Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Evrime Giriş yazı dizisinin 2. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Evrim bir doğa yasasıdır (kanun/ilke). Bu doğa yasasının neden ve nasıl çalıştığını açıklayan bilgiler bütününe Evrim Teorisi adı verilir.

Halk arasında yaygın olarak kullanılanın aksine "teori" sözcüğü bilimde "ispatlanmamış veya asılsız düşünce" anlamına gelmez. Tam tersine, uzun süreli, çok açılı, çok disiplinli gözlemler ve incelemeler sonucunda elde edilen verilerin "neden" ve "nasıl" o şekilde olduğunu açıklayabilen bilgi bütünleri anlamına gelir. Bilimde bir "yasa/kanun", doğal bir olguya/fenomene yönelik gözlemdir. Bir şeyin "ne" olduğunu belirlememize yarar: örneğin "bütün cisimler yere düşer", "bütün canlılar farklılaşır" gibi. Bir önceki cümlemizdeki örneklerimizden ilki bilimde "kütleçekim yasası" olarak bildiğimiz konuyu, ikincisi ise basitçe "evrim yasası" olarak bildiğimiz konuyu basitçe izah eder. Bunlar yasalardır ve Evren'imizin yapısı/dokusu değişmediği müddetçe bu şekilde var olurlar.

Bilimin çalışma prensibi iddia edildiği gibi
Bilimin çalışma prensibi iddia edildiği gibi "Hipotez ileri sür, doğrula, doğruysa teori olur, daha da ispatlanırsa kanun olur." gibi saçma sapan ve eksik değildir. Çok daha karmaşıktır; öyle ki, yukarıda verilen şemada bile bilimsel çalışma prensibi son derece eksiltilmiştir.
University of Berkeley

Ancak kanunlar bilgi vermek konusunda son derece acizdirler, dolayısıyla bilimsel açıdan birer veri olmaları haricinde "bilgi verme gücü" bakımından pek değerli değildirler. Bilimde asıl değerli olan, bu temel kanunları (yasaları) ve kanunlardan doğan diğer tüm sonuçları birbirine bağlayarak etrafımızda süregelen olay ve olguların "neden" ve "nasıl" o şekilde meydana geldiğini açıklayan bilgi bütünleridir. İşte bunlara "teori" denir.

Örneğin kütleçekim yasasını açıklayan Newton'un Yerçekimi Teorisi, Einstein'ın Görelilik Teorisi (bununla ilgili önemli çıkarımları vardır), Kuantum Birleşik Alanlar Teorisi gibi teoriler vardır. Evrim yasasını açıklayan da birçok bilimsel teori vardır (Dawkins'in Bencil Gen Teorisi, Kızıl Kraliçe Teorisi, Gould'un Sıçramalı Evrim Teorisi, Darwin'in Doğal Seçilim Teorisi ve benzeri); bunlara bir bütün olarak Evrim Teorisi adını veriyoruz.

Bu teoriler, doğada gördüğümüz nesiller boyu gözlenebilen biyolojik değişim yasası olan evrim yasasının neden ve nasıl bu şekilde işlediğini izah eder. Bu teorileri inşa etmek için kanunlardan yola çıkarak hipotezler inşa ederiz; etrafımızda gördüğümüz, birbiriyle ilişkili gibi gözüken olay ve olgular arasındaki ilişkileri sorgularız. Bu sorgulama sürecinde ileri sürülen, sınanmayı bekleyen, bilimsel düşünüşe uygun her sav bir "hipotez"dir. Adı üzerinde, "ön-tez" anlamındadır ve teorilerin inşasında, değişmesinde, geliştirilmesinde, yanlışlanmasında kullanılırlar.

Asla unutmayın: Sizin bilim veya evrenle ilgili bir şeyi anlamıyor olmanız, o şeyin gerçek olmadığı anlamına gelmez. Olsa olsa, sizin o konu hakkında bilgisiz olduğunuz anlamına gelir. Dolayısıyla eğer ki daha en temel bilimsel terminolojiyle ilgili bilgilerden yoksunken, Evrim Teorisi, Kuantum Teorisi, Büyük Patlama Teorisi, vb. devasa kapsamlılık ve detaydaki bilimsel teorileri küçümsemeye çalıştığınızda, bilimi değil, kendi entelektüel varlığınızı ayaklar altına almış oluyorsunuz. Yapmayın.
Asla unutmayın: Sizin bilim veya evrenle ilgili bir şeyi anlamıyor olmanız, o şeyin gerçek olmadığı anlamına gelmez. Olsa olsa, sizin o konu hakkında bilgisiz olduğunuz anlamına gelir. Dolayısıyla eğer ki daha en temel bilimsel terminolojiyle ilgili bilgilerden yoksunken, Evrim Teorisi, Kuantum Teorisi, Büyük Patlama Teorisi, vb. devasa kapsamlılık ve detaydaki bilimsel teorileri küçümsemeye çalıştığınızda, bilimi değil, kendi entelektüel varlığınızı ayaklar altına almış oluyorsunuz. Yapmayın.

