Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

İnsan ve Şempanze Çiftleşebilir mi? İnsan-Şempanze Melezi Mümkün mü?

İnsan ve Şempanze Çiftleşebilir mi? İnsan-Şempanze Melezi Mümkün mü?
14 dakika
65,886
  • Evrimsel Biyoloji
  • Primatoloji

Türler arası melezleşmenin mümkün olduğu; katırlar, "çakupek", "kaslan", "grolar", "leopan" veya melezleşerek türleşen ispinozlar[14] gibi sayısız canlı sayesinde net bir şekilde bilinmektedir. Bu, ilginç bir soruyu doğurmaktadır: İnsan, diğer hayvanlarla melezleşebilir mi? Daha spesifik olarak, insan, şempanzeler veya bonobolar gibi çok yakın akrabalarıyla melezleşebilir mi?

İnsan-şempanze veya şempanze-bonobo gibi birbirinden ayrı olan ama evrimsel açıdan çok yakın akraba türlerin verimli döller verecek (veya vermeyecek) biçimde çiftleşip, yavrular üretme ihtimali (yani "melezlenme ihtimali") üzerinde durmadan önce, ayrı türleri yaratan evrimsel mekanizmaları ve türleşme kavramını kısaca hatırlamamız gerekiyor.

Tüm Reklamları Kapat

Türleşme Nasıl Yaşanır?

Evrimsel süreçte çeşitli izolasyon mekanizmaları (zamansal, coğrafi, gametik, mekanik ve davranışsal olmak üzere 5 kategoride incelenebilir), aynı türden bireylerden oluşan popülasyonları 2 veya daha fazla gruba bölebilir. Bu izolasyonlar, farklı seçilim baskıları ve iç melezlenmeler sonucunda birbirinden giderek farklılaşan 2 veya daha fazla grubun oluşması demektir. İşte türleşme, bu farklılıkların nesiller boyu birikmesiyle oluşur.

Bu gruplar birbirinden o kadar farklılaşır ki, artık onları aynı gruba koymak mümkün olmaz. Türleşmenin tamamlandığını (veya artık bariz türlerin evrimleştiğini), genellikle söz konusu canlı gruplarının birbiriyle çiftleşemeyecek kadar farklılaşmasından anlarız. Şuna dikkat etmekte fayda var: Türleşme aslında "tamamlanan" veya sıklıkla "matematiksel olarak ölçülebilen" bir şey değildir. Artık tek bir tür yerine, iki veya daha fazla türden bahsedebileceğimiz kadar türleşme/evrim sürecinin ileri evrelerinden bahsetmek için bu şekilde kullanılır.

Tüm Reklamları Kapat

Burada, şunu da vurgulamak gerekir: Çiftleşme (veya daha doğrusu "çiftleşememe"), türleşmenin yaşandığını belirlemenin tek kriteri değildir. Modern zamanlarda, çiftleşme becerisinden ziyade moleküler genetikten gelen verilere bakarak çok daha isabetli bir şekilde türleri ayıklayabilmekteyiz. Ancak yine de artık çiftleşemeyecek kadar farklılaşmak, türleşmeyi gözlemek için başvurulan en güçlü ve en kolay yollardan birisidir.

Fakat dediğimiz gibi, türleşmenin tek göstergesi çiftleşebilmek değildir ve kimi zaman, genetik, morfolojik, davranışsal, vb. açılardan bariz bir şekilde farklılaşmış, dolayısıyla türleşmenin tamamlandığı* türler, halen birbirleriyle çiftleşebilirler. Türleşmeyle ilgili yazı dizimizde açıkladığımız gibi, bu yavrular her zaman verimli ya da hayatta kalabilir değildir. Fakat yine de, eğer ki üreme organları, sperm/yumurta yapısı, kromozom sayısı gibi nitelikler aşırı miktarda değişmediyse, yavru üretmek mümkün olabilir. Buna rağmen, bu canlılar birbirlerinden o kadar farklılaşmıştır ki, vahşi hayatta bir arada bulunsalar bile çiftleşmeyi tercih etmezler. Fakat laboratuvar koşullarında veya koruma altındayken bu yavrular elde edilebilir.

İnsan-Şempanze-Bonobo Türleşmesi

Türleşme ve farklı türlerin çiftleşmesine yönelik en ilginç örneklerinden birini insan (Homo sapiens), şempanze (Pan troglodytes) ve bonobo (Pan paniscus) türlerinde görmekteyiz: İnsanların genomu, şempanzelerle %98.77 oranında aynıdır ve iki türün soy hatları, 6 milyon yıl kadar önce ayrılmıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

6-7 milyon yıl kadar önce yaşamış olan Orrorin tugenensis türü (veya onunla çok yakın akraba bir başka tür), saydığımız bu 3 türün ve o türler evrimleşene kadar var olup yok olan tüm ara basamak türlerin ortak atasıdır. Bu canlının popülasyonu, farklı evrimsel izolasyonlar nedeniyle birçok alt dala ayrılmış, birçok yeni tür evrimleşmiş, bu torun türlerin birçoğu yok olmuştur.

Eğer ki Evrim Ağacı'nın bu ortak atadan başlayıp şempanze ve bonoboya gidecek olan dalını inceleyecek olursak, bu dal ayrılmadan hemen önce, insana kadar gelecek dalı başlatan ilk canlı (dış grup), türümüzün en erken atalarından olan Ardipithecus cinsi olacaktır. Ondan sonra Australopithecus, Kenyanthropus ve nihayetinde, günümüzden 2-3 milyon yıl kadar önce Homo cinsleri evrimleşmiştir. Sadece Homo cinsi içerisinde bile 15 civarında farklı insan türü evrimleşmiş, bunlardan sadece Homo sapiens günümüze kadar gelebilmiştir.

Şempanzelere giden kolda da ara türlerden geçildikten sonra, 2 milyon yıl kadar önce şempanzeler ve bonobolar birbirinden ayrılmışlardır. Bu türleşmeye, Kongo Nehri'nin yatağında meydana gelen ciddi bir değişim sonucu, şempanze ve bonobo popülasyonlarının ortak atasının popülasyonunun birçok alt gruba ayrılmasının neden olduğu düşünülmektedir.

Yani insanların şempanze ve bonobolardan ayrımı çok daha önce, 6 milyon yıl önceki bir ortak ataya dayanır. Şempanze ve bonobonunki ise çok daha yakın, 2 milyon yıl önce yaşamış bir türe dayanır. Bu nedenle şempanze ve bonobonun birbirine yakınlığı, bu ikisinden herhangi birinin insana olan yakınlığından çok daha fazladır - ki bunu, şimdi işleyeceğimiz üreme kapasitesinde de görebiliriz.

İnsan, Şempanze ve/veya Bonobo Melezi Mümkün mü?

İnsan ve Bonobo/Şempanze Melezleri

Her ne kadar bilinen, resmi bir araştırma olmasa da, insanların şempanzelerle de, bonobolarla da yavru üretebilecek biçimde çiftleşemeyeceği düşünülmektedir; ancak tarihte, bu tür bir çiftleşmenin yapay bir şekilde gerçekleştirildiği ve başarıyla sonuçlandığı iddia edilmiştir (fakat ispatlanamamıştır).

Tüm Reklamları Kapat

Öz-farkındalık kavramının test edilmesine yönelik olarak ayna deneylerini icat eden, Albany Üniversitesi evrimsel psikologlarından Dr. Gordon Gallup, aynı zamanda insanze (İng: "humanzee") teriminin de mucididir. Dr. Gallup, 20. yüzyıl boyunca bu tür bir melez yaratmak için çok sayıda deneme yapıldığını ve bunların başarılı bile olduğunu iddia etmiştir. The Sun gazetesine verdiği bir röportajda, şöyle demiştir[4]:

Bugüne kadar yapılan en ilginç insan-şempanze melezi deneylerinden birisi, 1920'lerde yapılmıştır. Dişi bir şempanze, kimliği açıklanmayan erkek bir insanın spermi ile döllenmiştir. Bu şempanze sadece hamile kalmamış, aynı zamanda gebeliği başarıyla tamamlanmış ve canlı bir doğum da yaşanmıştır. Ancak birkaç gün veya hafta içinde, deneyi sürdüren doktorlar etik ve ahlaki nedenlerle yavruyu ötenazi ile öldürmüşlerdir.

Unutmamak gerekiyor ki bu, sadece bir söylentiden ibarettir ve ispatlanmış değildir. Her ne kadar Dr. Gallup, bizzat deneyi yapan profesörlerle görüştüğü ve onlarca bu iddiaların teyit edildiğinde ısrarcı olsa da, bilimsel olarak anlamlı olan ve anekdotal kanıtın ötesine geçebilen herhangi bir bulgu sunulamamıştır.

Tarih boyunca bu tür melezlerle ilgili birçok iddia ileri sürülmüştür: 1920'li yıllarda Rus biyologu Ilya Ivanovich Ivanov'un Sovyet süper-askerleri yaratmak için insan ve şempanze üreme hücrelerini birleştirdiği söylenir[13]; ancak bu denemeler başarısız olmuştur. 1967 yılında Çin'de dişi bir primatın insan erkeği spermiyle döllendiği; ancak Çin Kültürel Devrimi sonrasında profesörlerin bu araştırmayı yarıda kesmek zorunda kaldığı ve dolayısıyla 3 aylık gebeliğin durdurulduğu iddia edilmektedir[15]. Bu iddiaların da hiçbiri bilimsel olarak ispatlanmış değildir.

Dr. Gallup'un en meşhur insanze iddialarından bir diğeri, 1970'lerde popüler olan Oliver isimli bir hayvandır. Bir şempanze gibi gözüken, konuşamayan, insansı bir yüze sahip olan ve iki ayak üzerinde yürüyebilen bu canlının, bir insan-şempanze hibriti olduğu iddia edilmiştir. Ancak 1996 yılında canlının kromozomları üzerinde yapılan bir araştırma, bu canlının 48 kromozomu olduğunu ve dolayısıyla bariz bir şekilde şempanze olduğunu doğrulamıştır (aşağıda bu konuya daha detaylıca döneceğiz).

Tüm Reklamları Kapat

Oliver'ın bir insan-şempanze melezi olduğu iddia edilmiş; ancak genetik testler bu iddiayı çürütmüştür.
Oliver'ın bir insan-şempanze melezi olduğu iddia edilmiş; ancak genetik testler bu iddiayı çürütmüştür.
Corbis

Dr. Gallup, genetik testlerin sonuçlarının ikna edici olduğunu söylemektedir. Buna rağmen Oliver'ın son derece sıra dışı bir birey olduğunu, iki ayak üzerinde dik durarak yürüyebilmesinin ve insansı bir şekilde, çıkıntılı bir burna sahip olmasının son derece etkileyici olduğunu da eklemektedir.

Oliver'a ait bir başka fotoğraf
Oliver'a ait bir başka fotoğraf
Corbis

Konu hakkında bazı şaibeler de vardır: Örneğin Dr. Gallup, hangi profesörün kendisine bu bilgileri verdiğini açıklamamaktadır. Ayrıca sözünü ettiği deneylerin yapıldığı enstitünün gerçekliği (veya hangisi olduğu) oldukça şaibelidir. Dr. Gallup, bu laboratuvarın Yerkes Ulusal Primat Araştırma Merkezi olduğunu söylemektedir; ancak bu merkez, Dr. Gallup'un iddia ettiği gibi 1920'lerde değil, 1930'larda açılmıştır. Bu merkez, daha önceden Yale Primat Biyolojisi Laboratuvarı ve İnsansı Çiftleştirme ve Deney Merkezi gibi isimlerle de anılmış ve birkaç kez taşınmıştır. Dr. Gallup'un sözünü ettiği merkez, muhtemelen bunlardan sonuncusudur.

Bu merkezlerin başındaki isim, Robert Yerkes'tir. Yerkes, son derece tartışmalı bir figürdür ve hem öjeni gibi etik olmayan uygulamaları savunmuş, hem de primat davranışları konusunda çok büyük katkılar sağlamıştır. Dr. Gallup, 2009 yılında röportaj verdiği bir belgeselde, güvenilir bir kaynağın bir insanze doğumuna tanıklık ettiğini iddia etmiş; ancak sonrasında bu iddialarını geri çekmiştir[11]. Bir ara Wikipedia'da yer alan, sonradan kaldırılan (ama birçok forum sitesinde halen erişilebilir olan) bir paragraf şöyle demektir:

Gallup, bu hikayeyi genç bir lisansüstü öğrencisiyken, kendine güvenen daha yaşlı bir akademisyenden duymuştur. Gallup, çalışma arkadaşının anlattıklarına yürekten inandığını söylemiş, ancak bu anlatıların gerçekliğini veya sahteliğini hiçbir zaman kanıtlayamadığını söylemektedir.

Yani Dr. Gallup'un iddialarının geçerliliğini muhtemelen asla bilemeyeceğiz. Bunu, Times-Union köşe yazarı Bill Foley, 1998 yılında şöyle anlatmaktadır[11]:

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Mikroskop Flipview 5MP LCD HH

Celestron Türkiye distribütöründen direkt ve ücretsiz kargo

270 derece dönebilen 3” renkli TFT LCD ekranlı dijital el mikroskopu çok yönlü ergonomik tasarımı ile üç şekilde kullanılabilir. (elde, düz bir yüzey üzerinde veya dahili metal standı ile)
5 MP sensörü ve 5-element IR mercek yapılandırması ile yüksek çözünürlüklü fotoğraf ve video çeker.
10x-120x büyütme (PC’ de 300x e kadar) gücü ile mükemmel şekilde böcek, sikke ve para, belgeler, devre kartları, kum ve 3D örnekleri görüntülenir.
Dahili 5 MP sensörü, bulabileceğiniz en iyi çözünürlüğü sunar. 5-element IR cut lens takıldığında örneklerin keskin görüntü ve videolarını elde edebilirsiniz. 8 ayarlanabilir LED halka çekim için mükemmel bir aydınlatma sağlar.
Resimleri ve videoları kaydetmek için (32 GB’ a kadar) herhangi bir Micro SD kartı takabilirsiniz veya verilen USB kablosu ile bilgisayarınıza mikroskopu takın ve Celestron taşınabilir Capture Pro yazılımını kullanarak görüntüleri yakalayın. Ya da dahili video çıkış kablosu ile televizyon veya projektöre aktarabilirsiniz.

Teknik Özellikler

  • Büyütme Aralığı: 10x – 300x (4x digital zoom ile 1200x)
  • Algılayıcı: 5 MP CMOS¼”
  • LCD Ekran: 3.0” Tam renkli TRF Ekran ( X 90° – Y 270° ekseninde menteşeler)
  • Lens: 5-element IR mercek yapılandırması
  • Odaklayıcı Aralığı: 10 mm den sonsuza manuel odaklama
  • Aydınlatma: 8 ayarlanabilir beyaz LED halka konfigürasyonunda
  • Denklanşör Tetik: Konut (yazılım arayüzü üzerinden ve PC seçeneği ile kullanıldığında)
  • Titreme Kontrolü: 50Hz/60Hz
  • Hareketsiz Görüntü Çözünürlüğü: 5MP, 3MP, 1.3MP VGA (12MP enterpolasyon)
  • Video Capture Çözünürlüğü: VGA, 30fps
  • Video Sıkıştırma Formatı: MJPEG
  • Video Çıkışı: AV Çıkışı (kablo dahil)
  • USB Bağlantısı: 2.0 USB
  • Yazılım Uyumluluğu: Windows: XP/Vista/7/8 -Mac: OSX 10.6 – 10.9
  • Bellek: Mikro USB kart yuvası (32G kadar destekler)
  • Güç: İç Şarj Edilebilir Lityum İyon Pil (1050 mAh) AC Adaptörü Üniversal Girişli 100-240 Volt, 50/60 HZ (US Version sadece)
  • Diller: İngilizce, Almanca, Fransızca, İspanyolca, Rusça, İtalyanca, Portekizce, Hollandaca, Lehçe, Japonca, Korece, Çince
  • Mikroskop Boyutu: 117.5 mm x 63.5 mm x 108 mm
  • Stand Boyutu: 76.2 mm x 44.5 mm x 70 mm
  • Mikroskop Ağırlığı: 212 gr
  • Mikroskop ve Stand Ağırlığı: 317 gr
Devamını Göster
₺7,000.00
Mikroskop Flipview 5MP LCD HH

Yerkes'in merkezi hakkında o kadar çok gizem vardı ki, binlerce kamp ateşi etrafında utanmazca ve abartılı bir şekilde anlatılan karanlık ve derin spekülasyonların bir parçası haline gelmiştir.

Şempanze Harici Maymunlarla Çiftleşme Mümkün mü?

Tabii ki insanın şempanze-harici kuyruksuz maymunlar (mesela goriller veya orangutanlar) ile de çiftleşip çiftleşemeyeceği sorulabilir ve buna yönelik de bolca kriptozoolojik iddiada bulunulmuştur. Ancak bu tür bir çiftleşme de bugüne kadar hiçbir zaman ispatlanamamıştır ve goril ile orangutanların, şempanzelerden daha uzak akrabamız oldukları düşünülecek olursa, öncelikle şempanze-insan melezlerine odaklanmak ve bunun mümkün olup olmadığını ispatlamak önem arz etmektedir.

Buna rağmen, akademik çalışmalarda oldukça sıra dışı sonuçlar bulmak mümkündür: Örneğin The Anatomical Record dergisinde yayınlanan bir araştırmada[5], Cornell Üniversitesi'nden Dr. Michael J. Bedford, insan spermi ile diğer maymunların yumurtalarının ne düzeyde birbiriyle uyumlu olduğunu araştırmıştır. Çalışması sırasında, insan sperminin hem canlı içinde (in vivo), hem de deney tüpünde (in vitro) bir şekilde gibon yumurtalarına yapışabildiğini tespit etmiştir. Ancak babunlar ve rhesus maymunları gibi diğer "aşağı primatlar"da aynı sonucu elde edememiştir.

Dr. Bedford, bu tür bir çiftleşmenin şempanze, bonobo, goril ve orangutan gibi kuyruksuz maymunlar ile de olamayacağını iddia etmiştir; ancak bunu hiçbir zaman deneysel olarak test etmemiştir. 1992 yılında Molecular Reproduction & Development dergisinde yayınlanan bir çalışmada[7], insan spermlerinin goril yumurtaların, insan yumurtalarına olduğu düzeyde iyi bir şekilde yapılabildiği gösterilmiştir (ancak goril spermi, insan yumurtasına yapışamamıştır).

Görülebileceği gibi, akademik camiada bu "tabu" konunun sınırlarında dolaşılmış; ancak şempanze ve insanın çiftleşebilirliği ile ilgili nihai cevapları verecek sonuçlar henüz güvenilir bir şekilde üretilmemiştir. Eğer Dr. Bedford ve benzerlerinin araştırmaları çerçevesinde, insan sperminin şempanze yumurtalarına yapışamadığı bulgusuna da genellenebilirse, insan-şempanze melezi gibi bir ihtimal (en azından doğal yollarla bu tür bir melezlenmenin yaşanma ihtimali) fazlasıyla ortadan kaldırılacaktır.

Bu Tür Bir Melez Neden Olası Değil; Ancak Yine de Olabilir?

Tüm etik problemler bir yana, genetik bariyerler buna muhtemelen engel olacaktır: Evrimin çok net kanıtı olan bir şekilde, insanda 46, şempanze ve bonoboda ise 48 kromozom vardır. Tıpkı at ve eşekte olduğu gibi, insan ile şempanze/bonobo çiftleşmesinden doğacak canlı da tek sayılı kromozoma sahip olabilecektir. Çünkü insan sperm/yumurtası 23 kromozom, şempanze/bonobo sperm/yumurtası 24 kromozom taşıyacaktır. Bunların birleşimi, 47 kromozom verir. Tek başına bu bilgi, bu canlının yaşayamayacağı anlamına gelmez; ancak bu tür bir durum, verimli döller verme ihtimalini oldukça düşürmektedir.

Ancak bu ihtimali "sıfır" yapmamaktadır. Ancak ve ancak çok sayıda 47 kromozomlu olarak bir arada bulunursa ve sperm/yumurta üretiminde sıkıntı olmazsa, kimi zaman bu sperm ve yumurtalar 23 veya 24 kromozomlu olabilmektedir ve böylece iki melez birbiriyle çiftleşip verimli döller verebilecek şekilde çift sayılı kromozomlu bireylerin doğmasına neden olabilmektedir. Kimi zaman da melezler, kendilerini oluşturan atalarla (bu örnekte insan veya şempanze/bonobo ile) çiftleşerek de verimli döller verebilmektedir. Fakat bunlar, oldukça nadir görülen durumlardır. Çoğu zaman kısırlığa neden olsa da, benzer verimli döllere, at-eşek-katır durumunda da rastlamaktayız.

Bir ihtimal, insan ve şempanze gametleri birleşip bir zigot (döllenmiş yumurta) oluşturabilir; ancak bunun embriyoya dönüşüp dönüşemeyeceği, dönüşebilirse düzgün bir şekilde gelişip gelişemeyeceği, gelişebilirse canlı bir doğum yaşanıp yaşanamayacağı, yaşanabilirse yavrunun kısır veya yaşayabilir bir birey olup olmayacağı son derece tartışmalıdır. Örneğin, şempanzeler ile insanlar genetik olarak çok benzer olsa da, 6 milyon yıllık evrimsel ayrışmanın bir ürünü olarak, fiziksel yapımız bu kuzenlerimizle oldukça farklıdır ve bu nedenle bir melezin başarılı bir şekilde ana rahminde gelişebilmesi ihtimali bir oldukça düşüktür.

İnsan-Şempanze Melezleri Mümkün Kılınabilir mi?

Ancak bu sorunları, tek bir kelime (veya kısaltma) çözebilir: CRISPR.

Günümüzde genetik mühendisliği ve biyomedikal alanlarında yapılan atılımlar, genlere yapılacak dikkatli müdahaleler ile, şempanzeler ile insanlar arasındaki %1'lik genomik farkın etkilerini ortadan kaldırmakta kullanılabilir. Eğer bu başarılabilirse, sıra dışı melezler de sıradan bir gerçeklik hale gelebilir.

Tabii bir şeyin yapılabilecek olması bir şeydir, yapılmasının etik olup olmadığı ise bambaşka bir konudur.

Tüm Reklamları Kapat

İnsanların Ataları ile Şempanzeler Çiftleştiler mi?

Bu tür bir çiftleşmenin bugün yaşanıp yaşanamayacağının son derece kuşkulu olması gibi, insan ve şempanzelerin evrimsel geçmişlerinin herhangi bir noktasında melezlenip melezlenmediği konusu da son derece tartışmalıdır. Günümüzde, ayrı türler olduklarını bildiğimiz Neandertaller ile biz insanların çiftleştiğini ve karıştığını net bir şekilde bilmekteyiz; öyle ki, günümüzde bu çiftleşmenin kanıtlarını genlerimizde halen taşıyoruz!

Peki şempanzelerle insanlar (daha doğrusu insanların Australopithecus cinsi ataları), belki bugün değil ama, evrimsel olarak ayrıldıkları 6 milyon yıl kadar önce çiftleşmiş olabilirler mi?

2006 yılında Nature dergisinde yayınlanan bir makalede[3] şempanze ve insanların evrimlerinin erken evrelerinde birbirleriyle çiftleşerek melezlendiği iddia edilmiştir. Araştırmacıların iddiasının dayanak noktası, X kromozomu üzerindeki genetik ayrışma tarihlemesinin çok erken (neredeyse teorik limit düzeyinde erken) bir ayrışmaya işaret ediyor olmasıdır. Uzmanlar bunu, iki tür birbiriyle ayrıştıktan sonra tekrardan bir araya gelip çiftleşmeleri ile izah etmeye çalışmışlardır.

Ancak evrimsel biyologlar bu ihtimale fazlasıyla şüpheci yaklaşmışlardır. 2008 yılında bu makaleye cevaben yazılan bir diğer Nature makalesinde[2] uzmanlar, insan-şempanze melezi iddiasını destekleyecek istatistiki analizlerin yapılmadığını, dolayısıyla argümanın geçersiz olduğunu ileri sürmüşlerdir. Dahası, X kromozomundaki ayrışma tarihinin erken kökenlerinin insan ve şempanzelerin ortak ataları üzerindeki doğal seçilim baskısı, mutasyon oranlarının erkekler ile dişiler arasındaki oranının zaman içinde değişmesi ve genetik göç mekanizmasının etkisi gibi başka hipotezlerle de açıklanabileceğini ileri sürmüşlerdir. Bu açıklamalar orijinal iddia sahiplerini tatmin etmemiş olsa da[16], insan ve şempanzeler arasında tarihi bir çiftleşme ihtimali günümüzde pek ciddiye alınan bir argüman değildir.

Tüm Reklamları Kapat

Şempanze ve Bonobo Melezleri Mümkün mü?

Şempanze ile bonoboda ise durum, bariz olarak bilinen bir şekilde farklıdır.

1979 senesinde Fransa'daki bir sirk yöneticisi erkek şempanze olduğunu sandığı bir hayvan satın aldı; ancak satın aldığı aslında bir şempanze değil, bir bonoboydu. Bu bonobo, sirkteki 2 dişi şempanze ile çiftleşti. Bu çiftleşmelerden 1991-2000 yılları arasında 7 yavru doğdu. Bunların hepsi de, sağlıklı bir şekilde hayatta kaldı. Dolayısıyla böyle bir melezin mümkün olabileceğini biliyoruz.

Fakat ilginç sayılabilecek bir şekilde, bu tür bir meleze doğal ortamda hiçbir zaman rastlanmamıştır. Çünkü doğada türler, kendi türlerinden bireylerle çiftleşmeyi tercih ederler. Nasıl ki bizler bir aslanla ve hatta bir şempanzeyle çiftleşmeye yönelik bir dürtüyü içimizde hissetmiyorsak, şempanzeler de bir bonobo ile çiftleşmeyi istememektedirler. Buna neden olan, türlerin kendi türünden bireylere yönelmesini kontrol eden genlerin güçlü bir seçilim baskısı altında olmasıdır. Çünkü rastgele herhangi bir türle çiftleşmeye çalışacak bir birey, üreyemeyeceği ve hatta bunu denerken muhtemelen öleceği için popülasyondan hemen elenir. Bu nedenle, evrimsel süreçte tür-içi çiftleşmeyi garanti eden ve sürdüren feromonlar ve sinir yolakları evrimleşmiştir.

Şempanzeler ile bonoboların vahşi yaşamda çiftleşememesinin bir diğer nedeni ise, sözünü ettiğimiz gibi Kongo Nehri'nin akışındaki değişim sonucu bir türün nehrin bir tarafında, diğerinin diğer tarafında kalarak bu bölgelerde evrimleşmesidir. İki tür de sudan korkarlar ve yüzmeye pek yanaşmazlar. Bu yüzden birbirleriyle neredeyse asla temas kuramazlar (ki 2 milyon yıldır aralarında bulunan izolasyon budur). Ayrıca Kongo Nehri, bol miktarda timsahla kaplıdır, bu sebeple yüzmeye meyilli olanlar bile karşı tarafa ulaşmayı pek beceremez.

Sonuç

Sonuç olarak, insanlar ile şempanze ve bonoboların melezlenip melezlenemeyeceği henüz kesin değildir. Hem lehte, hem aleyhte bolca veri bulmak mümkündür; ancak bunu nihai olarak ispatlayabilecek araştırmalar etik nedenlerle yürütülmemektedir. Tarihsel olarak bu konuda ileri sürülen iddialar her zaman anekdotal düzeyde kalmış, hiçbiri bilimsel olarak ispatlanamamıştır. Dolayısıyla ya bu konuda daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir ya da bu araştırmalar yapılmayacaksa, bu konuya şüpheyle yaklaşmak gerekmektedir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
53
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 22
  • Merak Uyandırıcı! 13
  • Güldürdü 8
  • Korkutucu! 8
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Muhteşem! 4
  • Bilim Budur! 3
  • İnanılmaz 3
  • Umut Verici! 2
  • Üzücü! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • İğrenç! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • E. M. McCarthy. Bonobo-Chimpanzee Hybrids. (26 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Macro Evolution | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Wakeley. (2008). Complex Speciation Of Humans And Chimpanzees. Nature, sf: 3-4. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. Patterson, et al. (2006). Genetic Evidence For Complex Speciation Of Humans And Chimpanzees. Nature, sf: 1103-1108. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Hodge. Inside The Bizarre World Of Human-Chimp Hybrids Known As Humanzees – As A Renowned Scientist Claims One Was Born In A Florida Lab Before Being Killed By Panicked Doctors. (2 Ağustos 2019). Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2020. Alındığı Yer: The Sun | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. M. Bedford. (1997). Sperm/Egg Interaction: The Specificity Of Human Spermatozoa. The Anatomical Record, sf: 477-487. | Arşiv Bağlantısı
  • S. Schuster. Creating A ‘Humanzee’ – Science Or Fiction?. (11 Ocak 2017). Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Neuromag | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. E. Lanzendorf, et al. (1992). Hemizona Assay For Measuring Zona Binding In The Lowland Gorilla. Molecular Reproduction & Development, sf: 264-267. | Arşiv Bağlantısı
  • L. Villazon. Is It Possible For Humans And Chimpanzees To Interbreed?. (26 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Science Focus | Arşiv Bağlantısı
  • D. P. Barash. It’s Time To Make Human-Chimp Hybrids. (8 Mart 2018). Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Nautilus | Arşiv Bağlantısı
  • P. Dockrill. Scientist Claims Us Lab Engineered 'Humanzee' Human-Chimp Hybrid 100 Years Ago. (31 Ocak 2018). Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Science Alert | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b C. Patton. Rumors Still Abound About Orange Park’s ‘Monkey Farm’. (26 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2020. Alındığı Yer: The Florida Times-Union | Arşiv Bağlantısı
  • K. Hugo. Could Chimps And Humans Mate? Tales Of 'Humanzee' Hybrid Are Murky And Likely Impossible. (1 Şubat 2018). Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Newsweek | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Pain. Blasts From The Past: The Soviet Ape-Man Scandal. (20 Ağustos 2008). Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2020. Alındığı Yer: New Scientist | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Lamichhaney, et al. (2018). Rapid Hybrid Speciation In Darwin’s Finches. Science, sf: 224-228. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ T. McNulty. (Gazete, 1981). Chinese Aim To Implant Human Sperm In Chimps. Not: The Evening Independent.
  • ^ N. Patterson, et al. (2008). Patterson Et Al. Reply. Nature, sf: 4. | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/01/2023 11:43:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2946

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Savunma
Biyocoğrafya
Bitki
Yüzey
Uzay Aracı
Bitkiler
Yok Oluş
Virüs
Deniz
Covıd-19
Kanat
Eşeyli Üreme
Algı
Seçilim
Astrofotoğrafçılık
Mavi
Beyaz
Küresel
Karbonhidrat
Manyetik Alan
Bilgi Felsefesi
Diş Hekimi
Element
Genel Halk
Plastik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. İnsan ve Şempanze Çiftleşebilir mi? İnsan-Şempanze Melezi Mümkün mü?. (4 Kasım 2014). Alındığı Tarih: 30 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/2946
Bakırcı, Ç. M. (2014, November 04). İnsan ve Şempanze Çiftleşebilir mi? İnsan-Şempanze Melezi Mümkün mü?. Evrim Ağacı. Retrieved January 30, 2023. from https://evrimagaci.org/s/2946
Ç. M. Bakırcı. “İnsan ve Şempanze Çiftleşebilir mi? İnsan-Şempanze Melezi Mümkün mü?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 04 Nov. 2014, https://evrimagaci.org/s/2946.
Bakırcı, Çağrı Mert. “İnsan ve Şempanze Çiftleşebilir mi? İnsan-Şempanze Melezi Mümkün mü?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, November 04, 2014. https://evrimagaci.org/s/2946.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.