Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Gish Yardırması: Bazı İnsanlar Kendilerine Sunulan Argümanları Cevaplamak Yerine Neden Sizi Argümana Boğmayı Seçiyor?

Gish Yardırması: Bazı İnsanlar Kendilerine Sunulan Argümanları Cevaplamak Yerine Neden Sizi Argümana Boğmayı Seçiyor? The Conversation
18 dakika
1,979
  • Şüphecilik (Skeptisizm)
  • İfade ve Deyiş
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 18. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Gish yardırması, (İng: "Gish gallop"), argümanların doğruluğu, geçerliliği veya uygunluğu dikkate alınmaksızın rakibi mümkün olduğunca çok argümanla boğmayı içeren bir retorik tekniğidir. Bu çerçevede Gish yardırması yöntemini kullanan bir kişi, çok sayıda muğlak iddiayı, anekdot niteliğindeki ifadeleri, yanlış yorumlanmış gerçekleri ve alakasız yorumları hızlı bir şekilde arka arkaya gündeme getirerek kendi duruşunu desteklemeye çalışabilir.

Gish yardırması aynı zamanda laf kalabalığı argümanı, laf kalabalığı kanıtı ve pompalı tüfek argümantasyonu olarak da bilinir. "Gish gallop" terimi ilk defa, o zamanlar Ulusal Bilim Eğitimi Merkezi'nin yetkili müdürü olan Profesör Eugenie Scott tarafından, Genç Dünya yaratılışçısı Duane Gish ile yapılan tartışmaları tanımlamak için kullanılmıştır.[1], [2] Scott, bu tartışmaları şöyle özetlemektedir:

Tüm Reklamları Kapat

Yaratılışçının 45 dakika ile 1 saat arasında bir sürede konuşmasına, hata seli kusmasına izin verilmektedir; evrimci ise bu hataları bir tartışma formatında ele alıp çürütmeyi rüyasında bile göremez.

Gish yardırması, çeşitli konular üzerine yapılan tartışmalarda yaygın olarak kullanılmaktadır ve anlaşılması son derece önemlidir. Makalemizde bu retorik tekniği hakkında daha fazla bilgi edinecek ve bir Gish yardırması ile karşılaştığınızda nasıl yanıt verebileceğinizi göreceksiniz.

Gish Yardırması Örnekleri

Gish yardırmasının klasik bir örneği, bir sözde bilim savunucusunun bilimsel bir uzmanla tartışması sırasında uzmanı zayıf argüman bombardımanına tutması ve uzman bu argümanlardan birini başarılı bir şekilde çürüttüğünde yeni bir argümana geçmesidir.

Tüm Reklamları Kapat

Tekniğin bir başka örneği de politikacılarda görülmektedir. Bir politikacı, görevini kötüye kullanmakla suçlanmaktan sonra bu suçlamaları doğrudan çürütüyormuş izlenimini yaratmak için çok sayıda konuyla ilgisiz ve yanıltıcı ifadelerde bulunur.

Gish yardırması örnekleri daha az resmi bağlamlarda da karşımıza çıkmaktadır. Örneğin sosyal medyada asılsız bir duruşu desteklemek isteyen biri, aslında okumadığı ve konuyla bir ilgisi olmayan kaynakların büyük bir listesini okuyucuların gözüne sokma yoluyla Gish yardırması tekniğini sergileyebilir.

Benzer şekilde, partneri tarafından uygunsuz bir şekilde davranmakla haklı olarak suçlanan biri, kendi davranışını haklı çıkarmak ve suçu başkasına atmak için bir dizi zayıf argüman ortaya atabilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Pixabay

Gish Yardırması Yönteminin Uygulanmasına Yönelik Örnekler

Gish yardırması, farklı bağlamlarda benzer temel şekillerde kullanılmasına karşın uygulanma yöntemi değişiklik gösterebilir.

Örneğin canlı tartışmalarda Gish yardırmasına başvuran taraf, "puan" kazanmak veya rakibini yıldırmak amacıyla büyük bir hızla birbiri ardına çok sayıda argüman sunar.

Çevrimiçi tartışmalarda ise Gish yardırmasına başvuran kişiler, savundukları görüşü destekleyen büyük bir kaynak listesi paylaşırlar. Bu insanlar, bu gibi durumlarda tartışmaya uygun anahtar kelimeleri bir akademik kaynakta aratır ve görüşlerini destekleyip desteklemediğine bakmaksızın buldukları bütün makaleleri listelerler.

