Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Neandertal Nedir? Kimdir? Neandertaller Hakkında Temel Bilgiler ve Gerçekler...

Neandertal Nedir? Kimdir? Neandertaller Hakkında Temel Bilgiler ve Gerçekler... Neanderthal Museum
Homo neanderthalensis türüne ait bireyler bugün yaşasalardı, muhtemelen bunun gibi gözükeceklerdi. Bu, Almanya'daki Neandertal Müzesi tarafından hazırlanan bir figür. Bu kadar gerçekçi olması, müzenin harika bir iş çıkardığını gösteriyor.
10 dakika
238,972
  • Evrimsel Antropoloji

Neandertaller olarak bilinen Homo neanderthalensis türü günümüzden 440.000 yıl kadar önce evrimleşmiş, 40.000 ila 28.000 yıl kadar önceyse soyları tükenmiş bir insan türüdür.

Evet, Neandertaller de insandır. Çünkü her ne kadar "insan" sözcüğünü sürekli kendimiz için kullanıyor olsak da, bu sözcük Homo cinsi dahilindeki tüm türleri kapsamak için kullanılmaktadır. Bu sözük, Proto-İndo-Avrupa dillerinde "toprak" anlamına "dhǵhem-"den geldiği düşünülmektedir. Latincede "insan" olarak kullanılan humanus kelimesine dönüşmüştür. Homo sözcüğü, humanus sözcüğünün sıfat halidir. Her ne kadar homo sözcüğü Antik Yunan dilinde "eş, aynı" anlamlara gelen homos ile sıklıkla karıştırılsa da, ikisi birbirinden ayrı dillerdir ve bir alakaları yoktur. Bir diğer deyişle, "homozigot", "homojen" ya da "homoseksüel" sözcüklerindeki "homo-" öneki ile Homo sapiens'deki "homo" sözcüğü aynı anlama gelmemektedir.

Bu Reklamı Kapat

Homo sözcüğünün "insan" anlamına gelmesi, bize müthiş bir gerçeği verir (ki çoğu zaman bu gerçeğin muhteşemliğini idrak etmek zor olmaktadır): Dünya üzerinde biz "anatomik olarak modern insan"lar, yani Homo sapiens haricinde birçok "insan" türü yaşamıştır! Onlar da insandır. Bizim gibidirler, sadece farklı türlerdir. Tıpkı bir kuş cinsinin onlarca farklı türü olabilmesi gibi, insanlar da birçok türden oluşan bir gruptur. Geriye sadece biz kaldığımız için, bunu anlamakta zorluk çekeriz. Ancak unutmamak gerekiyor ki biz modern insanlar sadece son 30.000 yıl civarı bir süredir yalnızız. Bu tarihten öncesinde, bizlerle gerek yan yana, gerek uzak duracak şekilde yaşayan başka insan türleri vardı. Düşünme biçimleri, davranışları, görünümleri, özellikleri, bilgileri, kültürleri, algıları bize benzer; ancak yine de yeterince uzak insan türleri... Bu fikir, evrimsel biyolojinin heyecan verici doğasını bizlere hatırlatmaktadır.

Sebastian Willnow tarafından çekilen fotoğrafta, bir fotoğrafçının bir bilim müzesinde bulunan Neandertal İnsanı (Homo neanderthalensis) maketinin fotoğrafını çektiği görülüyor.
Sebastian Willnow tarafından çekilen fotoğrafta, bir fotoğrafçının bir bilim müzesinde bulunan Neandertal İnsanı (Homo neanderthalensis) maketinin fotoğrafını çektiği görülüyor.

Evrimsel süreçte tek bir türün ayakta kalıp, tüm kuzenlerin (ya da çoğunun) yok olmasına çok sık rastlarız. Dolayısıyla modern insanlar olarak bizlerin durumu özel değildir. Bunun sebebi de oldukça anlaşılırdır: birbirine yakın akraba olan türlerden, diğerlerine kıyasla uyum başarısı göreli olarak yüksek olan tek bir tür, zamanla onlara üstün gelir ve yok eder. Aynı durum, ataların yerini torunların almasında da görülür: bir torun türün evrimleşiyor olması, atalarından uyumlu bir grubun var olması demektir. Bu nedenle atanın yeterli süre verildiğinde torunlar tarafından yok edilmesini bekleriz. Evrim tarihinde sıklıkla gördüğümüz de budur (tabii ki istisnalar da vardır).

