Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

İnternet Yasaları: Kendiliğinden Oluşan Satirik İnternet Örüntüleri

İnternet Yasaları: Kendiliğinden Oluşan Satirik İnternet Örüntüleri TechRepublic
10 dakika
12,462
  • Yazılı Edebiyat

Her yıl 3.5 milyar civarında insanın, diğer insanlar ve o insanların ürünleriyle etkileşmek için kullandıkları internet, devasa bir bilgi ağına ev sahipliği yapıyor. Bu bilgi otobanında kişiler her gün birbiriyle yüzleşiyor, konuşuyor, tartışıyor, fikir alışverişinde bulunuyor. Böylesine karmaşık sistemlerde, zaman içinde kendini tekrar eden örüntüler görmek çok da zor olmuyor. İşte internetteki bu örüntüleri, tıpkı doğadaki örüntüler gibi birer "yasa" olarak düşünecek olursak, internette de oldukça sıra dışı yasaların belirmeye başladığını görebiliriz.

Elbette, bunların birçoğu "satirik" yasalar. Daha doğrusu birer "adaj" (vecize) veya "epigram" (taşlama)... Yani gerçek bir bilimsel değere sahip olan, bilimsel olarak araştırılmış olgular değiller. Ancak internetteki deneyimlerinizi genelleyecek olursanız, bunların isabetliliğini siz de görebilirsiniz. Dahası, bu "yasaların" nasıl çalıştığını anlamak, onları daha etkili bir şekilde kullanıp, çeşitli kararları almamızı o kadar kolaylaştırabilir.

Bu Reklamı Kapat

Gelin internette sadece birkaç yıl içinde belirmeye başlayan bu yasalara bir göz atalım:

Streisand Etkisi

İnternette bir bilgiyi ne kadar çok sansürlemeye çalışırsanız; o bilgi insanlar arasında o kadar hızlı yayılır.

Bu etki, ismini ABD'li meşhur şarkıcı ve aktör Barbra Streisand'den almaktadır. Streisand'in Malibu, Kaliforniya'daki rezidansının fotoğrafları 2003 yılında internete düşmüştü. Bir sebeple bundan rahatsızlık duyan Streisand, fotoğrafları çekip Pictopia.com sitesinden yayınlayan fotoğrafçı Kenneth Adelman'a dava açarak, mahkeme kararı ile sayısız internet sitesi, dosya ve hatta çeşitli sayıları bile sansürlemeye çalıştı. Ne var ki bu girişim ters tepti ve konuya ilgi çok daha fazla büyüdü, konu hakkında çok daha fazla internet sitesi, video, görsel üretildi, başka birçok ülkede benzer siteler oluşturularak Streisand alay konusu haline getirildi.

Bu Reklamı Kapat

Streisand'ın sansürlemeye çalıştığı rezidans fotoğrafı...
Streisand'ın sansürlemeye çalıştığı rezidans fotoğrafı...
Wikipedia

Bu durumu, interneti sansürlemeye çalışan sayısız ülkenin girişimlerinde görmek mümkündür. Bir konu ne kadar çok sansürlenmeye çalışırsa, o ülkelerde (ve dünyada) o kadar fazla ilgi konusu olmaktadır. Dolayısıyla sansür amacını yitirmekte, normalde olacağından çok daha fazla kişi konudan haberdar olmaktadır.

Örneğin Güney Afrika hükümetindeki yozlaşmayı anlatan Presidents Keepers isimli kitabı, yayınlandıktan sonra dikkate değer miktarda satış yapmamıştır. Ancak hükümetin kitabı sansürleyeceğini ilan etmesi sonrasında, sansürün devreye girmesinden 24 saat öncesinde kitap ulusal ölçekte tükenmiştir; sonrasındaysa birkaç baskı birden yaparak ulusal çok satanlar listesine girmiştir.