Örneğin bir sosyal medya kullanıcısı, yoganın terminal dönemdeki kanser vakalarını iyileştirebildiğini ifade ettiği bir sosyal medya gönderisi paylaşmış, argümanını desteklemek için de konuyla ilgili anahtar kelimeleri barındıran makalelerin bir listesini eklemiştir.[3] Gönderide "Kanser Hastaları ve Kurtulanlar için Yoga" isimli bir makale de yer almaktadır; bu makale dikkatle incelendiğinde ise yoganın kanser hastalarının fiziksel ve zihinsel refahında belirli iyileşmeler sağlayabildiği, ancak kanser için etkili bir tedavi yöntemi olmadığı görülmektedir.[4]

Gish yardırması yönteminin bu şekilde kullanılması bir dereceye kadar işe yaramaktadır; zira birçok insan Gish yardırması üreten kimsenin sunduğu kaynakları "Savunduğu görüşü destekliyor mu, desteklemiyor mu, bir bakalım." benzeri bir düşünceyle kontrol etme zahmetinde bulunmaz; hatta onca kaynağı bir arada gördüğünde kaynakların geçerli ve konuyla ilgili olduğu izlenimine kapılır. Gish yardırması üreten kimsenin rakibi, bu kaynakların Gish yardırması üreten kişinin savunduğu görüşü desteklemediğini göstermek isterse bu kaynakların büyük bir kısmını incelemek zorunda kalacaktır. Böylesi bir çaba da bu kaynak listesini oluşturmaktan çok daha büyük bir çabadır.

Tüm Reklamları Kapat

Not: Gish yardırması yöntemine başvuran kimseler, görüşünü desteklediğini ifade ettikleri kaynakları genellikle gizlerler ve bu yolla argümanlarının çürütülmesini zorlaştırırlar. Bu gizleme işlemi de kaynağı bulunması zor, bulanık bir şekilde verme veya 20 sayfalık bir makale veya 1 saatlik bir video gibi uzun bir kaynak verip kaynağın hangi noktasının görüşlerini desteklediğini belirtmeme yollarıyla yapılır.

Gish Yardırması Sırasında Kullanılan Argümanlara Örnekler

Gish yardırması tekniğinin genellikle içerdiği sorunlu argümanların belirli örnekleri, aşağıda küresel ısınma hakkında bir tartışma bağlamında verilmiştir:

