Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Faydalı Mutasyonlar ve Tasarım İllüzyonu: Evren'deki Her Şey İnsanlar İçin mi Var?

Faydalı Mutasyonlar ve Tasarım İllüzyonu: Evren'deki Her Şey İnsanlar İçin mi Var? Intercom
16 dakika
21,035
  • Makroevrim
  • Mutasyonlar

Bizler yaşadığımız karaların ve soluduğumuz havanın Evren'de var olabilecek tek ve kusursuz bir şekilde, bizler için var olan bir yaşam alanı olarak görmeye alışığız. Ancak bu, tamamen hatalı bir düşünce. Bunu, büyük bilimkurgu yazarı Douglas Adams, Otostopçunun Galaksi Rehberi'nde şöyle anlatıyor:

...Aletler, bizim amaca yönelik düşünmemize, nesneler yapmamıza, bize daha iyi uyacak bir dünya yaratabilmek için bir şeyler yapmamıza olanak sağlamıştır. Şimdi mutlu bir alet yapma gününün ardından, çevresini incelemekte olan ilk insanı hayal edin. Etrafına bakıyor ve onu çok mutlu eden bir dünya görüyor: Arkasında içinde mağaralar olan dağlar -dağlar önemlidir, çünkü gidip mağaralarda saklanabilir, yağmurdan korunur ve ayılar ona ulaşamaz- önündeyse orman -içinde kabuklu yemişler, böğürtlenler ve lezzetli yiyecekler olan- vardır. Yakından geçen nehir suyla doludur -su içilebilir, içinde teknesini yüzdürebilir, türlü çeşitli işler yapabilir. İşte kuzen Ug, görünüşe göre bir mamut yakalamış -mamutlar çok önemlidir, etlerini yiyebilir, postlarını giyebilir, kemiklerini silah yapmak için kullanıp başka mamutlar yakalayabilirsiniz. Demek istediğim bu müthiş bir dünya. Ama bizim ilk insan düşünüp taşınacak bir vakit bulmuştur, kendi kendine der ki, "Peki, içinde bulunduğum bu dünya ilginç bir yer," sonra kendi kendine onu arkadan vurabilecek, bütünüyle anlamsız ve yanıltıcı bir soru sorar. Doğası gereği, böyle biri olarak evrimleştiği ve böyle düşünerek geliştiği için bu soruyu sorar. Alet yapan ilk insan dünyasına bakar ve şöyle der: "Peki, o zaman, kim yaptı bunu?" Kim yaptı? -Bunun neden kalleşçe bir soru olduğunu görebilirsiniz. İlk adam düşünür: "Eh, eşya yapan sadece bir tür varlık tanıdığıma göre, bütün bunları yapan her kimse, benim gibi ama çok daha büyük, çok daha güçlü ve mutlaka görünmez biridir, bütün aletleri yapan, güçlü olmaya yatkın olan kişi ben olduğuma göre, o da muhtemelen bir erkektir!

Tüm Reklamları Kapat

(...) Bir alet yaptığımızda, onunla bir şey yapmayı amaçladığımız için ilk insan kendi kendine şunu sorar: "Eğer bunu o yaptıysa, ne amaçla yaptı?" İşte tuzak burda kapanır, çünkü ilk insan şöyle düşünür: "Bu dünya bana çok uyuyor. Bana destek olan, beni doyuran, bana bakan her şey burda. Evet, bu dünya tam bana göre," ve kaçınılmaz sonuca varacaktır, dünyayı yapan her kimse, onu kendisi için yapmıştır.

Şimdi hayal edin, bu durum bir su birikintisinin bir sabah uyanıp düşünmeye başlaması gibidir: "Bulunduğum bu dünya ilginç bir yer -bulunduğum bu delik ilginç bir delik- tam bana göre, öyle değil mi? Aslında bana şaşılacak kadar uyuyor, beni içinde barındırmak için yapılmış olmalı!" Bu öyle güçlü bir düşüncedir ki, güneş gökyüzünde yükselip hava ısınırken, su birikintisi de giderek buharlaşıp küçülür, küçülür ama o telaş içinde her şeyin iyi olduğuna inanmaktadır, çünkü bu dünyanın amacı kendisini içinde barındırmaktır, onu içinde barındırmak için kurulmuştur. Bu yüzden, su birikintisinin kaybolma noktasına geldiği an onu çok gafil avlar...

