Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Özfarkındalık ve Aynalar: Ayna Testi, Hayvanların İç Dünyasına Bakış Atmamızı Sağlıyor!

Aynada Kendini Tanıyabilen Hayvanlar, İnsanlar Gibi Özfarkındalık Algısı Gösteriyor!

Özfarkındalık ve Aynalar: Ayna Testi, Hayvanların İç Dünyasına Bakış Atmamızı Sağlıyor!
9 dakika
6,440
  • Evrimsel Biyoloji
  • Etoloji

Yüksek zeka kapasitesinin en önemli basamaklarından biri özfarkındalıktır.[1] Özfarkındalık, bir canlının kendisini diğerlerinden ayırt edebilme yetisi olarak tanımlanabilir.[2] Yani "kendini bilme" olgusudur. Bir zamanlar insanın kendini ayırt edebilen tek hayvan türü olduğuna inanılmışsa da, yapılan incelemeler sonucunda evrimsel süreçte bu seviyeye ulaşan birçok hayvan türü tespit edilmiştir.

Öz Farkındalık ve Ayna Testi

Bunu test etmenin yolu aynada kendini tanıma testi (İng: "Mirror Self-Recognition" veya kısaca MSR) veya kırmızı nokta testi veya basitçe ayna testi olarak bilinen bir deneysel yöntemdir.[3] Bu testin amacı, hayvanları bir ayna önüne koyarak, normalde görünür olmayan vücut kısımlarını göstermektir. Test, ayna ya da yansıtıcı bir yüzeyden gelen işaretlere verilen refleksif (bilinçli olmayan) tepkiyi ölçer. Bunu yapmak için, bir canlının aynaya uzun süre baktıktan sonra, yönlendirilmiş davranışlardan, kendi özgün davranışlarına ne düzeyde ve ne kadar sürede geçtiğine bakılır.

Tüm Reklamları Kapat

İnsan gibi hayvan türleri, aynaya baktıkları zaman yönelimli tepkiler geliştirirler. Örneğin, sabah uyandığımızda elimizi yüzümüzü yıkadıktan sonra ayna karşısında yüzümüzü kısa bir süre inceleriz. Eğer yüzümüzde ya da gözümüzün çevresinde ufak çapak, çer çöp gibi uyaranlar fark edersek; bunu derhal elimizle temizler ve rahatlama ile karışık bir gıdıklanma (knismesis) yaşarız. Ama eğer ayna ya da yansıtıcı bir yüzey olmasaydı, muhtemelen fiziksel bir rahatsızlık duymadığımız sürece küçük uyaranı (çapak, çer çöp, ruj izi, vs.) fark etmeyecek ve uyaranı uzaklaştırmaya yönelik herhangi bir fiziksel harekette bulunmayacaktık. İşte, ayna testleri de bu türden yönelimli tepkilerin sonuçlarını, aynada kendini tanımak ve tepki geliştirmek olarak yorumlamaktadır.

İşte bu deneyin hayvanlar üzerinde yapılan klasik versiyonunda, bir hayvana uyuşturucu verilerek uyutulur ve sonrasında yüzüne (veya normalde göremediği bir yerine, örneğin sırtına) kırmızı bir nokta çizilir (kimi zamansa bir yapışkan yapıştırılır). Sonrasında hayvanın uyanması beklenir ve içinde ayna bulunan bir ortama bırakılır. Aynada kendini inceleyen tür, eğer ki kırmızı noktanın (veya yapışkanın) kendine ait olmadığını fark edecek biçimde bu nokta (veya yapışkan) ile ilgilenirse, onu sökmeye çalışırsa, vb. davranışlar sergilerse, bu hayvanın kendi vücudunun ve benliğinin farkında olduğu sonucunu çıkarabiliriz.