Dolayısıyla hiçbir hipotez ispatlanınca teori, teori daha da ispatlanınca kanun olmaz. Önce etrafımızda kendini tekrar eden olaylar ve olgular, yani kanunlar tespit edilir. Bu kanunların birbirleriyle ilişkileri sorgulanarak hipotezler kurulur ve bu hipotezlerden doğrulananlar (veya tekrarlanan testleri her seferinde başarıyla geçenler) arasında bağlantılar kurularak bu kanunları izah eden açıklamalar geliştirilir, bunlar da teoriler olur. Bu teoriler zaman ve bilimin sınavına tutulur ve bu süreçte bu teoriler de evrimleşirler.

İlla bir hiyerarşi kurulacaksa, teoriler açıklama gücü, kapsam, içerik, test edilebilirlik gibi birçok açıdan kanunlardan üstündürler. Öyle ki, bazı kaynaklar kanunları, teorilerin "kısa ve dar bir özeti" olarak nitelerler. Ancak modern bilimde böyle bir hiyerarşiden söz etmeyiz; çünkü gerek yoktur.

Sonuç

Bu konuda son sözü, 2011 yılında ODTÜ'de ağırladığımız Brown Üniversitesi'nden Prof. Dr. Kenneth Miller'a bırakalım. Kendisine "Evrim neden bu denli taarruz altında?" diye sorduğumuzda, şöyle söylemişti:

Kenneth Miller, eski Evrim Ağacı logosu (amblemi) ile, Devrim Stadyumu'nda...
Kenneth Miller, eski Evrim Ağacı logosu (amblemi) ile, Devrim Stadyumu'nda...
Aslında bilimde teori kanunlardan (gerçeklerden) daha yüksek bir idrak düzeyindedir. Çünkü teoriler gerçeklere açıklama getirirler, onları birleştirirler. Georgia Üniversitesi'nde atom fiziği dersi okursanız atom teorisi dersi alacaksınız. Profesör o dersin ismini gelecekte "atom gerçeği" olarak değiştirmeyecek. Çünkü atom teorisinin manası bu değil. Atom teorisi maddenin tabiatına dair on binlerce gerçeği açıklayan bir açıklamalar sistemi ve evrim teorisi de bunun gibidir. Evrim neden taarruz altındadır? Biyoloji birçok bilim dalını kapsayan bir alan. Eğer biyoloji müfredatından bir şey çıkarılacaksa, bu neden evrim olsun? Onu özel kılan ne? Neden hücre biyolojisi değil, neden fizyoloji değil? Bilim, gerçeğe dayalı kanıtların kuvvetle desteklediği teoriler üzerine kuruludur. Evrimi veya başka bir konuyu ayırıp özel muameleye tabi tutmak çok kötü bir fen eğitimi anlayışıdır. - Kenneth R. Miller (Brown Üniversitesi Biyoloji Profesörü)
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 111
  • Muhteşem! 49
  • Bilim Budur! 48
  • Merak Uyandırıcı! 28
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 26
  • Umut Verici! 16
  • İnanılmaz 9
  • Güldürdü 4
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • S. F. Mason. (1963). A History Of The Sciences. ISBN: 0020934009. Yayınevi: Macmillan General Reference.
  • D. J. Futuyma, et al. Evolution, Science, And Society: Evolutionary Biology And The National Research Agenda. (28 Eylül 1998). Alındığı Tarih: 25 Kasım 2018. Alındığı Yer: Universidad de Granada | Arşiv Bağlantısı
  • F. J. Ayala, et al. Science, Evolution, And Creationism. (25 Kasım 2018). Alındığı Tarih: 25 Kasım 2018. Alındığı Yer: The National Academies of Science, Engineering, Medicine | Arşiv Bağlantısı
  • Ç. M. Bakırcı. Evrim Ağacı'nın İlk Kitabı: ''Evrim Kuramı Ve Mekanizmaları''. (10 Ocak 2014). Alındığı Tarih: 25 Kasım 2018. Alındığı Yer: Evrim Ağacı | Arşiv Bağlantısı
  • Ç. M. Bakırcı. Bilimsel Yöntem - 1: Bilim Dahilinde Hipotezler, Kanunlar, Bilimsel Gerçekler Ve Teoriler. (09 Nisan 2011). Alındığı Tarih: 25 Kasım 2018. Alındığı Yer: Evrim Ağacı | Arşiv Bağlantısı
  • Ç. M. Bakırcı. Bilimsel Yöntem - 2: Bilimsel Yöntemin Örnekler Üzerinden Analizi. (24 Aralık 2012). Alındığı Tarih: 25 Kasım 2018. Alındığı Yer: Evrim Ağacı | Arşiv Bağlantısı
  • Ç. M. Bakırcı. Bilimsel Yöntem - 3: Evrim Nedir? Evrim Teorisi 'Sadece Bir Teori' Mi? Evrim Çürütülebilir Mi?. (25 Aralık 2012). Alındığı Tarih: 25 Kasım 2018. Alındığı Yer: Evrim Ağacı | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/09/2020 23:18:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5547

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Meteor
Astronot
İklim Değişikliği
Entropi
Kertenkele
Türkiye
Elektron
Koronavirüs
Psikoloji
Astronomi
Böcek
Eşey
İspat Yükü
Bilgi Felsefesi
Goril
Uzaylı
Albert Einstein
Tedavi
Evrim Teorisi
Gıda
Gelişim
Viral
Astrobiyoloji
Doğru
Yörünge
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir tutam onur, her türlü kariyere yeğdir.”
Ralph W. Emerson
Geri Bildirim Gönder