Tüm Reklamları Kapat

Enfes bir anlatım, öyle değil mi? Su birikintisinin içinde bulunduğu çukurun, su birikintisi için yaratıldığını düşünmek tamamen hatalıdır. Zira tam tersi geçerlidir: Su, içinde bulunduğu kabın şeklini aldığı için deliğe uymaktadır!

İşte insanın etrafındaki doğaya bakıp, gördüklerinin kendisine ne kadar uyumlu, insanı içinde barındırmaya ne kadar uygun olduğuna yönelik düşüncesi de, Douglas Adams'ın hikayesindeki su birikintisinin içinde bulunduğu sanrıya aynen benzemektedir. Çünkü çevre bizim için, bize uygun olacak biçimde var olmadı! Bizler, çevremize uyumlu olacak biçimde evrimleştik! Zaten evrimsel biyolojinin bize sağladığı en önemli farkındalıklardan birisi budur.

Canlılara bakacak olursanız, etraflarına çok uyumlu olduklarını görürsünüz. Bu, sanki o canlıların o çevreler için yaratıldıklarını düşünmenize neden olabilir. Oxford Üniversitesi Biyoloji Profesörü, Charles Simonye Bilimi Topluma Yayma Kürsüsü Başkanı Richard Dawkins, bu şekilde düşünmeye tasarım illüzyonu adını vermektedir. Kör Saatçi isimli kitabından isimli kitabında şöyle yazmakta:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Doğal Seçilim kör bir saatçidir, çünkü geleceği göremez, sonuçları planlamaz, görünür hiçbir amacı yoktur. Buna rağmen Doğal Seçilim'in sonuçları bize tıpkı bir usta saatçinin elinden çıkmış gibi bir tasarım hissi verir, bizi tasarım ve planlama illüzyonu ile etkiler.

Halbuki doğada böyle bir tasarım bulunmamaktadır. Çünkü çevre; içinde yaşayan canlıların ne istediğinden ve neye ihtiyacı olduğundan bağımsız olarak durmaksızın değişir. Ancak bu değişim, birçok canlının soyunun tükenmesiyle sonuçlanmaktadır. Eğer insan-kaynaklı sebepler hiç olmasaydı da, canlıların büyük bir kısmının soyunun tükenme yolunda olduğunu anlayacak olursanız, çevrenin, içinde bulunan varlıkların yaşamını sürdürebilmesi için var olmadığını kendiniz de görebilirsiniz:

Günümüzde var olan bütün canlılar, bugüne kadar var olmuş tüm canlıların %1'inden azına tekabül etmektedir. Bir diğer deyişle, bu "enfes" çevre içinde var olmuş türlerin %99'undan fazlası yok olmuştur! Bu ne demektir? Çevre, varlıklar için var olmuş değildir! Çevre, bağımsız olarak değişmektedir. Ona uyum sağlayabilenler varlıklarını sürdürür, uyum sağlayamayanlar ise elenerek yok olur.

Mağaralar Gibi Barınaklar Bizim İçin mi Var?

Mağaraları ele alalım. Mağaralar, bizler içinde yaşayalım diye var olmuş jeolojik oluşumlar değillerdir. Mağaralar bizden çok önce, oralarda bir yerlerde zaten varlardı! Bu mağaraları keşfedebilen, onlar içerisinde barınabileceklerini fark eden atalarımız, bunu fark edemeyen atalarımıza göre avantajlı konuma geçtiler. Böylece, mağaralarda yaşayan atalarımızın soyu günümüze kadar ulaştı; diğerleri ise elendiler.

Mağara
Mağara
Pixabay

Leziz Meyveler Bizim İçin mi Var?

Ormanlar, kabuklu yemişler, leziz meyveler bizler onları yiyelim diye var değillerdir! Atalarımız, bulundukları çevrede avlanmak, toplayıcılık yapmak ve kendilerini beslemek zorundaydılar. Bu yiyecekleri, örneğin meyveleri atalarımızın bulması gerekiyordu. Hayatta kalabilenler, damak tatları erişebildikleri besinlere uygun olan atalarımızın soy hatları oldu. Bulundukları ortamın besin şartlarına ayak uyduramayanlar, yok oldular! Söz konusu beslenmek olduğunda, pek fazla bir seçeneğiniz yoktur. Beslenmek zorundasınız! Yani çevre, bizleri beslemek amacıyla bir şeyler üretmemektedir.

Meyveler
Meyveler
Pixabay

Örneğin meyveler, bizleri beslesinler diye var olan nesneler değiller. Meyveler, bitkilerin üreme organlarında meydana gelen eşeyli üreme sonucunda üretilen, "tohum" olarak bilinen döllenmiş yumurtaları barındıran, bitkilere özgü üreme parçalarıdır. Meyvelerin içinde bulunan tohumlar sayesinde bitkiler üreyebilirler. Evet, o meyveleri etli, kokulu, lezzetli şekilde yapanlar, meyvecilleri üzerlerine çekerek daha kolay üreyebilirler. Ancak bu tarz bir karşılıklı evrimde bitkilerin evrimsel amacı, hayvanların karınlarını doyurmak değildir! Amaç, tohumları bir an önce toprağa ulaştırabilmek; hatta mümkünse belli bir mesafe uzağa gönderebilmektir. Hayvanlar meyveleri yedikleri zaman, tohumları da beraberlerinde taşımış olmaktadırlar; bu da, daha uzak bölgelere yayılarak üreyebilmelerini sağlamaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Yani bitkilerin amacı bizi beslemek değildir. Bizler, o bitkilerin meyvelerini yiyebilecek şekilde evrimleşmiş olan ataların torunlarıyız. Bunu yapamayanlar, besin bulamayanlar, evrim sahnesinden silindiler. Onların "damak tadı", yani neyi yeyip neyi yiyemedikleri de kendileriyle birlikte elenmiştir. Bu soy hatları, günümüze kadar ulaşamamıştır.

Suyumuzu Sağlayan Nehirler, Göller Bizler İçin mi Var?

Etrafımızdaki nehirler, göller ve diğer su kaynakları, bizler onları tüketelim diye var değildirler! Su, gezegenimize kuyruklu yıldızlarla ulaşmış bir kimyasal maddedir. Bildiğimiz anlamıyla canlılık, bu kimyasalın bulunduğu ortamda, ona uyumlu (ve muhtaç) olacak şekilde, cansızlıktan evrimleşmiş bir yapıdır. Biz de, o canlılığın soy hattından gelmekteyiz. Bu nedenle de suya ihtiyaç duymaktayız.

Su Kaynakları
Su Kaynakları
Pixabay

Eğer ki su olmasaydı ve su olmayan bir ortamda yaşam evrimleşebiliyorsa (uzayda ne tarz ortamlarda yaşamın evrimleşebileceği günümüzde halen araştırılmakta olan bir konudur), bu canlıların soy hattından gelen varlıkların da suya bizler gibi ihtiyaçları olmayacaktı. Ama bu tarz varlıklar keşfedecek olursak da, onların kendi çevrelerinin sanki onlar için yaratılmış olduğunu düşünecektik, öyle değil mi? Halbuki bu da doğru olmazdı. O varlıklar da, etraflarında ne bulabildilerse ona uygun evrimleşmiş varlıklar olacaktır. İşte bizlerin kendi çevrelerine çok uyumlu olduklarını düşünme nedenimiz de bu evrimsel bağımlılık olacaktır.

Oksijen Bizler İçin mi Var?

Bu konuyu anlamanın en iyi yollarından birisi, oksijene bakmaktır. Oksijen bizler için ne kadar vazgeçilmez bir kimyasal madde, öyle değil mi? Oksijensiz bir ortamda hayatta kalamazdık; oksijene muhtacız.

Tüm Reklamları Kapat

Temiz hava ve oksijen
Temiz hava ve oksijen
Pixabay

Halbuki oksijen, gezegenimizde sürekli var olmuş bir kimyasal madde değildir! Oksijen, günümüzden 2.4 milyar yıl kadar önce, ilk defa evrimleşen fotosentetik siyanobakteriler sayesinde atmosfere bu denli yayılabilmiştir. Hatta canlılığın ilk evrimleştiği, günümüzden 4-3.8 milyar yıl öncesi arasında, atmosferde bulunan serbest oksijen oranının %5'in, hatta bir ihtimalle %1'in bile altında olduğu düşünülmektedir.

Dolayısıyla atmosferde dikkate değer bir serbest oksijen varlığına rastlanmamaktaydı. Yani Dünya'da canlılık, oksijene ihtiyaç duymaksızın evrimleşmiştir. Daha sonradan, dediğimiz gibi günümüzden 2.4 milyar yıl kadar önce, siyanobakterilerin ilk defa evrimleşip, havadaki karbondioksit gazını oksijene çevirebilen fotosentez mekanizmasının ortaya çıkmasıyla birlikte atmosferimizdeki oksijen seviyeleri artmaya başlamıştır. Bütün canlılar, oksijen ile etkileşime geçmek zorunda kalmışlardır.

Bu sizce neye sebep oldu? Dünya tarihinin gördüğü en yıkıcı soy tükenişlerinden birine! Evet, gezegenimiz tarihinin en yıkıcı olaylarından birisi, Büyük Oksidizasyon (Oksitlenme) Olayı olarak bilinen, atmosfere oksijen gazının bol miktarda ilk defa salındığı bu dönem olmuştur! Bu olay sonucunda, o dönemde var olmuş türlerin hemen hepsi yok olmuştur!

Neden? Çünkü oksijen zehir etkisi yaratmaktaydı. Oksijen, o dönemde halihazırda var olan canlıların kimyasal yolaklarına dahil olup, vücutlarındaki kimyasallara bağlanarak ve o bu yolaklardaki kimyasal tepkimelerin devam etmesine engel olmaktaydı. Bunu bir yerde demirin paslanması ya da karbonmonoksitin alyuvarlarınıza bağlanarak sizi zehirlemesi gibi düşünebilirsiniz. Oksijen ile bağ kuran kimyasallar, halihazırda yapmaları gereken diğer işleri yapamadılar. Sırf bu nedenle, canlılığın çok büyük bir kısmı kısa bir sürede yok olmuştur! Bu olayı öğrenen bir kişinin, çevrenin içinde bulunduğu canlılara göre değiştiğini iddia etmesi mümkün değildir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Yunan Mitleri Seti (2 Kitap)

Yunan Mitleri
Robert Graves

Anadolu, Girit, Mezopotamya, Fenike ve Mısır’daki sözlü geleneklerin ürünü Yunan mitleri tarih boyunca hiç durmadan konu edilip işlenmiş, işlendikçe değişmiş, değiştirilmiş, yeni biçimlere dönüşmüş ve bütün dünyada sanatı, edebiyatı, masalları, toplumsal yapıları ve gelenekleri etkilemiştir. Bu yolla tekrar tekrar karşımıza çıkan mitolojik karakterlerin, tanrıların, kahramanların; Zeus, İkaros, Metis, Kirke, Artemis ve bunun gibi yüzlercesinin asıl hikâyesi nedir? İnsana, tanrıların dünyasında dünyevi olana dair ne söylerler?

Robert Graves muazzam bir kaynak yelpazesinden faydalanarak tamamladığı bu kapsamlı çalışmasında Yunan mitlerinin tamamını basit bir anlatı formunda, maddeler halinde bir araya getiriyor, onları tarihteki çeşitli mit yazarlarının farklı anlatımlarıyla ve farklı kültürlerin mitolojileriyle ilişkilendirerek aktarıyor. Her bir maddeye düştüğü kendi ayrıntılı notlarında, mitlerin yorum sorunlarını, zaman içinde uğradıkları değişimleri tarihsel, politik ve antropolojik açılardan ve çağdaş araştırmalar ışığında eleştirel bir incelemeye tabi tutuyor.

Yunan mitolojisini konu alan ilk modern ansiklopedik çalışma olarak kabul edilen iki ciltlik Yunan Mitleri ilk yayımlandığı tarihten bu yana çevrildiği yirmiye yakın dilde alanın uzmanları kadar mitolojiye ilgi duyan okurlar için de klasikleşmiş bir kaynak haline gelmiştir.

Devamını Göster
₺230.00
Yunan Mitleri Seti (2 Kitap)

Bakteriler
Bakteriler
Pixabay

Peki bu oksitlenme olayından sonra nasıl oldu da canlılık varlığını sürdürebildi? O dönemdeki canlıların ezici çoğunluğu oksijene uyumlu değillerdi ve dediğimiz gibi yok oldular. Ancak bir grup canlı, oksijenin varlığında da varlıklarını sürdürebilecek yapıdaydı. Yani oksijeni kullanmıyorlardı da, oksijen varlığından olumsuz da etkilenmiyorlardı. Bu canlılara oksijene toleranslı canlılar adını vermekteyiz. Bunlar, genellikle tek hücreli veya çok ilkin, koloni-benzeri çok hücreli canlılardı.

İşte oksijene muhtaç da olmayan, ondan olumsuz da etkilenmeyen bu canlılar, bir anda avantajlı konuma geçmişlerdir. Bu avantaj, kendilerinin çok üstün olmasından değil, diğerlerinin ortama adapte olamamış olmasındandır. Oksijene dirençsiz olan canlılar, ciddi miktarlarda elendikçe, dirençli olanlar göreli bir avantaj kazanmış oldular.

Oksijene dirençli bu canlılar içindeki çeşitlilik, bir noktadan sonra, atmosferde bol miktarda bulunabilen oksijeni belirli kimyasal işler için kullanabilecek şekilde değişmelerini mümkün kıldı. Yani oksijene toleranslı olan türler içindeki çeşitlilik, oksijeni bünyelerine dahil eden varyantlara sahip olabiliyordu ve bunlar azınlıkta olduğu için soy hatlarını çok ciddi bir şekilde tehdit etmiyordu.

Bunun ana sebebi, bu popülasyonlar içinde durmaksızın süregelen mutasyonlar ve bunlardan yeni özellikler üretenlerin avantajlı konuma geçerek seçilmeleridir. Bu varyantlardan (çeşitlerden) bazıları, oksijeni işlevsel hale getirebilmeyi başarmıştır. İşte bu tarz mutasyonlara, avantajlı (faydalı) mutasyonlar demekteyiz. Doğal Seçilim, bu faydalı mutasyonları seçerek, oksijeni dirençli bakterilerden, oksijeni kullanan (aerobik) bakterilerin evrimleşmesini mümkün kılmış oldu.

İşte bizler, bu aerobik canlıların soyundan gelmekteyiz. Dolayısıyla oksijene ihtiyaç duymaktayız. Oksijen, biz var olalım diye bu gezegenin içine konulmuş bir element değildir! Çünkü oksijene direnç gösteremeyen ataların, aksi takdirde belki günümüze kadar ulaşabilecek bütün soy hatları da yok olmuştur. Belki oksijen bu kadar zehirli olmasaydı, günümüzde oksijene ihtiyaç duymayan çok çeşitli canlılar var olabilecekti.

Tasarım İllüzyonuna Neden Olan Faydalı Mutasyonlar!

İşte bu örnekler, bizi çok önemli bir farkındalığa eriştirmektedir. Bu örnekler, faydalı mutasyonların doğada kendilerini nasıl gösterdiklerini anlamamızı sağlamaktadır! Ancak önce, evrimsel biyolojiye yönelik bir saldırıyı netleştirelim:

Richard Dawkins, Faydalı Mutasyon Örneği Veremiyor mu?

Evrim karşıtları internet üzerinden meşhur bir video dolaştırmaktadır. Burada röportajı yapan yaratılışçı, Richard Dawkins'e bir nevi "faydalı mutasyon örneği" sormaktadır (soru yüklü soru safsatası şeklinde sorulmuş olsa da). Dawkins, birkaç saniye düşünüyor ve video orada kesiliyor. Sanki cevap veremiyormuş gibi. Bunu, yukarıdaki videomuzun 11. dakika 32. saniyesinden itibaren, buraya tıklayarak izleyebilirsiniz.

Burada amacımız Richard Dawkins'i savunmak değil; Dawkins'in kendi yetenek ve becerilerini savunabilecek akademik yetkinlik, donanım ve arka planda olduğunu biliyoruz. Ancak o tarz bir sorunun yarattığı şaşkınlık, cevap verememekten değil, soruyu soran kişinin art niyetine, konu hakkındaki cehaletine duyulan şaşkınlıktandır.

Richard Dawkins
Richard Dawkins
Flickr

Çünkü faydalı mutasyonlara bir örnek istemek, faydalı mutasyonun ne olduğunu anlamamayı gerektirmektedir. Tabii ki soru samimiyetle sorulursa başka; ancak bilin ki, eğer "Faydalı mutasyon örneği gösterir misin?" sorusundaki hatayı kendiniz fark edemiyorsanız, henüz evrimsel biyolojinin tam olarak nasıl çalıştığını anlayamamışsınız demektir. İzah edelim:

Faydalı Mutasyonlara Örnekler

Etrafınıza bakacak olursanız, var olan bütün canlıların, günümüzde var olan bütün özellikleri belirli bir noktada, atalarında meydana gelen belirli bir faydalı mutasyonun günümüze kadar seçilmesinin bir ürünüdür. Yani her bir canlının vücudundaki her bir özellik faydalı mutasyon örneğidir!

Tüm Reklamları Kapat

Örneğin, beş parmağımız olduğu gerçeği kadar basit ve bariz bir konuyu ele alalım. Bu konuyu buradaki yazımızda ve aşağıdaki videomuzda detaylıca işlemiştik:

Kısaca özetleyecek olursak: Günümüzdeki karasal omurgalıların çok büyük bir kısmının uzuvlarında 5 parmak bulunur; çünkü denizlerden karalara çıkan ilk dört ayaklıların (tetrapodların) uzuvlarında 5, 6, 7, hatta 8 parmak bulunmaktaydı; ancak bunlardan 5 parmaklı olanlar en fazla biyomekanik avantaja sahip olarak günümüze kadar var olmayı başardılar. Dolayısıyla biz de bu 5 parmaklılığı, o avantajlı atalarımızdan miras aldık. Yani atalarımıza 5 parmaklı olmayı veren mutasyon faydalı bir mutasyondu ve günümüze kadar ulaştı!

Kafamızda saçların var olma nedeni (veya genel olarak kıllarımızın var olma nedeni), belli bir noktada, belli bir faydalı mutasyona, hatta belli bir faydalı mutasyon dizisine dayanmaktadır. Çoğu zaman faydalı mutasyonlar bir anda meydana gelip canlıya müthiş avantajlar sağlamaz. Daha önceki yazılarımızda anlattığımız gibi nötral mutasyonlar da değişen çevre şartlarında bir araya gelip, ortaklaşa bir değişim yaratarak faydalı sonuçlar çıkmasını sağlayabilirler. Daha sonradan Doğal Seçilim yoluyla bu faydalı kombinasyonlar seçilerek, bu özellikler günümüze kadar aktarılmış olur.

Tabii ki Doğal Seçilim'i burada "zeki bir seçim" olarak algılamamak gerekmektedir. Doğal Seçilim dediğimiz, bulundukları ortama uyumlu özelliklere sahip bireylerin daha kolay hayatta kalıp, daha çok yavru üretip, gelecek nesilleri şekillendirmesi sürecine verdiğimiz bir isimdir. Yani sürecin kendisi Doğal Seçilim'dir; yoksa seçme ve eleme kararını alan üst bir bilinç bulunmamaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Yani saçlarımızın varlığından boyumuzun yüksekliğine, uzuvlarımızın yapısına, kalbimizin şekli, kalbimizdeki kulakçık karıncık sayısı, sindirim sistemimizin yapısı, zekamız, zekamızdan doğan hayal gücümüz, beynimiz, beynimizi oluşturan her bir sinir hücresinin sinaps kurabilme yeteneği... Yani aklınıza gelebilecek her özelliğimiz, herhangi bir atamızda (ki bunlar insansı atalar olmak zorunda da değildir; çok daha eski atalarımızdan, örneğin balıksı ve hatta tek hücreli atalarımızdan da söz ediyor olabiliriz) meydana gelen mutasyonların binlerce, on binlerce nesil boyunca korunması; yani Doğal Seçilim'in testlerinden geçebilmesi sonucunda bize miras kalmış özelliklerdir. Bunların hepsi faydalı mutasyon örnekleridir.

Delta-32 Mutasyonu

Ama eğer ki mutasyonu "gözünüzün önünde" görmek isterseniz, bunun da sayısız örneği bulunmaktadır. Örneğin HIV isimli virüsü ele alalım. Bazı insanlarda 1 değil, 2 değil, tam 32 nükleotit, mutasyon nedeniyle, tamamen rastgele bir şekilde genomdan silinmiştir. Bu 32 nükleotitin genomdan silinmesi sonucunda bu insanlar HIV isimli virüse direnç kazanmıştır. Eğer bu mutasyon, hem anneden hem babadan geliyorsa (yani birey bu mutasyon için homozigot ise), bu kişiler AIDS'e yakalanmazlar. Eğer mutasyon, sadece anneden ya da sadece babadan geliyorsa (yani birey bu mutasyon için heterozigot ise), AIDS'e yakalabilseler de, sendromun etkileri çok daha geç ortaya çıkmaktadır ve sendrom çok daha etkisiz olmaktadır. Bu mutasyona hiç sahip olmayan bireyler, normal şekilde AIDS'e yakalanmaktadırlar. İşte bu, faydalı bir mutasyon örneğidir. Bu konuyla ilgili ilginç bir videomuzu aşağıdan izleyebilirsiniz:

Doğada, bunun gibi binlerce örnek bulmak mümkündür. Hem de sadece insanlarda değil; diğer canlılarda da bulabiliriz. Bakterileri ele alacak olursanız, 2011 yılında yapılan bir akademik çalışmada, bakterilerde meydana gelen tek bir rastgele mutasyon, bakteriye %1 veya %2 değil, %1600 (tam 16 kat!) antibiyotik direnci sağlamaktadır! Hem de meydana geldiği anda!

İşte bunlara ani faydalı mutasyonlar demekteyiz. Bunlar, nötral mutasyonlara göre daha nadir olan mutasyonlardır. Hatta ve hatta ani etkili ve zararlı mutasyonlara göre de daha nadiren gerçekleşen mutasyonlardır, evet. Ancak şunu unutmamalısınız: Zaten evrim, mutasyonlarla yaşanmaz. Mutasyonlar, sadece çeşitlilik yaratmaktadır. Bu çeşitliliği "seçen" Seçilim Mekanizmaları sayesinde evrim yaşanır. Bu konular için aşağıdaki ders serimizi önemle tavsiye ederiz:

Tüm Reklamları Kapat

Mutasyonların seçilmesi ve elenmesi konusunu tam olarak anlamanızı sağlayacak, önemli olduğunu düşündüğümüz bir diğer videomuz ise şu:

Sonuç olarak şu unutulmamalıdır: Mutasyon, evrim demek değildir. Mutasyon, çeşitliliği yaratan evrim mekanizmalarından sadece birisidir. Çeşitliliğin kendisi de evrim demek değildir. Çeşitlilik, evrimsel sürecin basamaklarından sadece bir tanesidir. Seçilim olmaksızın çeşitlilik anlamsızdır. Çeşitlilik olmaksızın seçilim işlevsizdir.

Dolayısıyla faydalı mutasyonlar azınlıkta olsalar bile, seçilim bu faydalı olan mutasyonları seçip, zararlı olanları elediği için, doğanın faydalı mutasyonlara karşı pozitif önyargılı olduğunu söyleyebiliriz. Zaten tam da bu nedenle günümüzdeki bütün özelliklerimiz faydalı mutasyonların günümüze kadar ulaşmasından kaynaklanmaktadır.

Sonuç

Çevrenin türler için yaratılmadığını anlama algısına eriştiğiniz ve doğaya dair bu temel gerçeği fark ettiğiniz zaman, hem Dünya'yı çok daha iyi anlamış olacaksınız, hem de gerçeklere çok daha somut bir şekilde ulaşmaya bir adım daha yaklaşmış olmaktasınız. Bu nedenle bu yazımızın okurlarımızda olumlu bir farkındalık yaratmış olduğunu ummaktayız. Böylece etrafınıza bakıp da, çevreyle ne kadar uyumlu olduğunuzu fark edecek olursanız (ki bugüne kadar fark ettiğinizden eminiz), bunun nedenini artık çok daha iyi bilmektesiniz. Diğer canlıları da inceleyerek bu gerçeği fark edebilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

"Deniz, deniz olduğu için dalgalanır; ama çöpe sor, hep onun içindir dalgalar." Ömer Hayyam (Pers matematikçi, astronom, filozof, şair, tüm zamanların en etkili bilim insanlarından biri; mekanik, geometri, mineraloji ve astronomi araştırmacısı)

Ancak uyumluluk konusunda şüpheye düştüğünüzde her zaman şu 2 soruyu kendinize sorun:

  1. Çevre değişiyor mu?
  2. Çevre değişirken, içerisinde yaşayan canlıların, kendisiyle birlikte değişip değişmeyeceğini umursuyor mu, umursamıyor mu? Yani, tamamen bağımsız bir şekilde mi değişmekte; yoksa mesela "Aman kediler köpekler ölmesin!" gibi bir kaygıyla değişmekten vazgeçiyor mu? Değişimini, türlerin talep ve iyiliklerine göre ayarlıyor mu?

Bu soruları cevapladığınız zaman, çevrenin canlılardan bağımsız bir olgu olduğunu fark edeceksiniz. Elbette canlılar çevrelerini etkiliyorlar; ekoloji isimli bilim büyük oranda bu konu üzerine kurulmuş vaziyette. Bu konudaki bir yazımızı buradan okuyabilirsiniz. Ancak canlıların çevrenin değişimi üzerindeki etkisi, çevrenin canlıların değişimi üzerindeki etkisine nazaran çok ama çok kısıtlı!

İşte bunu fark ettiğiniz zaman, ayaklarınız yere çok daha sağlam bir şekilde basacak diye ümit ediyoruz.

doi: 10.47023/ea.bilim.817

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
52
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 18
  • Muhteşem! 12
  • Bilim Budur! 12
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 8
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Güldürdü 2
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/02/2023 12:11:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/817

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Bilgi
Gezegen
Sağlık Bilimleri
Kuyruk
Toprak
Antibiyotik
Teyit
Algoritma
İklim Değişimi
Balina
Bilinç
Analiz
Deri
Diyabet
Coğrafya
Bilimkurgu
Antikor
Bağırsak
Hidrotermal Baca
Maske
Zehirli Mantar
Kuş
Kadın Doğum
Bakteri
Uyku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Faydalı Mutasyonlar ve Tasarım İllüzyonu: Evren'deki Her Şey İnsanlar İçin mi Var?. (29 Mayıs 2019). Alındığı Tarih: 6 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/817 doi: 10.47023/ea.bilim.817
Bakırcı, Ç. M. (2019, May 29). Faydalı Mutasyonlar ve Tasarım İllüzyonu: Evren'deki Her Şey İnsanlar İçin mi Var?. Evrim Ağacı. Retrieved February 06, 2023. from https://doi.org/10.47023/ea.bilim.817
Ç. M. Bakırcı. “Faydalı Mutasyonlar ve Tasarım İllüzyonu: Evren'deki Her Şey İnsanlar İçin mi Var?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 29 May. 2019, https://doi.org/10.47023/ea.bilim.817.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Faydalı Mutasyonlar ve Tasarım İllüzyonu: Evren'deki Her Şey İnsanlar İçin mi Var?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, May 29, 2019. https://doi.org/10.47023/ea.bilim.817.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.