Bu Reklamı Kapat

Burada, bizimle omuz omuza yüz binlerce yıl boyunca yaşayan Neandertaller'e ait ilginç 20 bilgiye vereceğiz. Böylece bir diğer insan türünü, yaşamış en yakın kuzenlerimizi daha yakından tanıyabilmenizi umuyoruz. 

Neandertaller ile İlgili 20 Gerçek!

1) Siz, kısmen bir Neandertalsiniz! 

Unutmayın: insanların kuzenlerinden söz edilirken sürekli şempanzelerden bahsediliyor olmasının nedeni, onların şu anda yaşayan kuzenlerimiz olmasıdır. Halbuki şempanzelerle ortak atamızdan ayrıldığımız 6 milyon yıl öncesinden bu yana birçok yakın kuzenimiz (ve atamız) yaşamış ve yok olmuştur. Bunların her biri bizlere şempanzelerden çok daha yakın akrabadır. Şempanzelerle genlerimiz %1.23 oranında farklılık gösterirken, Neandertaller ile genlerimiz sadece %0.12 oranında farklılık gösterir. Şempanzelerle aramızdaki ciddi miktardaki farklılığa neden olan bu yüzde düşünüldüğünde, Neandertaller'in bizlere ne kadar yakın hayvan (ve insan) türleri oldukları anlaşılabilecektir. Kıyaslama açısından, sizi Dünya'daki herhangi bir diğer insandan ayıran gen farklılığı %0.1'den azdır ve genellikle %0.08-0.02 arasındadır.

2) Eğer ki Asya veya Kafkasya kökenliyseniz, atalarınız 37.000 yıl kadar önce Neandertal insanlarıyla çiftleşiyorlardı!

Modern genetik veriler, biz modern insanlar ile Neandertaller'in Avrupa'da karşılaşması sonrası çiftleştiklerini net olarak gösteriyor. Asya ve Kafkas toplumlarının genlerinin %4 civarı Neandertal genlerinden oluşmaktadır (buradaki yüzde, spesifik bir genin birebir Neandertaller'den alınma oranını göstermektedir, genetik benzerliği değil). Eğer ki evrim-öncesi tür tanımlarını (liselerde kullanılan "biyolojik tür tanımı" gibi) kullanıyor olsaydık, farklı türlerin birbiriyle çiftleşip verimli döller vermesini bekleyemezdik. Bu nedenle Neandertaller uzun bir süre Homo sapiens neanderthalensis olarak anılmıştır. Ancak bu saçmaydı, çünkü Neandertaller bizden ciddi anlamda farklıdır. Evrimsel biyolojinin daha iyi anlaşılması ve tür tanımlarının daha kapsamlı hale gelmesi sayesinde, farklı türler olup da birbiriyle yakın akraba olanların da verimli döller verebileceğini keşfettik. Türlerin sadece çiftleşme kapasitesine göre ayırt edilemeyeceğini öğrendik. Her ne kadar bu önemli bir ölçüt olsa da, genlerin söylediklerinin çok daha güçlü bilgiler verdiğini fark etik. Böylece bu sorun ortadan kalktı: Neandertaller Homo neanderthalensis, biz modern insanlar Homo sapiens olarak iki gruba ayrıldı.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

3) Atalarımızın Neandertaller ile çiftleşmesi kötü bir şey değildi; tam tersine, bugün halen hayatta olmamıza büyük katkı sağladı!

Neandertaller'den çiftleşme sonucu "çaldığımız" genler, Epstein-Barr gibi ölümcül virüslerle mücadele edebilmemizi sağlamaktadır. Stanford Üniversitesi immünologu Laurent Abi-Rached'in söylediğine göre bu virüs, çeşitli kanserlerin görülme sıklığıyla da ilişkilendirilmiştir. Dolayısıyla bugün hayattaysanız, bunu Neandertaller ile çiftleşmiş atalarınıza borçlu olabilirsiniz.

4) Eğer ki ne miktarda Neandertal DNA'sı taşıdığınızı öğrenmek istiyorsanız, bir parça pamuğu yanağınıza bastırıp sıvayarak National Geographic'e gönderebilirsiniz!

