Aşırı Savunma Nedeniyle Geri Tepme Tepkisi: İddianızı Savunmak İçin Neden Gereğinden Fazla Kanıt Sunmamalısınız?

Bir İddianın Doğruluğunu Göstermek İçin Gereğinden Fazla Kanıt Sunmak, Faydadan Çok Zarara Neden Olabilir!

Aşırı Savunma Nedeniyle Geri Tepme Tepkisi: İddianızı Savunmak İçin Neden Gereğinden Fazla Kanıt Sunmamalısınız? Effectiviology
Yazar Itamar Shatz Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
12 dakika
2,302 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 39. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisi, karmaşık bir açıklamayla karşılaşan kişilerin daha basit bir alternatif lehine onu reddetmesine ve bazen de daha basit alternatife olan inançlarını güçlendirmesine neden olan bilişsel bir önyargıdır.[1], [2] Mesela, birisine belirli bir olgu için karmaşık bir bilimsel açıklama sunulursa, aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisi, bu açıklamayı reddetmelerine ve daha önceden var olan anlamaları daha kolay olan basit ama yanlış bir efsaneye olan inançlarını güçlendirmelerine neden olabilir.

Bu bilişsel önyargı, insanların çeşitli durumlardaki düşüncelerini önemli ölçüde etkileyebileceğinden, bunu anlamak önemlidir. Bu makalede, aşırı savunma nedeniyle kaçma geri tepme etkisi hakkında daha fazla bilgi edinecek ve uygun durum oluştuğunda insanların bu önyargıyı yaşama riskini nasıl azaltabileceğinizi göreceksiniz.

İnsanlar Neden Aşırı Savunma Nedeniyle Geri Tepme Etkisini Yaşar?

İnsanlar aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisi tecrübe ederler, çünkü basit ve dolayısıyla bilişsel açıdan işlenmesi kolay açıklamaları tercih etme konusunda doğuştan gelen bir eğilimimiz vardır.

Reklamı Kapat

Buna bağlı olarak insanlar, belirli bir olgu için biri karmaşık ve işlenmesi zor, diğeri basit ve anlaşılması kolay olan iki açıklama ile karşı karşıya kaldıklarında, söz konusu olguyu daha iyi açıklayan o olsa bile, karmaşık açıklamayı reddedebilirler.

Hem olası açıklamaları değerlendirme hem de daha karmaşık olanı reddetme eylemi, sunulan tüm bilgiler daha karmaşık açıklamayı destekliyor olsa bile, insanların daha basit seçilmiş alternatife olan inançlarını pekiştirmeye neden olabilir. Bu konuyla alakalı bir kavram tutumluluk (parsimoni) kavramıdır. Buna göre, bir olgu konusunda diğer her şeyin eşit olduğunu bir durumda, o olguya yönelik geliştirilen en basit açıklama, genellikle en olası olan açıklamadır (bu, Ockham'ın Usturası olarak da bilinir).

Ockhamlı William [Bahsedilen ilkenin sahibi]
Ockhamlı William [Bahsedilen ilkenin sahibi]
New Scientist

Aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisi durumunda tutumluluk ilkesi yanlış uygulanır, çünkü söz konusu olguyu doğru bir şekilde açıklayabilecek en basit açıklama yerine, sadece "en basit olan açıklama" tercih edilir.

Dahası, aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisi durumunda, en basit açıklamayı tercih etme kararı "sıcak" duygusal düşünceler ve özellikle en az bilişsel zorlayıcı, anlaşılması en kolay açıklamayı seçme arzusu tarafından yönlendirilir. Aksine, tutumluluk ilkesi durumunda, en basit açıklamayı tercih etme kararı "soğuk" rasyonel düşünceler ve özellikle söz konusu olgu için en olası açıklamayı bulma arzusu tarafından yönlendirilir.

Bir Argümanı Karmaşık Yapan Nedir?

Bir açıklamayı veya bir argümanı karmaşık ve bilişsel olarak yıpratıcı hale getirebilecek iki ana faktör vardır:[3]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  1. İlk olarak, içeriği karmaşık olabilir. Örneğin, argüman çok sayıda nokta veya çok sayıda destekleyici kanıt içeriyorsa gerçekleşebilir.
  2. İkincisi, biçimi karmaşık olabilir. Örneğin, argümanın ana noktaları kötü sıralanmışsa veya argümanı iletmek için kullanılan dil teknik jargonla doluysa olabilir.[4]

Bir argüman, insanların her iki tür karmaşıklığın bir sonucu olarak aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisini deneyimlemelerine neden olabilir. Ayrıca argüman genel olarak ne kadar karmaşıksa, bu tepkinin ortaya çıkma olasılığı da o kadar yüksek olur.