  • Çürütülmesi zor olan genelleştirilmiş ve asılsız iddialar. Örneğin: "Yakın zamanda yayınlanan birkaç makalenin küresel ısınmayı çürüttüğünü gördüm, demek ki pek çok bilim insanı bunun gerçek olduğuna inanmıyor." Bu tür muğlak ifadeleri ifadeye dair daha fazla bilgi edinmeden çürütmek zordur, zira argüman bu haliyle çürütülebilecek somut bir bilgi vermemektedir.
  • Çok az veya hiç değeri olmayan anekdotal ifadeler. Örneğin: "Küresel sıcaklıkların arttığını söyleyip duruyorsunuz ama benim şehrime geçen hafta çok kar yağdı." Bu, hem bilimsel açıdan hem de mantıksal açıdan anlamsız olmasına rağmen, küresel ısınmayı çürüttüğünü iddia eden anekdot niteliğinde bir bilgidir.[5] Bir bölgede çok miktarda kar yağması küresel ısınmayı çürütmez.
  • Gerçeklerin kasıtlı ya da kasıtsız olarak yanlış sunulması. Örneğin: "Bilim camiasında küresel ısınmanın olup olmadığı konusunda pek çok tartışma ve anlaşmazlık vardır." Buradaki doğru bilgi, küresel ısınmanın çeşitli yönlerine ilişkin devam eden bir tartışma olduğu ve küresel ısınma fikrine katılmayan bazı bilim insanlarının gerçekten de olduğu bilgisidir. Ancak, bilim insanlarının büyük bir çoğunluğu bir tür küresel ısınmaya tanık olduğumuz konusunda hemfikirdir, yani yukarıdaki ifade gerçeği büyük ölçüde çarpıtmaktadır.
  • Açık yalanlar. Örneğin: "Çoğu bilim insanı küresel ısınma olduğuna inanmıyor." Bu yanlıştır, çünkü yukarıda gördüğümüz gibi, bilim insanlarının büyük çoğunluğu şu anda küresel ısınma olduğunu düşünmektedir.[6]
  • Tartışmayla ilgisi olmayan ya da anlamlı bir kanıt sunmayan doğru ifadeler. Örneğin: "İklimin şu anda değişmekte olduğu doğru olabilir, ancak Dünya'nın iklimi geçmişte de birçok kez değişmiştir." Dünya ikliminin geçmişte birçok kez değiştiği doğru olsa da bu durum araştırmaların şu anda küresel ısınmayı geçmiştekinden farklı bir şekilde yaşadığımızı gösterdiği gerçeğini geçersiz kılmaz.[6]
  • Gerçekte ortaya atılmamış ifadelerin yalanlanması. Örneğin bir kişi "Gezegen genelinde sıcaklık ortalamalarında bir artış var." ifadesinde bulunursa, Gish yardırması üreten bir kimse "Tarihte ilk kez Dünya'nın ikliminde değişiklikler olduğunu söylemek yanlıştır." diyebilir.[7] Bu laf kimsenin savunmadığı bir ifadeyi çürütüyordur ve bazı insanlarda argümanın tamamını çürütüldüğü izlenimini yaratabilir.
  • Çok fazla gereksiz teknik terim içeren ifadeler. Örneğin: "Küresel ısınma, ECS2xC noktasına göre iklim duyarlılığının dengesini inceleyerek ve özellikle Bayesian çıkarımını kullanarak iklim duyarlılığının son olasılık yoğunluk fonksiyonlarını hesaplayarak gelecekteki antropojenik karbon emisyonlarının etkisini değerlendiren bir çalışma ile çürütülmüştür." Bu, söz konusu çalışmanın bulgularını sunmanın gereksiz derecede karmaşık bir yoludur ve konuyu bu ifade ile ele almak çalışmanın bulgularının yanlış temsil edildiği gerçeğini gizlemeye yardımcı olur. Nihayetinde böyle bir ifade, tartışılan alanda güçlü bir geçmişe sahip olmayan insanları konuyu çürütmeye çalışmaktan vazgeçirir.
  • Önceki ifadelerin biraz değiştirilmiş yeni versiyonları. Örneğin Gish yardırması üreten bir kimse "Küresel ısınma olduğunu iddia ediyorsunuz, ancak geçen ay New York'ta çok fazla kar vardı." diyerek lafa girebilir, daha sonra "Eğer küresel ısınma gerçekten varsa birkaç hafta önce Doğu kıyısında görülen rekor kar yağışını nasıl açıklıyorsunuz?" sorusunu sorabilir. Her iki argüman da aynı anekdotal bilginin farklı şekillerde sunulmasıdır; ve ikisi de küresel ısınmaya karşı anlamlı kanıtlar barındırmamaktadır.[5], [8] Bu tür argümanlar, Gish yardırması üreten kimsenin elindeki toplam argüman sayısını kolayca arttırmak için kullanılır.
  • Gish yardırması çerçevesinde sunulmuş argümanların ana fikirlerinin tekrar edilmesi. Örneğin: "Küresel ısınma konusunda pek çok bilimsel anlaşmazlık var, daha önce de belirttiğim gibi, ülkenin bazı bölgelerinde rekor kar yağışları yaşadık." Önceden öne sürülen argümanları kanıt olarak kullanmak, Gish yardırması üreten bir kimsenin görüşüne ilişkin çok sayıda destekleyici kanıtı varmış izlenimini yaratır ve argümanlarını birbirine bağlamasına yardımcı olur.
Markus Spiske

Gish Yardırması ve Mantık Hataları

Gish yardırması, tek ve belirli bir kusurlu akıl yürütme modeline dayanmamaktadır. Bu sebeple genellikle bir mantık safsatasından ziyade yanlış (yani yanıltıcı) bir retorik tekniği olarak kabul edilir.

Bununla birlikte Gish yardırması ile sunulan kusurlu argümanlar genellikle çeşitli mantık safsataları barındırmaktadır. Bu mantık safsatalarına örnek olarak saman adam safsatası ve doğaya başvurma safsatası verilebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Buna ek olarak Gish yardırması, belirli bir konuya ilişkin bir duruşun, argümanların geçerliliği ve ilgililiğine bakılmaksızın, birçok argümanla destekleniyor olmasının duruşun doğru olduğu ve daha az argümanla desteklenen duruşlara kıyasla tercih edilebilir olduğu varsayımına dayanması sebebiyle belirli kusurlu akıl yürütme modelleriyle güçlü bir şekilde ilişkilendirilmektedir.