Tüm Reklamları Kapat

Günümüze kadar insanlar[4], Asya filleri[5], bonobolar[6], [7], şempanzeler[8], [9], orangutanlar[10], şişeburunlu yunuslar[11], orkalar ("katil balinalar")[12], Avrasya saksağanları[14]testi başarıyla geçmişlerdir. Bazı tartışmalarla birlikte, temizleyici lapina balıklarının da bu testi geçebilen ilk ve tek balık türü olduğu iddia edilmiştir.[13], [14], [15] Özel olarak eğitilen güvercinlerin[16], [17], [18] ve Manta vatozlarının da bu testi geçmek konusunda umut vaadettiği düşünülmektedir.

Öte yandan deniz aslanları[12], [19], dev pandalar[20], gibonlar[21], [22], makaklar[3], kolobus maymunları[23], kapuçin maymunları[24], babunlar, tamarinler[25], gri papağanlar, Yeni Kaledonya kargaları, büyük tit kuşları[26], daffodil sihlid balıkları[27], ahtapotlar[28] ve test edilen diğer birçok hayvan bu testi geçmek konusunda başarısız olmuştur. Kedilerin, köpeklerin[29], [30], [31] ve çok sayıda diğer maymun türünün bu testi geçebilme başarısı tartışmalıdır; çünkü bu hayvanlar için görsel veriler, diğer duyu organlarından gelen verilerden daha önemsiz olabilir.

Ayrıca testin nasıl uygulandığı da sonucu değiştirebilmektedir; örneğin goriller[10], [32], [33], [34] anestezi uygulanarak işaretlendiğinde testi geçememektedir; ancak işaret dilini bilen meşhur goril Koko, anesteziyle uyuşturulmadan işaretlendiğinde testi geçebilmiştir.[35], [36] Benzer şekilde, standart ayna testinde başarısız olan birçok tür, kendi türlerine özgü hazırlanan adapte edilmiş ayna testlerde başarıyla öz farkındalık davranışları sergileyebilmektedir.[37] Aşağıda, bir insan bebeğinin bu teste tabi tutulması sonrası davranışlarını izleyebilirsiniz:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu testi geçebilmeyi başaran hayvanlardan en önde geleni şempanzelerdir. Genetik olarak en yakın kuzenlerimiz olan bonobolar ve şempanzeler, bırakın aynadaki yüzlerini tanımayı, fotoğraflarda bile kendilerini diğer bireyler arasında ayırt edebilmektedirler. Benzer şekilde saksağanlar, yunuslar, neredeyse tüm maymunlar, filler bunu çeşitli seviyelerde başarabilirler. Aşağıda insanlar ve orangutanlar bu teste tabi tutulmaktadır:

Burada ise yunuslarda bu testin sonuçlarını görebilirsiniz:

Öz farkındalığı olmayan türler, aynadaki yansımalarına genellikle korkuyla yaklaşırlar ve düşman olarak görürler. Zeka seviyesi ise bu noktada devreye girer: Aslında her hayvan aynadaki yansımasına önce korkuyla yaklaşır, insan da dahil olmak üzere... Ancak öz farkındalığı olabilecek kadar zeki hayvanlar, zamanla bu görüntüye alışırlar ve sonraki seferlerde korkmamaya, kendilerini tanımaya başlarlar. Öz farkındalığı olmayan hayvanlarsa, her seferinde benzer şekilde korkuyla yaklaşırlar.

Bir Vaka Analizi: Atlarda Özfarkındalık

Atlarda özfarkındalığı inceleyen bir araştırma, İtalya'nın Toskana bölgesinde "Pellicia" at binme merkezinde gerçekleştirilmiştir.[38] 14 atın araştırma kapsamında tutulduğu çalışmada at seçimi, atların çalışmanın yapılacağı arenaya olan aşinalığı ve atların seyislerine olan güvenleri göz önüne alınarak yapılmıştır. Çalışma, her biri 30 dakika olmak üzere, 4 aşamadan oluşmaktadır. Her bir aşama farklı bir günde yapılmıştır. Her aşama sonrası çalışmanın yapıldığı alan temizlendi ve her çalışma sonrası atların idrar ve dışkı atımları gibi teknik detaylar titizlikle incelendi. Aynalar yerleştirilirken atların görüş alanı baz alınarak konumlandırılma yapıldı.