Örneğin, içerik açısından bakıldığında, birine 10 tane kanıt sunmak, onlara 3 tane kanıt sunmaya nazaran daha fazla geri tepme etkisine yol açabilir. Çünkü daha fazla kanıt içeren bir argüman, her şey eşit olduğunda, genellikle daha karmaşık olacaktır.

Biçim açısından bakıldığında, benzer şekilde, birine 3 karmaşık ve teknik kanıt sunmak, onlara 3 basit ve sezgisel kanıt sunmaya nazaran aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisine yol açma olasılığı daha yüksektir.

Bu olgu genel olarak, ortak mitlerin çürütülmesi söz konusu olduğunda özellikle bir sorundur.[5] Çünkü mitler, onları çürütmek için sıklıkla ihtiyaç duyulan büyük miktarda ve karmaşık bilimsel kanıtla keskin bir zıtlık oluşturan, basit ve zorlayıcı bir gerçeği sunar. Konuyla alakalı bir makalenin belirttiği gibi:[6]

Reklamı Kapat

Basit mitler, uzun ve karmaşık çürütmelerden bilişsel olarak daha çekicidir.

Bununla birlikte, hem içerik hem de biçim açısından artan karmaşıklığın her zaman ters etki yapmadığını belirtmek önemlidir.

Aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisi basitçe aksine sunduğunuz bilginin miktarı, türü ve ayrıca onu sunma şekliniz açısından belirli bir karmaşıklık eşiğine ulaştığınızda, argümanı daha da karmaşık hale getirmenin, sizi daha anlaşılmaz hale getireceği anlamına gelir. Hedef kitlenizin anlaması çok zor ise bu onları reddetmeye sürükleyebilir.

Lakin bu üst karmaşıklık eşiğinden kaçınmayı başardığınız sürece, argümanınızı daha karmaşık hale getirmek bazen onu daha etkili hale getirebilir.[7] Örneğin, hedef kitlenizin altından kalkabileceği düzeyde destekleyici kanıtlar ekliyorsanız, durum bu olabilir.

Wikimedia Commons

Aşırı Savunma Nedeniyle Geri Tepme Etkisinden Nasıl Sakınılır?

Argümanınızın İçeriğini Kısaltın

Konuştuğunuz kişinin aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisi yaşama ihtimalini azaltmak için, içinde bulunduğunuz koşulları göz önüne alarak, argümanınızın içeriğini mümkün olduğunca kısaltmayı tercih etmelisiniz.

Reklamı Kapat

Esasen bu, sahip olduğunuz tüm kanıtları zorunlu olarak sunmak yerine, dinleyicilerinizin savunduğunuz argümanı anlamasını kolaylaştırmak için en güçlü kanıtlarınızdan oluşan az sayıda kilit noktayı sunmaya odaklanmanız gerektiği anlamına gelir. Mesela, argümanınızı desteklemek için kullanabileceğiniz toplam 10 adet kanıtınız varsa, bunlardan en güçlü olan 3 tanesine odaklanmak ve en azından başlangıçta diğerlerinden bahsetmekten kaçınmak isteyebilirsiniz.

Bununla birlikte, herhangi bir durumda ideal olarak ne kadar bilgi sunmanız gerektiğine dair evrensel bir yönerge olmadığını unutmayın. Bunun nedeni, kullanmanız gereken en uygun bilgi miktarının, konuştuğunuz kişinin genel yetenekleri, konuyla ne kadar ilgilendikleri ve şu anda ne kadar enerjileri olduğu gibi bir dizi faktöre bağlı olarak değişmesidir.

Bu nedenle, bunu belirlemek için öncelikle sezgilerinize ve geçmiş deneyimlerinize güvenmeniz ve ayrıca daha fazla bilgi sunarken hedef kitlenizin nasıl tepki verdiğine dikkat etmeniz gerekecektir.

Ayrıca, gerekli görürseniz daha sonra her zaman daha fazla kanıt ekleyebileceğinizi unutmayın. Öte yandan, özellikle konuştuğunuz kişi bunalmış ve ilgisini kaybederse baştan çok fazla kanıt sağlarsanız, bu kanıtı daha sonra geri çekmenin nispeten zor olduğunu göreceksiniz.