Bir kişinin duruşunu birçok argümanla desteklemesinin her durumda bu kişinin Gish yardırması ürettiği anlamına gelmeyebileceğini unutmamalısınız. Argümanların kalitesi, neden ve nasıl sunuldukları, bir kişinin genel argümantasyon çizgisinin kusurlu bir Gish yardırması olup olmadığını belirlemek açısından kilit önem taşır.

Gish Yardırmasına Kimler, Neden Başvurur?

Herkes boş konuşabilir; ancak teknik, çeşitli bilimsel bulguları eleştirmek üzere en çok sözde bilim destekçileri tarafından kullanılır.[9] Bu kimseler teknikle ilişkilendirilen sorunlara karşın iki ana sebeple bu tekniği kullanmaktadır:

  • Gish yardırması ile zayıf argüman üretmek, genellikle üretilen argümanları çürütmekten daha kolaydır. Buna uygun olarak Gish yardırması tekniği, düzgün bilimsel tartışmaya sıkı sıkıya bağlı kimseleri yıldırma konusunda, özellikle tekniğe dair bir aşinalıkları yoksa genellikle başarılı sonuçlar vermektedir.[10], [11] Bu konuda daha fazla bilgi almak için Brandolini Yasası'na da bakabilirsiniz.
  • İnsanlar genellikle anlaması daha kolay olan, temel düzeydeki argümanları karmaşık çürütmelere tercih etmektedir. Gish yardırması da böyle argümanlarla yürümektedir; bu türdeki argümanlar birçok insanın bu argümanları çürütmek için gereken karmaşık bilimsel açıklamalardan daha çekici bulduğu açıklamalar barındırır.

Bunlara ek olarak boş konuşan bir kimse, bu tekniği uygularken önceden hazırlanmış, üzerine çok fazla düşünülmeden birbiri ardına sunulması kolay argümanlar barındıran bir listeyi takip edebilir. Bu tür durumlarda boş konuşan kimsenin rakibi, sunulan argümanlardan birini başarıyla çürüttüğünde boş konuşan kişi "Evet, ama..." diyerek listesindeki bir sonraki maddeye geçer ve bu şekilde rakibini yıldırmayı dener.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Hava Nasıl Tarih Yazar- Antikçağdan Günümüze İklim Değişiklikleri ve Felaketler

Hava Nasıl Tarih Yazar- Antikçağdan Günümüze İklim Değişiklikleri ve Felaketler

Ronald D. Gerste

  • İklim, tarihi nasıl şekillendirdi? Coğrafya kader mi?
  • Dünyanın kaderini değiştiren iklim değişikliklerinin ardında ne yatıyordu?
  • Roma’nın bir dünya imparatorluğuna dönüşmesini sağlayan neydi?
  • Amerika kıtası Kolomb’dan önce nasıl keşfedildi?
  • Maya kültürü neden bir anda yeryüzünden silindi?
  • İklim, devrimlere nasıl zemin hazırladı?
  • Napoléon Ruslara boyun eğdirebilir miydi?
  • Hitler’in orduları nasıl mağlup oldu?
  • 20. yüzyılın iklim felaketlerinin ardında neler var?

Ronald D. Gerste’nın hava şartları ve iklimin tarihsel sonuçlarını mercek altına aldığı çalışması Hava Nasıl Tarih Yazar, iklimin çok sayıda değişkene bağlı dinamik yapısını tarihsel kırılma anlarıyla örneklerken insanın doğayla etkileşiminin hava şartları üzerindeki bazen bir medeniyeti sona erdirebilecek kadar kritik sonuçlarına dikkat çekiyor. İklim tarihi verilerinden yola çıkarak iklim değişikliklerinin ne felaket senaryolarının bahsettiği kadar insan merkezli ne de somut gerçekliği inkâr edenlerin iddia ettiği kadar insandan bağımsız olduğunun altını çizerken, günümüzde iklim sorunlarına nasıl yaklaşmamız gerektiğine dair akılcı bir öngörü sunuyor.

Devamını Göster
₺55.00
Hava Nasıl Tarih Yazar- Antikçağdan Günümüze İklim Değişiklikleri ve Felaketler

Böylesi durumlarda boş konuşan kişi, kendi duruşunu desteklemek amacıyla hazırlanmış ek argümanlarla tartışmaya iyi hazırlandığı izlenimini yaratmaktadır ve bu çerçevede boş konuşma, rakip düşünceyi başarıyla çürütüyormuş gibi görünür. Zira çoğu insan, bir tartışma sırasında Gish yardırması tekniği ile kendisine sunulan sayısız zayıf argümanı birer birer çürütmeyi kolay kolay başaramaz.

Gish Yardırmasına Nasıl Cevap Verilir?

Yukarıdaki başlıklarda da gösterildiği üzere çok sayıda zayıf argümanları üretmek için gereken görece düşük miktarda çaba ve bu argümanları çürütmek için gereken görece büyük çaba ve uzmanlık asimetrisi, Gish yardırması tekniğine karşı koymayı zor bir hale getirmektedir.

Ancak bu, Gish yardırmasına hiçbir şekilde karşı koyamayacağınız anlamına da gelmez. Bu bağlamda kullanabileceğiniz, farklı düzeylerde başarılı birçok teknik bulunmaktadır:

  • Tam çürütme. Tam çürütme, rakibiniz tarafından öne sürülen her noktanın üzerinden geçmek ve her birini ayrı ayrı çürütmek anlamına gelir. Bu teknik genellikle rakibin argümanlarına yanıt vermenin doğru yolu olarak kabul edilse de Gish yardırması tekniği kapsamında çok sayıda argüman ortaya atılır ve ortaya atılan her argümanı birer birer çürütmek oldukça zordur. Dahası bu tür bir çürütme çabası, sunulan argümanlarının tek bir noktasının bile düzgün bir şekilde çürütülmemesi halinde Gish yardırması üreten tarafın eline bir koz verir. Gish yardırması üreten taraf da bu koza odaklanarak çürütülemeyen tek noktanın bütün çürütme çabalarını geçersiz kıldığını öne sürecektir.
  • Örnek temelli çürütme. Örnek temelli çürütme, rakibinizin argümanlarından rastgele ya da bazı kriterlere dayalı olarak temsili bir örneklem seçme ve yalnızca bu argümanları çürütme tekniğidir. Bunu başarmak genellikle tam bir çürütmeden daha kolay olsa da benzer sorunlardan etkilenmektedir, zira argümanları çürüten kişi, argümanları sunan kişiden yine daha fazla çaba harcayacaktır. Ayrıca bu yaklaşım kullanıldığında Gish yardırması üreten kişi, çürütmek için belirli argümanların art niyetle seçildiği suçlamasında bulunacaktır ve konuyu evirip çevirip örneklem kapsamına alınmamış argümanlara geri getirebilir.
  • Tematik çürütme. Tematik çürütme, rakibinizin argümanlarının ana temasını (veya temalarını) belirlemek ve tek tek argümanlarına odaklanmak yerine bu temaya karşı çıkmaktır. Bu yöntem görece etkili bir yöntemdir, zira bu yöntemle rakibinizin argümanlarının temel önermelerini ele alırsınız ve birçok zayıf argümanla elde ettiği avantajı ortadan kaldırırsınız. Bu tekniği kullanırken rakibinizin temasını siz belirleyebilir veya bunu rakibinizden rica edebilirsiniz; tema belirleme işini rakibinizden rica etmek özellikle faydalıdır, çünkü temayı rakibinizin belirlemesi ilerleyen bir safhada yanlış anlama suçlamasında bulunmasını zorlaştırır ve daha yapıcı bir tartışmanın önünü açar.
  • Kategorik çürütme. Kategorik çürütme, karşıt argümanların bazı kriterlere göre farklı kategorilere ayrılması ve ardından bu kategorilerin her birinin ayrı ayrı ele alınması yöntemidir. Kavramsal olarak tematik çürütmeye benzemekle beraber kategorik çürütmede temalar yerine argümanlar ele alınır.
  • En iyi nokta çürütmesi. En iyi nokta çürütmesi, rakibiniz tarafından sunulan kanıtların yalnızca en güçlü parçasına (veya parçalarına) değinmekten oluşur. Tematik çürütmede olduğu gibi bu yöntemde de kanıtları kendiniz belirleyebilir veya rakibinizin belirlemesini isteyebilirsiniz. Bu tekniğin sorunu ise rakibinizin en güçlü kanıtını başarılı bir şekilde çürütmüş olsanız bile sırada sizi bekleyen birçok argüman olmasıdır.
  • En kötü nokta çürütmesi. En kötü nokta çürütmesi, rakibiniz tarafından sunulan kanıtların yalnızca en zayıf parçalarına değinmekten oluşur. En iyi nokta çürütmesi ve en kötü nokta çürütmesi aynı sorunlardan muzdarip olmanın yanı sıra en kötü nokta çürütmesinde argümanlarınız cımbızlama safsatası ve saman adam safsatası olarak görülebilir. Bütün bunlara karşın en kötü nokta çürütmesi, özellikle ele aldığınız argümanın sunulan argümanlar arasında en kötü argüman olduğunu açıkça belirtmeniz ve neden bu argümanı seçtiğinizi açıklamanız durumunda mantıklı bir yöntem olabilir. Bu yöntemin bir başka geçerli tercih sebebi de ele alınan argümanın karşıt duruşun temellerini oluşturduğu, dolayısıyla bu argümanın çürütülmesinin genel bağlamda duruşu çürüteceği durumlarda görülmektedir.

Farklı teknikler farklı koşullarda farklı etkiler yaratmaktadır; bundan ötürü yönteminizi, içinde bulunduğunuz durumda kimin Gish yardırması ürettiği, nerede ürettiği, bu argümanları çürütmekle neyi amaçladığınız gibi faktörlere dayanarak seçmelisiniz.

Genel hatlarıyla ele alındığında ise tematik ve kategorik çürütme yöntemlerinin en etkili yöntemler olduğu görülmektedir. Bu yöntemlerle rakibinizin argümanlarını düzgün bir şekilde ele almanın yanında Gish yardırması sayesinde kazandıkları çok sayıda zayıf argüman avantajını denklemden çıkarırsınız.

Özellikle karşı tarafın sunduğu bütün argümanları neden birer birer çürütmediğinizi açıklamanızın gerekli olduğu durumlarda, seçtiğiniz teknikten bağımsız olarak rakibinizin Gish yardırması ürettiğini açıkça belirtmeniz de faydalı bir yöntemdir.

Bu belirtme sırasında rakibinizin bu tartışma tekniğini nasıl kullandığını ve bu tekniğin neden sorunlu olduğunu açıklamalısınız. Bu açıklamayı yapmanın en iyi yolu da rakibinizin sizi boğmak adına çok sayıda zayıf argümanı birbiri ardına sunduğunu göstermektir. Bu gösterim sırasında da rakibinizin özellikle zayıf argümanlarına değinebilir ve bu argümanların rakibinizin genel duruşunu nasıl özetlediğini vurgulayabilirsiniz.

Bu çerçevede bir başka yöntem de karşı tarafın argümanlarını çürütmek yerine kendi duruşunuzu destekleyen kanıtlar sunmaktır. Bu, örneğin, tartışmayı izleyen kimselerin Gish yardırması üreten tarafın argümanlarının sorunlu noktalarını tespit edebilecek ve sunduğunuz kanıtın geçerliliğini kavrayabilecek donanımda olduğu durumlarda faydalıdır.

Son olarak, Gish yardırması sebebiyle tartışmadan tamamen çekilebileceğinizi unutmayın. Bu, örneğin, hatalı akıl yürütme süreçlerinin farkında olan ve söyleyebileceğiniz hiçbir şeyle ilgilenmeyen bir kimse ile birebir tartışmada bulunduğunuz durumlarda en iyi tercih olabilir.

Ancak tartışmadan çekilirken çekilme sebebinizi açıklamak da faydalı olabilir. Örneğin tartışma, tartışmayı ilgiyle takip eden bir seyirci kitlesinin önünde gerçekleşiyorsa çekilme sebebinizi açıklamalısınız.

Tüm Reklamları Kapat

August de Richelieu

Gish Yardırması Argümanlarının Ele Alınması

Yukarıdaki başlıklarda Gish yardırması argümanlarının genel hatlarıyla ele alınmasında kullanılabilecek yaklaşımları gördük. Bu yaklaşımlara ek olarak bir Gish yardırması kalabalığı içinde bulunan belirli ve kusurlu argümanlara yanıt vermek için kullanabileceğiniz bazı yöntemler de bulunmaktadır.