Çalışma, İtalyan Hayvan Koruma ve Bakım Yasası'nın tavsiyelerine uygun bir biçimde gerçekleştirildi. Pisa Üniversitesi Hayvan Deneyleri Etik Komitesi tarafından da onaylandı. Ayrıca çalışma, atların sahipleri tarafından yazılı izinleri alınarak gerçekleşti. Çalışma sırasında hiçbir at, verdikleri anlık tepki dışında herhangi bir fiziksel ya da psikolojik zarar görmedi.

Tüm Reklamları Kapat

Bu çalışma, tamamen kapalı bir alanda gerçekleştirildi. Alan tayini olarak, atların her zaman eğitim aldıkları yuvarlak daire etrafında yapılması kararlaştırıldı. Atların başlangıç pozisyonları ayna ile aynı hizada belirlendi. Aşağıdaki şemada bunu daha net görebiliriz.

Çalışma Alanının Şeması. Atlar giriş bölümünden tek tek farklı zamanlarda giriş yapıyorlar. Ve aynada kendini ve çevresini izliyorlar. Çalışma bundan ibaret.
Çalışma Alanının Şeması. Atlar giriş bölümünden tek tek farklı zamanlarda giriş yapıyorlar. Ve aynada kendini ve çevresini izliyorlar. Çalışma bundan ibaret.
Animal Cognition

Çalışma, atların seçici dikkat, keşif ve acil durum davranışlarının ne düzeyde ve hangi sürelerde tekrarlandığını baz almaktadır. Örneğin atların ayna karşısında bir tepki olarak dil çıkarma, kaşınma ya da korkarak çalışma alanından ayrılma davranışlarını gözlemlemektedir.

Atlarda Özfarkındalık Olabilir mi?

Atlar, değerlendirme kriteri olan seçici dikkat, keşif, ve acil durum davranışlarına göre ayrı ayrı analiz edildi. Bu analizler ayna açıkken ve ayna kapalıyken atların davranışını baz aldı. Buna göre aşağıda da göreceğimiz üzere; 11 attan 10'u seçici dikkat kriterinde ayna karşısında belirgin olarak farklı hareketler sergiledi. Keşif kriterinde de 11 attan 8'i belirgin olarak farklı hareketler sergiledi. Aşağıdaki tabloda bunu daha net görebiliriz.

CM: Ayna kapalıyken   OM: Ayna açıkken. + İşareti ile gösterilen atlar, ayna açıkken aynanın kapalı olmasına durumuna göre daha farklı hareketler sergilediler. +'dan da göreceğimiz üzere, neredeyse tüm atlar ayna karşısındayken daha farklı hareketler sergilediler..
CM: Ayna kapalıyken OM: Ayna açıkken. + İşareti ile gösterilen atlar, ayna açıkken aynanın kapalı olmasına durumuna göre daha farklı hareketler sergilediler. +'dan da göreceğimiz üzere, neredeyse tüm atlar ayna karşısındayken daha farklı hareketler sergilediler..
Animal Cognition

Tabii ki tek kriter seçici dikkat ve ayna karşısında keşif merakı değildi. Bunlara ek olarak atların kafasını sallaması, kaşınması, ayna ile oyunlar oynaması gibi farklı kriterler de mevcuttu. Her bir kriterde neredeyse tüm atlar, anlamlı bir biçimde ayna karşısında ayna olmamasına göre anormal hareketler sergilediler.

Tüm Reklamları Kapat

Bu makale, atların ayna karşısında ne düzeyde tepki verdiklerini ölçmek için yayınlanmış ilk makaledir; dolayısıyla daha fazla araştırmayla pekiştirilmesi gerekmektedir. Bu canlıların ne düzeyde özfarkındalığa sahip oldukları, gizemini korumaktadır. Atlarda da ne düzeyde bir öz farkındalığın geliştiğini tam olarak bilmediğimiz için; atların aynaya bakıp, "Bu yakışıklı da kim? Aa, benmişim." demesi beklenmemektedir. Ancak çalışmanın da gösterdiği gibi atlar, ayna karşısında, biz şimdilik anlam veremesek de anlamlı gibi gözüken tepkiler göstermektedir.