Son olarak, en güçlü tavsiyelerinize odaklanmanın başka nedenlerle de avantajlı olabileceğini unutmayın. Örneğin, bir tartışmada bir rakibin size karşı korkuluk argümanlar kullanmasını zorlaştırabilir. Bu argümanlar saldırmayı kolaylaştırmak için iddianızı çarpıtan argümanlardır. Bunun nedeni, saman adam argümanlarının genellikle genel iddianızın daha zayıf yönlerine odaklanmasıdır, bu nedenle argümanınıza yalnızca en güçlü kanıtlarınızı dahil ederek, bu retorik tekniğine karşı daha az savunmasız olursunuz.

Argümanınızın Şeklini Basitleştirin

Konuştuğunuz kişinin aşırıl savunma nedeniyle geri tepme etkisi yaşama olasılığını azaltmak için, içinde bulunduğunuz koşulları göz önüne alarak, argümanınızın biçimini mümkün olduğunca basitleştirmeyi tercih etmelisiniz.

Agora Bilim Pazarı
Metamorfoz: İnsan Vücudunda Değişimin Öyküsü

İNSAN VÜCUDUNA SEYAHAT’in yazarından

“Akıyor bütün varlık, değişiyor, dönüşüyor ne varsa.” OVIDIUS

Yaşamak, sürekli bir değişim hali içinde olmak demek: büyüme, iyileşme, öğrenme, yaşlanma.

Gavin Francis hekimlik hayatı boyunca çok şey gördü: anoreksi kıskacındaki gelecek vadeden hukuk öğrencisi, yasaklı steroidler yüzünden baba olma ihtimalini kaybetmek üzere olan vücut geliştirici, ergenliğin karman çorman fizyolojisi altında ezilen genç, alnının ortasında boynuz çıkmasına rağmen neşesi dinmeyen kadın…
Büyük övgü toplayan kitabı Metamorfoz’da Gavin Francis, hekimlik hayatında bizzat karşılaştığı vakaları, tıp tarihinden, sanattan, edebiyattan ve mitolojiden öykülerle bir araya getirerek, neden insan olmanın özünde değişimin yattığını anlatıyor. Francis’in ellerinde her vaka, kimlik ve tabiatlarımızın biyolojik, psikolojik ve felsefi anlamda keşfi için birer fırsata dönüşüyor.

“Muazzam… Francis tıp tarihini ve tıbbi vakaları aynı rahatlıkla irdeleyerek insanın bedenini ve zihnini değiştirmekte nasıl da becerikli olduğunu gözler önüne seriyor.”
SIDDHARTHA MUKHERJEE

“Heyecan verici ve benzersiz. Engin bir zihin ve derin bir insancıllığın ürünü.”
HILARY MANTEL

Bilgiler ve Uyarılar:

  1. Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
  2. Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
  3. Bu kampanya, Domingo Yayınevi tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺32.00 ₺36.00
Metamorfoz: İnsan Vücudunda Değişimin Öyküsü

Örneğin, argümanınızı sunarken, açık ve özlü olduğundan ve gereksiz teknik jargon veya belirsiz dil içermediğinden emin olmalısınız.[4], [8] Ayrıca herhangi bir karmaşık bilimsel veya istatistiksel bilgi sunuyorsanız, kitlenizin anlamasını kolaylaştırmak için bunu basit terimlerle açıklamaya çalışmalısınız. Örneğin, basit bir açıklama kullanmanız gereken bir durumdaysanız şunları söylemeyin:

SLA araştırmaları, L2 edinimi sırasında L1'den diller arası bir etki olduğunu göstermektedir. Örneğin, belirli ve belirsiz makalelerin aktarımını inceleyen yakın tarihli bir araştırma, nüfusun (temsili bir örneğe dayalı olarak) %68,30'unun L2 edinimi sırasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde (p < .05) L1 aktarımı yaşayacağını göstermiştir. Ayrıca, bu araştırma aynı zamanda L1 transferinin öncelikle A1-B1 CEFR L2 yeterlilik seviyeleri aralığındaki öğrenciler arasında gerçekleştiğini göstermiştir.

Bunun yerine, aşağıdaki satırlardaki gibi bir şeyler söyleyerek karmaşık jargon ve istatistikler kullanmaktan kaçının:

Araştırmalar, yeni bir dil öğrendiğinizde ana dilinizin sizi etkilediğini gösteriyor. Örneğin, 'the' ve 'a' gibi sözcükler olan makalelerin edinimini inceleyen yakın tarihli bir araştırma, yeni bir dil öğrenen insanların yaklaşık üçte ikisinin ana dillerinden bir aktarım etkisi yaşayacağını ve bunun öncelikle henüz yeni dile hakim olmayan kişilerde meydana geldiğini gösterdi.

