya devam edilen kelimelerdir. Bu, atıfta bulundukları şeyle bir ilişkisi olmadan ilişkilendirilen kelimelerle çelişen bir durumdur.

Örneğin, bir köpeğe farklı dillerde "dog", "chien" veya "hund" denilebilir; köpek anlamına gelen bu kelimelerin hiçbiri hayvan hakkında duyusal bir izlenim vermez ve bu hayvanla gelişigüzel olarak ilişkilendirilmişlerdir, yani köpeğe neden "köpek" dediğimizin bir açıklaması yoktur. Bunun aksine çocuklara köpekleri tanıtmak için kullanılan "hav-hav" kelimesi bir yansıma sözcüktür. Yansıma kelimeler, yapılan bir işin sesini (örneğin çarpma sesi için "küt" denmesini) ya da yapılan bir işin görünüşünü (örneğin yılanın zigzag çizerek sürünmesi için "kıvrılmak" denmesini) de anlatabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Üçüncü gelişme ise nesiller arasındaki dil aktarımına ilişkin bilgisayar simülasyon modellerinin sözdiziminin (kelimelerin anlam üretmek için nasıl sıralandığına ilişkin tutarlı kuralların) kendiliğinden ortaya çıkabileceğini göstermesidir. Sözdiziminin genetik kodlamayla kendiliğinden ortaya çıktığı görüşünden spontane olarak ortaya çıktığı görüşüne doğru olan bu kayma, hem H.sapiens'in hem de Neandertal dilinin bu kuralları içerdiğini düşündürmektedir.

Temel Fark

Bu yapboz parçalarını birkaç farklı yolla birleştirmek mümkün olsa da çok taraflı kanıtlarla yapılan uzun mücadele tek bir çözüm yolu buldu. Her şey yaklaşık 1.6 milyon yıl önce antik bir insan türü olan Homo erectus'un söylediği yansıma sözlerle başlıyor.

Bu tür kelimeler nesilden nesle aktarıldıkça, rastlantısal kelimeler ve sözdizimi kuralları da ortaya çıktı ve bu da ilk Neandertaller'e ve H. sapiens'e birbirine eşdeğer dilsel ve bilişsel beceriler sağladı.

Tüm Reklamları Kapat

Ancak her iki tür de gelişmeye devam ettikçe bunlar birbirinden ayrıldı. H. sapiens'in beyni, izole edilmiş semantik kelime kümelerini birbirine bağlayan sinir ağları ile küresel formunu geliştirdi. Bunlar Neandertal beyninde izole halde kaldı. Yani, H. sapiens ve Neandertaller ikonik kelimeler ve sözdizimi konusunda eşdeğer kapasiteye sahipken fikirleri beyindeki anlamsal kümelerde saklama konusunda farklılık gösteriyordu.

Beyindeki kavram gruplarını depolamaktan sorumlu olan farklı fikir kümelerini birbirine bağlayarak türümüz, metafor kullanarak düşünme ve iletişim kurma kapasitesini de kazanmış oldu. Bu, modern insanların birbirinden oldukça farklı kavram ve fikirler arasında bir çizgi çekebilmesine olanak sağladı.

İşte bu, karmaşık ve soyut kavramları ortaya çıkarmamızı sağlayan bilişsel araçlarımızın muhtemelen en önemlisiydi. H. sapiens ve Neandertaller arasında yansıma kelimeler ve söz dizimleri ortakken metaforlar türümüzün dilini, düşüncesini ve kültürünü dönüştürerek Neandertaller'le aramızda derin bir ayrım yarattı. Biz dünyayı doldururken ve gelişmeye devam ederken, onların nesli tükendi.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
9
1
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Live Science | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/06/2024 14:58:18 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/17780

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Çevre
Evrim Tarihi
Diş Hekimi
2019-Ncov
İklim
Karar
Modern
Diş Hekimliği
Nükleer
Cinsel Seçilim
Tohum
Kök Hücre
Damar
Sinirbilim
Hava
Kuantum
Gıda
Roma
Radyoaktif
Tutarlılık
Kadın Doğum
Koaservat
Antropoloji
Safsata
Mars
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
S. Mithen, et al. Neandertaller Konuşabiliyordu! Peki Dilleri Ne Kadar Gelişmişti?. (11 Haziran 2024). Alındığı Tarih: 22 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/17780
Mithen, S., Tunçer, S. E., Alparslan, E. (2024, June 11). Neandertaller Konuşabiliyordu! Peki Dilleri Ne Kadar Gelişmişti?. Evrim Ağacı. Retrieved June 22, 2024. from https://evrimagaci.org/s/17780
S. Mithen, et al. “Neandertaller Konuşabiliyordu! Peki Dilleri Ne Kadar Gelişmişti?.” Edited by Eda Alparslan. Translated by Simge Elif Tunçer, Evrim Ağacı, 11 Jun. 2024, https://evrimagaci.org/s/17780.
Mithen, Steven. Tunçer, Simge Elif. Alparslan, Eda. “Neandertaller Konuşabiliyordu! Peki Dilleri Ne Kadar Gelişmişti?.” Edited by Eda Alparslan. Translated by Simge Elif Tunçer. Evrim Ağacı, June 11, 2024. https://evrimagaci.org/s/17780.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close