Öz Farkındalık ve Ayna Testiyle İlgili Meseleler

Tabii öz farkındalık siyah ile beyaz şeklinde ayrılamaz. Gri bölgede kalan sayısız hayvan türü vardır. Bunlar, aynadaki yansımalarına alışsalar bile, o canlının kendileri olduğunu fark edemezler. Sadece birkaç seferden sonra, kendisine zarar veremeyecek bir unsur olduğunu anlayıp korkmayı bırakırlar.

Dahası, bu testin ne kadar işlevsel ve genel olduğu konusunda da tartışmalar bulunmaktadır. Örneğin köpekler bu testi geçememektedir; ancak bunun sebebi, öz farkındalığa sahip olmamaları değil, görsel verinin onlar için yeterince uyarıcı bir etkiye sahip olmaması olabilir. Köpekler, en nihayetinde burun ve kulaktan gelen verilere çok daha fazla önem verirler. Bunu dikkate alarak yapılan testlerde, köpeklerin öz farkındalığa sahip olup olmadığıyla ilgili nihai bir cevaba henüz ulaşılamamıştır; ancak doğru bir şekilde hazırlanan bir testi rahatlıkla geçebilecekleri düşünülmektedir.[39], [40], [41]

Benzer şekilde, bir hayvanın aynadaki yansımasındaki bir anomaliye tepki göstermiyor oluşu, öz farkındalığa sahip olmadığını garanti etmemektedir. Çünkü öz farkındalığa sahip olup, yüzündeki anomaliyi fark eden bir hayvan, sadece bu anomaliyi düzeltmek için yeterli teşviğe sahip olmayabilir. Yani biz insanlar için yüzümüzdeki lekeyi silmek "önemli" olabilir; ancak bir başka hayvan için bu o kadar da önemli olmayabilir. Hatta insan toplumlarında da, kültüre bağlı olarak bu yüz silme davranışının her zaman eşit bir şekilde sergilenmediği görülmektedir.[4]

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Mavibent

“Elbette, diye düşünüyorum, parıldayan körfeze efkârla bakarak.

Ezelden beri biliyordum. Dünyanın kalbi mavi.”

Bireysel ıstırabın, aşkın ve ufkun mavi sınırlarında gezinen bir içsel kâşif Maggie Nelson. Bu kitabıyla şiirsel, felsefi, cüretkâr anlatının kilometre taşlarından birini ruhumuzun mavi odalarına bırakıyor.

Mavibent Johann Wolfgang von Goethe, Yves Klein, Leonard Cohen, Joni Mitchell ve Billie Holiday gibi pek çok mavi ruha da misafir olarak melankoli, inanç, alkol, hasretlik ve arzunun arasında yol alıyor. Nelson mavi renge yaşam boyu takıntısının izinde hem bireysel hem de evrensel acıların, matemin ve hüznün haritasını çıkarıyor, orada gizli estetik güzelliğe adım adım, bent bent ulaşıyor.

“Bir renge âşık oldum işte, bahsi geçen renk mavi; büyülenmişim, önce kapılmaya sonra da kurtulmaya çalıştığım bir büyüye tutulmuşum gibi.”

Devamını Göster
₺52.00
Mavibent

Yine de, bilinci ve öz farkındalığı araştırmak çok zor bir uğraş olduğu için, ayna testi gibi basit ve kısmen de olsa etkili bir araca sahip olmamız önemlidir.[42] Şöyle düşünün: Ayna testine tabi tutulan hayvanların yüzlerini silmemesi, öz farkındalığın olmadığını garanti etmeyebilir; ancak teste tabi tutulan hayvanların yüzlerini silme davranışı göstermesi, öz farkındalığın var olduğu yönünde güçlü bir sinyal oluşturmaktadır.