Ayrıca, bu açıklamayı daha da basitleştirmeniz gerektiğini düşünüyorsanız aşağıdaki gibi bir şeyler söylemeyi deneyebilirsiniz:

Yeni bir dil öğrendiğinizde ana diliniz genellikle sizi etkiler, fakat yeni dildeki yeterliliğiniz belirli bir noktadan sonra geliştikten sonra bunun gerçekleşmesi daha az olasıdır.

Argümanlarınızı ne ölçüde basitleştirmeniz gerektiğinin koşullara bağlı olduğunu unutmayın. Örnek verecek olursak, bir barda rastgele bir kişiyle konuşurken, genellikle, akademik bir konferansta konuşma yaparken kullandığınızdan farklı bir açıklama kullanırsınız.

Dahası, söz konusu biçim olduğunda, daha basit bir açıklamanın daha karmaşık bir açıklamadan daha kısa olmayabileceğini unutmayın. Bazen bir şeyi basit kelimelerle açıklamak için çok fazla teknik terminolojiyi atlarsanız, daha fazla kelime kullanmanız gerekebilir. Bu sorun değildir. Bir yandan kısa tutmaya çalışmanız gerekirken, diğer yandan ana odak noktanızın genel olarak anlaşıldığından emin olmalısınız.

Bu Önyargıya Sizin de Açık Olduğunuzu Unutmayın!

Aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisine kendinizin de duyarlı olduğunu unutmamanız önemlidir. Başkaları tarafından sunulan argümanları dinlerken bu bilişsel önyargının potansiyel etkisini göz önünde bulundurmalısınız.

Spesifik olarak, karmaşık bir açıklamayı tamamen işlemenin çok zor veya yorucu olduğunu düşündüğünüz için otomatik olarak reddetmek üzere olduğunuzu hissettiğiniz durumları belirlemeye çalışın. Ardından, mümkünse, bunu sunan kişiden bunu daha basit bir şekilde yapmasını isteyin.

Reklamı Kapat

Ayrıca, karmaşık açıklamanın mutlaka basitleştirilemeyeceği durumlarda aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisinden kaçınmanıza yardımcı olabilecek çeşitli önyargı azaltma tekniklerini uygulamayı deneyebilirsiniz. Örneğin, kendinizi muhakeme sürecinizi yavaşlatmaya zorlayabilir ve onu tamamen reddetmek yerine anlamaya çalışmak için yeterli miktarda zaman ayırabilirsiniz.

Aşırı Savunma Nedeniyle Geri Tepme Etkisi Hakkında Uyarılar

Bir dizi bilimsel makalede aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisinden bahsedilmiş olsa da, bu kavramın gerçek olduğunu destekleyen nispeten az sayıda deneysel kanıt vardır.[5], [9], [10] Yine de aşırı savunma geri tepme etkisi kavramını destekleyen iki genel kanıt türü bulunmaktadır.

Birincisi, daha önce belirtildiği gibi, araştırmalar genel olarak insanların basit ve kendileri için anlaşılması kolay olan açıklamaları tercih ettiklerini gösteriyor.[1], [2]

İkincisi, önyargısızlaştırma söz konusu olduğunda araştırmalar, insanlardan daha az sayıda önyargılı düşünce üretmelerini istemenin, onlardan çok sayıda bu tür düşünceler bulmalarını istemekten daha etkili olabileceğini gösteriyor. Örneğin bu konuyla ilgili iki ilgili araştırmada gösterilmiştir:

  • Bir araştırma, insanlardan aşırı güvenlerini azaltmak amacıyla, bir sınavda neden başarısız olabileceklerine dair potansiyel nedenler bulmalarını istemek söz konusu olduğunda bu olguyu inceledi.[3] Araştırma, insanlardan 3 olası neden düşünmelerini istemenin, aşırı güvenlerini azaltmanın etkili bir yolu olduğunu, ancak onlardan 12 neden düşünmelerini istemenin olmadığını buldu.
  • Başka bir araştırma, insanlardan tarihi bir olayın nasıl olduğundan daha farklı bir şekilde ortaya çıkabileceğine dair potansiyel nedenler bulmalarını istemeye gelince onların geriye dönük önyargılarını azaltma girişiminde bulundu.[11] Araştırma, insanlardan 2 neden düşünmelerini istemenin, geriye dönük önyargılarını azaltmanın etkili bir yolu olduğunu; onlardan 10 neden düşünmelerini istemenin ise yalnızca etkisiz olmakla kalmayıp, aynı zamanda geri tepmelerini ve önyargılarını artırmalarını da buldu.