Benzer bir şekilde, Samsung'un Galaxy S4 isimli modelinin beklenmedik bir şekilde alev aldığını ilan eden ghostlyrich isimli YouTuber, Samsung tarafından tehdit ile sansürlenmiş, videosunu silmesi talep edilmiştir. Bu noktada video sadece birkaç yüz defa görüntülenmiştir. Samsung'un tehdit mektubunun internete koyulması sonrasında video 1 hafta içinde 1.2 milyon kez izlenmiştir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Poe Yasası

Belli bir düzeyden sonra, ekstremist görüşleri, bu görüşlerle alay eden kişilerin görüşlerinden ayırt etmek imkansızlaşır.

Gerici yaratılışçıların internette yayılmasıyla belirginleşen bu yasa, yaratılışçıların çılgın, saçma ve bilim dışı iddiaları ile, bunlarla alay eden insanların yaptıkları satirik ve trol denebilecek yorumları ayırt etmenin pek mümkün olmadığını söylemektedir. İlk olarak Christian Forums isimli sitedeki Nathan Poe isimli kullanıcı tarafından fark edilen bu yasa, o kullanıcı tarafından şöyle ifade edilmiştir:

Eğer hiçbir gülen surat koymazsanız veya şaka yaptığınızı belirtmezseniz, bir yaratılışçıyla alay etmenizin bir yolu yoktur; çünkü sizin yazdıklarınızı okuyanlar, sizin de gerçekten bir yaratılışçı olduğunuzu sanacaktır.

Bunu şöyle düşünebilirsiniz. Yaratılışçılar, evrimdeki ara form kavramının iki modern tür arasında, kafası timsah vücudu ördek tarzı canlılar olduğuna inanmaktadırlar. Benzer şekilde yaratılışçılar, ara formların beş kafalı, yedi kollu, dokuz ayaklı canlılar olduğu sanrısına sahiptir.

Bu, düpedüz saçmalıktır; ciddiye alınacak hiçbir tarafı yoktur ve kişilerin evrime dair en ufak fikri olmadığını gösterir. Ancak bununla dalga geçmek adına kafası goril, vücudu fil olan bir canlıyı paylaşacak olursanız ve "geyik" yaptığınıza dair hiçbir ibare göstermeyecek olursanız, sizin satirik yorumlarınız da bir yaratılışçınınki ile birebir aynı olacaktır. Dolayısıyla bu paylaşımınızı okuyan bir kişi, sizin dalga mı geçtiğinizi, yoksa gerçekten bir yaratılışçı mı olduğunuzu ayırt etmesi mümkün olmayacaktır. Yaratılışçılık ile ilgili daha fazla bilgiyi buradan, yaratılış kavramının felsefi altyapısı ve bilimle ilişkisine yönelik daha fazla bilgiyi ise buradan alabilirsiniz.

Muphry Yasası

Eğer bir yorumcunun yorumunu düzelten bir yorum yapacak olursanız, sizin yorumunuzda da mutlaka düzeltilecek bir hata olacaktır.

Bir diğer "vecize yasa" olan Murphy Yasası'na gönderme olarak geliştirilen Muphry ("Murphy" değil!) Yasası, özellikle de yazım ve dilbilgisine takılıp, diğer insanların yazımlarını düzelten kişilerde neredeyse her zaman gördüğünüz bir durumdur. Şu diyalogu mutlaka yaşamışsınızdır:

  • Bence Nafizde bu konu da haksızdır.
  • Siz önce kendinize bakmalısınız .Türkçe'mizi düzgün kullanmalıyız: Doğrusu "Nafiz de bu konuda haksız" olmalı.

Halbuki diğer kişinin Türkçesini düzeltmeye çalışan şahsın düzeltmesinde de neredeyse her zaman hatalar olacaktır. Örneğin dillere gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz; dolayısıyla doğru yazım "Türkçemizi" şeklinde olmalıdır. Keza, yazı dilinde noktalama işaretlerinden önce değil, sonra bir adet boşluk bırakılır. Bu ve bunun gibi hatalar, kişi gerçekten Türkçeyi çok doğru kullanıyor olsa bile, kaçınılmaz olarak yapılacaktır - kim bilir, belki bu paragrafta da yazım hataları vardır!