Tabii ki bu noktada, öz farkındalık ile bilincin ne kadar ilişkili olduğuna yönelik tartışmalar da doğmaktadır; en nihayetinde, yapay zeka teknolojisinin gelişmesine bağlı olarak bazı robotların da ayna testini geçmesi mümkün olacak gibi gözükmektedir.[43] Eğer bu başarılırsa, o robotların bilinçli olduğu iddia edilebilecek midir?

Bununla ilgili olarak, şu detay anlaşılmalıdır: Öz farkındalık, bilincin (hele ki üst düzey bilişsel fonksiyonların) bileşenlerinden birisidir; ancak tek parçası değildir. Dolayısıyla öz farkındalığa sahip olmak, bilinçlilik yönünde önemli bir adımdır; ancak tek başına bilinci sağlayamaz. Bu nedenle bilinçle ilgili tüm parçaları öz farkındalıkta arayamayız; fakat bir canlıda öz farkındalığı bulmak, bilinç araştırmalarında önemli bir yapboz parçasıdır. Gerçekten de uzmanlar, ayna testini geçsin veya geçemesin, beyni olan hemen hemen bütün hayvanların belli bir düzeyde bilince sahip oldukları konusunda hemfikirdir; bu düzey, her zaman insan seviyesinde olmak zorunda olmasa bile![29]

Sonuç

Hayvanların da insanlar gibi öz farkındalığa sahip olduğu keşfedildikten sonra, insanları özel kılan şeyin "öz farkındalık" olmadığı, bunun yerine "öz öz farkındalık" (buna "öz bilinç" de denmektedir) olduğu ileri sürülmüştür; yani, "öz farkındalığı olduğunun farkında olma"... Bu konu da hararetli bir şekilde tartışılmakta ve herhangi bir bilimsel altyapısı olduğu sorgulanmaktadır. Akademik literatürde "öz öz farkındalık", "öz bilinç" ve "öz farkındalık" kavramları neredeyse eş anlamlı olarak kullanılmaktadır.

Ancak görünen o ki, kendimize atfettiğimiz "bizi özel kılan özellikleri" diğer türlerde keşfetmeyi sürdürdükçe, hedef tahtasını biraz daha kaydırarak kendimizi özel kılan yeni özellikler iddia etmeye devam edeceğiz. Yani bu "özel olma" yarışında, yarışın kurallarını koyan insanlar, her adımda kendini kayırmaya devam ediyor.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
8
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • İnanılmaz 6
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/02/2023 01:55:51 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2151

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Bilgi
Gezegen
Sağlık Bilimleri
Kuyruk
Toprak
Antibiyotik
Teyit
Algoritma
İklim Değişimi
Balina
Bilinç
Analiz
Deri
Diyabet
Coğrafya
Bilimkurgu
Antikor
Bağırsak
Hidrotermal Baca
Maske
Zehirli Mantar
Kuş
Kadın Doğum
Bakteri
Uyku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı, et al. Özfarkındalık ve Aynalar: Ayna Testi, Hayvanların İç Dünyasına Bakış Atmamızı Sağlıyor!. (12 Nisan 2014). Alındığı Tarih: 6 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/2151
Bakırcı, Ç. M., Yılmaz, . (2014, April 12). Özfarkındalık ve Aynalar: Ayna Testi, Hayvanların İç Dünyasına Bakış Atmamızı Sağlıyor!. Evrim Ağacı. Retrieved February 06, 2023. from https://evrimagaci.org/s/2151
Ç. M. Bakırcı, et al. “Özfarkındalık ve Aynalar: Ayna Testi, Hayvanların İç Dünyasına Bakış Atmamızı Sağlıyor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 12 Apr. 2014, https://evrimagaci.org/s/2151.
Bakırcı, Çağrı Mert. Yılmaz, . “Özfarkındalık ve Aynalar: Ayna Testi, Hayvanların İç Dünyasına Bakış Atmamızı Sağlıyor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, April 12, 2014. https://evrimagaci.org/s/2151.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.