Bununla birlikte, ek argümanların kullanımının çürütme girişimlerinin etkinliğini nasıl etkilediğini belirlemeye gelince, aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisini doğrudan inceleyen araştırma, "karşı argüman sayısının ironik bir etkisi" (yani, aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisi) bulamadı.[7] Spesifik olarak, söz konusu çalışma, insanlara nispeten daha fazla sayıda argüman (4-6 arası) sağlamanın, onlara nispeten az sayıda (2 civarında) argüman sağlamaktan daha eşit veya daha iyi inanç azalmasına yol açtığını bulmuştur .

Bu, aşırı savunma nedeniyle tepme etkisinin gerçekte var olmadığı anlamına gelmez. Örneğin bu önyargı, yalnızca daha fazla sayıda argüman kullanıldığında veya kullanılan argümanlar daha karmaşık olduğunda ortaya çıkabilir. Ayrıca, bu önyargının yalnızca belirli bağlamlarda ortaya çıkıp diğerlerinde ortaya çıkmaması veya yalnızca belirli nüfuslar arasında ortaya çıkması mümkündür.

Reklamı Kapat

Genel olarak, aşırı savunma nedeniyle tepme etkisinin hangi durumlarda bir rol oynayacağı ve hangi durumlarda olmayacağı belirsizdir. Bundan dolayı, bu önyargının çürütme girişimleri sırasında bir rol oynayabileceği olasılığını akılda tutmak ve bunun nasıl açıklanacağına karar vermek için herhangi bir duruma ilişkin yargınızı kullanmak istersiniz.

İlgili Bilişsel Önyargılar

Aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisine ek olarak, iki tür geri tepme etkisi daha vardır:

  • Dünya görüşü ve inançlar nedeniyle geri tepme etkisi (bazen basitçe "geri tepme etkisi" olarak da adlandırılır), inançlarına meydan okuyan kanıtlarla karşılaşan kişilerin bu kanıtları reddetmelerine ve orijinal duruşlarını desteklemelerine neden olan bilişsel bir önyargıdır.
  • Aşinalık nedeniyle geri tepme etkisi, insanların yanlış bilgileri daha iyi hatırlamalarına ve yanlış bilgilere artan maruz kalmanın bir sonucu olarak yanlış bilgileri çürütmesi gereken düzeltici bilgiler gösterildikten sonra doğru olarak hatırlamalarına neden olan bilişsel bir önyargıdır.

Özet ve Sonuçlar

  • Aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisi, karmaşık bir açıklamayla karşılaşan insanların daha basit bir alternatif lehine onu reddetmesine ve bazen de daha basit alternatife olan inançlarını güçlendirmesine neden olan bilişsel bir önyargıdır.
  • İnsanlar aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisini yaşarlar, çünkü basit ve dolayısıyla bilişsel bir bakış açısından işlenmesi kolay açıklamaları tercih etme konusunda doğuştan gelen bir eğilimimiz vardır. Potansiyel açıklamaları değerlendirme ve daha karmaşık olanı reddetme eylemi, seçilen alternatif açıklamaya olan inancı güçlendirebilir.
  • Bir açıklamayı veya bir argümanı karmaşık hale getirebilecek iki ana faktör vardır: içeriği (ne kadar bilgi içerdiği) ve şekli (bilginin nasıl sunulduğu).
  • Konuştuğunuz kişinin aşırı savunma nedeniyle geri tepme etkisi yaşama olasılığını azaltmak için, temel noktalarınıza ve en güçlü kanıtlarınıza odaklanarak koşullar göz önüne alındığında argümanınızın içeriğini mümkün olduğunca kısaltmak istersiniz.
  • Ayrıca örneğin gereksiz jargon ve aşırı teknik açıklamalardan kaçınarak, argümanınızın biçimini mümkün olduğunca basitleştirmelisiniz.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Effectiviology | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 39. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/09/2021 22:54:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10817

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
İstatistik
Zehir
Astronomi
Doğa Gözlemleri
Sağlık
Hava
Amerika
Algı
Deri
Coğrafya
Moleküler Biyoloji
Gezegen
Manyetik Alan
Doğa Yasaları
Işık Hızı
Cinsel Seçilim
Doğru
Kimya Tarihi
Asteroid
Sars Mers
Ortak Ata
Diş Hekimliği
Periyodik Tablo
İspat Yükü
Sağlık Örgütü
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın