Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Ay bin yıllardır insanlığa ilham veren, görüntüsü sebebiyle şiirlere ve masallara konu olan, gezegenimizin ufak tefek meteor uyduları haricindeki tek uydusudur. Biz burada size Ay hakkında şiirler okuyup masallar anlatacak değiliz; ancak birçok kulağa masal gibi gelebilecek çok ilginç bir konuya eğilebiliriz: Ya Ay olmasaydı?

Eğer Dünya'nın 4.56 milyar yıllık tüm varlığını 24 saate indirgeyecek olsaydık (Dünya'nın doğumu da 0 noktası olsaydı), Ay, Dünya'nın doğumundan sadece 10 dakika sonra var olmuştur. Bir diğer deyişle Ay, Dünya'nın oluşumundan "sadece" 30 milyon yıl sonra var olmuştur. O zamanlar Dünya tam bir magma okyanusyudu ve en muhtemel hipoteze göre Mars büyüklüğünde bir gök cisminin Dünya'ya eğik bir açıyla çarpması sonucu bu magma tabakasından devasa bir kütle Dünya'dan koparak yörüngeye girdi ve Ay'ı oluşturdu (ki Dünya da, Güneş'in yörüngesindeki toz ve kayaların birleşimiyle, zaman içerisinde oluşmuş sıradan bir gezegendir).

Ay ilk oluştuğunda Dünya'ya oldukça yakındı: 25.000 kilometre kadar uzağımızdaydı (şu anda 384.400 kilometre uzaklıktadır). Eğer bugün de o mesafede olsaydı, şu anda Ay'ı gökyüzünde gördüğümüzden 10-20 kat büyük görecektik. Ne yazık ki Ay'ın bu kadar yakın olduğu dönemlerde gezegenimiz üzerinde hayat yoktu ve dolayısıyla bu güzel manzaraya kimse şahit olamadı.

Mehmet Ergün

Ay'ın varlığının en önemli ve birincil sonuçlarından biri, Dünya yüzeyinin sıcaklığı ile ilgilidir. Gel-git (med-cezir) etkisi olarak bilinen fiziksel etki, bir cismin diğer bir cisme olan yakınlığının kübü (3. dereceden kuvveti) ile ilişkilidir. Dolayısıyla Ay Dünya'ya bu kadar yakınken, yüksek bir çekim gücü yaratıyordu. Ayrıca o zamanlar Ay halen çok sıcaktı ve muhtemelen aradaki kısa mesafede verdiği sıcaklıktan ötürü gezegenin yüzeyini sıcak tutuyordu. Dolayısıyla yaşamın başlangıcı konusunda önemli etkileri olmuş olabilir. Ancak sonrasında Ay, zamanla gezegenimizden uzaklaşarak (ki halen, her sene 3.8 santimetre kadar uzaklaşmaktadır) ve soğuyarak bu etkisini tamamen yitirmiştir.

Ay'ın bir anda ortadan kaybolmasının esasında ani bir etkisi olmazdı. Sadece gecelerimiz daha karanlık olur ve gökteki güzel bir görüntüden mahrum kalırdık. Ancak yok oluşun etkileri, zamanla ortaya çıkmaya başlardı. En kısa sürede oluşacak etki, gel-gitlerin bugün olduğundan çok daha zayıf olması olurdu; çünkü Ay, yeryüzündeki gel-gitlere neden olan kuvvetlerin 3'te 2'sine tek başına neden olmaktadır. Bunun neyi etkileyeceğini bir anda anlayamayabilirsiniz; ancak denizel yaşam için gel-gitler çok kritik bir öneme sahiptir. Hatta birçok kara canlısının bile yaşam döngüsü gel-gitlere uygun olarak evrim geçirmiştir. Dolayısıyla gel-git hareketlerindeki bu kadar ani bir değişim, birçok türün sonunu getirmeye yetecektir.

Bunun ötesinde Ay'ın fiziksel etkisi, Dünya'nın kabaca sabit olan 23 derecelik eğimini korumaktadır. Ay birden ortadan kalkacak olursa, Dünya zamanla bu eğiminin sabitliğini yitirecek ve deyim yerindeyse "yalpalamaya" başlayacaktır. Örneğin Mars'ın böyle bir dengeleyicisi yoktur ve ekseni bu sebeple 15 derece ile 35 derece arasında gidip gelir. Bu da, Mars yüzeyindeki mevsimlerin bir ekstremden diğer bir ekstreme sürekli olarak değişmesine neden olur. Bu da yaşam için yıkıcı bir etkiye neden olacaktır.

Mehmet Ergün

Ay'ın yok olmasının bir diğer önemli sayılabilecek etkisi de, uzayın derinliklerinden Dünya'yı tehdit edebilecek gök cisimlerinden bizi kısmen koruyor olmasıdır. Ancak bu tüm astronomlar tarafından güçlü bir etki olarak tanımlanmamaktadır, çünkü Dünya, Ay'ın çap olarak yaklaşık 4 katı, hacim olarak yaklaşık 50 katı, yüzey alanı olarak 14.5 katı, kütle olarak 81 katı büyüklüğündedir. Dolayısıyla bir göktaşının Dünya'ya çarpma ihtimali, Ay'a çarpma ihtimalinden çok daha yüksektir. Yine de, Ay'ın koruyucu etkisini savunan bilim insanları, gök taşlarını yolundan saptırma açısından faydaları olduğunu düşünmektedirler.

Ay'ın yok olmasının bir diğer etkisi, gezegenimiz üzerindeki önemli bir kuvvet etmeninin kalkmasından ötürü oluşacak yer hareketleridir: depremler ve volkanik faaliyet. Ancak bunlar zamanla azalacak ve normale dönecektir.