Örneğin rakibiniz, doğrudan çürütülmesi zor olan genel iddialarda bulunursa, duruşunu dayandırdığı kanıtları listeleyerek duruşunu netleştirmesini isteyebilirsiniz. Yani bir kimse kendi duruşunun bilim camiasında desteklendiğini muğlak bir şekilde ifade ediyorsa, bu kimseden bununla tam olarak neyi kastettiğini belirtmesini ve kanıtlarını sayısal olarak ifade etmesini isteyebilirsiniz.

Bu genel iddiaları ele alırken kullanabileceğiniz bir başka teknik de Gish yardırması üreten kimsenin gündeme getirdiği belirli ve çoğu zaman kanıtlanmamış iddialarla uğraşmak yerine bu idddiaların konuyla ilgili bilimsel fikir birliğiyle çeliştiğini göstermektir.

Benzer şekilde mantık safsatalarına dayanan argümanları ele alırken de söz konusu mantık safsatasına özgü teknikler kullanabilirsiniz. Örneğin bir şeyin sırf yeni veya alışılmamış olması sebebiyle başkaca şeylerden daha iyi olduğunun düşünülmesi şeklinde özetlenebilecek yenilik safsatasına başvuruluyorsa bu safsatayı çürüten karşı argümanlar sunabilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Gish yardırması birçok argüman türünden oluşabilir ve bu argüman türlerinin her biri bir dizi farklı tekniklerle iyi bir şekilde karşılanabilir. Bu çerçevede bir Gish yardırması kalabalığına cevap verirken Gish yardırmasına bir bütün olarak cevap veren en etkili yaklaşımı bulmanın yanında Gish yardırmasıı oluşturan ayrı argümanları da mümkün surette etkili bir şekilde ele almak son derece önemlidir.

Gish Yardırmasına Karşı Akılda Tutulması Gerekenler

Ana hatlarıyla ele alındığında Gish yardırması tekniğinin gücü tartışmanın gidişatına yön vermesinde, sahte bir güvenilirlik ve kontrol izlenimi yaratmasında yatmaktadır. Tartışmaya yön vermek, güvenilirlik ve kontrol yanılgıları Gish yardırması üreten kimseye doğal bir avantaj sağlamaktadır; böylesi hileli bir durumda da en iyi tercihiniz oyunu karşı tarafın kurallarına göre oynamamak olacaktır.

Bu, mümkünse diğer kişinin Gish yardırması türünde bir retorik oluşturmasına izin vermemeniz gerektiği anlamına gelir. Bu türde bir retorik oluşmaya, rakibiniz birbiri ardına geçersiz argümanlar sunmaya başladığında rakibinizi derhal durdurmanız gerekir. Bu durdurma yöntemi maalesef çevrimiçi tartışmalar gibi durumlarda kullanılmamaktadır.

Rakibiniz halihazırda Gish yardırması üretiyorsa sunduğu kanıtların belirli bölümlerini savunmasını rica edebilirsiniz. Esasında bu yöntem, karşı tarafın argümanlarının neden yanlış olduğunu birer birer açıklamanız yerine karşı taraftan argümanlarının neden doğru olduğunu açıklamasını istemektir.

Tüm Reklamları Kapat

Örneğin bir kimse dün yağan fazla miktardaki karın küresel ısınmanın gerçek olmadığı anlamına geldiği iddiasında bulunuyorsa bu kişiden düşüncelerinin ardında yatan mantığı açıklamasını isteyebilir ve neden yağan karın iklim değişikliğine karşı yeterli bir kanıt olduğunu düşündüğünü sorabilirsiniz.

Gish yardırması kapsamında genellikle kusurlu argümanlar kullanılır; Gish yardırması kullanan bir kimse de bu argümanları düzgün bir şekilde gerekçelendirmek konusunda zorluk yaşayacaktır. Bu durum, bu tekniği kullanan kişilerin sırtlarını hazır bir argüman listesine dayamaları, genellikle ne söylediklerine dair sadece yüzeysel bir anlayışa sahip olmaları sebebiyle daha da karmaşık bir hal alır. Dolayısıyla gerekçelendirme ricası Gish yardırması üreten kimsenin doğal avantajını (çok sayıda argüman, tartışmanın gidişatına yön verebilme, vb.) elinden almaktadır ve ispat yükümlülüğünü tekrar rakibinize kaydırır.