National Geographic tarafından yürütülen Genographic Proect, genom dizileme çalışmaları sürdürmektedir ve size belli bir para karşılığı son derece ilginç bilgiler verebilir. Ancak bu, tam bir genom dizilemesi değildir. Sadece spesifik bazı gen bölgeleri analiz edilir. Eğer biraz zenginseniz, tüm genomunuzu diziletmeniz mümkündür. Örneğin 2010 yılında bunu yapan metal müzik grubu Black Sabbath'ın şarkıcısı Ozzy Osbourne, 10. kromozomu üzerinde tipik bir Neandertal geni olduğunu öğrenmiştir.

5) Günümüzde Neandertaller'in tüm genomları dizilendiği için, Harvard Üniversitesi genetik bilimcisi George Church, bir insan annesi kullanarak bir Neandertal'in yeniden doğurulabileceğini düşünmektedir!

Hatta ona göre bunu yapmak bizlere faydalı bile olabilir. Çünkü Neandertaller'in bizden farklı düşünüyor olabileceği gerçeği, günümüzde çözemediğimiz bazı sorunlara katkı sağlayabilir. Konuyla ilgili buradan bilgi alabilirsiniz.

6) Neredeyse hiç kimse, bir Neandertal genomunu okuyabileceğimizi düşünmüyordu.

Ta ki 2010 senesine kadar... Paleontolog Svante Paabo Hırvatistan'dan çıkarılan 3 Neandertal iskeletini kullanarak tam bir genom dizilemeyi başardı!

7) Neandertaller ilk olarak 1856 yılında keşfedilmiştir; fakat kolay kolay tanımlanamamıştır.

Almanya'nın Neander Vadisi'nde çalışan madenciler, bir ayıya ait olduğunu düşündükleri fosilleşmiş kemiklere ulaşmışlardır. O bölgede yaşayan yerel bir doğa tarihçisi, biraz daha yakın bir tahminde bulunarak, bunun raşitizm (bir çeşit kemik hastalığı) çeken bir Kazak insanına ait olduğunu düşünmüştür.

Bu Reklamı Kapat

8) Charles Darwin, bilim tarihini kökünden değiştirecek olan Türlerin Kökeni isimli şaheserini, bu keşiften 3 sene sonra yayınlamıştır.

Keşfedilen kemikler, Darwin'in evrim teorisi kapsamında ilk defa anatomist William King tarafından incelenmiştir. Böylece tür, ilk defa Homo neanderthalensis olarak isimlendirilmiştir. Ancak William King, hızını alamayarak bu kemiklerin maymunlar ile insanlar arasında bir geçiş türü olduğunu da iddia etmiştir. Bu hatalıdır ve sonradan evrimsel biyologlar tarafından düzeltilmiştir.

9) Neandertaller'in ayrı bir insan türü olduğu konusunda, bu tanımlamadan birkaç on yıl sonrasına kadar şüpheler vardı. Neandertaller'in aslında akromegali (devlik) ya da artirit hastası insanlara ait olduğu iddia ediliyordu. 

Bu şüpheler haksız da sayılmaazdı. 1909-1911 yılları arasında patoloji uzmanı paleontolog Marcellin Boule ilk Neandertal iskeletini bir bütün olarak tamamladı. Ancak şans eseri bu iskelet, gerçekten de artirit hastası bir bireye aitti ve tartışmaları alevlendirdi. Fakat sonradan çıkarılan, toplamda 400'den fazla ayrı bireye ait binlerce kemik, Neandertaller'in hepsinin artiritli ya da akromegali olamayacağını ispatladı ve ayrı bir tür olduklarını garantiledi. Zaten genetik araştırmalar da tartışmalara kesin ve son noktayı koydu: Neandertaller, ayrı bir insan türüdür!

10) 1970'li yılların ortalarına kadar gerici yaratılışçılık akımı, bulunan Neandertal kemiklerinin hala hastalıklı insan kemikleri olduğunu iddia ederek halka bunları anlatmayı sürdürüyordu. 