Bu Reklamı Kapat

Muphry Yasası'nın gönderme yaptığı Murphy Yasası ise, yanlış gitme ihtimali olan her şeyin yanlış gideceğini söyleyen bir vecizedir. Elbette her zaman geçerli değildir; ancak yanlış giden şeyler daha çok aklımızda kaldığı için, sanki en olmadık şeyler hep yanlış gidiyormuş gibi bir algıya sahibizdir. Ayrıca, tabii ki, bir şeylerin yanlış gidebileceği yolların sayısı, doğru gidebileceği yolların sayısından genellikle daha fazladır. Bu da, olasılıksal bir "yanlış gidebilirlik" durumunu doğurmaktadır.

Godwin Yasası

Dijital bir muhabbet ne kadar fazla uzarsa, konunun Naziler ve Hitler'e gelme olasılığı %100'e o kadar yakınsar.

İnternette özellikle de politik bir tartışma yapıyorsanız, konuşmanın mutlaka bir yerden Naziler'e ve Hitler'e bağlandığını görebilirsiniz. Bu o kadar yaygın bir tespittir ki, Oxford İngilizce Sözlüğü 2012 yılında Godwin Yasası'nı sözlüğüne dahil etmiştir.

Bunun bir versiyonu da Amerikalılar ile yapılan sohbetlerde görülür. Armstrong Yasası denen yasa şöyledir:

Eğer bir tartışma yeterince uzarsa fakat Amerika'dan henüz söz açılmamışsa, ortamda bulunan Amerikalı'nın Ay Görevleri'ni gündeme getirme ihtimali o kadar yüksektir.

Bu iki durum, evrimsel psikolojinin memetik sahası tarafından da çalışılmıştır.

Bu Reklamı Kapat

Cunningham Yasası

Kafanızda olan bir soruya cevap almanın en etkili yollarından birisi, o soruyu bizzat hatalı bir şekilde yanıtlayıp, bir başkasının sizi düzeltmesini beklemektir.

Bu yasa, internette kişilerin sorulara sıfırdan cevap yazmak yerine, başkalarının hatalarını düzeltmeye daha meyilli olmalarına dair gözlemden doğmuştur. İnternetin ilk kolektif sayfasını ("wiki"sini) üreten Howard G. "Ward" Cunningham, kendisine atfedilen bu yasanın kendisinden çıktığını reddetmektedir.

Bu konu, internette hatalı bilgilerin neden ve nasıl bu kadar hızlı yayılabildiğinin de güzel bir örneğidir. Çünkü eğer yeterince bilgili kişiler, insanların karmaşık olabilen sorularını yeterince tatmin edici bir şekilde cevaplamazsa, kişiler soruları yanlış şekillerde cevaplayıp, birbirlerini yanlış şekillerde düzelterek cehaletin yayılmasına katkı sağlayacaklardır. Bu nedenle internette güvenilir bilim sitelerinin olması ve konulara bilimsel perspektiften, objektif ve güçlü cevaplar vermesi büyük önem taşımaktadır.

Kural 34

Eğer bir şey hayal edilebiliyorsa, onun pornosu vardır. Eğer henüz yoksa, yakında olacaktır.

Günümüzde yaklaşık 100 milyar doları aşmış bir bütçeye sahip olan porno endüstrisi, insanın aklının alabileceği (ve hatta alamayacağı) her türlü konuda porno üretmiştir ve üretmeye devam etmektedir. Örneğin en meşhur porno sitelerinden PornHub, 2017 senesindeki her bir saniyede 75 GB büyüklüğünde porno içeriği göstermiştir ve toplamda 87.8 milyar izlenmeye ulaşmıştır (bu sayı; Netflix, Amazon ve Twitter'a erişenlerin toplamından daha fazladır!). PornHub, Brazzers, YouPorn ve Reality Kings gibi porno sitelerin sahibi olan Mind Geek'in bant genişliği kullanımı, Google ve Netflix ile hemen hemen aynıdır.

Özellikle de konulardaki pornografik içeriklere talep oluştukça, porno endüstrisi de buna cevaplar üretmeye çalışmaktadır. Bu, "İnternetin 34 Numaralı Kuralı" olarak bilinir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Anekdotlar: Edebiyat Tarihimizden Anılar ve Tanıklıklar

Orhan Veli, Melih Cevdet ve Oktay Rifat bir kere öpmek için kimi sıkıştırmıştı?

“Evime canlı giren tavuk kendi kendine ölmeye mahkumdur” diyen yazar kimdi?

Yahya Kemal’in “manen tokat”ını hangi yazar yemişti?

Deniz Gezmişleri savunduğu için Kemal Tahir’i masayı terk edecek kadar kim kızdırmıştı?

Mina Urgan’a Urgan soyadını kim niye vermiş?

“Ben bilmek için yıllarca okudum. Onlarsa bilinmek için okudular” sözü kimindi?

Genç şairlere “Cemal Süreya’nın peşine takılmayın” diyen şair kimdi?

Dost olduğu yılanı besleyen yazar kimdi?

“Bir piyes yazamayacak kadar aptalım” diyen yazarımız kimdi?

Kayseri garında bir köylünün ayağındaki çorabı satın almak isteyen kimdi?

Anekdotlar, hikâye anlatmalarına alışık olduğumuz edebiyatçıları bu sefer hikâyesi anlatılan karakterlere dönüştüren kısa, özlü ve çarpıcı anlatılarla, meraklı okurları yazarlarla daha yakın bağlar kuracakları ilişkiler alemine götürüyor. Kültür tarihimizin yapıtaşlarını oluşturan 115 edebiyatçının yaşamından 608 anekdot…

Devamını Göster
₺68.00
Anekdotlar: Edebiyat Tarihimizden Anılar ve Tanıklıklar

Bu kuralın tam olarak nereden çıktığı bilinmemektedir; ancak tahminlere göre ilk olarak 4chan sitesindeki bir internet kuralları listesinde bu kural 34. sırada verildiği için ismi böyle kalmıştır.

"Go FAQ Yourself" Yasası

Bir internet sitesinin Sık Sorulan Sorular ("Frequenty Asked Questions", ya da kısaca FAQ) kısmına yazdığı sorular, her hafta en az 1 defa tekrar sorulacaktır.

Her oluşum, kendisiyle ilgili çok sayıda tekrar eden soru alır. Bu soruları "Sık Sorulan Sorular" adı verilen bir köşede yanıtlarlar. Bunda amaç, tekrar tekrar sorulan sorulara tekrar tekrar cevap verme derdinden kurtulmaktır. Ne var ki internet kullanıcılarında bu kısımları okuma kültürü pek yer etmediği için, o sorular tekrar tekrar sorulur. Neyse ki S.S.S. kısımları oluşturmanın güzel tarafı, tek bir bağlantı vererek, soru soran herkese aynı cevabı verebilmektir.

Ünlem (Büyük Harf) Yasası

Bir içerikte (veya e-postada) ne kadar fazla sayıda ünlem veya tamamı büyük harfle yazılmış kelime varsa, içeriğin tamamen uydurma olma ihtimali o kadar yüksektir.

İlk olarak FactCheck.org tarafından 2008 yılında ifade edilen bu yasa, yine birçokları tarafından deneyimlenmiş olduğunu tahmin ettiğimiz bir durumu yansıtmaktadır. İnternet kültürü, kendi ifade ve algılarını doğurmuştur. Ünlem ve büyük harfle yazma, internette bağırma olarak algılanır. Yeri geldiğinde bunların etkili kullanımı önemli olsa da, bunun abartılması durumunda gerçeklik değeri kuşkulu bir hale düşecektir.

Wadsworth Sabiti

İnternetteki bir videonun ilk %30'luk kısmında işe yarar hiçbir bilgi bulunmaz.

İlk olarak Reddit'teki "Wadsworth" isimli bir kullanıcı tarafından ifade edilen bu yasa, internette üretilen içeriklerin ilk %30'luk kısmının "giriş" olduğu ve genellikle işe yarar herhangi bir bilgi içermediğini öngörür.

Elbette ki, içeriklerin o kısımları da izleyici ile etkileşmek ve konuya giriş yapmak adına önemlidir. Ancak bilgi tüketiminin aşırı boyutlara ulaştığı günümüzde, bu kısımların atlanma çabasının nedeni aşikardır.

Örneğin bu yazının başındaki girizgah, başlıktaki "internet yasaları"na giriş yapmak haricinde herhangi bir işlevsel bilgi içermemektedir. Yasa doğrulandı!

Betteridge Yasası

Bir soru işaretiyle biten herhangi bir yazı başlığının cevabı hayır ile cevaplanabilir.

2009'un Şubat ayında Ian Betteridge tarafından yazılan bir makale, TechCrunch'ın başlığından yola çıkmaktaydı: "Last.fm Dinleme Verilerini RIAA'e Verdi mi?" Sorunun cevabı "hayır" idi ve bundan yola çıkan Betteridge, internette ve basılı medyada atılan bu tarz başlıkların cevaplarının neredeyse her zaman "hayır" olduğunu ileri sürdü. Ancak bu satirik internet yasasının tarihi çok daha eskilere dayanıyor.

Örneğin 2004 yılında Andrew Marr, My Trade isimli kitabında "AIDS'in Çaresini Bulduk mu?", "Bu Harita Barışın Anahtarı Olabilir mi?" veya "Gençlik Artık Bu Kadar mı Yoldan Çıktı?" tarzı soru içerikli başlıkların cevaplarının hep "hayır" olduğundan bahsetmektedir.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir nokta var: Yasayı desteklemek için kullanılan başlıkların büyük bir kısmı "clickbait" (tık tuzağı) içerikli başlıklardır. Halbuki dürüst ve tarafsız bilim yazarları, okurlarında samimi bir merakı uyandırmak adına soru içerikli başlıklar atabilirler. Dahası, bu tarz konularda cevabı "Hayır" olan içeriklerin incelenip analiz edilme ihtimali de daha yüksek olabilir; çünkü yaygın doğru kanıları ekstradan doğrulamak birçok yazara anlamsız bir girişim olarak gelmektedir.

Medyanın soru başlıklarını tık tuzağı ve merak manipülasyonu amacıyla kullanması, gerçekleri anlatmak isteyenlerin okurlarının merakını doğru şekilde yönlendirme amacıyla bu başlıkları kullanmasıyla karıştırmamalıdır. Zira başlık, sonucu vermek için var olan bir yapı değildir; merak uyandırmak için vardır. Medya bunu sömürü aracına dönüştürerek tehlikeli bir silah yaratmıştır; ancak bunun suçu samimi mecralara kesilmemelidir.

Bu Reklamı Kapat

Evet, Evrim Ağacı'ndan bahsediyoruz. Evet, yasayı çürüten bolca içeriğimiz var.

Ayrıca tık tuzağı denen şeyin ne olduğu ve başlıkları soru formatında seçmenin neden önemli olabildiğini buradan öğrenebilirsiniz.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 18
  • Muhteşem! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/10/2022 15:00:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7396

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Kimyasal
Fotosentez
Odontoloji
Beslenme
Türkiye
Bakteri
Nadir
Dünya Sağlık Örgütü
Kanıt
Kanat
Sinek
Sahte
Farmakoloji
Yaşam
Obezite
Demir
Sars-Cov-2
Bilim Tarihi
Ağız Sağlığı
Elektron
Kilo
Alzheimer
Koku
Diş Hekimliği
Paleontoloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.