Andrea Piacquadio

Özet ve Sonuçlar

  • Gish yardırması, argümanların doğruluğuna, geçerliliğine veya uygunluğuna bakmaksızın rakibi mümkün olduğunca çok argümanla boğmayı içeren bir retorik tekniğidir.
  • Bu teknik iki temel sebeple kullanılır: birincisi çok sayıda zayıf argüman ortaya atmak, bu argümanları düzgün bir şekilde çürütmekten genellikle daha kolaydır; ve ikincisi, kusurlu akıl yürütmelere dayansa bile basit argümanlar, karmaşık çürütmelere kıyasla daha ikna edici açıklamalar olarak algılanmaktadır.
  • Gish yardırması genellikle asılsız iddialar, anekdot niteliğinde ifadeler, doğru gerçeklerin çarpıtılması, düpedüz yalanlar, konuyla alakasız argümanlar, gereksiz teknik jargon kullanımı ve çeşitli mantıksal safsataların bir kombinasyonunu içerir.
  • Gish yardırmasına karşı koymak için en iyi yaklaşım, genellikle rakibin Gish yardırması ürettiğini açıkça belirtmek; ardından, şayet birkaç temel noktanın çürütülmesi argümantasyon çizgisini ana hatlarıyla çürütmüyorsa, argümanları birer birer çürütmek yerine tematik veya kategorik çürütme yönteminden faydalanmaktır.
  • Gish yardırmasıı bu şekilde ele alırken ispat yükünü uygun durumlarda Gish yardırması üreten tarafa kaydırmak ve sundukları kusurlu argümanlardan birkaçını gerekçelendirmesini istemek, bu argümanların neden kusurlu olduğunu doğrudan açıklamaya çalışmaya kıyasla genellikle daha faydalıdır.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
31
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 2
  • Tebrikler! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 18. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Sıkça Sorulan Sorular

Argümanların doğruluğu, geçerliliği veya uygunluğu dikkate alınmaksızın rakibi mümkün olduğunca çok argümanla boğmayı içeren bir retorik tekniğidir.

Çürütülmesi zor olan genelleştirilmiş ve asılsız iddialar, çok az veya hiç değeri olmayan anekdotsal ifadeler, gerçeklerin kasıtlı ya da kasıtsız olarak yanlış sunulması, açık yalanlar, tartışmayla ilgisi olmayan ya da anlamlı bir kanıt sunmayan doğru ifadeler, çok fazla gereksiz teknik terim içeren ifadeler...

Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/12/2022 09:05:54 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13350

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Doğa Yasası
Sosyal
Müzik
Sahte
Cinsiyet
Yanlış
Biyokimya
Wuhan Koronavirüsü
Astronomi
Evrimsel Biyoloji
Çeşitlilik
Manyetik
Su Ayısı
Karanlık Madde
Obezite
Kimya Tarihi
Lgbt
Tedavi
Avcı
Göğüs Hastalığı
Doğru
Savunma
Önlem
Nasa
Atmosfer
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
I. Shatz, et al. Gish Yardırması: Bazı İnsanlar Kendilerine Sunulan Argümanları Cevaplamak Yerine Neden Sizi Argümana Boğmayı Seçiyor?. (24 Kasım 2022). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13350
Shatz, I., Karagözoğlu, M. (2022, November 24). Gish Yardırması: Bazı İnsanlar Kendilerine Sunulan Argümanları Cevaplamak Yerine Neden Sizi Argümana Boğmayı Seçiyor?. Evrim Ağacı. Retrieved December 07, 2022. from https://evrimagaci.org/s/13350
I. Shatz, et al. “Gish Yardırması: Bazı İnsanlar Kendilerine Sunulan Argümanları Cevaplamak Yerine Neden Sizi Argümana Boğmayı Seçiyor?.” Edited by Mert Karagözoğlu. Evrim Ağacı, 24 Nov. 2022, https://evrimagaci.org/s/13350.
Shatz, Itamar. Karagözoğlu, Mert. “Gish Yardırması: Bazı İnsanlar Kendilerine Sunulan Argümanları Cevaplamak Yerine Neden Sizi Argümana Boğmayı Seçiyor?.” Edited by Mert Karagözoğlu. Evrim Ağacı, November 24, 2022. https://evrimagaci.org/s/13350.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.