Bunun aksi yönde binlerce kanıt sunulması sonucu, yeni yeni bunların bir diğer insan türüne ait olduğunu kabul etmeye başladılar. Bir diğer deyişle bilim karşıtı yaratılışçılar, her konuda olduğu gibi bu konuda da bilimi 1 asır kadar geriden takip etmeyi sürdürüyorlar ve halkın bilim algısını da çarpıtarak köreltiyorlar.

11) Neandertaller çok başarılı el işçileriydi.

Deneme-yanılma yoluyla ve pratikle etkileyici beceriler edinmişlerdi. Öyle ki özellikle taş yontma konusundaki bazı teknikleri, günümüzdeki insanlar tarafından bile zar zor tekrar edilebilmektedir. Fakat sorunları, yaratıcı olamamalarıydı. Ürünlerinde pek fazla çeşitlilik bulunmuyordu.

Bu Reklamı Kapat

12) Neandertallere birkaç muhteşem fikirleri nedeniyle haklarını vermek zorundayız!

Bir taşı diğerine çok spesifik belli açılarda vurarak, çok keskin uçlar elde etmeyi başardılar. Bu sivri taşları sopalara bağladılar ve kendi üretimleri olan bir uhu yardımıyla taş ile sopa arasındaki bağı güçlendirdiler. Bu uhunun yapımı, günümüzdekilere kıyasla oldukça basit olsa da, döneme göre oldukça karmaşık bir ateş kontrolünü gerektiriyordu. Neandertaller bunu başarabilmişti.

13) Neandertaller, ürettikleri aletler ile bizon ve yünlü gergedan avlarlardı.

Bu avlanmalar sırasında çok ciddi yara alan, hatta bu yaralar nedeniyle ölen bireylerin iskeletlerine rastlanmıştır. 

14) Neandertallerin avlanma sırasında aldığı yaralar, onların jübilesi için yeterli değildi.

Neandertaller hastalık sırasında birbirlerine bakarlardı ve iyileşmelerini sağlarlardı. Bu, onların zekası ile ilgili en önemli bilgilerden birini veriyor: empati sahibiydiler!

15) Neandertallerin kendilerine ait tıp bilgisi vardı!

Öküzgözü olarak da bilinen bir papatya özüne ve kandil çiçeği olarak da bilinen civanperçemi özüne dair izlere rastlanmıştır. Bu iki öz, antienflamatuvar etkilidir. Bu kimyasalların izlerine, Neandertaller'in diş plaklarında rastlanmış olması, bunları tükettiklerini göstermektedir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Düşman: Barış İçin Bir Kitap

Biz çocuklarımıza barış dolu bir dünya bırakamadık. Belki de bundan ötürü savaş gerçeğiyle yüzleşmelerinden korkuyoruz. Oysa başımızı da çevirsek gözümüzü de kapatsak savaş yanı başımızda. Ondan en fazla zarar görense hayatlarının henüz başında olanlar. Güçlü bir barış savunusu için hepimiz, ama özellikle de dünyaya barışı getireceğini umduğumuz çocuklar, savaşın mantığını ve bizi düşman kamplara bölen zihniyeti anlamak ve sorgulamak zorunda. Tanınmış çocuk kitabı yazarı Davide Cali ve ödüllü çizer Serge Bloch’un ortak eseri “Düşman: Barış İçin Bir Kitap” söz ve çizginin yalın gücüyle barışı yediden yetmişe herkesin gündemine taşıyor.

  • Çevirmen: Ceylan Ekin Işık
  • Yayın Tarihi: 23.11.2018
  • Baskı Sayısı: 1. Baskı
  • Sayfa Sayısı: 64
  • Cilt Tipi: Ciltli
  • Kağıt Cinsi: Kuşe
  • Boyut: 22 x 30 cm
  • ISBN: 9786056732294
Devamını Göster
₺68.00
Düşman: Barış İçin Bir Kitap

16) Neandertallerin kendilerine has bir mutfağı vardı!

Neandertaller de, modern insanlar gibi hepçil bir insan türüydü: hem et, hem ot yiyorlardı. Yine bizler gibi, et ağırlıklı bir hepçil diyete sahiplerdi. Ancak yine insanlar gibi, ellerinden geldiğince bunu bitkisel besinler ile dengeliyorlardı. Kontrol altında tuttuklardı ateşlerde sebzeli füme et yaptıkları düşünülüyor!

17) Neandertallerin moda algısı da vardı!

Arkeologlar, İspanya'nın güneyindeki bir Neandertal mağarasında, derilerine sürdüklerini düşündükleri sarı pigmentlere rastladılar. Bunu Neandertaller'in fondöten olarak kullanmış olma ihtimali var.

18) Neandertallerin kendilerine ait bir sanat algısı da vardı!

2014'ün yazında İspanya'nın Pas Nehri üzerinde keşfedilen El Castillo Mağarası'nda, Neandertaller'e ait en az 40.800 yıllık duvar çizimlerine rastlandı!

19) Neandertaller sanatlarını sessiz icra ederlerdi; zira pek konuşamıyorlardı.

Neandertaller'in ses kutularının anatomik yapısı, onların bazı sesli harfleri çıkaramadığını gösteriyor. Bu da, konuşma yeteneklerini oldukça sınırlıyor olmalıdır.

20) Neandertaller ile iletişim kurma şansımızı ne yazık ki kaybettik.

Çünkü günümüzden 25.000 yıl kadar önce yok oldular. Eğer onları geri getirmeyi becerebilirsek, tam olarak ne özelliklere sahip olduklarını keşfetme imkanımız olabilir. Fakat etik nedenlerle böyle bir araştırmanın yapılması epey bir bekleyecek gibi gözüküyor.

Bazı Ek Bilgiler

21) Neandertaller'de ölüm algısı ve ölümden sonra yaşam inancı vardı.

Ölülerine mezarlar yapar, sevdikleri eşyalarıyla gömerlerdi. Birçok primat türünde ölüme karşı çeşitli seviyelerde tepki tespit edilmiştir. Şempanzelerde ölüyü inceleme ve ölü yakınlarına taziye gibi bazı davranışlar gözlenmiştir. Ancak insan türleri haricinde hiçbirinde henüz ölüyü eşyalarıyla birlikte gömme gibi davranışlar görülmemiştir.

22) Neandertallerin yok olmalarının nedeni halen kesin olarak bilinmemektedir.

Bugüne kadar hepsi birbirinden güçlü birçok neden ileri sürülmüştür: bizlerin yaşam alanlarını işgal etmesi ve onları öldürmesi, bizlerin göç yollarımızdan taşıdığımız hastalıklara dirençli olmamaları, Buzul Çağı'nın sona ermesine adapte olamamaları, besin kaynaklarının değişmesi, avladıkları besinlerin hızla azalması ve daha nicesi... Bugüne kadar yok oluşları tek bir nedene asla bağlanamamıştır. Muhtemelen bunların bir karışımı sonucu yok oldular. Hatta bazı bilim insanları, aslında teknik olarak yok olmadıklarını, ardı arkası kesilmez çiftleşmeler sonucunda biz Homo sapiens içerisinde asimile olduklarını bile düşünmektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 67
  • Tebrikler! 45
  • Merak Uyandırıcı! 32
  • İnanılmaz 29
  • Bilim Budur! 18
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 17
  • Umut Verici! 14
  • Korkutucu! 3
  • Üzücü! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • İğrenç! 2
  • Güldürdü 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Discover Magazine | Arşiv Bağlantısı
  • R. E. Green, et al. (2010). A Draft Sequence Of The Neandertal Genome. Science, sf: 710-722. | Arşiv Bağlantısı
  • J. L. Bischoff, et al. (2003). The Sima De Los Huesos Hominids Date To Beyond U/Th Equilibrium (>350 Kyr) And Perhaps To 400–500 Kyr: New Radiometric Dates. Journal of Archaeological Science, sf: 275-280. | Arşiv Bağlantısı
  • C. Duarte, et al. (1999). The Early Upper Paleolithic Human Skeleton From The Abrigo Do Lagar Velho (Portugal) And Modern Human Emergence In Iberia. PNAS, sf: 7604-7609. | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/09/2022 00:16:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3192

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Hastalık Kataloğu
Zaman
Sinek
Stephen Hawking
Duygu
Eğilim
Canlılık
Fotoğraf
İklim
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Deniz
Karbon
Habercilik
Balina
Ekoloji
Kimyasal Bağ
Canlı Cansız
Malzeme
Virüsler
Kuyruk
Pandemik
Odontoloji
Eşcinsellik
Savunma
Kuantum
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.