Ay'ın yok olmasının en tartışılan etkilerinden biriyse, Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesinin değişmesi olacaktır. Ay ve Dünya bir nevi "kardeş gökcisimleri" olarak düşünülebilir. Birbirlerine çekim kuvveti uygulayarak dönerler ve bu ikili sistem, bir arada Güneş'in etrafında döner. Dolayısıyla Ay ortadan kalkacak olursa, Dünya üzerindeki önemli bir kuvvet ortadan kalkmış olur ve Güneş etrafındaki yörüngemiz, Ay'ın ortadan kalktığı andaki Dünya ve Ay konumlarına göre değişmeye başlayabilir. Fakat bu değişimin miktarı tam olarak bilinmemektedir. Bazı araştırmacılar, Ay'ın yok olmasının Dünya'nın yörüngesini neredeyse hiç etkilemeyeceğini söylerken, bazıları önemli değişimlere neden olabileceğini iddia etmektedirler. Dolayısıyla bu konuda net bir şey söylemek pek mümkün değildir.

Öte yandan Ay'ın Dünya'nın dönüş hızını giderek yavaşlattığı da bilinmektedir. Ay'ın gezegenimize uyguladığı kuvvet, gezegenimizi son 500.000 yıl içerisinde yılda 400 dönüşten, yılda 365 dönüşe kadar yavaşlatmıştır. Dolayısıyla Ay ortadan kalkacak olursa, Dünya'nın yavaşlamasına neden olan çok önemli bir etken de ortadan kalkmış olacaktır. Bu, gezegenimizi artık etkilemeyecektir; ancak eğer ki Ay başından beri var olmayacak olsaydı, gezegenimizin dönüş hızındaki farklılıktan ötürü canlılar çok daha farklı bir evrimsel süreçten geçebilirlerdi. Örneğin Dünya çok daha hızlı dönecek olsaydı, atmosferimizde çok fazla türbülans oluşabilir ve bu da güçlü ve dinmek bilmeyen rüzgarlara neden olabilirdi.

Son olarak, biyolojik açıdan yeniden ele alacak olursak, Ay'ın yok oluşu muhtemelen birçok canlıyı ciddi miktarda etkileyecektir. Çünkü birçok memelinin gözleri Ay ışığına duyarlı olacak şekilde evrimleşmiştir ve buna insan da dahildir. Bu memelilerin belki birçoğu, Ay'ın yokluğundan önemli miktarda etkilenerek hayatını yitirecektir. İnsanlarda böyle bir durum olmayacağı tahmin edilebilir; fakat bizde de çok önemli psikolojik değişimler yaşanması muhtemeldir. Bunu çağımızın en büyük safsatalarından biri olan astroloji ile ilgili olarak düşünmeyiniz. Ay'ın ortadan kalkması, gece-gündüz kavramlarıyla ilgili beynimizde bulunan algıları etkileyecek ve hormonal değişimlere neden olabilecektir. Bu da insan davranışlarının değişmesiyle sonuçlanacaktır.

Tüm bu değişimlerin ne kadar ciddi olacağı ve neleri etkileyeceği konusunda tartışmalar bulunmaktadır. Ay'ın ortadan kalkması muhtemelen Dünya'da önemli birçok farklılığa neden olacaktır; ancak felaket tellallarının iddia ettiği gibi, Ay'ın ortadan kalkmasının Dünya'daki tüm yaşamı yakıp yıkacağını düşünmek, Ay ile Dünya arasında çok hassas bir dengenin bulunduğunu sanmak, Ay hiç olmasaydı canlılığın var olamayacağını ısrarcı bir şekilde iddia etmek apaçık bilgisizliğin bir sonucudur. En basitinden, okyanusların tabanlarında yaşayan bakteriler ve arkeler (ki bunlarla olan ortak atalarımız, muhtemelen yaşayan ilk canlılardı), bırakın Ay'ı, Güneş bile ortadan yok olacak olsa milyonlarca yıl hiçbir şey olmamış gibi yaşamlarını sürdürüp evrimleşmeye devam ederlerdi.

Dolayısıyla insanları duygusal olarak etkilemek amacıyla uydurulan yalanlara karşı dikkatli olmanızı tembihliyor, ilk uygun fırsatta parlak bir dolunayın tadını çıkarırken Evrim Ağacı olarak bizleri hatırlamanızı umuyoruz.

Ek Bilgi: Ülkemizin en önde gelen astrofotoğrafçılarından olan ve bu içerikteki görsellere de katkı sunmuş olan Mehmet Ergün'ün çalışmalarını Facebook ve Instagram üzerinden takip edebilirsiniz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 3
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • G. Sparrow. What Would Happen If We Didn’t Have The Moon Any More?. (2012, Aralık 08). Alındığı Tarih: 27 Mart 2019. Alındığı Yer: How It Works
  • J. Bellows. Life Without The Moon. (2019, Mart 27). Alındığı Tarih: 27 Mart 2019. Alındığı Yer: Damn Interesting
  • K. Hill. What Would Happen To Planet Earth If The Moon Disappeared And How Would Life On Earth Be Affected?. (2019, Mart 27). Alındığı Tarih: 27 Mart 2019. Alındığı Yer: Zippy Facts

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 14/11/2019 00:30:23 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1272

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Reklam
Reklam
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir insan, canını ondan kurtarmak için her yola başvuruyor olsa bile, kendi ülkesinin en iyi ülke olduğunu düşünür.”
Pascual Ramirez
Geri Bildirim Gönder